L IC M

N

Tác gi xin trân tr ng bày t l i c m n sâu s c đ n PGS.TSKH Nguy n
Trung D ng - chuyên ngành Qu n lý tài nguyên thiên nhiên và môi tr
viên khoa Kinh t và Qu n lý đã đ nh h

ng – gi ng

ng, ch b o trong quá trình h c t p và

nghiên c u đ tài.
Tác gi xin trân tr ng c m n các th y cô trong khoa Kinh t và Qu n lý
cùng t t c các th y cô giáo tr

ng

i h c Th y l i đã giúp đ trong quá trình h c

t p, quá trình hoàn thành lu n v n này.
Xin trân tr ng c m n các Phòng, ban – UBND huy n Th ch Th t, các c
quan ban ngành, đ a ph

ng có liên quan đã t o đi u ki n giúp đ tác gi trong quá

trình nghiên c u và th c hi n đ tài.
Cu i cùng, v i lòng bi t n sâu s c g i t i gia đình và b n bè đã đ ng viên
giúp đ v v t ch t và tinh th n đ tác gi hoàn thành ch

ng trình h c t p c ng

nông thôn.

Ho t đ ng làng ngh thu hút nhi u thành ph n kinh t tham gia, gi i quy t vi c làm
cho h n 11 tri u lao đ ng (chi m 30% l c l

ng lao đ ng nông thôn). Kim ng ch

xu t kh u t l nh v c làng ngh n m 2008 đ t 8500 tri u USD. C ng nh s phát
tri n các làng ngh , b m t nông thôn đã đ

c đ i m i, c s h t ng t i nhi u làng

ngh đã phát tri n khá h n so v i các làng thu n nông.
Ho t đ ng làng ngh đóng vai trò r t quan tr ng đ i v i v n đ xóa đói gi m
nghèo, góp ph n nâng cao ch t l

ng cu c s ng cho ng

i lao đ ng. T i các làng

ngh , trung bình m i c s doanh nghi p chuyên làm ngh t o vi c làm n đ nh cho
27 lao đ ng th

ng xuyên và 8-10 lao đ ng th i v .

c bi t,

làng ngh d t, thêu

ren, mây tre đan thì m i c s có th thu hút 200-250 lao đ ng. M c thu nh p c a

và 27% ô nhi m nh . Ho t đ ng làng ngh gây tác đ ng đ n c môi tr
khí, n

c, đ t và con ng
Ô nhi m môi tr

ng không

i [6].
ng làng ngh gây tác đ ng x u t i s c kh e c ng đ ng

trong chính làng ngh và các khu v c lân c n, làm t ng chi phí khám ch a b nh cho
c ng đ ng c ng nh chi phí đ x lý, c i thi n môi tr
và tai n n th

ng. T l ng

i m c b nh

ng tích t i các làng ngh cao còn là gánh n ng đ i v i toàn xã h i.

Ngoài ra, còn xu t hi n s mâu thu n gi a các nhóm dân c trong c ng đ ng làng
ngh .

ó là nh ng thái đ b t bình đ i v i ng

i gây ô nhi m, và có khi là tr ng

ph t nhau b ng v l c. M t khác, trong khi các c ng đ ng làm ngh thu đ


c và xu t kh u đã thu hút đ

c trên 20.000 lao

ng tham gia v i m c thu nh p bình quân t 1.100.000-

i/1 tháng.

S phát tri n c a các làng ngh đã góp ph n làm phát tri n kinh t đ a
ph

ng, nâng cao thu nh p và gi i quy t vi c làm cho ng

i dân Th ch Th t. Tuy

nhiên, bên c nh s phát tri n đó là v n đ b c xúc v môi tr

ng. Làng ngh Phùng

Xá, v i các công đo n m , cán phôi thép làm cho ngu n n

c th i ô nhi m n ng,

cùng v i không khí c ng ch a đ y b i đ c và nh h

ng c a ti ng n, rung do ho t

đ ng c a máy búa, máy d p, lò cán thép. B u không khí t i các làng ngh m c,
c ng r t ng t ng t b i mùi dung môi s n và các hóa ch t t o màu cho s n ph m,
làm gi m trí l c, th l c và gây ra nhi u b nh liên quan đ n đ


2. M c đích nghiên c u
M c đích c a đ tài là nghiên c u c s khoa h c và th c ti n đ xu t m t s
gi i pháp qu n lý nh m gi m thi u ô nhi m môi tr

ng t i các làng ngh huy n

Th ch Th t.
M c tiêu nghiên c u:
-

H th ng các c s lý lu n và th c ti n v qu n lý gi m thi u ô nhi m môi
tr

-

ng làng ngh .

Tìm hi u th c tr ng ô nhi m môi tr

ng và qu n lý ô nhi m môi tr

ng t i các

xu t m t s gi i pháp qu n lý nh m gi m thi u ô nhi m môi tr

ng t i các

làng ngh huy n Th ch Th t.
-

-

Ph

ng pháp phân tích, t ng h p thông tin, d li u

+ Ph
Ph

ng pháp th ng kê mô t
ng pháp nghiên c u các hi n t

thông qua các s li u thu th p đ

c. Ph

ng kinh t xã h i b ng vi c mô t
ng pháp này dùng đ phân tích tình

hình kinh t xã h i trên đ a bàn nghiên c u và th c tr ng v ô nhi m do phát
tri n làng ngh gây ra.
+ Ph

ng pháp phân tích so sánh


Ph

ng pháp này đ


4.
4.1.

ng pháp kh o sát th c đ a: ph

it
it

ng pháp quan sát th c đ a

ng và ph m vi nghiên c u
ng nghiên c u

Công tác qu n lý gi m thi u ô nhi m môi tr

ng t i các làng ngh thu c

huy n Th ch Th t.
4.2. Ph m vi nghiên c u
a. N i dung
T p trung nghiên c u th c tr ng ô nhi m môi tr
vi c gi m thi u ô nhi m môi tr

ng và gi i pháp qu n lý

ng làng ngh .

b. Không gian
T i m t s làng ngh thu c huy n Th ch Th t.
c. Th i gian


6. Ý ngh a khoa h c và ý ngh a th c ti n c a đ tài
6.1. Ý ngh a khoa h c


V m t c s lý lu n, lu n v n góp ph n làm rõ các c s lý lu n và th c ti n
v qu n lý gi m thi u ô nhi m môi tr

ng làng ngh

6.2. Ý ngh a th c ti n
xu t m t s gi i pháp qu n lý nh m gi m thi u ô nhi m môi tr
làng ngh huy n Th ch Th t

ng

các


DANH M C HÌNH
Hình 1.1. S đ đánh giá m c đ ô nhi m t i các làng ngh Error! Bookmark not
defined.
Hình 1.2. Kim ng ch xu t kh u t các s n ph m làng ngh Vi t Nam ............ Error!
Bookmark not defined.
Hình 1.3. Mô hình phát tri n b n v ng ..................... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.1. B n đ huy n Th ch Th t ......................... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.2. T tr ng giá tr s n xu t c a các làng ngh Error!

Bookmark


Hình 2.8. S đ t ch c các c quan qu n lý môi tr

ngError!

Bookmark

not

defined.
Hình 3.1. Mô hình x lý b i cho máy c a và chà g Error! Bookmark not defined.
Hình 3.2. Quy trình x lý n

c th i b ng công ngh na nô s t hóa tr 0 .......... Error!

Bookmark not defined.
Hình 3.3. Hi u qu x lý n
Bookmark not defined.

c th i b ng công ngh na nô s t hóa tr 0 ........... Error!


DANH M C B NG
B ng 2.1. C c u s d ng đ t t i huy n Th ch Th t n m 2013Error!

Bookmark

not defined.
B ng 2.2. Giá tr s n xu t c a huy n Th ch Th t qua các n mError!

Bookmark

Bookmark

not

defined.
B ng 2.11. K t qu phân tích n

c ng m – môi tr

ng và 1 s ch tiêu vi l

ng

................................................................................... Error! Bookmark not defined.
B ng 2.12. K t qu phân tích m t s ch tiêu c a các m u n

c th i khu công

nghi p làng ngh ....................................................... Error! Bookmark not defined.
B ng 2.13. Ch t l

ng môi tr

ng không khí t i huy n Th ch Th t ............... Error!

Bookmark not defined.
B ng 2.14. Hi n tr ng d ch v thu gom rác th i t i m t s xã trên đ a bàn huy n
Th ch Th t................................................................. Error! Bookmark not defined.
B ng 2.15. M c thu phí v sinh đ i v i ch t th i r n công nghi p thông th



Công nghi p – ti u th công nghi p

CTCP

Công ty c ph n

c th i ......... Error!


GDP

T ng s n ph m n i đ a

GPMB

Gi i phóng m t b ng

H ND

H i đ ng nhân dân

HTX

H p tác xã

JICA

C quan h p tác qu c t Nh t B n


Quy t đ nh Th t

TNHH

Trách nhi m h u h n

TP

Thành ph

UBND
3R

ng

ng

y ban nhân dân
Gi m thi u, tái ch , tái s d ng

M CL C
CH
TR

NG 1. C S LÝ LU N VÀ TH C TI N V QU N LÝ Ô NHI M MÔI
NG LÀNG NGH .......................................... Error! Bookmark not defined.

1.1. T ng quan v làng ngh ................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Phân lo i và vai trò c a làng ngh .......... Error! Bookmark not defined.
a. Khái ni m làng ngh .................................. Error! Bookmark not defined.


defined.
b. Ô nhi m môi tr

ng làng ngh ................. Error! Bookmark not defined.

1.2. Qu n lý ô nhi m môi tr
1.2.1. Quan đi m c a

ng làng ngh ......... Error! Bookmark not defined.
ng và Nhà n

c v b o v môi tr

ng làng ngh

........................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Qu n lý môi tr

ng và các công c qu n lý môi tr

ng ................ Error!

Bookmark not defined.
1.2.2.1. Qu n lý môi tr

ng .......................... Error! Bookmark not defined.

1.2.2.2. Các công c qu n lý môi tr


1.3.3. Khoa h c công ngh ................................ Error! Bookmark not defined.
1.4. C s th c ti n v qu n lý môi tr

ng làng ngh Error!

Bookmark

not

defined.
1.4.1. Kinh nghi m c a m t s n

c trên th gi i trong qu n lý môi tr

ng

làng ngh ........................................................... Error! Bookmark not defined.
1.4.1.1. Trung Qu c ...................................... Error! Bookmark not defined.


1.4.1.2. Nh t B n........................................... Error! Bookmark not defined.
1.4.2. Kinh nghi m v qu n lý gi m thi u ô nhi m môi tr

ng làng ngh

Vi t Nam. .......................................................... Error! Bookmark not defined.
1.4.2.1. Kinh nghi m x lý ô nhi m môi tr
ch kim lo i màu

ng khí th i t i các làng ngh tái


nhiên và tài nguyên thiên nhiên huy n Th ch Th t

....................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. i u ki n kinh t - xã h i ........................ Error! Bookmark not defined.
2.1.2.1. Tình hình phát tri n kinh t .............. Error! Bookmark not defined.
2.1.2.2.

c đi m v n hóa xã h i .................. Error! Bookmark not defined.

2.1.3. K t c u c s h t ng k thu t ................ Error! Bookmark not defined.
2.1.3.1. H th ng giao thông ......................... Error! Bookmark not defined.
2.1.3.2. H th ng th y l i.............................. Error! Bookmark not defined.
2.1.3.3. H th ng đi n ................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.3.4. B u chính vi n thông ....................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Th c tr ng s n xu t và ô nhi m môi tr

ng t i các làng ngh huy n Th ch

Th t........................................................................ Error! Bookmark not defined.


2.2.1. Th c tr ng s n xu t

làng ngh huy n Th ch Th tError!

Bookmark

not defined.
2.2.1.1. S l


Bookmark not defined.
2.3. Th c tr ng công tác qu n lý môi tr

ng làng ngh

huy n Th ch Th t

............................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. H th ng t ch c và c ch qu n lý ........ Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Chính sách qu n lý .................................. Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Công tác quy ho ch ................................. Error! Bookmark not defined.
2.3.4. Công tác ki m soát ô nhi m .................... Error! Bookmark not defined.
2.3.5. Tình hình thu, chi trong công tác b o v môi tr

ngError!

Bookmark

not defined.
2.3.6. Công tác tuyên truy n giáo d c nâng cao nh n th c v b o v môi
tr

ng ................................................................ Error! Bookmark not defined.

2.3.7. K t qu c a vi c qu n lý gi m thi u ô nhi m môi tr

ng làng ngh

........................................................................... Error! Bookmark not defined.

3.2.

xu t m t s gi i pháp qu n lý nh m gi m thi u ô nhi m môi tr

ng làng

ngh huy n Th ch Th t ......................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Quy ho ch làng ngh ............................... Error! Bookmark not defined.
3.3.2. T ng c

ng n ng l c cho c quan qu n lý môi tr

ngError! Bookmark

not defined.
3.3.3. S d ng công c kinh t trong qu n lý môi tr

ngError!

Bookmark

not defined.
3.3.4. T ng c

ng công tác tuyên truy n giáo d cError!

Bookmark

not


NG 1. C

S

LÝ LU N VÀ TH C TI N V QU N LÝ Ô NHI M
MÔI TR

NG LÀNG NGH

1.1. T ng quan v làng ngh
1.1.1. Phân lo i và vai trò c a làng ngh
a. Khái ni m làng ngh
T xa x a, ng

i nông dân Vi t Nam đã bi t s d ng th i gian nông nhàn đ

s n xu t nh ng s n ph m th công, phi nông nghi p ph c v cho nhu c u đ i s ng
nh : các công c lao đ ng nông nghi p, gi y, l a, v i, th c ph m qua ch bi n …
Các ngh này đ

c l u truy n và m r ng qua nhi u th h , d n đ n nhi u h dân

có th cùng s n xu t m t lo i s n ph m. Bên c nh nh ng ng

i chuyên làm ngh ,

đa ph n lao đ ng v a s n xu t nông nghi p, v a làm ngh , ho c làm thuê (ngh
ph ). Nh ng do nhu c u trao đ i hàng hoá, các ngh mang tính ch t chuyên môn
sâu h n, đ


Ngh đã xu t hi n t i đ a ph

ng t trên 50 n m tính đ n th i đi m đ ngh

công nh n;
-

Ngh t o ra nh ng s n ph m mang b n s c v n hoá dân t c;


2

-

Ngh g n v i tên tu i c a m t hay nhi u ngh nhân ho c tên tu i c a làng ngh .

 Tiêu chí công nh n làng ngh :
-

Có t i thi u 30% t ng s h trên đ a bàn tham gia các ho t đ ng ngành ngh
nông thôn;

-

Ho t đ ng s n xu t kinh doanh n đ nh t i thi u 2 n m tính đ n th i đi m đ
ngh công nh n;

-

Ch p hành t t chính sách, pháp lu t c a Nhà n

c và xu t kh u đ

c t o đi u ki n phát tri n. Quá

trình công nghi p hoá cùng v i vi c áp d ng các chính sách khuy n khích phát tri n
ngành ngh nông thôn, thúc đ y s n xu t t i các làng ngh đã làm t ng m c thu
nh p bình quan c a ng

i dân nông thôn, các công ngh m i đang ngày càng đ

c

áp d ng ph bi n. Các làng ngh m i và các c m công nghi p không ng ng đ

c

khuy n khích phát tri n nh m đ t đ
nh p n đ nh

c s t ng tr

ng, t o công n vi c làm và thu

khu v c nông thôn. Các làng ngh m i đ

c hi u là các làng ngh

không ph i làng ngh truy n th ng. Nh ng làng ngh này đ

c hình thành trong

-

S n xu t ti u th công nghi p t n d ng ngu n nguyên li u phong phú v i giá
thành r . Các ngh truy n th ng ch y u s d ng các nguyên li u s n có trong
n

c, v n là các tài nguyên thiên nhiên đi n hình c a mi n nhi t đ i: tre, g ,

n a, t t m, các v t li u xây d ng, các s n ph m c a nông nghi p (lúa g o, hoa
qu , ngô,…)
-

M t khác, s n ph m t các làng ngh không ch đáp ng các th tr
n

c v i m c đ nhu c u khác nhau mà còn xu t sang các th tr

ng trong

ng n

cb n

v i nhi u m t hàng phong phú, có giá tr cao. Trong đó, đi n hình nh t là các
m t hàng th công m ngh . Giá tr hàng hoá t các làng ngh hàng n m đóng
góp cho n n kinh t qu c dân t 40 – 50 ngàn t đ ng. Góp ph n vào chuy n
d ch c c u kinh t thúc đ y nhanh quá trình công nghi p hoá - hi n đ i hoá
nông thôn.
c bi t, phát tri n các ngành ngh truy n th ng đang góp ph n gi i quy t công




4

 Phân lo i theo s l
-

ng làng ngh :

Làng ngh m t ngh : là nh ng làng ngoài ngh nông ra, ch có thêm m t
ngh th công duy nh t;

-

Làng nhi u ngh : là nh ng làng ngoài ngh nông ra còn có thêm m t s ho c
nhi u ngh khác.

 Phân lo i theo tính ch t ngh :
-

Làng ngh truy n th ng: là nh ng làng ngh xu t hi n lâu đ i trong l ch s
và còn t n t i đ n ngày nay;

-

Làng ngh m i: là nh ng làng ngh xu t hi n do s phát tri n lan t a c a các
làng ngh truy n th ng ho c du nh p t các đ a ph
ngh m i đ

c hình thành do ch tr

5

Các s li u đ c
tr ng môi tr

ng

trong dòng th i

Có

Có ch t th i nguy h i
v

t quá quy đ nh

Không
Ô nhi m n ng
Có

Có ít nh t m t thông s
môi tr

ng đ c tr ng cho

làng ngh cao h n 5 l n

Có
Có ít nh t m t thông s
môi tr


th l a ch n cách phân lo i phù h p. Trên c s ti p c n v n đ môi tr

ng làng

ngh , cách phân lo i theo ngành s n xu t và lo i hình s n ph m là phù h p h n c ,
vì th c t cho th y m i ngành ngh , m i s n ph m đ u có nh ng yêu c u khác nhau
v nguyên nhiên li u, quy trình s n xu t khác nhau, ngu n và d ng ch t th i khác
nhau, và vì v y có nh ng tác đ ng khác nhau đ i v i môi tr
D a trên các y u t t

ng.

ng đ ng v ngành s n xu t, s n ph m, th tr

v t li u và tiêu th s n ph m có th chia ho t đ ng làng ngh

n

ng nguyên
c ta thành 6

nhóm ngành chính, m i ngành chính có nhi u ngành nh . M i nhóm ngành làng
ngh có các đ c đi m khác nhau v ho t đ ng s n xu t s gây nh h
t i môi tr

ng khác nhau

ng.


đ ng ho t đ ng trong l nh v c nông nghi p. S chuy n d ch theo h

ng lao

ng CNH-H H

nông nghi p, nông thôn kéo theo s gia t ng lao đ ng d th a khu v c nông thôn
ngày m t t ng do s thu h p d n di n tích đ t cho s n xu t nông nghi p và s gi i
phóng s c lao đ ng do c gi i hoá và áp d ng các công ngh tiên ti n vào s n xu t
nông nghi p. M t khác, đ c đi m c a s n xu t nông nghi p là mang tính th i v
t o ra m t l c l

ng l n lao đ ng không có vi c làm trong th i k nông nhàn. Vì

v y gi i quy t vi c làm cho h là m t v n đ c p bách. S phát tri n các làng ngh
đã gi i quy t đ

c v n đ này. Tr

c h t, các làng ngh phát tri n đã t o ra kh i


7

l

ng l n công vi c, công vi c này l i không đòi h i lao đ ng đ

c đào t o bài b n,



nhi u n

c trên th

ng l n nh Hoa K , EU, và Nh t B n thu v hàng tr m

tri u đô la m i n m (giai đo n tr

c n m 2010). Ta có th th y t c đ gia t ng

nhanh chóng c a giá tr kim ng ch xu t kh u s n ph m làng ngh trong c n
hi n thông qua bi u đ sau:
Hình 1.2. Kim ng ch xu t kh u t các s n ph m làng ngh Vi t Nam
Tri u USD

900

2008: 850

800

2007: 760

700

2006: 640

600
500


c đ t 35 t USD thì trong đó giá tr xu t kh u hàng th công m

ngh c a các làng ngh nh g m s , mây tre đan chi m 714 tri u USD. Nh v y s
phát tri n c a các làng ngh góp ph n t o nên s t ng tr
n

ng và phát tri n c a đ t

c.

 Góp ph n chuy n d ch c c u kinh t nông thôn theo h

ng CNH – H H

V i s phát tri n m nh m c a các làng ngh th i gian qua đã t o ra c c u kinh
t m i, h p lý, hi n đ i

khu v c nông thôn, đi u này đ

c th hi n

nh ng m t

sau:
- Làng ngh phát tri n đã t o ra vi c làm cho l

ng l n lao đ ng d th a

nông


c, con

ng. Vì v y s phát tri n c a làng ngh g n li n

v i s phát tri n du l ch. L i ích mang l i t ho t đ ng du l ch làng ngh không ch
th hi n

con s t ng tr

ng l i nhu n kinh t mà còn th hi n

s phát tri n kéo

theo c a các d ch v khác. T đó thúc đ y s phát tri n c a các ngành d ch v , t ng


9

t tr ng ngành d ch v d n đ n c c u ngành ngh
theo h

khu v c nông thôn đã thay đ i

ng CNH – H H.

 T ng thu nh p, nâng cao m c s ng dân c và xây d ng nông thôn m i hi n đ i
v n minh, thu h p kho ng cách gi a thành th và nông thôn.
Th c t đã cho th y s phát tri n làng ngh mang l i thu nh p cao h n cho
ng

i đi n, n

c,… đ ph c v nhu c u sinh

ho t c a dân c và ph c v phát tri n s n xu t. Trình đ dân trí c a ng

i dân đ

c

nâng cao, các phong t c t p quán l c h u, không phù h p d n b xoá b , đ i s ng
c a dân c nông thôn ngày m t v n minh h n. M t khác, phát tri n làng ngh m t
cách b n v ng thì v n đ b o v môi tr
đ

ch

ng r t đ

c chú tr ng, do v y ng

i dân

ng nh ng đi u ki n s ng t t h n, làm nên m t nông thôn m i hi n đ i, v n

minh và thu h p d n kho ng cách v i thành th .
 B o t n và phát huy các giá tr truy n th ng c a dân t c
Vi t Nam là qu c gia có b dày truy n th ng l ch s , là m t đ t n
làng ngh truy n th ng đ c đáo.