CÁC BIỆN PHÁP GIÁO DỤC
BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC
THÁI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
CHO HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ
THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ
HUYỆN QUỲNH NHAI, TỈNH
SƠN LA

1


- Nguyên tắc đề xuất các biện pháp
- Đảm bảo tính pháp lý trong giáo dục
Giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc Thái cho học sinh dựa
vào cộng đồng phải đảm bảo tính pháp lý: các nội dung giáo
dục phải phù hợp với yêu cầu giáo dục toàn diện cho học sinh,
không làm nặng thêm chương trình giáo dục. Những vấn đề
nhạy cảm về văn hóa dân tộc cần có sự thống nhất và cho phép
của các cơ quan có trách nhiệm như cơ quan Đảng, chính quyền
địa phương mà trước hết là cơ quan quản lý ngành Giáo dục và
Đào tạo. Trong đó quan tâm đúng mức đến bảo tồn và phát huy
những nét văn hóa tốt đẹp của dân tộc Thái nhưng không nên
phê phán những nét văn hóa không phù hợp với xã hội hiện đại.
Hoạt động giáo dục phải tuân thủ đầu đủ các quy định trong quy
chế hoạt động của nhà trường trên cơ sở tôn trọng sự khác biệt
văn hóa giữa các dân tộc trong nhà trường và trong cộng đồng.
- Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống
Các biện pháp giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc Thái cho
học sinh phải đảm bảo tính hệ thống và đồng bộ trong chương
trình giáo dục tổng thể các nội dung khác của nhà trường. Các


dục bản sắc văn hóa dân tộc Thái không theo lối áp đặt mà giới
thiệu các nét văn hóa đặc trưng của người Thái để các bạn hiểu
thêm về nhau, cùng nhau đoàn kết học tập ngày càng tốt hơn.
Các biện pháp giáo dục luôn phù hợp với đường lối, chính sách
dân tộc của Đảng và Nhà nước, phù hợp với điều kiện thực tế
của địa phương là vùng núi còn nhiều khó khăn.
- Đảm bảo tính hiệu quả
Mọi hoạt động đều cần tính hiệu quả, nếu không khó có
thể duy trì được hoạt động. Vì đây là nội dung giáo dục cần
thiết nhưng không hẳn đã được quan tâm đúng mức ở trường
phổ thông dân tộc nội trí nên càng cần quan tâm đến hiệu quả
của việc thực hiện các nội dung giáo dục. Khi nói đến nguyên
tắc đảm bảo tính hiệu quả là nói đến việc thực hiện có kết quả
hoạt động giáo dục, đạt được mục tiêu giáo dục đã đặt ra. Do
đó, các biện pháp giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc Thái dựa
vào cộng đồng cho học sinh trường phổ thong dân tộc nội trú là

4


phải đả bảo cho các em nhận thấy được nét đẹp cần bảo tồn
trong văn hóa dân tộc Thái. Từ đó có thái độ trân trọng, giữ gìn
và phát huy những nét đẹp đó. Với cộng đồng, các thành viên
trong cộng đồng phải thấy được trách nhiệm của mình để chung
tay hỗ trợ nhà trường giáo dục các em, tạo nên môi trường giáo
dục thống nhất, đạt hiệu quả cao trong giáo dục.
- Các biện pháp giáo dục cụ thể
-Biện pháp 1: Khảo sát, đánh giá các nội dung, các giá trị văn
hóa dân tộc Thái cần ưu tiên giáo dục cho học sinh
a. Mục đích của biện pháp

thứ tự ưu tiên từ trên xuống dưới. Căn cứ vào trật tự các giá trị
này để chuẩn bị các nội dung, hình thức và con đường giáo dục
tùy thuộc thời gian và điều kiện cụ thể. Nếu có thời gian thì giáo
6


dục nhiều nội dung, nếu ít thời gian thì ưu tiên những giá trị
được xếp ở bậc trên.
Xây dựng hệ thống các nội dung giáo dục bản sắc văn hóa
dân tộc Thái cho học sinh bằng phương thức dựa vào cộng
đồng. Trong đó chỉ roc các nội dung cần giáo dục, các lực lượng
tham gia giáo dục và phương thức tổ chức các hoạt động giáo
dục để chuyển tải các nội dung đó đến học sinh.
Việc khảo sát cần được tiến hành qua ý kiến chuyên gia về
văn hóa. Trong đó chú trọng đến những nhà nghiên cứu, những
nhà quản lý văn hóa có kinh nghiệm lâu năm, những người lớn
tuổi trong cộng đồng người Thái am hiểu về văn hóa dân tộc
Thái. Sao cho các giá trị được chọn lọc, xây dựng thành chương
trình giáo dục có sự tham gia đóng góp của các tầng lớp xã hội
trong cộng đồng người Thái một cách đầy đủ nhất.
Khảo sát ý kiến của học sinh về nhu cầu cần học những gì
về văn hóa người Thái nếu có điều kiện được học hỏi. Vì có
nhiều em sống trong gia đình đa thế hệ nên các em đã được ông
bà, cha mẹ truyền day nhiều kiến thức về văn hóa dân tộc Thái.
Đồng thời cũng cần hỏi ý kiến các em về hình thức tổ chức giáo

7


duc và con đường giáo dục để biết các em muốn gì và như thế

dân tộc Thái được công bố chính thức. Bên cạnh các dữ liệu cần
có các hình ảnh, các đoạn clip minh họa và làm rõ thêm.
Sau khi xác địn rõ các nội dung cần giáo dục, các giá trị
vặn hóa cần bảo tồn, cần được thể chế hóa thành các văn bản
pháp quy chính thức của đảng, chính quyền thông qua các
phòng ban chức năng như ban tuyên giáo, phòng Văn hóa,
phòng Giáo dục và Đào tạo. Để đảm bảo khả năng đi vao Các
nội dung giáo dục cần được cụ thể hóa, gắn liền với thực tế, đi
trực tiếp vào vấn đào thực tiễn của các nội dung giáo dục, cần
có sự phê duyệt của các cấp có thẩm quyền, được ngành Giáo
dục và Đào tạo phối hợp với các phòng ban chức năng chỉ đạo

9


thực hiện trong nhà trường kết hợp với việc giáo dục trên địa
bàn dân cư.
- Biện pháp 2: Thống nhất mục tiêu, nội dung và phương
thức giáo dục bản sắc văn hóa phù hợp với đặc điểm học sinh
của nhà trường
a. Mục đích của biện pháp
Khi tổ chức giáo dục bất cứ nội dung nào thuộc bản sắc
văn hóa dân tộc Thái cũng cần có sự thống nhất giữa nhà trường
và cộng đồng trong xác định mục tiêu giáo dục cần đạt được để
có cách thức, biện pháp tổ chức giáo dục phù hợp nhằm đạt
được mục tiêu đó. Mục tiêu cần phải đảm bảo tính phù hợp điều
kiện cụ thể của nhà trường, của cộng đồng và khả thi để đảm
bảo nhà trường và cơ sở phối hợp có thể đạt được.
Các nội dung giáo dục và phương thức tổ chức giáo dục
phải cụ thể, rõ ràng để tránh lãng phí thời gian, công sức của

rõ lực lượng nào có lợi thế nhất trong giáo dục các nội dung đó
để cộng đồng trách nhiệm trong giáo dục cho các em. Nếu được,
cần có sự phối hợp nhưng có sự phân định trách nhiệm rõ ràng
cho từng bộ phận trong các lực lượng giáo dục để không bị
chống chéo và không để hiện tượng có những nội dung giáo dục
không ai quan tâm.
Khi nhà trường đưa ra chủ trương giáo dục bản sắc văn
hóa dân tộc Thái cho các em, trong đó có các nội dung giáo dục
với những mục tiêu và phương thức cụ thể thì cần được sự ửng
hộ, đồng tâm hiệp lực của cha mẹ học sinh và các lực lượng
trong cộng đồng. Mọi người góp ý để có được mục tiêu rõ dàng,
khả thi, hoàn thiện nội dung cần giáo dục để mọi người cùng có
tác động phù hợp, tránh để các em bị rơi vào mâu thuẫn không
biết nghe ai.
Đầu tiên là gia đình, nôi các em sinh ra và lớn lên cần
nhận thức được ý nghĩa của việc giáo dục những giá trị văn hóa
tốt đẹp của dân tộc Thái cho các em. Khi các ẻm đến trường,
những giá trị văn hóa đó được nhà trường tiếp tục giáo dục. Khi
các em có các sinh hoạt cộng đồng, những giá trị văn hóa đó
vẫn là những nội dung được quan tâm đầy đủ. Như vậy, nhà

12


trường, gia đình và cộng đồng tạo thành một môi trường thống
nhất. Các nội dung giáo dục luôn được nhắc lại và luôn được
học sinh chú ý giữ gìn nên các em không bị lúng túng vì không
biết nghe ai.
Định hướng chung trong giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc
Thái cho học sinh trường Phổ thông dân tộc nội trú là giáo dục

dân tộc thiểu số, trong đó có dân tộc Thái. Tuy nhiên, mỗi tổ
chức, mỗi đoàn thể có phương thức và thế mạnh riêng trong
giáo dục.
Vì vậy, nhà trường cần tận dụng các thế mạnh của các lực
lượng cộng đồng, cùng với thế mạnh của nhà trường để tạo nên
những phương thức giáo dục hiệu quả. Như thông qua sinh hoạt
cộng đồng, thông qua các buổi ngoại khóa của học sinh, có thể
giáo dục ý thức và trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

14


của học sinh và trách nhiệm gương mẫu của những các thành
viên trong cộng đồng để giáo dục bản sắc văn hóa cho học sinh
Để có sự thống nhất về mục tiêu, nội dung và phương thức
giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc Thái cho học sinh trường phổ
thông dân tộc nội trú cần làm tốt các công việc cụ thể sau:
Nhà trường cần có những buổi gặp mặt, nếu có thể thì tổ
chức một hội nghị bàn về giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho
học sinh. Thành phần bao gồm các cán bộ giáo viên của nhà
trường, đại diện cha mẹ học sinh, đại diện các cơ quan của
huyện, lãnh đạo xã để thống nhất chủ trương giáo dục bản sắc
văn hóa cho học sinh. Trong đó có văn hóa dân tộc Thái.Hội
nghị cần thống nhất chủ trương, xác định các nội dung và
phương thức tổ chức giáo dục. Nhà trường phải là người chủ trì,
đóng vai trò chủ đạo trong xây dựng chương trình, kế hoạch,
các nội dung giáo dục để trình bày trước Hội nghị làm cơ sở cho
sự tham góp ý kiến của các thành viên dự hội nghị. Trong đó,
cần có sự cam kết trách nhiệm của các bên tham gia để đảm bảo
cho sự phối hợp giữa các lực lượng có hiệu quả nhất. Sau khi

Ngành Giáo dục và Đào tạo phải là người chủ động tham
mưu với các cấp chính quyền về các yeu cầu giáo dục cho hoc
sinh tại địa phương, trong đó có giáo dục bản sắc văn hóa dân
tộc. Ngành Giáo dục và Đào tạo cũng phải phối hợp với ngành
Văn hóa để ngành Văn hóa có sự chỉ xuống cơ sở có sự thống
nhất ủng hộ và tham gia các hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa
dân tộc với ngành Giáo dục và Đào tạo. Cũng cần khuyến khích
các cơ sở mạnh dạn nêu lên những nội dung, những giá trị văn
hóa cần giáo dục cho chọ sinh để ngành Giáo dục và Đào tạo có
cơ sở xác định mục tiêu, nội dung và chương trình giáo dục.
Việc xác định các mục tiêu, nội dung giáo dục bản sắc văn
hóa dân tộc Thái cho học sinh cần phải có căn cứ rõ ràng với
từng vấn đề cho học sinh từng khố lớp. Vì học sinh mỗi khối
lớp sẽ có lứa tuổi khác nhau và khả năng nhận thức khác nhau
nên cần căn cứ vào khả năng của các em mà xác định mục tiêu,
nội dung giáo dục. Phải làm sao đẻ các mục tiêu có tính khả thi,
các nội dung giáo dục phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và phù hợp
với những yêu cầu giáo dục cần đáp ứng.
Trong nhà trường, cần quan tâm đúng mức đến vai trò của
giáo viên đội ngũ giáo viên đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm và

17


giáo viên quản lý hoc sinh nội trú. Vì giáo viên chủ nhiệm là
người sâu sát học sinh nhất, nắm vững đặc điểm tâm lý và các
thói quen của học sinh. Đồng thời họ cũng là người liên lạc
thường xuyên với cha mẹc học sinh nên cần phát huy thế mạnh
của họ. Bên cạnh đó là giáo viên quản lý học sinh ở ký túc xá.
Đây cũng là những người sâu sát với học sinh và nắm vững học

nhà trường vừa mang lại hiệu quả giáo dục tốt nhất. Hỗ trợ tốt
nhất cho các hoạt động giáo dục chung của nhà trường.
b.Nội dung và cách thực hiện biện pháp
Nhà trường có thể tổ chức tuyên truyền giáo dục theo các
hình thức phổ biến nhất mà các tổ chức xã hội, các cơ quan
tuyên truyền thường làm như phát thanh trong nhà trường, các
19


buổi tọa đàm, các buổi nói chuyện chuyên đề... về văn hóa để
cung cấp cho học sinh các kiến thứccơ bản vê văn hóa dân tộc
Thái như các biểu hiện đặc trưng của văn hóa dân tộc trong lao
động sản xuất, trong đời sống hàng ngày, trong trang phục, ẩm
thực, trong ứng xử gia tiếp và trong các tri thức của người Thái
về tự nhiên, về xã hội và về tín ngưỡng của người Thái... Điều
quan trọng là chỉ cho các em thấy rõ các giá trị trong các biểu
hiện bản sắc văn hóa củ dan tộc Thái để các em tự hào về dân
tộc mình, có ý thức giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa đó.
Có thể tổ chức các cuộc thi tìm hiểu hoặc thi tuyên truyền
trong trường học hoặc trong cộng đồng dân cưvề các truyền
thống văn hóa, giá trị văn hóa cần được bảo tồn và phát huy.
Cũng có thể tổ chức các hoạt động tính nguyện cho học sinh
tham gia các hoạt động tuyên truyền về nếp sống, bài trừ những
hủ tục lạc hậu, phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp, những
truyền thống quy báu mà mọ người cần chung sức giữ gìn. Hoặc
có thể lồng các nội dung tuyên truyền, giáo dục bản sắc văn hóa
vào các hoạt động xã hội khác mà học sinh có thể tham gia tại
cộng đồng hoặc thamgia tuyên truyền cổ động trong cộng đồng

20

các em như các cuộc thi, các hoạt động lễ hội, sinh hoạt văn hóa
văn nghệ, thể thao ở cộng đồng hoặc nhà trường tổ chức để các
em dịp giao lưu, học hỏi lẫn nhau và được các chuyên gia,
những người am hiểu văn hóa dân tộc Thái hướng dẫn tìm hiểu,
trải nghiệm các hoạt động văn hóa trong sân chơi đó. Ví dụ: tím
hiểu hoặc nấu các món ăn đơn giản của người Thái. Tìm những
câu chuyện dân gian của người Thái. Hay giải thích các hiện
tượng tự nhiên, xã hội bằng các tri thức của người Thái…
Nếu có điều kiện, nhà trường nên xây dựng một mô hình
tuyên truyền, giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc Thái trong nhà
trường có gắn với cộng đồng quê hương các em. Trong đó có
thể thành lập các Câu lạc bộ nghệ thuật dân tộc Thái, Câu lạc bộ
chuyên sưu tầm và trao đổi các hoạt động thể dục thể thao của
người Thái... Cũng có thể có các mô hình sưu tầm hiện vật, câu
chuyện mô tả về lao động sản xuất, về đời sống và các điệu múa
của người Thái, đặc biệt là điệu xòe nổi tiếng của người Thái.

22


Nhà trường có thể phối hợp với các đoàn thể đưa ra các
khẩu hiệu hành động để giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa
dân tộc cho học sinh, trong đó có bản sắc dân tộc Thái. Các
khẩu hiệu hành động không chỉ nenegiowis hạn trong trường
mà nên thông nhất với ngành Văn hóa để có thể đưa các khẩu
hiệu đó đến cộng đồng để mọi người hiểu và ủng hộ việc giáo
dục bản sắc văn hóa cho học sinh. Đồng thời cũng tạo môi
trường thống nhất trong giáo dục các em.
Nhà trường chủ động trong phối hợp với các đơn vị, các cơ
quan chuyên trách thường xuyên tổ chức hoạt động văn hóa văn

Các hoạt động của nhà trường cần nhận được sự ủng hộ cả
về vật chất và tinh thần của cha mẹ học sinh, của cộng đồng.
Nhất là sự ủng hộ của cha mẹ học sinh. Vì thêm hoạt động, học
24


sinh sẽ mất thêm thời gian, cha mẹ học sinh sợ con không quan
tâm, không có thời gian học nên có thể không đồng ý cho con
tham gia. Vì vậy, cần có sự nhất trí củ cha mẹ học sinh, sự ủng
hộ của cộng đồng hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc
Thái hco học sinh mới có kết quả
Có kế hoạch đầy đủ, chu đáo khi tổ chức các hoạt động.
Vì các hoạt động đòi hỏi thời gian, kinh phí và những điều kiện
nhất định. Đặc biệt khi đưa học sinh ra ngoài trường, cần có sự
chuẩn bị chu đáo để đảm bảo an toàn cho học sinh, các hoạt
động có hiệu quả mà không ảnh hưởng đến kế hoạch hoạt động
chung của nhà trường. Kế hoạch hoạt động cần phù hợp với kế
hoạch hoạt động tuyên truyền giáo dục, các hoạt động chiến dich
của cộng đồng để có sự phối hợp chặt chẽ, tạo hiệu quả giáo dục
cao nhất có thể.
- Xây dựng cơ chế phối hợp giữa nhà trường và cộng đồng
trong tổ chức hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa cho học
sinh
a.Mục đích của biện pháp

25