Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 và lớp 5 học tốt môn Thể dục
phần đội hình đội ngũ ở Trường Tiểu học

MỤC LỤC
A.
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
B.
I.
II.
III.
IV.
C.
I.
II.

PHẦN MỞ ĐẦU……………………………………………………
Lí do chọn đề tài…….……………………………………………...
Mục đích nghiên cứu….……………………………………............
Đối tượng nghiên cứu………………………………………………..
Đối tượng khảo sát, thực nghiệm……………………………………
Phương pháp nghiên cứu………….…………………………………
Phạm vi nghiên cứu…………..………………………………………
NỘI DUNG……………………………………………………………
Những nội dung lí luận….……………………………………………
Thực trạng vấn đề nghiên cứu……..…………………………………
Mô tả và phân tích các biện pháp……..…………………………......


Trường TH Hướng Phùng


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 và lớp 5 học tốt môn Thể dục
phần đội hình đội ngũ ở Trường Tiểu học

dân mạnh khoẻ tức làm cho cả nước khoẻ mạnh …” và vì thế : “ Luyện tập thể
dục, bồi bổ sức khoẻ là bổn phận của người dân yêu nước”.
1. Cơ sở lí luận:
Đội hình đội ngũ là một nội dung quan trọng của chương trình TD từ lớp 1
đến lớp 5. Bởi vì, nếu không có GV không thể nào tổ chức có hiệu quả một giờ dạy
và học TD. Vì vậy trong quá trình giảng dạy cho HS, giáo viên (GV) cần kết hợp
rèn luyện một số nền nếp, kỉ luật, tác phong và tư thế cơ bản cho HS (sách hướng
dẫn giảng dạy môn TD, nhà xuất bản năm 2006 ).
Trong quá trình giảng dạy và sử dụng các phương pháp dạy học (PPDH) theo
hướng tích cực của HS. Ngoài việc nghiên cứu nội dung chương trình chúng ta cần
phải dành nhiều thời gian để tổ chức tập luyện, thực hành thành thạo những bài tập,
động tác kĩ thuật để làm mẫu cho HS.
Trong quá trình dạy đội hình đội ngũ cần sử dụng phong phú PPDH và nhiều
biện pháp tập luyện khác nhau tránh sự đơn điệu khi dạy các nội dung nầy. Khi dạy
một số nội dung mới, giáo viên cần lưu ý nêu tên đúng động tác và chính xác về
thuật ngữ chuyên môn (các khẩu lệnh), làm mẫu đúng, kết hợp giải thích, cho xem
tranh, sơ đồ để HS bắt chước làm theo, có thể dùng một số HS xếp hàng làm mẫu
hay làm thử để HS khác theo dõi.
Chính vì vậy, trong quá trình giảng dạy người GV phải kịp thời phát hiện
những lỗi HS thường mắc phả
i, kịp thời uốn nén, sửa sai cho các em, để tiết dạy đạt được hiệu quả như
mong muốn.
2. Cơ sở thực tiễn:

ngành một số trường tiểu học đã có giáo viên dạy các môn chuyên như Thể dục,
Âm nhạc, Mỹ thuật, Ngoại ngữ,... Chắc chắn, chất lượng các bộ môn này được
nâng lên, đáp ứng được yêu cầu mục tiêu của giáo dục đào tạo trong giai đoạn hiện
nay.
II. Mục đích nghiên cứu:
Mục đích của GDTC phát triển toàn diện thế hệ trẻ Việt Nam, thế hệ trẻ đó
phải được phát triển thể chất có chủ định để thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện
của Đảng và Nhà nước.
Giáo dục thể chất nói chung và môn học thể dục trong nhà trường nói riêng
thể chất giữ vai trò quan trọng trong việc giáo dục toàn diện. Thể dục là một biện
pháp tích cực, tác động nhiều tới sức khoẻ học sinh, nhằm cung cấp cho học sinh
những kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản, làm cơ sở cho học sinh và rèn luyện
thân thể bồi dưỡng đạo đức tác phong con người mới.
Ở tuổi học sinh Tiểu học tính vui tươi, hồn nhiên, hiếu động là không thể
thiếu được trong các em. Đặc biệt là mặt tâm sinh lý của các em có nhiều thay đổi
lớn. Vì vậy, trong môn thể dục không nên theo khuynh hướng thể dục đơn thuần,
máy móc, gây cho các em sự mệt mỏi, căng thẳng, nhàm chán, dẫn đến phản tác
dụng rèn luyện mà phải kích thích, tác động đến hoạt động toàn diện cả về mặt tâm
sinh lý ở các em, tạo nên sự hứng thú, giúp các em ham thích, tập luyện tốt hơn.
III. Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh trường tiểu học Hướng Phùng
IV. Đối tượng khảo sát, thực nghiệm:
* Đối tượng: Học sinh lớp 4, lớp 5
Tình hình giảng dạy ĐHĐN trong môn Thể dục trường Tiểu học Hướng
Phùng.
V. Phương pháp nghiên cứu:
Bạn muốn chọn những động tác ĐHĐN cho một tiết dạy nào đó ở thể dục
lớp 4-5 phải biết lựa chọn thể loại ĐHĐN phù hợp với nội dung từng tiết dạy, phù
hợp với điều kiện sân bãi, cảnh quan tự nhiên, chủ đề nhằm rèn luyện cơ thể phát
triển các tố chất năng lực hoạt động cơ bản giáo dục phẩm chất đạo đức ý thức kỉ

B. NỘI DUNG
I. Những nội dung lý luận:
Muốn tổ chức hoạt động thể dục có hiệu quả, việc nắm vững mục tiêu giáo
dục hết sức cần thiết vì đó cũng là mục tiểu của việc tổ chức hoạt động ĐHĐN.
Xong, bên cạnh đó để nâng cao chất lượng việc tổ chức hoạt động ĐHĐN
cho học sinh tiếu học cần phải hiểu một số đặc điểm tâm sinh lý của trẻ. Có thể nói
đặc điểm tâm lí trẻ vừa là cơ sở khoa học của việc xác định mục tiêu nội dung hoạt
động ĐHĐN vừa là điều kiện để lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức hoạt
động ĐHĐN cho trẻ.
Trẻ em thiếu hiểu biết về mọi mặt nhất là về thực tế cuộc sống thì ai cũng
nhận thấy nhưng không phải ai cũng nhận thức đầy đủ ý nghĩa của nó. Không ít
người tưởng trẻ cũng hiểu biết như người lớn nên không giảng giải cặn kẽ hoặc
diễn đạt một sự việc nào đó quá phức tạp, quá khó làm cho trẻ không hiểu được.
Nhiều người thì ngược lại cho rằng trẻ em không hiểu biết gì và sử dụng
những biện pháp giáo dục sai lầm như áp đặt nuông chiều quá đáng hoặc cấm đoán,
coi thường, đánh mắng và nguy hiểm hơn là làm thay trẻ mọi việc mà trẻ có thể
làm được,…
Quan điểm đúng đắn nhất là hãy coi trẻ em là một con người nhỏ, một công
dân tương lai, một chủ thể của chính sự phát triển nhân cách.
* Trẻ hay tò mò, thích khám phá, giàu tưởng tượng và có ước mơ hoài bão lớn.
Những kiến thức mà trẻ học ở trường còn chưa sâu, chưa rộng. Nghĩa là các em chỉ
tiếp xúc với một số hiện tượng của tự nhiên và xã hội mà chưa thể giải thích được
bản chất của các hiện tượng đó. Mặt khác là vì còn thiếu kinh nghiệm và chưa
lượng được sức mình nên trẻ thích tìm tòi khám phá và tưởng rằng có thể “Đội đá
vá trời”. Nhiều ước mơ của các em vượt quá sức tưởng tượng của người lớn.
Thích tìm hiểu và khám phá để tìm cái mới lạ trong thế giới tự nhiên xung
quanh các hiện tượng xã hội là một đặc điểm tâm lý của trẻ tiểu học. Các em
thường không tự giải thích được và luôn hỏi người lớn đủ câu hỏi như tại sao lại có
ngày và đêm, có mưa, có sấm chớp, tại sao có chết, chết có sống lại không?


phong tục tập quán, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, học sinh đi học không
đều, thiếu sự quan tâm của gia đình, dẫn đến việc học tập của các em còn nhiều bất
cập, ở các môn học nói chung và môn thể dục nói riêng. Hơn nữa, qua các năm
được phân công giảng dạy môn Thể dục lớp 4 và 5 tôi nhận thấy về kĩ năng thực
hành về đội hình đội ngũ của các em còn nhiều hạn chế. Các em còn mắc phải
những lỗi như sau:
* Đối với cán sự bộ môn (cán bộ chỉ huy):
Thường dùng thuật ngữ chuyên môn sai (khẩu lệnh).
Dóng hàng sai.
Vị trí phát lệnh tập hợp, vị trí chỉ huy không đúng .
Tác phong chỉ huy chưa nghiêm túc.
* Đối với học sinh (HS) còn nhiều em mắc phải các lỗi sau:
Dóng hàng không phân biệt dùng tay nào, cự li quá gần.
Điểm số hay quay cả người về sau.
Tư thế đứng nghiêm, nghỉ đặt bàn chân, tay chưa đúng, thường khom người
về trước.
Quay phải, quay trái không xác định được hướng xoay, xoay quá 90 độ,
không xoay theo chiều kim đồng hồ.
Giậm chân tại chỗ và đi đều sai chân, sai nhịp, đi đều không biết chân nào
bước trước, chân nào bước sau, đánh tay sai, chân bước quá dài hay quá ngắn, co
gối quá cao, đặt cả bàn chân xuống mặt đất, đi khom người ... Chính vì vậy, tôi xác

Người thực hiện: Viên Đình Huyền

5

Trường TH Hướng Phùng


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 và lớp 5 học tốt môn Thể dục

* Biện pháp 1: Tập trung nghiên cứu kĩ chương trình, yêu cầu Chuẩn kiến thức,
kĩ năng.
Trong quá trình giảng dạy tôi tập trung nghiên cứu chương trình thể dục từ
lớp 1 đến lớp 5. Đặc biệt đi sâu vào chương I là chương Đội hình đội ngũ (vì
chương này HS có nhiều lỗi mắc phải, nội dung kiến thức được dàn trải đều khắp
từ lớp 1 đến lớp5, có liên quan đến tất cả các chương còn lại). Nếu HS nắm vững
kiến thức chương này tốt sẽ là cơ sở để HS học tốt các chương khác.
Như chúng ta đã biết trong chương trình TD bậc tiểu học gồm có 4 phần cơ
bản như sau:
TT
1

Nội dung học
Đội hình đội ngũ

Người thực hiện: Viên Đình Huyền

2
X
6

Lớp/ Tiết học
3
4
x
x

5
x



X

x

x

35

70

70

x
x
70

4

Trò chơi vận động
Nội dung lựa chọn
Cộng:

* Biện pháp 2: Tập trung bồi dưỡng cán sự bộ môn, sửa sai các lỗi HS thường
mắc phải
 Sửa sai về thuật ngữ chuyên môn ( khẩu lệnh và động tác):
Phần khẩu lệnh có dự lệnh và động lệnh, GV cần hướng dẫn HS cách hô kéo
dài dự lệnh còn động lệnh hô dứt khoát và nhấn giọng phần động lệnh. Muốn cán
sự bộ môn sử dụng đúng thuật ngữ chuyên môn là phải cho HS ghi chép vào sổ tay
hoặc vở và yêu cầu các em phải học thuộc lòng. Khi sử dụng thuật ngữ chuyên môn


Trường TH Hướng Phùng


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 và lớp 5 học tốt môn Thể dục
phần đội hình đội ngũ ở Trường Tiểu học

Khi có khẩu lệnh “Thôi”, em giơ tay làm chuẩn mới hạ tay xuống, các em
trong hàng thứ nhất hạ tay đặt lên vai bạn xuống thành tư thế tự nhiên.
Điểm số theo đội hình hàng dọc
+ Khẩu lệnh: “Từ một đến hết – điểm số!”
+ Đông tác: Nghe khẩu lệnh, thứ tự từng em đứng đầu hàng, quay mặt sang trái ra
sau và hô to số của mình: 1, rồi quay mặt luôn về tư thế ban đầu. Người số hai quay
mặ sang trái ra sau và hô to số của mình: 2, rồi quay luôn về tư thế của mình.
Những người tiếp theo lần lượt điểm số như vậy cho đến hết tổ. Riêng người cuối
cùng không quay mặt ra sau mà hô to số của mình sau đó hô “Hết!”. Ví dụ: “10
hết”.
* Tập hợp hàng ngang, dóng hàng, điểm số
Tập hợp hàng ngang
+ Khẩu lệnh: “Toàn lớp chú ý – Thành 2 (3, 4,..) hàng ngang – Tập hợp!”
+ Động tác: Nghe khẩu lệnh các em hàng thứ nhất (tổ 1) nhanh chóng đứng về phía
trái của người thầy giáo giơ tay trái ngang, em đứng đầu hàng thứ nhất đứng sát
cánh tay của thầy dang tay, các em khác lần lượt đứng tiếp theo, em nọ cách em kia
khoảng một cánh tay chống hông. Các em tổ cón lại theo hàng thứ nhất lần lượt xếp
hàng theo, chú ý điều chỉnh cự ly của mình cho thẳng hàng ngang, hàng dọc.
Dóng hàng ngang:
+ Khẩu lệnh: “Nhìn phải - Thẳng!”
+ Động tác: Nghe khẩu lệnh, các em quay mặt nhìn về phía làm chuẩn dóng hàng
cho thẳng, em nọ cách em kia khoảng một cánh tay chống hông, các em hàng sau
theo hàng trước điều chỉnh cho thẳng hàng ngang và hàng dọc.

hai tay buông thẳng để sát hai bên đùi, bàn tay khép lại, ngón cái dọc theo đùi, cổ
vươn thẳng, miệng ngậm, mắt nhìn thẳng về phía trước.
* Nghỉ:
+ Khẩu lệnh: “Nghỉ!”
+ Động tác: Khi nghe khẩu lệnh “Nghỉ” đang đứng ở tư thế nghiêm, dồn trọng tâm
sang chân trái hoặc chân phải, chùng gối xuống, người thả lỏng, hai tay buông xuôi
tự nhiên.
Tư thế các em đã học từ lớp 1 và trong quá trình lên lớp trên luôn đuợc nhắc
lại nhưng đa số các em đều thực hành sai, GV cần thường xuyên kiểm tra, thực
hành mẫu, nhắc nhở, cho một số em thi thực hành, biểu diễn theo tổ hoặc nhiều
hình thức khác.
 Sửa sai quay phải, quay trái, quay sau:
Thường thuờng chúng ta thấy các em không xác định đuợc góc quay, quay
phải hay trái quá 90 độ, quay sau thường hay té ngã. Do tư thế đứng sai, thuờng
vung tay ra ngoài khi thực hiện các động tác. Giáo viên sửa sai bằng cách phân
tích, làm mẫu thật nhiều lần và tăng cuờng thực hành, bồi duỡng cho cán sự bộ
môn, dành thời gian tập luyện và thi theo tổ, tập riêng đối với những em tiếp thu
chậm, tổ chức thi biểu diễn. Trong quá trình thi biểu diễn nên xếp loại tập thể tổ
kèm theo việc nhận xét, sửa sai, tuyên dương khen thưởng.
 Sửa sai khi đi đều, đi đều vòng bên phải, bên trái:
* Đi đều-đứng lại:
+ Khẩu lệnh: “Đi đều - bước!”
+ Động tác: Khi nghe động lệnh “bước”, chân trái bước lên, trong tâm dồn vào
chân trái sau đó bước tiếp chân phải lên, người hơi ngả về trước, hai tay đánh tự
nhiên, khi tay đưa ra phía trước gập khuỷu tay ngang ngực và vuông góc, tay đưa
về sau thẳng và khép lại sát thân người, bàn tay nắm hờ (tốc độ đi trung bình một
phút từ 110-120 bước). Đồng loạt bước chân trái về trước một bước với độ dài vừa
phải từ 35 cm - 45 cm sao cho đặt bàn chân chạm đất đúng nhịp 1, hai tay đánh
phói hợp như khi giậm chân tại chỗ. Tiếp theo dồn trọng tâm vào chân trái, bước
chân phải về trước đồng thờ

P T P
(P: giậm chân phải, T: giậm chân trái)
Khi các em đã giậm chân tại chổ nhuần nhuyễn, đúng nhịp lúc đó chúng ta
mới chuyển sang cho các em sang đi đều sẽ rất dễ dàng hơn.
Khi đi đều nhịp 1 chân trái bước lên, nhịp 2 chân phải bước lên và cứ thế lặp
đi lặp lại theo nhịp 1-2, 1-2, ... Khi học sinh đã đi đều tốt chúng ta mới dạy cho các
em đi đều vòng phải vòng trái.
 Phối hợp với cán sự bộ môn tăng thực hành, vận dụng PPDH mới:
Cán sự bộ môn lớp là lực luợng nòng cốt, quan trọng của 1 lớp học, lực
luợng này không thể thiếu đựơc. Trong 1 tiết thể dục nguời giáo viên cần có những
định hướng thực hiện đổi mới phương pháp dạy học tích cực:
+ Tăng cường thực hành cho người học.
+ Phát huy tính tích cực chủ động của người học.
+ Chú trọng rèn luyện ý thức, tổ chức kỹ luật cho người học.
+ Người học hứng thú tập luyện với bài học được giao, tăng cường hoạt động
theo nhóm.
+ Thầy và trò tham gia vào quá trình đánh giá.
Để thực hiện tốt những yêu cầu trên chúng ta cần xây dựng bồi duỡng lực
lượng cán bộ cán sự bộ môn có năng lực, là lực lượng cốt cán giúp cho giáo viên tổ
chức thực hiện một tiết dạy hiệu quả, thành công.
Chính vì vậy, nguời giáo viên phải thường xuyên bồi dưỡng cho lực lượng
cán sự bộ môn. Nội dung cần tập trung bồi dưỡng là: Tư thế chỉ huy, vị trí chỉ huy,
tác phong, lời nói, cách điều hành, thực hành bài học, đặc biệt là sử dụng các khẩu
lệnh rõ ràng, ngắn gọn, biết hướng dẫn các tổ viên trong tổ cùng tham gia thực
hành, tham gia điều khiển, tham gia hoạt động nhóm.
 Tổ chức thi đua biểu diễn, khen thuởng:
Trong những phương phap day học đối với bộ môn Thể dục tôi nhận thấy
việc tổ chức cho các em thi đua biễu diễn là một trong những phương pháp đem lại
hiệu quả cao nhất. Qua phương pháp này, tạo ra cho các em tinh thần thi đua học
tập, hứng thú học tập và giúp cho giáo viên nhận đuợc những thiếu xót để kịp thời

93%
100%

Chưa HT
7%
0%

C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
I. Kết luận:
Với đề tài “Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 và lớp 5 học tốt môn Thể
dục phần đội hình đội ngũ” là những gì tôi đã đúc kết được trong quá trình giảng
dạy đạt kết quả chất lượng tốt chương trình đội hình đội ngũ nói riêng và chất
lượng môn Thể dục nói chung. Để đạt được kết quả tốt đòi người GV phải tập
trung nghiên cứu chương trình toàn bậc tiểu học, trong quá trình giảng dạy luôn rút
ra những kinh nghiệm để không ngừng bổ sung vào công việc giảng dạy.
Trong quá trình giảng dạy bộ môn nào cũng vậy, muốn có chất lương tốt đòi
hỏi người giáo viên phải có sự đầu tư nghiên cứu về chương trình, đặc trưng bộ
môn, Đặc biệt là phần thực hành các động tác về đội hình đội ngũ, GV cần dành
nhiều thời gian cho các HS tập luyện thường xuyên trong quá trình giảng dạy từ đó
mới nâng lên thành kĩ năng. Môn TD yêu cầu dành nhiều thời gian cho HS vận
động thường từ 30 đến 35 phút trong một tiết học, có như vậy mới đạt được yêu
cầu mục tiêu bài dạy đề ra. Trong quá trình giảng dạy cần tạo ra không khí vui vẻ
vừa học, vừa chơi. Ở lứa tuổi các em “Học mà chơi, chơi mà học”.
Giáo dục thể chất là một môn học không thể thiếu được nhằm giúp các em
phát triển toàn diện về thể lực và trí lực để có “Một tinh thần minh mẫn trong
một thân thể tráng kiện”. Bên cạnh sự nổ lực của bản thân GV và học sinh cần có
sự tạo điều kiện, đầu tư về cơ sở vật chất của nhà trường, chắc chắn chúng ta sẽ đạt
được kết quả như mong muốn.
II. Kiến nghị :
Để đạt được hiệu quả giảng dạy bộ môn thể dục ở các cấp tiểu học yêu cầu


NXB GD

3. Băng đĩa hình dạy mẫu của trung tâm nghe nhìn Giáo dục
4. Một số tài liệu tham khảo khác

Người thực hiện: Viên Đình Huyền

12

Trường TH Hướng Phùng