ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN ĐĂNG KHOA

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ HUYỆN ĐIỆN BIÊN
TỈNH ĐIỆN BIÊN THEO HƯỚNG CHUẨN HÓA

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN ĐĂNG KHOA

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ HUYỆN ĐIỆN BIÊN
TỈNH ĐIỆN BIÊN THEO HƯỚNG CHUẨN HÓA
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 60 14 01 14

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Nguyễn Văn Lê

HÀ NỘI – 2014



Viết đầy đủ

CBQL

Cán bộ quản lý

CĐ

Cao đẳng

CNH

Công nghiệp hóa

CNTT

Công nghệ thông tin

DTNT

Dân tộc nội trú

ĐH

Đại học

ĐNGV

Đội ngũ giáo viên


Quản lý giáo dục

THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông

UBND

Ủy ban nhân dân

ii


DANH MỤC CÁC BẢNG
STT

Nội dung

Trang

Bảng 2.1. Số trường đạt chuẩn quốc gia của huyện Điện Biên
qua các năm học......................................................................

35

Bảng 2.2. Số trường đạt chuẩn quốc gia mức độ 2 của huyện


41

Bảng 2.8: Cơ cấu giới tính ĐNGV Trường Phổ thông dân tộc
nội trú huyện Điện Biên ..........................................................

43

Bảng 2.9: Cơ cấu độ tuổi ĐNGV Trường Phổ thông dân tộc
nội trú huyện Điện Biên ..........................................................

45

Bảng 2.10: Cơ cấu dân tộc ĐNGV Trường Phổ thông dân tộc
nội trú huyện Điện Biên ..........................................................

45

Bảng 2.11: Trình độ đào tạo của ĐNGV Trường Phổ thông
dân tộc nội trú huyện Điện Biên ..............................................

46

12

Bảng 2.12: Bảng thuyết minh biên chế giáo viên năm học .......

50

13

Bảng 2.15: Tổng hợp kết quả đánh giá giáo viên Trường Phổ
thông dân tộc nội trú huyện Điện Biên theo chuẩn nghề nghiệp
năm học 2013 – 2014 ..............................................................
Bảng 3.1: Tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp.............

iv

54
78


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
STT

Nội dung

Trang

1

Biểu đồ 2.1: Tỉ lệ giáo viên trên lớp học của Trường Phổ
thông dân tộc nội trú huyện Điện Biên qua các năm..............

41

Biểu đồ 2.2: Tỉ lệ giáo viên trên lớp học của Trường Phổ
thông dân tộc nội trú huyện Điện Biên qua các năm..............

42


5

6

v


ontents
MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................... i
DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT .............................................ii
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ.................................................................................. v
MỤC LỤC ............................................................................................................. vi
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài.......................................................................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu .................................................................................................... 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ............................................................................ 3
4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................................... 3
6. Phạm vi nghiên cứu ...................................................................................................... 3
7. Câu hỏi nghiên cứu ....................................................................................................... 4
8. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................. 4
9. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.................................................................... 5
10. Cấu trúc luận văn ....................................................................................................... 5

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ THEO HƯỚNG CHUẨN HÓA.................... 6
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề .................................................................................. 6



vi


1.6.2. Các yếu tố khách quan .......................................................................... 30
Tiểu kết chương 1 ........................................................................................................... 31

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG
PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN THEO
HƯỚNG CHUẨN HÓA ........................................................................................ 33
2.1. Khái quát về đặc điểm kinh tế - xã hội và giáo dục huyện Điện Biên................. 33

2.1.1. Vị trí địa lí và điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội huyện Điện Biên ........ 33
2.1.2. Vài nét về giáo dục huyện Điện Biên .................................................... 34
2.1.3. Trường Phổ thông dân tộc nội trú huyện Điện Biên .............................. 37
2.2. Thực trạng đội ngũ giáo viên Trường Phổ thông dân tộc nội trú huyện Điện
Biên 40

2.2.1. Thực trạng về số lượng ......................................................................... 40
2.2.2. Thực trạng về cơ cấu ............................................................................ 42
2.2.3. Thực trạng về chất lượng ...................................................................... 46
2.3. Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên Trường Phổ thông dân tộc nội trú
huyện Điện Biên theo hướng chuẩn hóa ....................................................................... 51

2.3.1. Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò của
việc phát triển đội ngũ giáo viên ................................................................... 51
2.3.2. Thực trạng công tác lập kế hoạch, quy hoạch đội ngũ giáo viên ............ 51
2.3.3. Thực trạng công tác tuyển dụng, bố trí, sử dụng giáo viên .................... 52
2.3.4. Thực trạng hoạt động bồi dưỡng phát triển giáo viên ......................... 53
2.3.5. Thực trạng kiểm tra đánh giá giáo viên ................................................. 55

vii


3.2.6. Tạo môi trường và điều kiện thuận lợi để phát triển đội ngũ giáo viên .. 74
3.2.7. Mối quan hệ giữa các biện pháp............................................................ 77
3.3. Kết quả thăm dò ý kiến về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đã
đề xuất.............................................................................................................................. 78
Tiểu kết chương 3 ........................................................................................................... 81

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ........................................................................ 82
1. Kết luận ....................................................................................................................... 82
2. Khuyến nghị ................................................................................................................ 83

2.1. Với Bộ Giáo dục và Đào tạo ................................................................... 83
2.2. Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo .............................................................. 84
2.3. Đối với nhà trường ................................................................................. 84
2.4. Đối với đội ngũ giáo viên ....................................................................... 84
TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 86
PHỤ LỤC.............................................................................................................. 89
Phụ lục 1: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN................................................................... 89
Phụ lục 2: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN................................................................... 92
Phụ lục 3: PHIẾU GIÁO VIÊN TỰ ĐÁNH GIÁ ....................................................... 94
Phụ lục 4 : PHIẾU ĐÁNH GIÁ GIÁO VIÊN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN................. 96
Phụ lục 5: PHIẾU TỔNG HỢP XẾP LOẠI GIÁO VIÊN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
98
Phụ lục 6: PHIẾU XẾP LOẠI GIÁO VIÊN CỦA HIỆU TRƯỞNG....................... 99

viii



giáo viên, luận văn đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên Trường

2


Phổ thông dân tộc nội trú huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên theo hướng chuẩn
hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục THPT hiện nay.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên THPT.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Công tác phát triển đội ngũ giáo viên THPT Trường Phổ thông dân tộc
nội trú huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên theo hướng chuẩn hóa.
4. Giả thuyết khoa học
Đội ngũ giáo viên có vai trò quyết định tới việc đảm bảo chất lượng
đào tạo. Tuy nhiên so với yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp thì đội ngũ giáo
viên đang bộc lộ nhiều hạn chế và bất cập. Vì vậy nếu tìm ra các biện pháp
phát triển đội ngũ giáo viên theo hướng chuẩn hóa từ khâu lập quy hoạch tổng
thể, tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng một cách khoa học, hợp lí thì
sẽ đảm bảo được đội ngũ có chất lượng đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàn
diện nền giáo dục phổ thông trong thời điểm hiện nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận về phát triển đội ngũ giáo viên THPT theo
hướng chuẩn hóa.
5.2. Đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên và thực trạng phát triển đội ngũ
giáo viên Trường Phổ thông dân tộc nội trú huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên.
5.3. Đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên theo hướng chuẩn hóa
ở Trường Phổ thông dân tộc nội trú huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên.
6. Phạm vi nghiên cứu
- Luận văn tập trung nghiên cứu, đánh giá thực trạng đội ngũ và phát triển

Dùng lí thuyết toán học và phương pháp lôgíc toán học để xây dựng
các cơ sở lí thuyết nhất quán, mạch lạc, đảm bảo tính chính xác.
Dùng các công thức toán học để nghiên cứu đối tượng khoa học, tính
toán các thông số liên quan đến đối tượng, tìm ra qui luật vận động của đối
tượng, dùng toán học để xử lí số liệu có được do kết quả nghiên cứu của các
phương pháp khác. Các công thức toán học sử dụng để tính toán trong nghiên

4


cứu gồm: Tính tần suất; tính trung bình cộng; tính phương sai; tính trung vị;
tính hệ số tương quan.
9. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
9.1. Ý nghĩa lý luận
Góp phần làm phong phú và sâu sắc thêm lí luận về phát triển đội ngũ
giáo viên nói chung và đội ngũ giáo viên các trường phổ thông dân tộc nội trú
nói riêng.
9.2. Ý nghĩa thực tiễn
- Nghiên cứu đánh giá thực trạng đội ngũ và phát triển đội ngũ giáo
viên ở Trường Phổ thông dân tộc nội trú huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên, chỉ
ra được mặt mạnh, mặt yếu và những vấn đề cần tháo gỡ. Đây là những tư
liệu thiết thực cho nghiên cứu và phát triển đội ngũ giáo viên THPT hiện nay.
- Đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên ở Trường Phổ
thông dân tộc nội trú huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên theo hướng chuẩn hóa.
Các biện pháp này nếu được thực thi sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo
dục của nhà trường.
10. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo
và các phụ lục, luận văn dự kiến được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận về phát triển đội ngũ giáo viên trường trung

(i) Giáo viên phải tận tâm với học sinh và việc học của họ (Teachers
are Committed to Students and Their Learning).
(ii) Giáo viên phải làm chủ môn học, biết cách dạy môn học của mình
(Teachers Know the Subjects They Teach and How to Teach Those Subjects
to Students).

6


(iii) Giáo viên phải có trách nhiệm quản lý và hướng dẫn học sinh học
tập (Teachers are Responsible for Managing and Monitoring Student
Learning).
(iv) Giáo viên phải suy nghĩ một cách hệ thống về thực tế hành nghề
của họ và học tập qua trải nghiệm (Teachers Think Systematically about Their
Practice and Learn from Experience).
(v) Giáo viên phải là thành viên của cộng đồng học tập (Teachers are
Members of Learning Communities).
1.1.1.2. Vương quốc Anh
Chuẩn nghề nghiệp giáo viên của Anh (2007) được cấu trúc gồm 3
phần (lĩnh vực) có liên quan lẫn nhau, đó là:
(i) Những đặc trưng nghề nghiệp
(ii) Kiến thức và sự am hiểu nghề nghiệp
(iii) Các kĩ năng nghề nghiệp.
Mỗi phần (lĩnh vực) lại có các tiêu chuẩn. Các tiêu chuẩn này chung
cho tất cả các loại giáo viên. Mỗi tiêu chuẩn có các yêu cầu. Đối với mỗi loại
giáo viên có những yêu cầu khác nhau (cả về số lượng và mức độ).
Chuẩn nghề nghiệp giáo viên được xác định cụ thể cho từng giai đoạn
phát triển nghề của giáo viên:
- Giáo viên mới vào nghề (Q): (33 yêu cầu)
- Dành cho tất cả giáo viên (C): (41 yêu cầu)

(ii) Thực hành nghề nghiệp (Professional Practice)
(iii) Giá trị nghề nghiệp (Professional Values)
(iv) Quan hệ nghề nghiệp (Professional Relationships).
Đối với các bang, không nhất thiết xây dựng cả 4 lĩnh vực, chỉ hai lĩnh
vực 1 và 2 là giống nhau, các lĩnh vực 3 và 4 không giống nhau.
1.1.1.5. Trung Quốc
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về phương pháp đánh giá giáo dục
nói chung, đánh giá giáo viên nói riêng của các tác giả Thường Phong Mã
(2005), Liên Bản Cố (2001), Thẩm Ngọc Thuần (2002) Ngô Cương (1996,
2001).

8


1.1.2. Ở trong nước
Đề cập đến vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên đã có nhiều công trình nghiên
cứu.
Trong chuyên khảo ”Cẩm nang nâng cao năng lực và phẩm chất
ĐNGV” [3], của các tác giả Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim
Thoa, sau khi đề cập đến những vấn đề chung về phẩm chất, năng lực của
người thầy, nghề thầy trong bối cảnh phát triển mới, nhóm tác giả đã đề ra các
con đường để người thầy tự tìm hiểu nâng cao được năng lực của bản thân,
đáp ứng yêu cầu của nhà giáo trong điều kiện đất nước thực hiện hội nhập và
công nghiệp hóa, đưa giáo dục vào sự chuẩn hóa, hiện đại hóa.
Nhằm triển khai thực hiện chỉ thị 40/CT – TW của Ban bí thư về ”Xây
dựng nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai
đoạn 2005 – 2010” [1], Viện Chiến lược và Chương trình giáo dục (nay là
viện Khoa học giáo dục Việt Nam) đã thực hiện ”Nghiên cứu đánh giá thực
trạng đội ngũ nhà giáo Việt Nam” làm căn cứ cho các quyết định có liên quan
tới đội ngũ nhà giáo. Khi đề cập đến vấn đề giáo viên trong giáo dục, bản báo

cả về quản lý vi mô và vĩ mô. Quản lý từng bước được tách khỏi triết học và
dần dần trở thành một môn khoa học độc lập, có sự tham gia và đóng góp của
nhiều trường phái và nhiều học giả.
Trong các trường phái và học giả đóng góp vào khoa học quản lý thì dấu
mốc quan trọng nhất là thuyết quản lý khoa học của Fredrick Winslow Taylor
(1856 – 1915) với tác phẩm “Các nguyên tắc quản lý theo khoa học” được xuất
bản năm 1911 đánh dấu các tư tưởng quản lý được nghiên cứu như một ngành
khoa học. Theo Taylor thì “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn
người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách
tốt nhất và rẻ nhất”. Tư tưởng này còn được Taylor vận dụng tối đa vào mọi
trường hợp, mỗi loại công việc dù nhỏ nhặt nhất đều có một “khoa học” để
thực hiện nó, ông đã liên kết các mặt kĩ thuật và con người trong tổ chức. Mặt
hạn chế trong tư tưởng quản lý của Taylor là sự hiểu biết phiến diện và máy
móc về con người, tuy nhiên nó vẫn được đánh giá cao vì đáp ứng được yêu
cầu quản lý xí nghiệp và phục vụ cho sự phát triển của đại công nghiệp.
Bước phát triển tiếp theo của khoa học quản lý là thuyết quản lý hành
chính của Henri Fayol (người Pháp, 1841 - 1925) qua tác phẩm “Quản lý
công nghiệp và tổng quát” xuất bản năm 1949. Fayol đã tiếp cận vấn đề quản
lý ở tầm rộng hơn và xem xét dưới góc độ tổ chức - hành chính. Tư tưởng chủ

11


yếu của thuyết Fayol là nhìn vấn đề quản lý ở cả tổng thể tổ chức quản lý xí
nghiệp, xem xét hoạt động quản lý từ trên xuống, tập trung vào bộ máy lãnh
đạo cao với các chức năng cơ bản của nhà quản lý. Ông định nghĩa Quản lý
hành chính là: dự tính (dự đoán + kế hoạch), tổ chức, điều khiển, phối hợp và
kiểm tra. Đây chính là 5 chức năng của nhà quản lý. Đối với cấp quản lý càng
cao thì yêu cầu khả năng quản lý hành chính càng lớn và ngược lại cấp quản
lý thấp thì khả năng chuyên môn kỹ thuật là quan trọng nhất.

hành hệ thống giáo dục quốc dân, các trường trong hệ thống giáo dục quốc
dân.
1.2.3. Quản lý nhà trường
Nhà trường là một dạng thiết chế tổ chức chuyên biệt và đặc thù của xã
hội, được hình thành do nhu cầu tất yếu khách quan của xã hội nhằm thực
hiện chức năng truyền thụ các kinh nghiệm xã hội cần thiết cho từng nhóm
dân cư nhất định trong cộng đồng và xã hội.
Như vậy quản lý nhà trường là là hệ thống những tác động có ý thức,
có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến
tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực
lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu
quả mục tiêu giáo dục của nhà trường.
1.2.4. Phát triển và phát triển đội ngũ giáo viên
1.2.4.1. Phát triển
Phát triển là thuật ngữ xuất hiện vào nửa sau thế kỉ XX, được nhiều nhà
triết học, kinh tế học, xã hội học bàn tới. Về mặt triết học, phát triển là phạm
trù chỉ ra tính chất của những biến đổi đang diễn ra trong thế giới; mọi sự vật
hiện tượng của hiện thực không tồn tại trong trạng thái bất biến, mà trải qua
một loạt các trạng thái từ khi xuất hiện đến lúc tiêu vong, phạm trù phát triển
thể hiện một tính chất chung của tất cả những biến đổi ấy. Trong xã hội học,
nhiều học giả quan niệm phát triển và kém phát triển chủ yếu tập trung vào
khả năng tích lũy và đầu tư để tăng trưởng kinh tế, theo họ sự tăng trưởng này
chính là phát triển xã hội.
Theo Từ điển triết học, phát triển: Nét đặc trưng là hình xoáy trôn ốc.
Mọi quá trình phát triển riêng rẽ đều có sự khởi đầu và kết thúc; Phát triển là

13


một quá trình nội tại; bước chuyển từ thấp lên cao xảy ra bởi vì trong cái thấp

Phát triển ĐNGV phải tạo ra sự gắn bó giữa đào tạo, bồi dưỡng với sử
dụng lợp lý và tạo môi trường thuận lợi cho đội ngũ phát triển. Mục tiêu cơ
bản của công việc phát triển ĐNGV là:
- Chăm lo xây dựng để có đủ số lượng, đồng bộ về cơ cấu và chất lượng
về mọi mặt của ĐNGV nhằm thực hiện tốt nhất nội dung và kế hoạch đào tạo
của nhà trường.
- Làm cho mỗi giáo viên cảm thấy hài lòng và gắn bó với nhà trường,
với môn dạy, hào hứng, phấn khởi và đủ sức trong hoạt động sáng tạo.
Vì vậy, thuật ngữ phát triển ĐNGV được hiểu là một khái niệm tổng
hợp, bao gồm cả việc đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và phát triền nghề nghiệp
của ĐNGV. Nếu phạm vi đào tạo, bồi dưỡng bao gồm những gì họ phải biết,
phạm vi phát triển nghề nghiệp ĐNGV bao gồm những gì họ nên biết, thì phát
triển ĐNGV bao quát tất cả những gì người giáo viên có thể trau dồi và phát
triển để đạt được mục tiêu cơ bản của bản thân và của nhà trường. Đó là con
đường để giáo viên phát triển toàn diện nội lực của bản thân cho phù hợp với
sự phát triển chung của nhà trường [25].
Như vậy việc phát triển ĐNGV tập trung ở những khía cạnh: (1) Nâng
cao vị trí xã hội của ĐNGV; (2) Bồi dưỡng phẩm chất, năng lực, chuẩn hóa
ĐNQV; (3) Chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của ĐNGV; (4) Quản lý,
sử dụng, đãi ngộ ĐNGV.
1.2.5. Chuẩn và chuẩn hóa
1.2.5.1. Định nghĩa chuẩn
Có nhiều định nghĩa khác nhau về chuẩn. Đại từ điển bách khoa toàn
thư thế giới Đritania - 2002 đưa ra định nghĩa về chuẩn: Chuẩn (Standard) là
cái được xác lập bởi quyền lực, tập quán hoặc sự thỏa thuận để làm mẫu hoặc
vật so sánh; Chuẩn là cái được đặt ra và được xác lập để làm luật lệ (quy tắc)
đo lường số lượng, trọng lượng, giá trị hoặc chất lượng [35, tr. 10-12]. Theo
Đại từ điển tiếng Việt [44], chuẩn được hiểu: là cái được chọn làm mốc để dọi
vào, để đối chiếu mà làm cho đúng; là cái được chọn làm mẫu đo lường đánh