ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƢỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TRƢƠNG VĂN HIẾN

ĐẢNG BỘ THỊ XÃ HƢNG YÊN LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG
ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2006

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số:

60 22 56

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS, TS. NGUYỄN TRỌNG PHÚC

HÀ NỘI – 2011


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trước yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất nước, xây dựng nền văn hoá tiên
tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, hội nhập với nền văn hoá thế giới, việc đổi mới
phương thức hoạt động văn hoá thông tin ở cơ sở được Đảng và Nhà nước hết sức
quan tâm. Nội dung quan trọng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động văn hoá ở cơ
sở là Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở - Đây là vấn đề mang tính chiến lược của sự
nghiệp văn hoá cả nước nói chung và tỉnh Hưng Yên nói riêng.
Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu mà Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 BCH TW
khoá VIII về: "Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản
sắc dân tộc" trong đó việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở là một trong những

sống xã hội và thường được biểu hiện là đời sống văn hóa tinh thần. Xuất phát từ
các nhu cầu văn hóa của con người, đời sống văn hóa bao gồm toàn bộ những hoạt
động sản xuất và tiêu thụ, sáng tạo và hưởng thụ những sản phẩm văn hóa, thông
qua các thiết chế văn hóa và các thể chế văn hóa. Như vậy, nói đến đời sống văn
hóa là nói đến những quan hệ tương tác giữa các yếu tố.
Thị xã Hưng Yên là thị xã tỉnh lỵ của tỉnh Hưng Yên. Thị xã nằm ở phía
Nam của tỉnh, bên bờ Bắc của sông Hồng, được xem là "vệ tinh" của toàn tỉnh, do
đó mọi hoạt động kinh tế, văn hoá - xã hội của thị xã có tác động rất lớn đến các
vùng lân cận. Là thị xã có bề dày truyền thống lịch sử - văn hoá, nhiều phong tục
tập quán được lưu giữ thông qua các lễ hội truyền thống, các gia phả dòng họ, gia
đình. Với bề dày truyền thống lịch sử - văn hoá, thị xã Hưng Yên đã nhanh chóng
khắc phục được những khó khăn của thời kỳ bao cấp, bước đầu đạt được những
thành tựu trong công cuộc đổi mới. Thấm nhuần Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn
quốc của Đảng khoá VI (1986) đến khoá X (2006), thực hiện chủ trương của Đảng
bộ tỉnh Hưng Yên, trực tiếp là Sở VHTT, UBND thị xã Hưng Yên đã tiến hành chỉ
đạo công tác tổ chức xây dựng đời sống văn hoá nhằm tạo ra môi trường văn hoá
lành mạnh, đời sống kinh tế phát triển, trật tự an ninh quốc phòng được đảm bảo.
Trong 10 năm đổi mới (1997 - 2006), công tác xây dựng đời sống văn hoá ở thị xã
Hưng Yên đã đạt được những thành tích to lớn góp phần vào việc hoàn thành thắng
lợi các mục tiêu kinh tế, chính trị, xã hội của thị xã. Với những thành tựu đạt được,
ngành VHTT thị xã Hưng Yên luôn là đơn vị dẫn đầu phong trào thi đua toàn tỉnh.
Bên cạnh những thành tựu đạt được, những đóng góp của công tác xây dựng
đời sống văn hoá cơ sở đối với đời sống kinh tế - xã hội, công tác xây dựng đời
sống văn hoá cơ sở của thị xã Hưng Yên còn bộc lộ một số hạn chế và gặp không ít
những khó khăn, đặc biệt là việc nâng cao chất lượng hoạt động văn hoá ở cơ sở
trong thời kỳ đổi mới.
Nghiên cứu về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở là một nhiệm vụ quan trọng.
Vì vậy, tôi đã chọn đề tài "Đảng bộ thị xã Hưng Yên lãnh đạo xây dựng đời sống

4

tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở nói riêng nhưng đến nay chưa có công trình
nào nghiên cứu một cách hệ thống, chuyên sâu trực tiếp vấn đề "Đảng bộ thị xã
Hưng Yên lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa từ năm 1997 đến năm 2006",
dưới góc độ Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam.
Tuy nhiên, các công trình trên là những tài liệu quý mà tôi có thể tham khảo
để thực hiện luận văn.

6


3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục đích nghiên cứu
Làm sáng tỏ sự lãnh đạo của Đảng bộ Thị xã Hưng Yên và những kết quả đạt
được về xây dựng đời sống văn hóa từ năm 1997 đến năm 2006.
* Nhiệm vụ nghiên cứu
- Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội trên địa bàn thị xã Hưng Yên
và thực trạng đời sống văn hóa ở Thị xã Hưng Yên trước năm 1997.
- Làm rõ những quan điểm, chủ trương của Đảng, Đảng bộ tỉnh Hưng Yên và
Đảng bộ Thị xã Hưng Yên về xây dựng đời sống văn hóa.
- Đánh giá kết quả, hạn chế và những nguyên nhân trong quá trình tổ chức
thực hiện xây dựng đời sống văn hóa ở Thị xã Hưng Yên.
- Nêu rõ ý nghĩa và những kinh nghiệm từ quá trình Đảng bộ Thị xã Hưng
Yên lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu
Là hệ thống chủ trương, chính sách, giải pháp của Đảng bộ Thị xã Hưng Yên
trong quá trình lãnh đạo, vận dụng đường lối văn hóa của Đảng trong xây dựng đời
sống văn hóa ở địa phương trong thời kỳ đổi mới.
* Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung nghiên cứu:

pháp nêu trên được sử dụng thích hợp với từng nội dung của luận văn.
6. Đóng góp của luận văn
- Hình thành một hệ thống tư liệu tương đối hoàn chỉnh về chủ trương, chính
sách về xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên trong đó
đặc biệt là của Đảng bộ thị xã Hưng Yên.
- Những kinh nghiệm được rút ra từ thực tiễn xây dựng đời sống căn hóa trên
địa bàn thị xã Hưng Yên sẽ có ý nghĩa tham khảo cho giai đoạn hiện nay.
- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo góp phần vào xây dựng lịch sử lãnh
đạo Đảng bộ tỉnh Hưng Yên nói chung và lịch sử lãnh đạo Đảng bộ thị xã Hưng
Yên nói riêng trên lĩnh vực văn hóa.
7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận
văn gồm có 3 chương, 6 tiết.

8


Chƣơng 1: Xây dựng đời sống văn hóa ở thị xã Hưng Yên từ năm 1997 đến
năm 2000.
Chƣơng 2: Đẩy mạnh xây dựng đời sống văn hóa ở thị xã Hưng Yên từ năm
2001 đến năm 2006.
Chƣơng 3: Ý nghĩa và kinh nghiệm.

9


Chƣơng 1
XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
Ở THỊ XÃ HƢNG YÊN TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2000
1.1. Cơ sở của việc xây dựng đời sống văn hóa trên địa bàn thị xã Hƣng Yên

liền thị xã Hưng Yên với Thái Bình. Với hệ thống quốc lộ thuận lợi, hoạt động vận
tải hàng năm phục vụ trên 3,5 triệu lượt khách, gần 800 nghìn tấn hàng hóa, doanh
thu vận tải năm 2006 gần 80 tỷ đồng. Thị xã Hưng Yên có cầu Yên Lệnh - cây cầu
bê tông lớn nhất tỉnh được bắc qua sông Hồng, nối 2 tỉnh Hưng Yên và Hà Nam.
Cầu Yên Lệnh khi hoàn thành đã tạo dấu ấn đặc biệt. Đó là các phương tiện giao
thông có thể đi thẳng từ Hải Phòng, Quảng Ninh tới quốc lộ 1A để vào Nam và
ngược lại mà không phải qua Hà Nội. Điều này tạo điều kiện rất thuận lợi cho việc
giao lưu kinh tế, văn hóa giữa thị xã Hưng Yên với các huyện trong tỉnh và các tỉnh
khác. Vì vậy mà văn hóa, con người nơi đây mang đậm những đặc điểm của vùng
đồng bằng Bắc Bộ.
Nằm ở phía Nam của tỉnh, địa hình của thị xã Hưng Yên khá đơn điệu, không
có đồi núi và cũng không thật bằng phẳng, với độ cao trung bình so với mực nước biển
là 3m - 4m. Được sông Hồng bao bọc nên đất đai chủ yếu của thị xã Hưng Yên là đất
phù sa màu mỡ. Tuy nhiên, do đặc điểm phân bố địa hình không đều nên một số khu
vực ở thị xã thường bị ngập nước trong mùa mưa.
Điều kiện tự nhiên, đặc điểm và tính chất địa hình đã đem đến cho thị xã
Hưng Yên ngoài điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp còn mở ra tiềm
năng cho phát triển công nghiệp, du lịch.
Điều kiện tự nhiên của thị xã Hưng Yên đã tác động đến việc hình thành, phát
triển văn hóa truyền thống của người dân nơi đây, nhất là đối với việc xây dựng đời
sống văn hóa trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
* Thị xã Hưng Yên trong dòng chảy của lịch sử
Thị xã Hưng Yên là một vùng đất cổ có lịch sử phát triển lâu đời. Vùng đất
Hưng Yên có con người cư trú từ rất sớm, theo quá trình bồi tụ của sông Hồng...
Thị xã Hưng Yên được xây dựng trên nền Phố Hiến xưa - hương cảng nổi tiếng một
thời, trung tâm thương mại, chốn đô hội sầm uất, phồn hoa bậc nhất Đàng Ngoài,
chỉ sau kinh thành Thăng Long. Vì thế trong dân gian có câu: "Thứ nhất kinh kì, thứ
nhì Phố Hiến" [70, tr.35].
Phố Hiến có lịch sử hình thành khá sớm và lâu dài, nhưng thời kỳ hưng đạt
nhất của nó là vào khoảng thế kỷ XVII - XVIII. Tên gọi Phố Hiến có nhiều khả

thuộc huyện Duy Tiên. Năm 1741, trấn Sơn Nam được tách thành Sơn Nam thượng
và hạ, trọng tâm chính trị đã chuyển xuống mạn dưới, ở Vị Hoàng (Nam Định).
Sang đến thế kỷ XIX, dưới triều Nguyễn, vai trò một đô thị kinh tế, một
thương cảng quốc tế của Phố Hiến ngày nào giờ đây chỉ còn là "vang bóng một
thời". Năm 1804, dưới thời Gia Long, trấn lị Sơn Nam thượng từ Phố Hiến đã được
di chuyển về Châu Cầu (Phủ Lý - Hà Nam).

12


Thời Nguyễn, năm Minh Mệnh thứ 12 (1831) thi hành cải cách hành chính,
bỏ các trấn, lập ra tỉnh, tách huyện Đông Yên, Kim Động, Thiên Thi, Phù Cừ, Tiên
Lữ thuộc phủ Khoái Châu của trấn Sơn Nam đặt làm tỉnh Hưng Yên. Tỉnh lỵ lúc
đầu đóng ở hai xã An Vũ và Lương Điền sau chuyển về bãi Nhị Tân xã Xích Đằng
(thị xã Hưng Yên ngày nay) [35, tr.25].
Sau cách mạng Tháng Tám năm 1945, thị xã Hưng Yên tiếp tục được chính
quyền cách mạng chọn làm tỉnh lỵ của tỉnh Hưng Yên. Năm 1968, hai tỉnh Hưng
Yên và Hải Dương hợp nhất thành tỉnh Hải Hưng. Thị xã Hưng Yên tạm thời mất đi
vị trí trung tâm của cả tỉnh, cùng với hoàn cảnh kinh tế khó khăn của cả nước, cũng
như điều kiện giao thông không thuận lợi, thị xã Hưng Yên mất đi khá nhiều cơ hội
để phát triển.
Ngày 6-11-1996, Quốc hội ra Nghị quyết chi tách tỉnh Hải Hưng thành hai
tỉnh Hải Dương và Hưng Yên như trước. Từ ngày 1-1-1997, tỉnh Hưng Yên được
chính thức tái lập sau 29 năm hợp nhất với tỉnh Hải Dương. Ngày 24-2-1997, Chính
phủ ra Nghị định 17/CP chia huyện Phù Tiên, thành Phù Cừ và huyện Tiên Lữ;
thành lập một số phường, thị trấn thuộc thị xã Hưng Yên [33, tr.216-217].
Với sự quyết tâm của Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh, sự quan tâm giúp đỡ
của cả nước cùng với sự "lột xác" của tỉnh Hưng Yên, thị xã Hưng Yên cũng ngày
càng lớn mạnh. Ngày 17/7/2007, thị xã Hưng Yên được Bộ Xây dựng công nhận là
đô thị loại III theo Quyết định 1012/QĐ-BXD. Ngày 19/01/2009, Thủ tướng Chính

23 tỷ đồng, tăng 2,2 tỷ đồng so với năm 1996 [33, tr.223-224].
Đối với tiểu thủ công nghiệp, tính đến cuối năm 1997, giá trị sản xuất đạt
13,021 tỷ đồng. Doanh thu của các doanh nghiệp quốc doanh đạt 151,3 tỷ đồng. Giá
trị sản xuất công nghiệp năm 2000 đạt 175 tỷ đồng.
Sự phát triển của nông nghiệp và thủ công nghiệp đã kéo theo sự trao đổi
buôn bán trên địa bàn thị xã Hưng Yên. Từ xa xưa ở đây đã có Chợ Gạo, chợ Phố
Hiến, chợ Đầu,... hệ thống chợ phiên, chợ buổi được phân bố đều khắp các vùng
trong thị xã. Sự phát triển của thương nghiệp đã tạo điều kiện cho văn hóa của
người thị xã Hưng Yên với các vùng trong và ngoài tỉnh có sự tiếp xúc và giao lưu.
Ngày nay, thị xã Hưng Yên đang trở thành một trong những trọng điểm kinh
tế của tỉnh trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Với phương
châm "trải thảm đỏ đón các doanh nghiệp". Hoạt động của các doanh nghiệp trên
địa bàn thị xã đang hứa hẹn sự đột phá trong tăng trưởng kinh tế.
Là nơi có dân số tương đối đông với 121.486 dân, mật độ 2596 người/km2,
tập trung chủ yếu ở các khu trung tâm. Nhân dân thị xã gắn liền với sản xuất nông

14


nghiệp là chính. Nhưng với sự phát triển nhanh, tốc độ đô thị hóa ngày càng mạnh,
một bộ phận không nhỏ nông dân đã tham gia vào các hoạt động buôn bán, dịch vụ,
công nghiệp.
Những điều kiện trên tạo cho thị xã Hưng Yên nhiều tiềm năng lao động lớn,
có khả năng đáp ứng nhu cầu sản xuất nông thôn theo hướng sản xuất hàng hóa, đa
dạng sản phẩm. Tuy nhiên, từ đó cũng nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp như: giải
quyết lực lượng lao động dôi dư, lao động nhàn dỗi trong nông thôn nhất là nơi có
diện tích đất canh tác phải chuyển đổi mục đích sử dụng làm khu công nghiệp, làm
nhà máy, những khu đô thị...
Trên địa bàn của thị xã, vấn đề dân tộc và tôn giáo ít phức tạp, có giáo dân và
phật tử sống trên một địa bàn. Nhân dân trên thị xã luôn đoàn kết, gắn bố sống chan

nét đặc trưng riêng biệt về diện tích, qui mô và vẻ đẹp độc đáo, đã có nhiều nhà
nghiên cứu đến tìm hiểu ở nhiều góc độ: lịch sử, văn hóa, nghệ thuật... Các di tích
đền, chùa của thị xã Hưng Yên đã góp phần tạo nên sự phong phú, độc đáo cho hệ
thống di tích của tỉnh. Đại đức Thích Thanh Khuê, trụ trì chùa Chuông - một di tích
có kiến trúc đẹp và khá đặc sắc ở phường Hiến Nam, cho biết: “Chùa Chuông có
tên chữ là “Kim chung tự”, một trong những di tích tiêu biểu trong quần thể di tích
Phố Hiến đã được Bộ VHTT công nhận là di tích lịch sử văn hóa - kiến trúc nghệ
thuật năm 1992. Đền Mẫu nằm trên địa bàn phường Quang Trung, thị xã Hưng Yên.
Đây là một trong những danh lam thắng cảnh đẹp nhất của Phố Hiến. Bên phải đền
là hồ Bán Nguyệt: “Bán Nguyệt hồ tiền nguyên thị hải/Nhất Bình Đẩu ngoại cánh
vô sơn” (nghĩa là: Ngoài ngọn Đẩu ra không có núi/Xưa hồ Bán Nguyệt vốn là
khơi), phía trước là sông Hồng. Xung quanh đền được bao bọc bởi những tán cây
râm mát quanh năm, đặc biệt là ba cây cổ thụ đa - si - xanh có niên đại khoảng hơn
700 năm tạo ra cảnh trí thâm nghiêm huyền bí. Qua biến cố của thời gian, một số
hạng mục của di tích đã bị hư hỏng, xuống cấp, được Bộ VHTT quan tâm đầu tư cả
kinh phí lẫn thợ lành nghề về trùng tu, tôn tạo qua hai đợt và di tích được khôi phục
hoàn thiện, khang trang như hiện nay. Lễ hội đền Mẫu ngày càng được nhân dân
trong tỉnh và khách thập phương quan tâm. Trung bình mỗi tháng đền Mẫu đón
khoảng 1.500 lượt khách về thăm quan và dâng hương, đặc biệt trong những dịp lễ
hội. Khách thập phương chủ yếu ở các tỉnh, thành phố như Hà Nội, Hải Phòng,
Quảng Ninh, Nghệ An... thậm chí có cả du khách nước ngoài và Việt kiều. Ngoài yếu
tố về tâm linh, du khách đánh giá rất cao về công tác tổ chức, phong cảnh, tình hình
an ninh trật tự ở đền Mẫu nói riêng và các di tích khác trên địa bàn thị xã Hưng Yên”.
Truyền thống đấu tranh cách mạng là một trong những truyền thống tốt đẹp
của con người thị xã Hưng Yên. Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của
dân tộc, từ thời Hùng Vương, trải qua các triều đại phong kiến cho đến cuộc cách

16



lãnh đạo của ĐCSVN. Sự lãnh đạo của Đảng ta đã tạo điều kiện cho văn hóa ở vùng

17


đất này được bảo tồn và phát triển, nhằm tạo điều kiện để người dân sáng tạo,
hưởng thụ những sản phẩm văn hóa.
Truyền thống không thể thay thế được hiện thực nhưng truyền thống sẽ biến
thành sức mạnh vật chất để mỗi người vững vàng bước vào tương lai. Trong dòng
chảy không ngừng của thời gian, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân thị xã Hưng
Yên với bề dày truyền thống và lịch sử đã và sẽ viết nên những trang sử mới hào
hùng, cùng nhân dân cả nước xây dựng Tổ quốc Việt Nam giàu mạnh, văn minh.
* Những thuận lợi và khó khăn
Sau khi tái lập tỉnh, thị xã Hưng Yên có nhiều thuận lợi cơ bản. Là vũng đất
văn hiến, giàu truyền thống và tiềm năng. Đất đai trù phú, cây trồng và vật nuôi
phong phú, đa dạng; có nhiều sản vật nổi tiếng trong cả nước như nhãn lồng Hưng
Yên... nhiều ngành nghề truyền thống mang lại giá trị kinh tế cao. Nhân dân thị xã
có truyền thống đoàn kết tương thân tương ái, lao động cần cù, sáng tạo, truyền
thống văn hóa và hiếu học, có ý chí quyết tâm xây dựng quê hương giàu mạnh. Sau
hơn 10 năm tiến hành công cuộc đổi mới, diện mạo thị xã đã có nhiều thay đổi, cơ
sở hạ tầng kinh tế - xã hội được xây dựng khá đồng bộ, nền kinh tế thị xã đã căn
bản thoát khỏi tình trạng trì trệ, bế tắc của những năm cuối thập niên 80. Sản xuất
công nghiệp phát triển nhanh, mạnh theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; một
số phường có kinh nghiệm về chuyển dịch cơ cấu cây trồng, phát triển sản xuất,
dịch vụ. Sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đã thúc đẩy nền kinh tế thị xã
phát triển, góp phần giải quyết những vấn bức xúc đặt ra là việc làm và thu nhập
cho người lao động. Sản xuất nông nghiệp giữ được thế ổn định, chuyển dần sang
sản xuất hàng hóa, đảm bảo ổn định đời sống cho gần 1/2 dân số thị xã, nông thôn
đang từng bước được đô thị hóa. Cơ cấu giống, cơ cấu mùa vụ từng bước được thay
đổi, bảo đảm cho việc nâng cao hiệu quả và năng suất cây trồng.

Cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động văn hóa, dạy và học của ngành giáo
dục vẫn còn thiếu thốn, mạng lưới giáo dục đào tạo chưa đồng bộ, trang thiết bị dạy
học chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; trình độ chuyên môn của đội ngũ giáo viên và
cán bộ quản lý còn nhiều bất cập.
Cơ sở hạ tầng phục vụ cho phát triển văn hóa còn hạn chế, đội ngũ cán bộ
trong văn hóa còn thể hiện sự thiếu mỏng và nhiều bất cập. Công tác đào tạo, bồi
dưỡng cán bộ trong ngành văn há đã được quy hoạch và có kế hoạch sử dụng, song
vẫn trong tình trạng thiếu chủ động, dẫn đến đội ngũ cán bộ còn nhiều hạn chế so
với yêu cầu của tình hình, nhiệm vụ mới.
Đứng trước những thuận lợi và khó khăn trên, dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy,
BCH Đảng bộ thị xã Hưng Yên đã khẩn trương lãnh đạo nhân dân vượt qua những

19


khó khăn ban đầu, tập trung mọi nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội và xây
dựng văn hóa đời sống văn hóa.
1.1.2. Lý luận chung về văn hóa
1.1.2.1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về văn hóa
Chủ nghĩa Mác-Lênin quan niệm rằng: người ta sinh ra ăn, mặc, ở trước rồi
mới hát, múa, vẽ và bàn triết lý sau. Kinh tế là nền tảng của một xã hội, là hạ tầng
cơ sở. Chính trị, pháp luật, văn hóa là những cái được xây dựng trên nền tảng đó, là
thượng tầng kiến trúc của xã hội.
Những nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin là những người thầy, những
lãnh tụ vĩ đại của giai cấp công nhân đã làm cuộc cách mạng vĩ đại trong thế giới
quan, xây dựng một học thuyết mới về văn hóa. Chủ nghĩa Mác-Lênin cho rằng: văn
hóa bao gồm mọi sinh hoạt của con người, nó không chỉ hạn chế trong lĩnh vực tư
tưởng, đời sống tinh thần của xã hội. Văn hóa là tất cả những gì con người xây dựng
nên, tất cả những thành tích của loài người về mặt sản xuất, xã hội và tinh thần.
Trong lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin đã coi văn hóa là yếu tố ảnh hưởng

Phải làm sao cho mỗi hoạt động đều mang tính văn hóa. Để xây dựng lối sống mới,
Người yêu cầu cần phải sửa đổi cách ăn, cách mặc, cách ở, cách đi lại.
Nếp sống mới: xây dựng nếp sống mới - nếp sống văn minh, là quá trình làm
cho lối sống mới dần dần hình thành thói quen, thành phong tục tập quán tốt đẹp, kế
thừa và phát triển những thuần phong mỹ tục lâu đời của dân tộc. Người đã nói:
"Đời sống mới không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải cái gì cũng làm mới.
Cái gì cũ mà xấu, thì phải bỏ... Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền phức thì phải
sửa đổi lại cho hợp lý... Cái gì cũ mà tốt thì phải phát triển thêm... Cái gì mới mà
hay, thì ta phải làm [39, tr.426].
Với tác phong thiết thực, cụ thể, Hồ Chí Minh còn chỉ rõ một cách tỉ mỉ việc
xây dựng đời sống mới ở trong mỗi người, mỗi nhà, mỗi làng, mỗi đơn vị...
Người luôn khẳng định việc xây dựng đời sống mới là việc của mọi người,
không phân biệt trẻ em hay người lớn, người giàu hay người nghèo, người chủ hay
người thợ... muốn xây dựng đời sống mới đều phải thực hiện cần - kiệm - liêm - chính.
Đối với mỗi một nhà, Hồ Chí Minh nêu rõ: phải trên thuận, dưới hòa...ăn tiêu
có kế hoạch, cưới hỏi, giỗ tết nên tiết kiệm, ăn ở sạch sẽ, thân mật và sẵn lòng giúp
đỡ xóm giềng, gia đình hăng hái tham gia việc nước, ai cũng phải biết chữ.
Đối với một làng thì nhà giàu, nhà vừa giúp nhà nghèo, người tốt, người vừa
giúp người kém, người học thông giúp người dốt. Phải làm cho cả làng biết chữ,
biết đạo đức và biết trách nhiệm của công dân... [13, tr.206]. Người luôn nhấn mạnh
và đòi hỏi mỗi người, mỗi gia đình phải thực hiện đời sống mới. "Do nhiều người
nhóm lại mà thành làng. Do nhiều làng nhóm lại mà thành nước. Nếu người này
cũng xấu, người kia cũng xấu thì làng xấu, nước hèn. Nếu mỗi người đều tốt, thì
làng tốt nước mạnh... Nếu mọi người cùng cố gắng làm đúng đời sống mới, thì dân
tộc nhất điịnh sẽ phú cường" [13, tr.98-99].

23


1.1.2.3. Quan niệm về đời sống văn hóa

24


của Đảng tại cơ sở chính là mục tiêu cuối cùng của việc đưa nghị quyết của Đảng
vào cuộc sống.
Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở là xây dựng đời sống văn hóa ngay trong
cuộc sống hàng ngày của nhân dân, là xây dựng đời sống văn hóa cho từng cá nhân
thành viên của các đơn vị cơ sở và cho chính các đơn vị cơ sở. Vì vậy, hoạt động
xây dựng đời sống văn hóa cơ sở có hai tác động cơ bản: một mặt đưa những giá trị
văn hóa cao tới quần chúng nhân dân, làm cho quần chúng tiếp cận được với những
giá trị đó. Mặt khác cần phải động viên, tổ chức phát động quần chúng tiếp cận
đông đảo tham gia hoạt động sáng tạo, trao đổi văn hóa.
Bộ VHTT coi xây dựng đời sống văn hóa là một trong những trọng tâm công
tác của ngành. Đây không chỉ là chủ trương chiến lược lâu dài mà còn mang tính
thời sự cấp bách. Công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở vừa đảm bảo thực hiện
tốt các hoạt động văn hóa theo định hướng chung, vừa biết khơi dậy những sáng tạo
văn hóa ở cơ sở, phát huy truyền thống văn hóa ở địa phương góp phần làm phong
phú nền văn hóa của dân tộc. Cuộc đấu tranh chống các tệ nạn xã hội, các biểu hiện
tiêu cực của xã hội tiến hành đồng thời với công tác xây dựng đời sống văn hóa.
Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở được coi như bước đi ban đầu của sự
nghiệp xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, theo định hướng xã
hội chủ nghĩa. Đó là công việc xây dựng kết cấu hạ tầng văn hóa để tiến hành các
hoạt động giáo dục xã hội chủ nghĩa đối với nhân dân lao động, đồng thời tổ chức
sự giao lưu văn hóa giữa họ. Ngoài ra, xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở còn là
xây dựng những điều kiện tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí lành mạnh trong
thời gian rỗi của nhân dân. Góp phần sáng tạo ra lực lượng sản xuất mới, củng cố
quan hệ sản xuất mới, xóa bỏ cái cũ, xây dựng cái mới trong mọi mặt của đời sống
vật chất cũng như tinh thần ở địa phương, là bước đầu xây dựng khắp nơi một cuộc
sống hạnh phúc, trong đó mọi người vì mỗi người, mỗi người vì mọi người.
Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân