B GIÁO D C & ÀO T O

TR

NG

B NÔNG NGHI P & PTNT

I H C THU L I

NGUY N TH THÚY

NGHIÊN C U ÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN MÔI TR
N

C M T THÀNH PH

H I AN VÀ

XU T GI I PHÁP

PHÁT TRI N B N V NG

LU N V N TH C S

Hà N i - 2014

NG


B GIÁO D C & ÀO T O


PGS.TS Nguy n V n Th ng

Hà N i - 2014

NG

ng


L IC M

N

Lu n v n “Nghiên c u đánh giá tài nguyên môi tr
ph H i An và đ xu t gi i pháp phát tri n b n v ng” đ
c g ng n l c c a b n thân tác gi còn đ

ng n

c m t thành

c hoàn thành ngoài s

c s giúp đ nhi t tình c a các Th y,

Cô, c quan, b n bè và gia đình.
Tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i th y giáo PGS-TS Nguy n V n
Th ng đã t n tình giúp đ , h



Tên tôi là: Nguy n Th Thúy
L p: 20MT
Chuyên ngành: Khoa h c môi tr

Mã s : 60-85-02

ng

Khóa h c: K20 (2011 - 2014)
Tôi xin cam đoan quy n lu n v n đ

c chính tôi th c hi n d

is h

ng

d n c a PGS.TS Nguy n V n Th ng v i đ tài nghiên c u trong lu n v n “Nghiên
c u đánh giá tài nguyên môi tr

ng n

c m t thành ph H i An và đ xu t

gi i pháp phát tri n b n v ng”.
ây là đ tài nghiên c u m i, không trùng l p v i các đ tài lu n v n nào
tr

c đây, do đó không có s sao chép c a b t kì lu n v n nào. N i dung c a lu n

BVMT

:

B o v môi tr

ng

CLN

:

Ch t l

c

CN

:

Công nghi p

DT

:

Di n tích

HL


:

Kinh t xã h i

LVS

:

L u v c sông

NN&PTNT

:

Nông nghi p & phát tri n nông thôn

NTTS

:

Nuôi tr ng th y s n

PTBV

:

Phát tri n b n v ng

PTTNN


:

Tài nguyên n

TP

:

Thành ph

VSMTNT

:

V sinh môi tr

XLNT

:

X lý n

WHO

:

T ch c Y t th gi i (World Health Organization)

ng n


V. Nh ng k t qu đ t đ

c ................................................................................ 3

VI. C u trúc c a lu n v n ................................................................................... 4
CH

NG 1................................................................................................................ 5

GI I THI U THÀNH PH H I AN VÀ YÊU C U B O V TÀI NGUYÊN
MÔI TR
NG N
C CHO PTBV KINH T - XÃ H I................................... 5
1.1. T NG QUAN V PTBV CÁC KHU V C Ô TH , LIÊN H V I KHU
V C TP H I AN ............................................................................................... 5
1.1.1. T ng quan v PTBV và v n đ th c hi n PTBV trên Th gi i và
Vi t Nam ...................................................................................................... 5
1.1.2. Phát tri n b n v ng đ i v i các khu v c đô th ................................. 7
1.1.3. PTBV thành ph H i An, yêu c u, nh ng khó kh n và thách th c .. 8
1.2. GI I THI U CHUNG V TP H I AN VÀ YÊU C U B O V MÔI
TR NG CHO PTBV ...................................................................................... 9
1.2.1. Quá trình hình thành và phát tri n c a TP H i An ............................ 9
1.2.2. i u ki n t nhiên............................................................................ 10
1.2.3. i u ki n kinh t - xã h i................................................................. 14
1.2.4. Quy ho ch phát tri n KTXH và du l ch c a TP H i An .................. 17
1.3. TÀI NGUYÊN N
C VÀ MÔI TR
NG KHU V C TP H I AN .... 19
1.3.1. Tình hình khai thác, s d ng tài nguyên n c................................. 19
1.3.2. Qu n lý b o v môi tr ng khu v c đô th ...................................... 21

2.2.3. Tính toán t i l ng các ch t ô nhi m............................................... 40
2.2.4. ánh giá ch t l ng n c và ô nhi m n c .................................... 51
2.3. K T LU N CH
CH

NG 2 .......................................................................... 68

NG 3.............................................................................................................. 69

NGHIÊN C U
NGUYÊN MÔI TR

XU T GI I PHÁP PHÁT TRI N B N V NG TÀI
NG N
C M T THÀNH PH H I AN ..................... 69

3.1. GI I THI U CHUNG .............................................................................. 69
3.2. PHÂN TÍCH XÁC

NH NGUYÊN NHÂN ........................................... 69

3.3. GI I PHÁP T NG TH PTBV TÀI NGUYÊN MÔI TR
NG N C
M T THÀNH PH H I AN .......................................................................... 70
3.3.1. C s đ xu t các gi i pháp ............................................................. 70
3.3.2. nh h ng các gi i pháp đ xu t ................................................... 71
3.3.3.
xu t các gi i pháp t ng th qu n lý b o v tài nguyên n c m t71
3.4. GI I PHÁP KHAI THÁC S D NG VÀ B O V B N V NG TÀI
NGUYÊN N C CÁC NHÁNH SÔNG O N CH Y QUA TP H I AN . 72

N C TP H I AN N M 2011, 2012............................................................. 91
PH L C C: THÔNG TIN V CÁC KHU Ô TH V TINH C A THÀNH
PH H I AN ................................................................................................... 91


DANH M C B NG
Trang
B ng 1.1. Các thông s khí h u chính c a TP H i An n m 2010 ............................12
B ng 1.2. Dân s thành ph H i An đ n cu i n m 2011 ..........................................14
B ng 1.3. D báo quy mô dân s TP H i An đ n n m 2030 ....................................15
B ng 2.1.

c đi m dòng ch y trên l u v c sông Vu Gia – Thu B n .....................25

B ng 2.2. Nh ng thay đ i đ

c d đoán theo k ch b n B KH trung bình cho khu

v c ven bi n mi n Trung ..........................................................................................33
B ng 2.3. Di n tích và dân s n m 2012 c a các l u v c thoát n
B ng 2.4. L u l

ng n

c th i sinh ho t và t i l

c ......................44

ng BOD 5 có trong n


c th i ch n nuôi ........................................50

B ng 2.10. T ng t i l

ng BOD 5 và áp l c ô nhi m do BOD 5 c a n

c th i SH,

CN, CN phát sinh trên các l u v c NLDP ................................................................51
B ng 2.11. T ng h p các đi m quan tr c ch t l
B ng 2.12. Các đi m quan tr c n

ng n

c thành ph H i An.........53

c sông thành ph H i An ..................................55

B ng 2.13. Các đi m quan tr c ch t l

ng n

c h và h ch a...............................57

B ng 2.14. Các đi m quan tr c ch t l

ng n

c ng m ............................................58



Hình 2.7. S đ v trí các đi m quan tr c n

c ng m t i thành ph H i An ............59

Hình 2.8. Bi n thiên n ng đ COD trong n

c sông H i An đo n qua ph C ......62

Hình 2.9. Bi n thiên n ng đ BOD 5 trong n

c sông H i An đo n qua ph C .....62

Hình 2.10. M t c t đ m n

vùng h l u sông Thu B n .........................................63

Hình 2.11. Bi n thiên n ng đ COD trong n

c h qua các đ t quan tr c ..............64

Hình 2.12. Bi n thiên n ng đ BOD 5 trong n

c h qua các đ t quan tr c ............65

Hình 2.13. Bi n thiên n ng đ TSS trong n

c h qua các đ t quan tr c ...............65

Hình 2.14. Bi n thiên n ng đ NH 4 + trong n

U

tài

H i An không ch là trung đi m c a Vi t Nam mà còn là trung tâm c a khu
v c, t th k th I vùng đ t H i An đã là m t c ng th tr ng y u c a Ch mpa,
trong th i k th nh đ t

th k 15 đ n th k 18 là m t trong nh ng th

ng c ng

s m u t c a vùng bi n

ông Nam Á. Ngoài nh ng di s n v t th nh ki n trúc và

không gian đô th còn có nh ng giá tr phi v t th t n t i b n v ng đ n t n ngày
nay, H i An là t m g

ng ph n chi u ch ng đ

ng dài c a quá trình giao thoa - h i

nh p - ti p bi n v n hoá t o nên m t s c thái r t riêng. H i An đang ch u s c ép v
b o t n Di s n và phát tri n m i mang tính b t bu c c a đô th .
H i An ch u nh h

ng chính c a ch đ thu v n sông Thu B n. H l u

sông Thu B n, đo n qua thành ph H i An g i là sông H i An. T trong l ch s đ a


c m t vùng đ ng b ng

ng b t l i nh suy gi m tr l

ng,


2

t ng ph m vi và m c đ nhi m m n trong mùa c n, c

ng đ và t n su t l gia t ng

trong mùa m a bão.
Bên c nh đó, trong nh ng n m qua, kinh t xã h i, đ c bi t là du l ch, thành
ph H i An có nh ng b

c phát tri n nhanh kéo theo t c đ đô th hoá t ng nhanh

làm cho công tác quy ho ch xây d ng, qu n lý quy ho ch và đ u t ch a theo k p
tình hình phát tri n và v n đ v b o v môi tr
đang d n đ n nguy c ô nhi m ngu n n

ng ch a đ

c m t t i nhánh sông H i An (nhánh h

l u sông Thu B n theo tr c ông - Tây), sông
tr c B c - Nam) do n

ng yêu c u c a PTBV.
II. M c đích nghiên c u
-

Nghiên c u đánh giá đ

c hi n tr ng tài nguyên môi tr

ph H i An, xác đ nh các v n đ môi tr
xu t đ

-

ng n

c m t thành

ng c n u tiên gi i quy t.

c các gi i pháp qu n lý b o v tài nguyên môi tr

ng n

cm t

cho phát tri n b n v ng thành ph H i An.
III.

it




3

1) Ti p c n t ng h p: ti p c n t ng h p trong phân tích đánh giá hi n tr ng
tài nguyên và môi tr

ng n

c m t c a khu v c TP H i An c ng nh trong nghiên

c u đ xu t các gi i pháp.
2) Ti p c n PTBV: ti p c n khái ni m và các tiêu chí/đi u ki n c a PTBV áp
d ng cho TP H i An đ th c hi n nghiên c u, đ xu t các gi i pháp cho PTBV kinh
t - xã h i và du l ch b n v ng c a Thành ph .
3) Ti p c n th c t : đi kh o sát, nghiên c u, thu th p các s li u v nh ng
vùng th

ng xuyên ng p l , vùng có nguy c b c n ki t dòng ch y, vùng có d u

hi u ô nhi m môi tr

ng n

c m t.

4) Ti p c n h th ng: ti p c n, tìm hi u, phân tích h th ng t t ng th đ n
chi ti t, đ y đ và h th ng đ i v i tài nguyên và môi tr

ng n


An và xác đ nh nh ng v n đ b c xúc c n gi i quy t.
3) Ph

ng pháp phân tích h th ng: đ phân tích bài toán và nghiên c u đ

xu t các gi i pháp đ xu t trong lu n v n.
4) Ph

ng pháp chuyên gia: xin ý ki n c a các chuyên gia v k t qu phân

tích, đánh giá và nh ng gi i pháp đã đ
V. Nh ng k t qu đ t đ

c đ xu t trong k t qu nghiên c u.

c

Trong khuôn kh c a lu n v n này, tác gi đã t ng h p, phân tích và có
nh ng đánh giá c b n v tình hình qu n lý tr l
ph H i An, các k t qu đ t đ
-

ánh giá đ

c c a lu

ng và ch t l

ng n


ng và ch t l

ng ngu n tài

c m t TP H i An: trên c s các thông tin v hi n tr ng và các

quy ho ch/k ho ch phát tri n kinh t , du l ch, công nghi p, bi n đ i khí h u
trong t

ng lai c a TP H i An; đánh giá nh ng tác đ ng môi tr

báo xu th bi n đ i tr l

ng và ch t l

ng tài nguyên n

ng và d

c m t khu v c TP

H i An.
ánh giá nh ng t n t i, h n ch , b t c p trong công tác qu n lý tài nguyên

-

môi tr
n


-

Ch
tr

-

Ch

ng 1: Gi i thi u thành ph H i An và yêu c u b o v tài nguyên môi
ng n
ng 2:

c cho PTBV kinh t - xã h i.
ánh giá hi n tr ng tài nguyên môi tr

ng n

c m t thành ph

H i An và xác đ nh nh ng v n đ b c xúc c n nghiên c u gi i quy t.
-

Ch

ng 3: Nghiên c u đ xu t gi i pháp PTBV tài nguyên môi tr

m t thành ph H i An.

ng n

Nam
Khái ni m "phát tri n b n v ng" xu t hi n trong phong trào b o v môi
tr
"T

ng t nh ng n m đ u c a th p niên 70 c a th k 20. N m 1987, trong Báo cáo
ng lai chung c a chúng ta" c a H i đ ng Th gi i v Môi tr

(WCED) c a Liên h p qu c, "phát tri n b n v ng" đ
tri n đáp ng đ

ng và Phát tri n

c đ nh ngh a "là s phát

c nh ng yêu c u c a hi n t i, nh ng không gây tr ng i cho vi c

đáp ng nhu c u c a các th h mai sau" [2].
H i ngh Th

ng đ nh Trái đ t v Môi tr

Janeiro (Braxin) n m 1992 và H i ngh Th
v ng t ch c

ng và phát tri n t ch c

Rio de

ng đ nh Th gi i v Phát tri n b n

ng môi tr

ng s ng [2].

Phát tri n b n v ng là nhu c u c p bách và xu th t t y u trong ti n trình
phát tri n c a xã h i loài ng
thu n xây d ng thành Ch

i, vì v y đã đ

c các qu c gia trên th gi i đ ng

ng trình ngh s cho t ng th i k phát tri n c a l ch s .


6

T i H i ngh Th
1992

ng đ nh Trái đ t v Môi tr

Rio de Janeiro (Braxin), 179 n

Rio de Janeiro v môi tr
Ch

ng và phát tri n đ

c t ch c n m


tham gia H i ngh đã thông qua B n Tuyên b Johannesburg và B n K ho ch th c
hi n v phát tri n b n v ng. H i ngh đã kh ng đ nh l i các nguyên t c đã đ ra
tr

c đây và ti p t c cam k t th c hi n đ y đ Ch

ng trình ngh s 21 v phát

tri n b n v ng [2].
Vi t Nam tham gia H i ngh Th

ng đ nh Trái đ t v Môi tr

tri n t i Rio de Janeiro, Brazin n m 1992, H i ngh Th
tri n b n v ng
tr

ng và Phát

ng đ nh Th gi i v Phát

Johannesburg, Nam Phi n m 2002, đã ký Tuyên b Rio v Môi

ng và Phát tri n, Ch

ng trình ngh s 21 toàn c u, đ ng th i cam k t th c hi n

phát tri n b n v ng.
Trong 20 n m th c hi n phát tri n b n v ng đ t n


nh h

Vi t Nam” n m 2012, trong
ng chi n l

c phát tri n b n

c nhi u thành t u đáng k trong c ba tr c t v kinh t ,

ng c a PTBV và đã đ

c t ng k t trong các H i ngh Phát tri n

b n v ng toàn qu c l n th nh t (12/2004), l n th hai (5/2006) và l n th ba
(1/2011) [3], c th :


7

V kinh t : Vi t Nam đ
n

c đang phát tri n đã đ t đ

h

ng t i t ng tr

c c ng đ ng qu c t đánh giá là m t trong s các


c chú tr ng nh m đ m

b o n đ nh đ i s ng và s n xu t c a nhân dân, đ c bi t trong tình hình l m phát
cao, nhi u thiên tai. Vi t Nam đã hoàn thành m c tiêu ph c p giáo d c ti u h c
theo chu n ph c p c a qu c gia vào n m 2000. T l nghèo gi m m nh t 28,9%
n m 2002 xu ng còn 9,45% n m 2010, bình quân c n

c m i n m gi m 2% s h

nghèo. Ch s bình đ ng gi i c a Vi t Nam khá cao so v i các qu c gia có cùng
m c đ phát tri n và thu nh p. Ch s phát tri n con ng

i (HDI) c ng đ

cc i

thi n qua các n m.
V môi tr

ng: H th ng chính sách, pháp lu t v BVMT đã đ

khá đ y đ và toàn di n. H th ng c quan qu n lý nhà n
t Trung

ng đ n đ a ph

ng đã t ng b

đ nh. Kinh phí cho công tác BVMT đã đ

Phát tri n b n v ng đô th là t duy m i v quá trình đô th hóa đ

c di n

gi i trên c s duy trì nh ng hi u bi t v kinh t , v n hóa và b o v môi tr

ng.


8

Phát tri n đô th b n v ng, m t yêu c u chi n l

c trong quá trình đô th hóa t i

Vi t Nam.
Theo các nhà sinh thái phát tri n đô th b n v ng c n đ m b o các tiêu chí:
(1) Phát tri n nhà

theo chi u cao đ ti t ki m nguyên, nhiên v t li u và m t b ng;

(2) B o t n đ a hình đ a m o t nhiên; (3) Tránh xây d ng thành ph trong thung
l ng vì đ t

đ y phì nhiêu và d l ; (4) B o v và phát tri n cây xanh đô th ; (5)

Khuy n khích ti t ki m n

c; (6) H n ch s d ng ph


1.1.3. PTBV thành ph H i An, yêu c u, nh ng khó kh n và thách th c
H i An là m t Di s n v n hoá Th gi i, v i trên m t nghìn di tích ki n trúc
v n hoá ngh thu t, là tài s n quý giá c a Qu c gia và Qu c t . Cùng v i y u t ch
th là con ng

i, H i An còn có nhi u c nh đ p, đ a hình đ

sông t phía

ông B c đ n

cát theo h

ông,

c vây b c b i bi n và

ông Nam và Nam. Hình th đ t li n là các đ i

ng Tây B c xuôi d n xu ng, vùng đ ng ru ng theo h

r i ra c a bi n (C a

ng

ông Nam

i). H sinh thái đa d ng thu c vùng h l u sông Thu B n,

r ng ng p m n C m Thanh, khu d tr sinh quy n th gi i Cù Lao Chàm.


ng đ ng cho các vùng dân c .

ng quy ho ch v a n đ nh v a m nh m , n ng

đ ng, v a truy n th ng v a hi n đ i, ki n trúc m i hài hoà v i ki n trúc c , m t l i
quy ho ch đa d ng và phát tri n b n v ng.
Do v y, c u trúc phát tri n đô th H i An đã đ
c a môi tr
h i, h

ng thiên nhiên, môi tr

ng nhân t o và môi tr

ng kinh t -v n hoá-xã

ng t i s phát tri n b n v ng.

1.2. GI I THI U CHUNG V
TR

c l a ch n chính là s k t t

TP H I AN VÀ YÊU C U B O V

MÔI

NG CHO PTBV


i

c và c

tc uC a

i vào các huy n phía Nam c a t nh Qu ng Nam, cùng v i t nh l 607 đi Non


10

N

c-

à N ng và t nh l 608 đi V nh

i n - Qu c l 1A là các tuy n giao thông

đ

ng b ch y u n i TP H i An v i các vùng trong và ngoài t nh.
Trong nh ng n m qua, kinh t xã h i thành ph H i An có nh ng b

c phát

tri n nhanh kéo theo t c đ đô th hoá t ng nhanh làm cho công tác quy ho ch xây
d ng, qu n lý quy ho ch và đ u t ch a theo k p tình hình phát tri n.

ng th i s


Phía Nam giáp huy n Duy Xuyên

-

Phía ông giáp Bi n ông

-

Phía Tây giáp huy n i n Bàn.
Ph n đ t li n c a thành ph có hình th g n gi ng nh m t hình thang cân,

đáy là phía Nam giáp huy n Duy Xuyên v i ranh gi i chung là sông Thu B n, phía
Tây và phía B c giáp huy n i n Bàn, phía ông là b bi n dài 7km. Cách đ t li n
18km là c m đ o Cù Lao Chàm, bao g m nhi u hòn đ o l n nh : Hòn Lao, Hòn
Dài, Hòn M , Hòn Ông, Hòn Tai, Hòn Lá, Hòn Khô M , Hòn Khô Con v i di n
tích chi m m t ph n t thành ph H i An. T ng di n tích t nhiên toàn thành ph là
6.171,25ha, ph n di n tích đ t li n 4.850ha chi m 73,50% (trong đó di n tích đ t
3.669ha và di n tích m t n

c 1.180,3ha), di n tích h i đ o 1.654ha chi m 26,50%.


11

Hình 1.1. V trí thành ph H i An trên b n đ t nh Qu ng Nam
a hình:
Thành ph H i An n m trên vùng đ ng b ng có đ d c nh , sát khu v c b
bi n, hình thành trên gi i c n cát c a c a sông, đ a hình toàn vùng có d ng đ i cát
tho i, đ d c trung bình 0,015. Nhìn chung, đ a hình th p d n t Tây B c xu ng


cm tđ id

c

ng (vùng

bi n ven b và đ o Cù Lao Chàm).
Khí h u:
Nhi t đ : H i An n m trong vùng khí h u nhi t đ i gió mùa c a phía Nam
Vi t Nam mang tính ch t khí h u ven bi n Mi n Trung.
-

Nhi t đ trung bình n m:

270C

-

Nhi t đ cao nh t:

380C

-

Nhi t đ th p nh t:

160C

m: đ

ng b c h i

ng b c h i tháng ít nh t là 119mm.

B ng 1.1. Các thông s khí h u chính c a TP H i An n m 2010
Tháng

1

Nhi t đ trung 21,5
bình (oC)
L ng m a
80,8
trung bình
m (%)

84

2

3

4

5

6

7



76

78

83

85

85

86

82


13

Tháng

1

2

3

4

5


111 99

11

81

ng th y v n - B Tài nguyên và Môi tr

12

Trung
bình
n m

68

1331

ng, 2011

Th y v n:
TP H i An ch u nh h

ng chính c a ch đ thu v n sông Thu B n. L u

v c sông Vu Gia – Thu B n là 1 trong 9 l u v c sông l n nh t c a Vi t Nam. Di n
tích l u v c là 10.350km2, trong đó 5.800km2 trong l u v c sông Vu Gia
th y v n Ái Ngh a và 3.510km2 t

tr m


ng B c – Tây c a dãy núi

Thiên Thai và h p v i sông C m L .
+ Ch đ dòng ch y: Khi tri u lên t C a
lên, khi tri u xu ng, dòng n
t

i, m c n

c trong sông dâng

c trong sông l i đ ra bi n. Nói chung, dòng ch y

ng đ i đi u hoà nh ng do l u t c nh là nguyên nhân gây b i c n trong sông. V

mùa khô có nh ng đo n sông b c n, n

c b nhi m m n.

+ Thu tri u: Bi n H i An ch u nh h

ng ch đ thu tri u c a bi n Mi n

Trung Trung B , m i ngày thu tri u lên xu ng 2 l n (bán nh t tri u). Biên đ dao
đ ng c a tri u trung bình là 0, 6m. Tri u max=1,4m, tri u min =0,00m. Trong các
c n bão có nh ng đ t sóng có biên đ r t l n, cao đ cao nh t c a sóng lên đ n
3,40m

kho ng cách 50m so v i b bi n, gây thi t h i l n cho vùng ven bi n. V

H i An s đ t kho ng 110.000 ng

i vào n m 2020 và

i vào n m 2030.

B ng 1.2. Dân s thành ph H i An đ n cu i n m 2011
STT

Ph

ng/xã

Dân s
T ng

Nam

N

Di n tích
(km2)

M tđ
(ng i/km2)

1

Ph


Ph

ng C m Phô

10.084

4.816

5.268

1,180

8.546

4

Ph

ng Thanh Hà

11.461

5.660

5.801

6,406

1.789


2.045

2.388

0,744

5.958

6

Ph

ng C m Châu

10.703

5.155

5.548

5,704

1.876

7

Ph

ng C a


Ph

ng C m Nam

6.291

3.112

3.179

4,549

1.383

10

Xã C m Hà

7.256

3.578

3.678

6,132

1.183

11


2.418

1.277

1.141

15,491

156

91.367 45.281 46.086

61,712

1.481

T ng thành ph

Phân b dân c là 77% thành th và 23% nông thôn

H i An.

tu i lao

đ ng là t 18 đ n 60 tu i. N m 2011, dân s trong đ tu i lao đ ng c a thành ph là
58.204 ng

i (lao đ ng n là 29.812 ng

ngành kinh t là 33.586 ng

i

91.367

111.309

132.531

T l t ng t nhiên

%

0,93

0,92

T l t ng c h c

%

1,25

1,05

87.578

104.896

Dân s n i th