ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Lê Thị Bích Thủy
NGHIÊN CỨU DỰ BÁO ẢNH HƯỞNG CỦA QUY
HOẠCH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ VÂN ĐỒN -
TỈNH QUẢNG NINH ĐẾN MÔI TRƯỜNG VÀ ĐỀ
XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC
HÀ NỘI - 12.2011
HÀ NỘI - 12.2011
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên: Lê Thị Bích Thủy iv MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ VÙNG NGHIÊN CỨU
1.1. BỐI CẢNH 2
1.1.1. Quốc tế 2
1.1.2. Khu vực 2
1.2. KHÁI QUÁT HUYỆN ĐẢO VÂN ĐỒN 2
1.3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN HUYỆN VÂN ĐỒN VÀ KT-XH HUYỆN VÂN
ĐỒN 3
1.3.1. Vị trí địa lý 3
1.3.2. Địa hình, địa chất 5
1.3.3. Khí hậu 6
1.3.4. Thủy văn, hải văn 6
1.3.5. Thổ nhƣỡng 8
1.3.6. Đặc điểm môi trƣờng sinh vật KKT Vân Đồn 8
1.4. ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI HUYỆN VÂN ĐỒN NĂM 2011 12
1.4.1. Hiện trạng kinh tế - xã hội huyện Vân Đồn năm 2011 12
1.4.2. Hiện trạng công tác quản lý, bảo vệ môi trƣờng trên địa bàn huyện đảo Vân
Đồn 14
1.5. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ MÔI TRƢỜNG Ở HUYỆN VÂN ĐỒN 17
1.6. TÓM TẮT QUY HOẠCH KT-XH KKT VÂN ĐỒN ĐẾN NĂM 2020 TẦM
NHÌN ĐẾN 2030 18
3.3.2. Đề xuất các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu và cải thiện đối với dự án 66
3.3.3. Các chƣơng trình quản lý, giám sát MT đối với dự án KKT Vân Đồn 67
3.3.4. Các giải pháp công nghệ môi trƣờng nên áp dụng ở KKT Vân Đồn 78
3.3.5. Thiết lập và hoạt động hệ thống quan trắc môi trƣờng KKT Vân Đồn 85
KẾT LUẬN 97
TÀI LIỆU THAM KHẢO 100
PHỤ LỤC 103
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên: Lê Thị Bích Thủy ii
BẢNG GIẢI THÍCH CÁC TỪ VIẾT TẮT
ASEAN
Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á
BĐKH
Biến đổi khí hậu
BOD
Nhu cầu oxy sinh hóa
BTNMT
Bộ Tài nguyên và Môi trường
BTTN
Bảo tồn thiên nhiên
KHCN
Khoa học công nghệ
KKT
Khu kinh tế
KLN
Kim loại nặng
KT-XH
Kinh tế xã hội
PTBV
Phát triển bền vững
QCVN
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia
RNM
Rừng ngập mặn
SPM
Bụi tổng số
TCVN
Tiêu chuẩn Việt Nam
TN-MT
Tài nguyên môi trường
TP
Thành phố
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên: Lê Thị Bích Thủy iii
TSS
Tổng chất rắn lơ lửng
VQG
Vườn Quốc gia
VESDI
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Hiện trạng rừng ở huyện Vân Đồn 9
Bảng 2.1. Danh mục thiết bị phân tích môi trường nước 26
Bảng 2.2. Các thiết bị phân tích môi trường không khí 27
Bảng 3.1. Kết quả phân tích chất lượng môi trường không khí 30
Bảng 3.2a. Kết quả phân tích nồng độ bụi 33
Bảng 3.2b. Kết quả đo độ ồn 34
Bảng 3.3. Các thông số lý hóa cơ bản 41
Bảng 3.4. Kết quả phân tích mẫu nước 42
Bảng 3.5. Kết quả phân tích chất ô nhiễm trong đất 49
Bảng 3.6. Các hệ sinh thái nhạy cảm cần ưu tiên bảo vệ 51
Bảng 3.7. Các dự án đang được đầu tư trên địa bàn 55
Bảng 3.8. Sơ lược các tác động loại hình dự án 57
Bảng 3.9. Dự báo lượng khách du lịch đến KKT Vân Đồn 59
Bảng 3.10. Phân tích ưu nhược điểm của vị trí đặt sân bay 63
Bảng 3.11. Ước tính tải lượng ô nhiễm 65
Bảng 3.12. Các loại hình rừng chức năng 74
Bảng 3.13. Các yếu tố lựa chọn địa điểm một Trung tâm xử lý CTR 83
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên Lê Thị Bích Thủy
1
MỞ ĐẦU
1.1.1. Quốc tế
Việt Nam nằm ở vị trí chiến lược, sát cạnh Trung Quốc, một trong những
quốc gia đông dân nhất thế giới và đang trải nghiệm một sự mở rộng kinh tế rộng
lớn. Nằm trong khu vực cực bắc của Việt Nam và chỉ cách cửa khẩu Móng Cái tại
biên giới tây nam của Trung Quốc khoảng 120km, Vân Đồn là một huyện có vị trí
gần với Trung Quốc nhất và nhờ đó cũng có tiềm năng hưởng lợi ích nhiều nhất từ
sự phát triển kinh tế của Trung Quốc.
1.1.2. Khu vực:
Trong bối cảnh vùng, Vân Đồn có nhiều ưu đãi từ hành lang phát triển công
nghiệp Hà Nội – Hải Phòng – Hạ Long. Khu công nghiệp Cái Lân gần Thành phố
Hạ Long tỉnh Quảng Ninh cũng mang sự phát triển công nghiệp đến gần Vân Đồn
hơn.
1.2. KHÁI QUÁT HUYỆN ĐẢO VÂN ĐỒN
Huyện Vân Đồn là một quần đảo vòng quanh phía Đông và Đông Bắc vịnh
Bái Tử Long, nằm ở phía Đông và Đông Nam của tỉnh Quảng Ninh, gồm 600 hòn
đảo lớn nhỏ. Trong tổng số 600 hòn đảo này chỉ có hơn 20 đảo có người ở. Lớn
nhất là đảo Cái Bầu rộng 17.212 ha. Do địa hình quần đảo là chủ yếu nên trong toàn
bộ diện tích tự nhiên của huyện, diện tích đất liền chiếm tỷ lệ không lớn, chủ yếu là
diện mặt biển.
Vân Đồn có 12 đơn vị hành chính gồm thị trấn Cái Rồng và 11 xã: 6 xã trên
đảo Cái Bầu và các đảo nhỏ trong vùng biển phụ cận đảo Cái Bầu, ở phía Tây Bắc
của huyện, là các xã: Đông Xá, Hạ Long, Bình Dân, Đoàn Kết, Đài Xuyên, Vạn
Yên; 5 xã thuộc tuyến đảo Vân Hải vòng ra ngoài khơi, ôm lấy rìa phía đông của
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên Lê Thị Bích Thủy
3
vịnh Bái Tử Long, là các xã: Minh Châu, Quan Lạn, Ngọc Vừng, Bản Sen, Thắng
Lợi.
1.3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI HUYỆN VÂN ĐỒN
1.3.1. Vị trí địa lý
2
(chiếm
56,1% diện tích đất nổi của toàn hiện). Vùng đảo phía ngoài trải rộng 241,92km
2
(chiếm 43,9% diện tích đất nổi của toàn huyện)[19].
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên Lê Thị Bích Thủy
4
Hình 1.1. Bản đồ hành chính huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên Lê Thị Bích Thủy
5
1.3.2. Địa hình, địa chất
- Địa hình: Vân Đồn là huyện hải đảo có địa hình đồi núi thấp tương đối
phức tạp và đa dạng.
- Địa chất: Cũng giống như các đảo trong vịnh Bắc Bộ các đảo của huyện
Vân Đồn vốn trước kia là các đỉnh núi của phần thềm lục địa kéo dài từ dãy núi
Đông Triều. Sau thời kỳ biển tiến, hình thành vịnh Bắc Bộ, các đỉnh núi này còn sót
lại, nằm nổi trên mặt biển thành các đảo độc lập.
1.3.3. Khí hậu
Khí hậu ở huyện Vân Đồn bị chi phối bởi khí hậu duyên hải, ảnh hưởng và
tác động của biển. Theo số liệu của Trạm Khí tượng Thuỷ văn ở khu vực Cửa Ông -
TX Cẩm Phả và các trạm khác. Khí hậu của vùng này có các đặc trưng sau [7].
Nhiệt độ không khí
Số liệu quan trắc của 4 Trạm Khí tượng - Thủy văn khu vực xung quanh Vân
Đồn (trạm Móng Cái, Tiên Yên, Cô Tô và Cửa Ông) trong thời gian 1956 - 2003
đợt kéo dài từ 3 đến 5 ngày, tốc độ gió đạt tới cấp 5, cấp 6, ngoài khơi cấp 7,8,9.
Gió mùa Đông Bắc kèm theo, giá rét, ảnh hưởng đến mùa màng, gia súc và sức
khoẻ con người.
Gió Đông Nam và Tây Nam thịnh hành về mùa hè (từ tháng 5 đến tháng 9)
với tốc độ trung bình 2 - 4m/s. Gió thổi từ biển vào mang theo hơi nước tạo nên
không khí mát mẻ.
1.3.4. Thủy văn, hải văn
Hệ thống sông, hồ
Huyện Vân Đồn có tổng số 28 hồ đập nhỏ chứa nước trong đó có một số đập
khá lớn nằm ở các xã như sau [9]:
Hồ đập Khe Mai xã Đoàn Kết có diện tích 31,0 ha
Đập Khe Bòng xã Bình Dân có diện tích 5,20 ha
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên Lê Thị Bích Thủy
7
Đập Voòng Tre xã Đài Xuyên có diện tích 12,0 ha
Hệ thống sông suối ở Vân Đồn thường nhỏ, ngắn, dốc. Chảy theo hướng Tây
Bắc - Đông Nam rồi đổ ra biển. Sông Voi Lớn có chiều dài 18 km (thực ra đây
không phải là sông mà là lạch biển ngăn đảo Cái Bầu và đất liền).
Hệ thống hồ đập, khe suối ở Vân Đồn thường thiếu nước về mùa khô cho
nên có ảnh hưởng đến việc cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, như đập Khe
Bòng xã Bình Dân, đập Voòng Tre xã Đài Xuyên, đập Khe Mai xã Đoàn Kết, và
một số đập nhỏ trên địa bàn các xã trong huyện.
Thủy văn sông
Vân Đồn không có sông lớn, tuy nhiên chế độ dòng chảy và chất lượng nước ở
huyện Cái Bầu chịu ảnh hưởng một phần từ sông Tiên Yên ở huyện Tiên Yên.
Trong hệ thống sông Đông Bắc Việt Nam, sông Tiên Yên có ảnh hưởng trực
tiếp và lớn nhất tới chế độ thủy văn phần biển đảo Cái Bầu qua cửa Mô. Sông Tiên
Yên có chiều dài 82 km bao gồm 7 phụ lưu trên lưu vực rộng 1070 km
2
<100 m, ven chân đảo đất có tầng mỏng khoảng 40 cm, nghèo dinh dưỡng do bị xói
mòn, rửa trôi.
Theo phân loại đất, huyện Vân Đồn có các loại đất chính sau:
Nhóm đất cát (C): có diện tích khoảng trên 5653,66 ha
Nhóm đất mặn (M): có diện tích khoáng 4533,41 ha
Nhóm đất phèn (S): có diện tích khoáng 85,70 ha
Nhóm đất phù sa (P): có diện tích khoảng 76,20 ha
Nhóm đất xám (X): có diện tích khoảng 443,10 ha
Nhóm đất nâu tím (N): có diện tích 3748,70 ha
Nhóm đất vàng đỏ (F): có diện tích khoáng 34.081,32 ha
Nhóm đất nhân tác: có diện tích 52,10 ha.
1.3.6. Đặc điểm môi trƣờng sinh vật KKT Vân Đồn
Theo các tài liệu [11], [12], [13], [15], các đặc điểm cơ bản của các hệ sinh
thái cạn và hệ sinh thái nước ở huyện đảo Vân Đồn được tóm tắt dưới đây.
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên Lê Thị Bích Thủy
9
1.3.6.1. Đặc điểm hệ sinh thái cạn
Rừng thường xanh trên các đồi núi đá, đồi đất chiếm ưu thế tới hơn 80% diện
tích rừng vùng quần đảo. Trên các đảo đá vôi Karst cũng có rừng tự nhiên thường
xanh, mức độ phong phú không bằng rừng tự nhiên trên núi đất, nhưng có giá trị
sinh cảnh và tạo lập cảnh quan đặc sắc.
Bảng 1.1: Hiện trạng rừng ở huyện Vân Đồn 2009
TT
Xã,
thị
trấn
Tổng cộng
Rừng đặc
dụng
588
7.520
1.820
10.081
7.106
ĐẢO CÁI BẦU
1
Thị
trấn
Cái
Rồng
51
51 2
Xã
Đài
Xuyên
4.072
2.586 2.125
563
1.947
Vạn
Yên
5.607
1.726
1.569
73
1.547
459
2.491
1.193
6
Xã Hạ
Long
398
206
124
15
39
23
234
167
7
Xã
Đông
Xá
57
196 16
Bản
Sen
2.535
941 95
2.439
941
11
Xã
Thắng
Lợi
930
600 503
1
427
599
12
Xã
Ngọc
Vừng
1.707
440
Nhóm cá tầng đáy
Nhóm cá rạn san hô, bãi cỏ biển
Đa dạng về thực vật
- Thực vật phù du
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên Lê Thị Bích Thủy
12
Trong VQG có: 210 loài, 67 chi, 29 họ, 9 bộ, 4 lớp đã được thống kê. Trong
đó, lớp tảo Silic có 130 loài, 45 chi, 17 họ, 2 bộ, chiếm 62% tổng số loài; lớp tảo
Giáp có 76 loài, 20 chi, 10 họ, 5 bộ (36,2%); lớp tảo Kim có 2 loài, 1 chi, 1 họ, 1
bộ (0,9%); lớp tảo Lam có 2 loài, 1 chi, 1 họ, 1 bộ (0.9%). Nhìn chung, thành phần
thực vật phù du ở vùng biển Bái Tử Long khá phong phú và đa dạng, sự phân bố số
lượng loài trong các chi tảo có sự sai khác khá lớn
- Rong biển
Trong VQG đã xác định được 44 loài rong biển, thuộc 4 ngành là Rong lam,
Rong đỏ, Rong nâu và Rong lục. Trong số đó, Rong lam có 3 loài, chiếm 6,8% tổng
số loài; Rong đỏ: 16 loài, 36,4%; Rong nâu: 13 loài, 29,5% và Rong lục: 12 loài,
27,2% .
Trong số 44 loài rong biển đã phát hiện được tại vùng biển VQG Bái Tử
Long, có 5 loài có giá trị kinh tế có thể khai thác và sử dụng trong nhiều lĩnh vực
như làm thực phẩm, làm nguyên liệu chế biến các loại dược phẩm khác nhau dùng
để chữa bệnh.
- Thực vật ngập mặn
Qua khảo sát ở 15 điểm khu vực Bái Tử Long và kết quả khảo sát của năm
1999, đã phát hiện được 19 loài thực vật ngập mặn (TVNM) thuộc hai nhóm: nhóm
loài chủ yếu và nhóm loài chịu mặn gia nhập vào rừng ngập mặn (RNM). Trong đó,
nhóm loài chủ yếu có 11 loài, và nhóm loài chịu mặn gia nhập RNM có 8 loài.
Trong thành phần của khu hệ loài sú Aegiceras corniculatum chiếm ưu thế trong
toàn khu vực.
1.4. ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI HUYỆN VÂN ĐỒN NĂM 2011
huyện đã cấp 1.039 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trong đó: cấp lần đầu 258
giấy; đăng ký thế chấp, bảo lãnh cho 886 trường hợp. Huyện đã tập trung chỉ đạo các
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên Lê Thị Bích Thủy
14
cấp, các ngành, các cơ quan chuyên môn, các xã, thị trấn tăng cường công tác quản
lý đất đai, tài nguyên khoáng sản
Chương trình xây dựng nông thôn mới:
Đã hoàn thiện cơ cấu tổ chức bộ máy từ cấp huyện đến cấp xã, công tác tuyên
truyền về xây dựng nông thôn mới đã bước đầu tạo nhận thức và sự đồng thuận trong nhân
dân. Đến nay, có 11/11 xã đã thông qua phương án quy hoạch và 06/11 xã đã được phê
duyệt quy hoạch.
Văn hoá - xã hội
Công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân, dân số, kế hoạch hóa gia
đình; phòng chống dịch bệnh được quan tâm chỉ đạo. Tình hình dịch bệnh được
kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ nên trên địa bàn không có dịch bệnh lớn xảy ra; công
tác kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm được triển khai có hiệu quả. Bệnh viện Đa
khoa Vân Đồn tiếp tục được quan tâm đầu tư, tỷ lệ 100% số xã, thị trấn đạt chuẩn
quốc gia về y tế; số giường bệnh trên 1 vạn dân đạt 29,29 giường (chỉ bằng 70,58%
so với trung bình cả tỉnh (41,5 giường/1 vạn dân)).
Công tác giáo dục và đào tạo: Cơ sở vật chất tiếp tục được tăng cường, chất
lượng đội ngũ giáo viên đáp ứng đủ ở các cấp học, bậc học và đảm bảo 100% đạt
chuẩn. Kết quả năm học 2010-2011 tiếp tục được duy trì và đạt được những kết quả
tiến bộ: số lượng giáo viên và học sinh giỏi các cấp tăng hơn so với năm trước; tỷ lệ
học sinh lên lớp, tốt nghiệp được giữ vững và nâng cao.
1.4.2. Hiện trạng công tác quản lý, bảo vệ môi trƣờng trên địa bàn huyện đảo
Vân Đồn
Quản lý môi trƣờng
Theo phân cấp quản lý môi trường huyện Vân Đồn do phòng Tài nguyên và
Môi trường huyện chịu trách nhiệm trước UBND huyện với sự chỉ đạo nghiệp vụ
Luận văn Thạc sỹ khoa học
Học viên Lê Thị Bích Thủy
16
Khu vực đô thị
Trong những khu đô thị ở những xã như Đông Xá, Hạ Long và Cái Rồng, chất
thải rắn sinh hoạt hằng ngày đã được Hợp Tác Xã (HTX) Vận tải Phát triển Đô thị -
Vệ sinh Môi trường huyện Vân Đồn thu gom và vận chuyển đến khu chôn lấp chất
thải rắn. Khối lượng chất thải rắn thu gom hàng ngày tại thị trấn Vân Đồn khoảng 8
tấn/ngày trong khi tổng số chất thải do HTX thu gom khoảng 19-22 tấn/ngày. Tỷ lệ
thu gom chất thải khu vực đạt 57%. Chất thải rắn sau khi thu gom được vận chuyển
đến khu chôn lấp và được đốt định kỳ. Hiện tại có một địa điểm thải chất thải rắn tại
xã Vạn Yên.
Khu vực nông thôn
Công tác thu gom và quản lý chất thải rắn tại các xã đảo trong khu vực quy
hoạch do các tổ vệ sinh môi trường của các xã đảm nhiệm. Địa điểm thải chất thải
rắn chính hiện có của các xã đảo hiện ở đảo Ngọc Vừng.
Chất thải rắn công nghiệp
Sản xuất công nghiệp trong khu vực thị trấn Vân Đồn chưa phát triển chủ yếu
là các cơ sở chế biến thủy sản hoặc các ngành sản xuất quy mô nhỏ. Do vậy, khối
lượng chất thải rắn công nghiệp phát sinh không nhiều khoảng 2 tấn/ngày. Hiện tại,
chưa tổ chức được việc phân loại tại nguồn đối với chất thải rắn công nghiệp. Chất
thải rắn công nghiệp cũng được thu gom và đổ thải tập trung cùng với chất thải rắn
sinh hoạt.
Chất thải rắn y tế
Tổng khối lượng chất thải rắn y tế phát sinh trong khu vực quy hoạch khoảng
36 tấn/năm trong đó khối lượng chất thải rắn y tế nguy hại là 8,73 tấn/năm và chất
thải rắn y tế không nguy hại là 27,27 tấn/năm. Chất thải rắn y tế tại trung tâm y tế
huyện được phân loại tại nguồn. Các chất thải nguy hại được đốt bằng lò đốt thủ
công, còn các chất thải còn lại được thu gom cùng với chất thải rắn sinh hoạt.
tiến hành đề tài này với mục đích tập trung vào các vấn đề môi trường trọng tâm tại
Copyright: Tài liệu đại học ©