LUẬN VĂN:

Các giải pháp tiếp tục thực hiện quy
chế dân chủ ở xã, phường, thị trấn ở
Việt Nam hiện nay


I. Đặt vấn đề

Dân chủ là bản chất của chế độ ta. từ trước tới nay trong bất kỳ giai đoạn, hoàn
cảnh lịch sử nào, Đảng và Nhà nước ta đều nhận thức được rằng thực hành dân chủ
rộng rãi là sức mạnh to lớn, quyết định sự thành công của cách mạng. Tuy việc phát
huy dân chủ trong những năm gần đây trên các lĩnh vực của đời sống xã hội đã đạt
được nhiều kết quả tích cực song còn bộc lộ nhiều khiếm khuyết. Trong đó quyền làm
chủ của nhân dân chưa được thể hiện và thực hiện đầy đủ, chế độ trách nhiệm không
rõ ràng, bệnh quan liêu, tệ tham nhũng khá nặng nề, làm mất sức chiến đấu và giảm
uy tín của Đảng và Nhà nước.
Trong hệ thống chính trị nước ta, chính quyền cấp cơ sở có một vị trí hết sức
quan trọng, là cấp gần dân nhất, cấp cơ sở là cấp làm việc trực tiếp với dân, tiếp xúc
hàng ngày với dân, là cấp hiểu dân nhất, tất cả mọi tâm tư nguyện vọng yêu cầu của
dân ở cấp cơ sở nếu không quan liêu thì tất nhiên phải biết và đó cũng là cấp trực tiếp
truyền đạt những đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước đối với dân
và trực tiếp lãnh đạo nhân dân thực hiện nhiệm vụ. Do đó, chính quyền cấp cơ sở có
một vai trò, vị trí rất quan trọng. Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, dân
chủ hoá xã hội và các mục tiêu có tính cương lĩnh khác của Đảng có thực hiện được hay
không có thể nói phần lớn phụ thuộc vào bộ phận dân cư ở cấp cơ sở này.
Thế nhưng, xét về kết cấu chính trị, xã hội, văn hoá ở cấp xã, phường khá phức
tạp. ở cơ sở xen lẫn với pháp luật của nhà nước là hương ước của các làng xã, luật tục,
lệ làng cùng tồn tại. Trình độ văn hoá của cán bộ và nhân dân còn thấp, nhiều nơi việc
tiếp xúc với các phương tiện thông tin còn hạn chế. Nhân dân ít quan tâm đến đời
sống chính trị và văn hoá, thậm chí những quyền lợi của mình cũng không biết đến.

chế độ ta. Quyền làm chủ đó phải được thể hiện trên mọi mặt: Làm chủ về chính trị,
kinh tế, văn hoá, làm chủ thiên nhiên, làm chủ xã hội, làm chủ bản thân; làm chủ trên
phạm vi cả nước và làm chủ ở từng địa phương; làm chủ bằng nhiều phương thức
khác nhau nhưng chủ yếu là bằng nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Đại hội lần thứ V giải thích rõ thêm: Nhân dân lao động thực hiện quyền làm
chủ tập thể chủ yếu bằng nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng.., trước hết thông qua
Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp… thông qua Hội đồng Bộ trưởng và uỷ ban
nhân dân các cấp.
Rút kinh nghiệm từ những thành tựu cũng như thiếu sót trong lãnh đạo xây
dựng đất nước, Đại hội VI (1986) đã nêu bài học lấy dân làm gốc, xây dựng và phát
huy tốt hơn nữa quyền làm chủ của nhân dân lao động, thực hiện phương châm "dân
biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra". Nghị quyết Đại hội đã viết: "Đối với những chủ
trương quan hệ trực tiếp tới đời sống nhân dân trên phạm vi cả nước cũng như ở các
địa phương và đơn vị cơ sở, cấp uỷ đảng và cơ quan chính quyền phải trưng cầu ý
kiến nhân dân trước khi quyết định. Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, đó là nề


nếp hàng ngày của xã hội mới, thể hiện chế độ nhân dân lao động tự quản lý nhà nước
của mình".
Trên tinh thần đó sau hơn 10 năm đổi mới, quá trình dân chủ hoá ở nước ta đã
có nhiều tiến bộ. Dân chủ đã trở thành một nguyên tắc không thể thiếu trong sinh hoạt
của các tổ chức Đảng, đoàn thể và trong nhân dân. Sự công khai phê bình được mở
rộng, thông tin báo chí được tự do hơn. Nhiều hành vi phản dân chủ, vi phạm quyền
làm chủ của nhân dân được vạch trần và xử lý. Khẩu hiệu "dân biết, dân bàn, dân làm,
dân kiểm tra" được thực hiện ở nhiều nơi đem lại hiệu quả tốt về kinh tế, xã hội, tạo
nên bầu không khí lành mạnh và tin tưởng trong đời sống chính trị ở địa phương.
Tuy vậy, chúng ta cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng tình trạng mất dân chủ
ở nước ta còn rất nặng nề. Trong chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương đảng khoá
VIII ngày 18/12/1998 đã thừa nhận rằng: "Nhìn chung quyền làm chủ của nhân dân
còn bị vi phạm ở nhiều nơi, trên nhiều lĩnh vực, tệ quan liêu, mệnh lệnh, cửa quyền,

- Đây là nhóm những công việc thuộc chức năng của chính quyền xã, nhất là
các chức năng có tính chất xây dựng chủ trương, chính sách về kinh tế - xã hội trên
địa bàn xã. Những công việc này, về mặt chức năng và tổ chức thực hiện thuộc vai trò
của chính quyền, nhưng có ảnh hưởng trực tiếp tới việc huy động sức dân, huy động
sự tham gia của nhân dân địa phương.
Vì thế, trước khi ban hành chính sách, thường là các nghị quyết của Hội đồng
nhân dân, chính quyền cần tổ chức tham khảo ý kiến nhân dân.
- Về phương thức lấy ý kiến, Quy chế quy định thực hiện các hình thức để có thể
lấy ý kiến các thành viên chủ chốt như: chủ hộ, các đoàn thể…
Thứ tư: những việc nhân dân giám sát, kiểm tra.
Những quy định này nằm trong Chương V, Điều 11, 12 của Quy chế.
Quy định này liên quan trực tiếp đến loại nhiệm vụ thuộc chức năng của Hội
đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân, gắn liền với nhóm các công việc quy định ở phần
trên. Tuy nhiên, hai loại việc và hai loại quy định có liên quan như sau:
ở chương IV: Nhân dân góp ý kiến vào những công việc mà chính quyền mới
xây dựng, sau đó thực thi.
ở chương V: Nhân dân kiểm tra, giám sát những việc đó (những việc chủ yếu)
xem chính quyền thực thi như thế nào, kết quả đến đâu.
Qua đó cho thấy, cơ chế thực hiện quyền dân chủ gắn chặt vào quan hệ giữa
tính chất chịu trách nhiệm của chính quyền trước nhân dân, người trao quyền và có
quyền kiểm tra, giám sát họ.
Để bảo đảm tính khả thi các quy định, Quy chế định ra những nội dung chủ yếu
thuộc quyền và trách nhiệm giám sát đối với cán bộ và chính quyền xã. Vì, nếu Nhà


nước định ra những quy định, nhưng những quy định đó diễn ra ở cơ sở, sát dân; nếu
dân không là người giám sát trực tiếp mà chỉ dựa vào cơ chế giám sát trong nội bộ bộ
máy chính quyền thì chưa đủ. Trên thực tế, cơ chế đó sẽ không có hiệu quả khi chế độ
quan liêu không được khắc phục thì việc giám sát bằng con đường hành chính chưa
đủ, mà phải bằng cơ chế dân chủ và tự quản.

Những quy định chủ yếu của chương này nhằm vào các nội dung:
Một là, xác định thôn, làng, ấp, bản không phải là cấp chính quyền; mọi hoạt
động phải theo quy chế tự quản, không áp dụng các quy định hành chính.
Hai là, nguyện vọng của nhân dân thông qua ý kiến đa số được thực hiện bằng
hội nghị. Đây là quy định bảo đảm sự bình đẳng, nhất là bình đẳng giữa các hộ dân.
Ba là, tổ chức quản lý và tổ chức do dân bầu ra, không nắm quyền hành chính,
mà chỉ thể hiện ý chí tập thể cộng đồng. Vì vậy, mọi hoạt động của tổ chức này (chủ
yếu là ban quản lý thôn, có trưởng thôn) cần giữ đúng vị thế là đơn vị tự quản, không
phải bộ máy chính quyền.
Bốn là, hoạt động tự quản chủ yếu nhằm vào việc giữ gìn đoàn kết, tương thân,
tương ái, giúp đỡ thực hiện pháp luật Nhà nước, trợ giúp trong sản xuất, cùng nhau giữ
gìn trật tự, an ninh, an toàn xã hội (trong thôn, bản).
3. Đánh giá việc thực hiện quy chế dân chủ ở xã, phường, thị trấn
Về những việc chính quyền cần thông báo công khai để nhân dân biết.
Trong những năm qua bằng nhiều hình thức thông tin công khai, thông báo, các
địa phương trong cả nước đã thực hiện tốt việc công khai hoá cho nhân dân biết những
loại việc về chính sách pháp luật của Nhà nước, các văn bản của cơ quan Nhà nước
cấp trên, về tình hình xây dựng phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương; quy hoạch, kế
hoạch sử dụng đất đai, các chương trình, dự án xoá đói giảm nghèo…
Tuy nhiên, nhìn chung, nội dung này vẫn là một khâu yếu trong quá trình triển
khai thực hiện Quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở. Một số chính quyền xã, phường, thị
trấn vẫn chưa thực sự coi đây là một nhiệm vụ trọng tâm phải thực hiện để Quy chế
thực sự đi vào đời sống.
Đối với những việc nhân dân được bàn và quyết định trực tiếp
Những việc nhân dân bàn và quyết định trực tiếp trong Quy chế thực hiện dân
chủ đã được cấp uỷ, chính quyền cơ sở tạo điều kiện tổ chức thực hiện nhằm phát huy
tốt trí tuệ của quần chúng nhân dân, phát huy quyền dân chủ của nhân dân. Nhiều nơi
đã thực hiện nội dung này theo một quy trình chặt chẽ, khách quan và đảm bảo dân
chủ. Nhiều xã, phường, thị trấn đã làm tốt việc đưa ra nhân dân bàn và quyết định trực




Trong kỳ bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2004 - 2009, cử
tri tại cộng đồng dân cư thôn, làng, ấp, bản, tổ dân phố đã phát huy quyền dân chủ của
nhân dân, thực hiện quyền tham gia xây dựng chính quyền địa phương thông qua việc
trực tiếp thảo luận danh sách người ra ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân xã, phường,
thị trấn. Nhân dân đã phát hiện nhiều ứng cử viên vi phạm pháp luật, tham ô, biến
chất… đã kiến nghị đưa ra khỏi danh sách nhiều ứng cử viên tại vòng hiệp thương lần
thứ nhất. Mặc dù nội dung này mới được thực hiện lần đầu tiên, song được nhân dân
đồng tình, ủng hộ và đánh giá cao trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở
cơ sở.
Đối với những việc nhân dân giám sát, kiểm tra
Quy chế thực hiện dân chủ đã tạo cơ sở pháp lý để bảo đảm quyền giám sát,
kiểm tra của nhân dân đối với các hoạt động của chính quyền địa phương cấp cơ sở.
Chính quyền xã, phường, thị trấn đã bằng nhiều phương thức, tạo điều kiện tốt cho
nhân dân kiểm tra, giám sát các công việc mà Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân
đã, đang và sẽ thực hiện.
Nhìn chung nội dung các việc mà nhân dân được quyền giám sát, kiểm tra đã
được Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn triển khai thực hiện
và đạt được nhiều kết quả thiết thực trong đời sống chính trị - xã hội tại xã, phường,
thị trấn.
Tuy nhiên, qua tổng hợp tình hình thực hiện cho thấy, kết quả đạt được chỉ mới
ở mức ban đầu, hiệu quả chưa cao như mong đợi của nhân dân, không ít nơi việc thực
hiện còn mang nặng tính hình thức và chưa đáp ứng được sự kỳ vọng của nhân dân
địa phương. Những nội dung công việc mà nhân dân thực sự giám sát, kiểm tra theo
quy định của Quy chế thực hiện dân chủ chưa nhiều, chủ yếu vẫn dừng lại ở mức độ
chính quyền cơ sở thông báo cho nhân dân biết. Điều này lý giải vì sao ở một số địa
phương cơ sở, tình trạng khiếu kiện kéo dài, có nơi mâu thuẫn giữa nhân dân với một
bộ phận lãnh đạo chính quyền cấp xã diễn ra gay gắt, nhân dân bất bình khiếu nại, tố
cáo vượt cấp lên cấp trên.

4.2. Đổi mới tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động của hệ thống chính
trị cơ sở
4.2.1. Xây dựng tổ chức cơ sở đảng ngang tầm với vai trò là hạt nhân lãnh đạo
hệ thống chính trị
Cơ sở là địa bàn quan trọng trong hệ thống bốn cấp của chính quyền, sự lãnh
đạo của tổ chức đảng ở cơ sở phải đối mặt trực tiếp với những vấn đề cụ thể hàng
ngày của nhân dân. Cấp uỷ cơ sở cần tập trung lãnh đạo tốt những nội dung sau:
Lãnh đạo, tổ chức nhân dân nắm được đường lối, chính sách, nghị quyết của
Đảng, pháp luật của Nhà nước, quy định của địa phương. Làm rõ nghĩa vụ, trách
nhiệm của người dân khi đóng góp những loại công quỹ đột xuất: bão lụt, quỹ tương
thân, tương ái. Đảm bảo cho nhân dân quyền được thông tin tất cả những vấn đề liên
quan đến quyền lợi của họ.
Lãnh đạo nhân dân xây dựng "quy ước", "hương ước" nếp sống văn minh, làng
văn hoá, tộc họ văn hoá, gia đình văn hoá.


Lãnh đạo nhân dân, ban thanh tra nhân dân kiểm tra các quyết định về phát
triển kinh tế nông thôn, đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, thu chi ngân sách, thi công
thanh quyết toán các công trình, thực hiện tốt chế độ công khai tài chính trước dân.
Để xây dựng cơ sở đảng trong sạch, vững mạnh, giữ vững được vai trò lãnh đạo
cần:
- Kiện toàn đội ngũ cấp uỷ về số lượng và chất lượng, giữ vững nề nếp sinh
hoạt đảng, đoàn kết thống nhất.
- Nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên về mọi mặt: bản lĩnh chính trị, kiến
thức, phẩm chất đạo đức, gần gũi quần chúng, biết tuyên truyền, vận động quần chúng
thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
Quá trình xây dựng dân chủ trong đảng cần tiến hành đồng thời với xây dựng
hoàn thiện tổ chức, thể chế dân chủ chung trong toàn xã hội. Thực hiện nghiêm túc
nguyên tắc tập trung dân chủ trong hoạt động của bộ máy nhà nước và thực hiện dân
chủ trong toàn xã hội. Trong đó mỗi đảng viên là một tấm gương mẫu mực trong thực

hà đối với công dân, xử lý đúng đắn, nhanh gọn những vấn đề có liên quan đến đời
sống nhân dân.
4.2.3. Tiếp tục đổi mới tổ chức phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc
và các đoàn thể chính trị, xã hội cơ sở
Đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của các đoàn thể chính trị, xã hội ở
cơ sở nhằm củng cố, tăng cường cơ sở chính trị của quyền lực nhà nước; nâng cao
chất lượng phối hợp và thống nhất hành động của các tầng lớp dân cư trong thực hiện
đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tham gia xây dựng các quyết
sách chính trị của tổ chức đảng, nghị quyết của Hội đồng nhân dân, cùng những quyết
định quản lý nhà nước của chính quyền cơ sở. Bằng cách đó, nhân dân thực hiện
quyền giám sát, kiểm tra việc thực hiện quyền dân chủ, chăm lo, bảo vệ lợi ích chính
đáng của các tầng lớp nhân dân địa phương, bảo vệ Đảng và chính quyền, góp phần
tăng cường mối liên hệ mật thiết giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước từ cơ sở.
4.3. Từng bước hoàn thiện hình thức dân chủ đại diện và phát triển hình
thức dân chủ trực tiếp ở cơ sở
Hoàn thiện cơ chế thực hiện dân chủ đại diện nhằm khắc phục dân chủ hình
thức trong hoạt động của các cơ quan dân cử và đoàn thể chính trị, xã hội ở cơ sở.
Thực hiện đầy đủ các chế định bầu cử dân chủ.


Tổ chức chỉ đạo thực hiện bầu cử đúng pháp luật hiện hành.
Đảm bảo quyền tự do ứng cử của nhân dân. Khi quyết định hành vi ứng cử,
công dân đã tự ý thức được giá trị dân chủ trên lĩnh vực chính trị. Để mở rộng khả
năng sử dụng quyền đó, cần tạo bầu không khí dân chủ kích thích tính tích cực chính
trị của công dân, khuyến khích tinh thần tham gia các hoạt động quản lý nhà nước ở
cơ sở.
Việc bố trí Bí thư Đảng uỷ xã (hay chi bộ) kiêm Chủ tịch UBND hay Chủ tịch
HĐND là một quyết định đúng đắn làm cho các hoạt động của chính quyền đúng
hướng lãnh đạo chính trị của Đảng, pháp luật của nhà nước. Song, việc thực hiện chủ
trương "nhất thể hoá" lại phát sinh nhiều vấn đề mới cần chú ý đúng mức ở hoàn cảnh

Thứ nhất, bồi dưỡng ý thức dân chủ theo định hướng XHCN cho các tầng lớp
xã hội ở cơ sở.
Thứ hai, nâng cao kinh nghiệm và năng lực thực hành dân chủ cho từng cá
nhân và cộng đồng dân cư.
Thứ ba, xây dựng nhân cách dân chủ của cá nhân thông qua các hoạt động
chính trị ở cơ sở.
Hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo hành lang pháp lý đảm bảo quyền làm chủ
thực sự của công dân ở cơ sở, ví dụ xây dựng các quy định pháp lý về "bầu cử trưởng
thôn" hay "tổ chức ban quản lý thôn". Đồng thời, nâng cao trình độ văn hoá pháp luật
cho mọi công dân để mỗi công dân có thể tự tham gia xây dựng Hiến pháp, pháp luật,
sử dụng pháp luật như là công cụ bảo vệ mình, chống lại những hành vi vi phạm
pháp luật một cách tích cực và đúng pháp luật. Chỉ khi nào mỗi công dân thực sự hiểu
rõ, nắm vững vai trò, vị trí của pháp luật và những chế định pháp luật cụ thể thì mới
sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật được. Việc giáo dục pháp luật cho công
dân phải đi liền với giáo dục đạo đức, bởi thực tế những tội phạm ra trước vành móng
ngựa không phải họ không hiểu biết pháp luật mà do sự thoái hoá, biến chất kém đạo
đức.
4.5. Xây dựng đời sống cộng đồng tự quản ở cơ sở
Thực hiện QCDC ở cơ sở là một bước ngoặt quan trọng để xây dựng và củng
cố những nền tảng văn hoá, vật chất và tinh thần cho sự phát triển bền vững của xã
hội nông thôn Việt Nam. Trong đó, một nội dung quan trọng của quy chế là xây dựng
cộng đồng dân cư thôn, làng, ấp, bản.
Làm thế nào để xây dựng cộng đồng tự quản ở cơ sở? Cần phải:


- Sàng lọc kỹ cán bộ thôn. Việc sàng lọc tuyển chọn cán bộ là do nhân dân trực
tiếp làm. Có thể tiến hành bầu trưởng thôn, ban quản lý thôn theo hai bước. Bước
một, phát phiếu tín nhiệm cho từng thành viên trong cộng đồng, mỗi người sẽ ghi tên
người mình chọn lựa vào phiếu tín nhiệm, thống kê lấy những người cao phiếu nhất
đưa ra bầu cử. Bước hai, bầu cử trưởng thôn hay ban quản lý thôn theo danh sách


chung của Trung ương, các địa phương, cơ sở cần có kinh phí riêng hỗ trợ thêm để
đào tạo, sử dụng cán bộ cơ sở.
- Kiên quyết dựa vào ý kiến nhân dân đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực
trong đội ngũ cán bộ cơ sở. Thay thế những cán bộ năng lực hạn chế, thiếu tinh thần
trách nhiệm, tham nhũng, gây mất đoàn kết nội bộ kéo dài, không còn uy tín trong
nhân dân.
III. Kết luận

Việc triển khai quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở là một quá trình xây dựng,
đấu tranh để quy chế ngày càng hoàn thiện và việc thực hiện ngày càng đi vào nề nếp
thường xuyên. Từ những nội dung trình bày trong tiểu luận cho thấy:
- Dân chủ ở cơ sở là một khâu quan trọng có ý nghĩa chiến lược, liên quan đến
sự sống còn của đất nước và chế độ mới, đảm bảo cho nhân dân thực sự là chủ thể
quyền lực chính trị. Dân chủ ở cơ sở là một giá trị văn hoá - văn hoá dân chủ. Tính
giai cấp, tính nhân dân, tính lịch sử, những giá trị nhân loại, dân tộc kết tinh trong hệ
thống các giá trị dân chủ, trong tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ ngày càng được
chúng ta nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn qua việc thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Để QCDC ở cơ sở đi vào đời sống, cần có cơ chế thực hiện nó, cơ chế này bao
gồm những nguyên tắc, phương thức tổ chức, biện pháp quản lý và hoạt động của các
tổ chức chính trị, xã hội phản ánh trình tự mối liên hệ và cách thiết lập mối liên hệ
giữa các tổ chức đó trong quá trình đưa các giá trị dân chủ vào cuộc sống theo tư
tưởng dân chủ Hồ Chí Minh.
- Vấn đề thực hiện QCDC ở cơ sở hiện nay cần phải được bảo đảm bằng một
hệ thống đồng bộ các giải pháp, hệ thống các điều kiện kinh tế, chính trị, văn hoá, dân
trí, pháp luật, đội ngũ cán bộ trong mối quan hệ tác động lẫn nhau theo định hướng xã
hội chủ nghĩa do Đảng lãnh đạo. Sự nhận thức đúng đắn các điều kiện thực hiện dân
chủ đòi hỏi phải có quan điểm toàn diện, quan điểm thực tiễn và phát triển.
- Mở rộng dân chủ trên lĩnh vực kinh tế là nội dung trung tâm của hệ thống các
giải pháp cơ bản có tính chỉnh thể - Nhân dân thực hiện quyền dân chủ và làm chủ của


Nhận xét của giáo viên

......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................


Mục lục

Trang
I. Đặt vấn đề

1

II. Nội dung

2

1. Dân chủ xã hội chủ nghĩa