m
Bộ GIAO DỤC VA ĐAO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tác giả bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đổi với:
TRÀN HÒNG DUẢN
Ban Giám hiệu, Phòng đào tạo Sau Đại học, Khoa Giáo dục, Hội đồng
khoa học trường Đại học Vinh; Các thầy giảo, cô giảo đã trực tiếp giảng dạy
và tư vấn cho tôi trong quả trình học tập và viết luận vãn; Đặc biệt tác giả xỉn
được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS - TS Nguyễn Bá Minh, người trực
tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận tình chỉ dan cho tôi viết luận vãn này.
Đồng thời tác giả xin chân thành cảm ơn: Lãnh đạo Sở Giáo dục - Đào
tạo và các phòng ban chức năng của Sở Giáo dục - Đào tạo Nghệ An; Lãnh
đạo Hĩtyện uỷ, HĐND, UBND và các phòng chức năng của huyện Đô Lương;
Lãnh đạo và chuyên viên phòng Giáo dục- Đào tạo huyện Đô Lương; Cán bộ
MỘI SÒ á PHẤP QỤÀN LÝ CÔNG TÁC BÁO DỤC KỈ NĂNG SONS
quản lý và giảo viên, học sinh các trường THPT Đô Lương 1, THPT Đô
Lương 2, THPT Đô Lương 3, THPT Đô Lương 4; Gia đình, bạn bè và những
đồng nghiệp, đã động viên khích lệ, cung cắp tài liệu, so liệu, đóng góp ý kiến
và tạo mọi điều CHUYÊN
kiện thuậnNGÀNH
lợi cho tôi
trong LÝ
suốtGIÁO
quá trình
: QUẢN
DỤC học tập, nghiên
cứu và hoàn thành bản luận văn này.
LUẬN VĂN THẠC sĩ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Mặc dủ bản thân dã hết sức cổ gang nhung chắc chan luận văn không

Chưong 2. THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SÓNG VÀ QUẢN LÝ
GIÁO DỤC KỸ NĂNG SÓNG CHO HỌC SINII Ở CÁC
TRƯỜNG THPT HUYỆN ĐÔ LƯƠNG, TỈNH NGHỆ AN35


Chương 3. MỘT SÓ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO
DỤC

KỸ

NĂNG SÓNG CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THPT
HUYỆN

DÔ

LƯONG,

TỈNH

NGHỆ

AN

.........................................................................................................
65
3.1. Nguyên lắc xây dựng giải pháp.......................................................65

Một số giải pháp quản lý công tác giáo dục kỹ năng sống cho học

3.2.

Tăng cường phối hợp giữa nhà trường - gia đình và xã hội trong
việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT...............................95


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

1.1. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: "Phát triển giáo

dục là quốc sách hàng đầu. Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt
Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập
quốc tế, trong đó đổi mỏi cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo
viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt"; đồng thời xác định đào tạo nguồn
nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao kết hợp với phát triển khoa
học - công nghệ là một trong ba khâu đột phá của chiến lược phát triển kinh tế
- xã hội giai đoạn 2011-2020.

Trải qua 26 năm thực hiện sự nghiệp đổi mới toàn diện nền kinh tế - xã
hội, đất nước ta cơ bản đã thoát khỏi tình trạng kém phát triển, đòi sống vật
chất, tinh thần của người dân có nhiều thay đổi tích cực, sức mạnh quốc gia về
mọi mặt được tăng cường, độc lập, tự chủ và chế độ xã hội chủ nghĩa được giữ
vững, vị thế và uy tín của của Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng được
nâng cao, tạo tiền đề đê nước ta tiếp tục phát triển mạnh mẽ và bền vững hơn
trong giai đoạn mới. Đối với giáo dục và đào tạo cũng đã đạt được những
thành
tựu to lớn và quan trọng trên các lĩnh vực: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực
và
bồi dưỡng nhân tài. Quá trình toàn cầu hóa cùng với cơ chế thị trường hiện
nay



3

thiếu kỹ năng sống, việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường
chưa thực sự được coi trọng và mang lại hiệu quả do những hạn chế về mặt
nội dung, hình thức và pp giáo dục.

1.2. Để giáo dục đạo đức, lối sống lành mạnh, có văn hóa trong HS, sv

hiệu quả cần đẩy mạnh giáo dục kỹ năng sống cho HS, sv là giải pháp hữu
hiệu. Giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường sẽ góp phần thúc đẩy mối quan
hệ tích cực hơn giữa HS và giáo viên, đem đến hứng thú học tập cho học sinh
do các em cảm thấy được tham gia vào những vấn đề liên quan đến cuộc sống
của bản thân cũng như đem đến bầu không khí năng động hưn trong lớp học
và trong trường; giúp HS, sv trưởng thành nhanh chóng hơn.

Có thể nói, nhà trường được xem là thiết chế giáo dục chính thống, có
vai trò quan trọng trong giáo dục HS, sv về kiến thức, kỹ năng sống một mặt
cũng đê có tư tưởng chính trị, đạo đức tốt. Việc dạy học phải bắt đầu từ những
kỹ năng sống gắn với thực tế, tình huống cụ thể và những quy tắc, quy định
văn hóa đạo đức phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi của các em trong nhà trường.

Giáo dục kỹ năng sống cho mọi người nói chung và cho học sinh nói
riêng trở thành vấn đề cấp thiết hơn bao giờ hết và đặt ra cho ngành giáo dục
nhiều thách thức mới. Việc rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh là rất quan
trọng, nhất là đối với các học sinh bậc THPT - lứa tuổi có nhiều thay đổi về


4

Giải pháp quản lý công tác giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các
trường THPT huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An.
4. Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất và thực hiện được một số giải pháp quản lý có cơ sở
khoa học và có tính khả thi thì có thể nâng cao hiệu quả quản lý công tác
giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường THPT huyện Đô Lương,
tỉnh Nghệ An.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

5.1. Nhiệm vụ nghiên cún

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý công tác giáo dục kỹ' năng sống

cho


6

- Phương pháp điều tra bằng ankét:

- Phỏng vấn trực tiếp:

- Phương pháp quan sát: nhằm ứiu thập thông tin về các vấn đề nghiên

cứu.

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia, khảo nghiệm sư phạm.

Các phương pháp này được sử dụng đồng bộ nhằm xác lập cơ sở thực

năng sống. Giáo dục kỹ năng sống trở thành mục tiêu và là một nhiệm vụ
trong giáo dục nhân cách toàn diện.

Chính vì vậy, nhu cầu vận dụng kỹ năng sống một cách trực tiếp hay
gián tiếp được nhấn mạnh trong nhiều khuyến nghị mang tính quốc tế, bao


8

Gần đây nhất là tuyên bố về cam kết của tiểu ban đặc biệt của Liên
Hiệp quốc về HIV/AIDS (tháng 6 năm 2001), các nước đó đồng ý rằng “Đen
2005 đảm bảo rằng có ít nhất 90% và vào năm 2010 ít nhất có 95% thanh niên
và phụ nữ tuổi từ 15 đến 24 có thể tiếp cận thông tin, giáo dục và dịch vụ cần
thiết đế phát triển kỹ7 năng sống để giảm những tổn thương do sự lây nhiễm
HIV” (Nguồn: Ưniceflife skils).

UNESCO đã tiến hành dự án ở 5 nước Đông Nam A nhằm vào các vấn
đề khác nhau liên quan đến kỹ năng sống. Kết quả của dự án là bức tranh tổng
thể các nhận thức, quan niệm về kỹ năng sống mà các nước tham gia dự án
đang áp dụng hoặc dự kiến áp dụng. Dự án chia làm 2 giai đoạn với hai nhóm
nghiên cứu:

Giai đoạn 1: Xác định quan niệm của từng nước về kỹ năng sống. Câu
hỏi đặt ra ở giai đoạn này cho mỗi nước là: Quan niệm về kỹ năng sống như
thế nào và phát trién quan niệm này như thế nào trong bối cảnh giáo dục cho
mọi người? Việt Nam cũng tham gia chia sẻ với các nước về vấn đề này qua
ấn phẩm “Life skills Mappingain Việt Nam”, được in bằng tiếng Việt và tiếng
Anh là kết quả của nghiên cứu trong khuôn khố hợp tác giữa UNESCO với
Viện Chiến lược và chương trình giáo dục.


[43]...


10

với nguyện vọng góp một phần sức lực và tâm trí nhỏ bé của mình vào việc
nâng cao chất lượng giáo dục KNS cho học sinh ở các trường THPT thuộc
huyện Đô Lương, nhằm thúc đẩy sự nghiệp giáo dục của huyện nhà ngày
càng phát triển mạnh hơn.
1.2. Các khái niệm cơ bản

1.2.1.

Kỹ năng sổng

Kỹ năng sống là khái niệm có nhiều định nghĩa, được sử dụng rộng rãi
nhằm vào mọi lứa tuổi trong mọi lĩnh vực hoạt động. Vào đầu thập kỷ 90 thế
kỷ trước, các tố chức Liên hợp quốc như Tố chức Y tế Thế giới (WHO), Quỹ
cứu trợ Nhi đồng LHQ (ƯNICEF), Tố chức Giáo dục, khoa học và văn hóa
LHQ (UNESCO) đã chung sức xây dựng chương trình giáo dục KNS cho
thanh thiếu niên. Theo ƯNICEF, những thử thách mà trẻ em và thanh niên
phải đối mặt là rất nhiều.

Theo WHO, đó là khả năng thích nghi và hành vi tích cực cho phép cá
nhân có thể đối phó hiệu quả với nhu cầu và thách thức của cuộc sống hằng
ngày. Còn theo ƯNICEFF, đó là tập hợp rất nhiều kỹ năng tâm lý xã hội và
giao tiếp cá nhân giúp cho con người đưa ra những quyết định có cơ sở, giao


11

quan hệ xã hội.

Kỹ năng sống được hình thành và củng cố qua quá trình thực hành và
trải nghiệm của bản thân, nó giúp cho mỗi cá nhân nâng cao năng lực ứng phó
trong mọi tình huống căng thắng mà mỗi người phải gặp hàng ngày.

1.2.2.

Giáo dục kỹ năng sống

Trong thực tiễn giáo dục kỹ năng sống được xem xét dưới 2 khía cạnh
khác nhau:

- Như là một lĩnh vực học tập: giáo dục sức khoẻ, HIV/AIDS. Ở lĩnh

vực này đã tồn tại cách tiếp cận kỹ năng sống từ khá lâu.

- Như là một cách tiếp cận giúp giáo viên tiến hành giáo dục có chất

lượng xuyên suốt các lĩnh vực học tập.


13

thần, phòng tránh các bệnh như tiêu chảy, rối loạn do thiếu iốt, lao phổi, sốt
rét, ma tuý, HIV/AIDS, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng truyền thông và tự
diễn đạt, kỹ năng giao tiếp và hợp tác, kỹ năng xử lý cảm xúc, khuyến khích
lòng tự trọng.

Như vậy, giáo dục kỹ năng sống cho HS trong các trường phổ thông là


Bất luận một tổ chức có mục đích gì, cơ cấu và quy mô ra sao đều cần
phải có sự quản lý và có người quản lý để tổ chức hoạt động đạt được mục
đích của mình.

Như vậy, có thể khái quát: quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển,
hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt
tới mục đích đã đề ra.

Quản lý là hoạt động thiết yếu nẩy sinh khi con người hoạt động tập


15

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “QL là sự
tác động có chủ đích của chủ thể QL đến đối tượng QL nhằm đạt được mục
tiêu của tổ chức” [12, tri].

W.Taylor cho rằng: "Quản lý là biết chính xác điều bạn muốn người
khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và
rẻ nhất" [13, tr68].

- Theo từ điển tiếng Việt do trung tâm Từ điên ngôn ngữ Hà Nội xuất
bản năm 1992, [41, tri 78] quản lý có nghĩa là:

I Trông coi và gìn giữ theo những yêu cầu nhất định.

+ Tổ chức và điều khiên các hoạt động theo những yêu cầu nhất định.

QL là quá trình duy trì hệ ổn định đê phát triến và tạo ra sự phát triển


1.3.1.

Một so đặc điếm tăm lý và tầm quan trọng của việc giáo dục

kỹ

năng

song cho học sinh THPT

Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách,
giàu ước mơ, thích tìm tòi, khám phá, song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã
hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động,...Vì vậy, việc giáo
dục giá trị sống, rèn luyện kỹ năng sống cho thế hệ trẻ là rất cần thiết.

Kỹ năng sống cơ bản của học sinh bao gồm kỹ năng ứng xử hợp lí với
các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo
nhóm; kỹ năng rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe; kỹ năng phòng,
chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác; kỹ năng
ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã
hội; suy nghĩ và hành động tích cực; học tập tích cực...

Công tác GDKNS cho học sinh THPT có ý nghĩa to lớn trong sự phát
triển nhân cách của học sinh. Giáo dục kỹ năng sống là cầu nối giúp con
người biến kiến thức thành những hành động cụ thể, những thói quen lành


18


đức.

Học sinh THPT có KNS sẽ biết ứng dụng những nguyên tắc phát

triển bền vững vào cuộc sống của mình. Có thể khẳng định, giáo dục KNS
cho học sinh THPT là trang bị cho các em một chiếc cầu nối giữa hiện tại
với tuơng lai, giúp các em thích ứng với cuộc sống hiện đại không ngừng
biến đổi.

1.3.3.

Các kỹ năng song cần giáo dục cho học sinh THPT

1.3.3.1. Kỹ năng giao tiếp


20

cả, nhưng cũng không có ai chỉ có toàn nhược điểm. Vì vậy mỗi học sinh cần
nhận biết và hiểu rõ bản thân, những tiềm năng, tình cảm, những cảm xúc
cũng như vị trí của các em trong cuộc sống, những mặt mạnh và mặt yếu của
bản thân. Khi các em càng nhận thức được khả năng của mình, các em càng
có khả năng sử dụng các kỹ năng sống một cách có hiệu quả.

- Đối với HSTHPT, kỹ năng này nhằm giúp họ biết nhận thức và thể

hiện được bản thân mình, đồng thời có thể đánh giá được mặt tốt và chưa tốt
của bản thân, học hỏi những diêm tích cực của người khác đê tiến bộ.

1.3.3.3. Kỹ năng xác định giá trị

khi ra quyết định để quyết định của mình là tốt nhất. Ra quyết định đúng đắn
có thể giúp các em có thái độ tích cực khi đứng trước vấn đề cần giải quyết và
có trách nhiệm đối với những quyết định của bản thân. Có kỹ năng xác định
các giải pháp và biết lựa chọn giải pháp tối ưu để giải quyết vấn đề một cách
có hiệu quả. Biết đánh giá kết quả của quyết định đưa ra, đạt được mục đích
trong học tập, nơi làm việc và trong cuộc sống riêng tư của mình. Tránh được


22

- Biết đánh giá quyết định đã đưa ra.

1.3.3.5. Ạỹ năng giải quyết vấn để

Kỹ năng giải quyết vấn đề là khả năng của cá nhân biết quyết định lựa
chọn phương án tối ưu và hành động theo phương án đã chọn để giải quyết
vấn đề hoặc tình huống gặp phải trong cuộc sống. Đứng trước một vấn đề cần
giải quyết chúng ta cần biết nhận diện đầy đủ vấn đề đang xảy ra, biết xác
định các nguyên nhân, xác định các phương án khác nhau nhằm giải quyết
vấn đề đó, biết phân tích và lựa chọn phương án tối ưu, phù hợp nhất với điều
kiện, hoàn cảnh cụ thể của mình. Mỗi người sẽ có cách giải quyết vấn đề khác
nhau, dẫn đến những kết quả khác nhau. Do đó, sau khi thực hiện phương án
giải quyết vấn đề, chúng ta cần đánh giá kết quả thực hiện lựa chọn đã có
nhằm rút kinh nghiệm cho bản thân.

1.3.3.6. Kỹ năng kiên định