Lời nói đầu
Tiếp tục thực hiện cải cách thuế bớc II, một loạt các văn bản pháp luật
về thuế đã đợc ban hành và đa vào áp dụng nh Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập
khẩu (1991), Luật Thuế sử dụng đất nông nghiệp (1993), Luật Thuế chuyển
quyền sử dụng đất (1994), Luật Thuế Giá trị gia tăng (1997), Luật Thuế thu
nhập doanh nghiệp (1999)... Trong đó Luật Thuế đợc d luận quan tâm và đợc
phổ biến, tuyên truyền nhiều nhất có lẽ là Luật thuế giá trị gia tăng đợc Quốc
hội khoá IX thông qua ngày 10/5/1997, có hiệu lực thi hành từ 1-1-1999. Sở dĩ
thuế giá trị gia tăng đợc quan tâm nhiều là vì đây là một loại thuế gián thu,
đánh vào ngời tiêu dùng, có phạm vi áp dụng rất rộng bao trùm hầu hết các
hoạt động sản xuất kinh doanh của nền kinh tế và là một bớc thay đổi căn bản
so với thuế doanh thu trớc đây.
Lut thu ny sau khi có hiệu lực đã th hin bn cht u vit, to s
công bng gia các thnh phn kinh t trong xã hi, bc u phát huy tác
dng trên các mt sn xut - kinh doanh, th trng, thu ngân sách Nh nc
v qun lý hch toán kinh doanh ca các i tng np thu... Lut Thu giá
tr gia tng ó góp phn thúc y tng trng kinh t 5 nm gn ây t trên
7%/ nm, thu ngân sách hng nm tng trung bình trên 10%, trong ó mc thu
ni a tng hn 12% (thu t thu).
Bên cnh nhng u im, trong quá trình trin khai thc hin
Lut thu ny cng ó phát sinh rt nhiu vng mc cng nh tiêu cc.
Ngnh Thu v các c quan chc nng cng ó phát hin ra hn 200 v vi
phm v hon thu, trong đó nhiu v doanh nghip s dng hoá đơn khng,
hoá n mua bán lòng vòng khai gian xin hon thu giá tr gia tng. Mt
câu hi c t ra: bao nhiêu phn trm trong tng s tin hon thu ca
Nh nc ó b tht thoát? ây thực sự l mt thách thc ln ca ngnh
Thu.
1


Sau khi tham gia lớp bồi dỡng Quản lý Nhà nớc dành cho chuyên viên,

hn 4.000 b linh kin xe máy dng CKD vi mt công ty ca Lo.
hp thc hoá vic lp chng t khng bán s tinh du cho Thìn,
Công ty Phát trin nông lâm ng v Dch v ã lp bng kê mua khng tinh
du thô ca hng trm cá nhân 15 tnh m tên, tui, a ch u không c
th. có gn 100 t ng mua hng, lãnh o Công ty Phát trin nông lâm
ng v Dch v li lp ra các hp ng vay vn ca 5 cá nhân l ngi nh,
ch thân quen. H cũng ký thay tên ca ngi cho vay vn. Các biên bn
khng v tinh ch, tái ch, xây lò, mua dng c... cng c lp mt cách
hp pháp.
Ngoi ra, Thìn cũng lm xic i vi Hi quan ca khu. Xe xut
khu tinh du qu v húng qu ca Thìn c ngy trang bng cách Thìn cho

3


mt ít tinh du húng qu tht lên phía trên ca mi thùng ng tinh du, phía
di l nc. on xe lt qua ca khu sang biên gii ca Lo thì Thìn cho
ht tinh du i v tr v Vit nam. Th l mt v xut khu tinh du
thnh công.
Sau khi xut khu tinh du xong, Thìn ó ký hp ng vi công ty
SUNEXPORT Limited PTE ca Lo mua 4.000 b linh kin xe máy.
Thc cht Thìn ó cho giám c công ty ny 5.000 ô la M i ly mt
hp ng cng khng nh các hoá n giá tr gia tng mua tinh du ca Công
ty Phát trin nông lâm ng v Dch v.
Nh vy, theo qui nh, thu sut thu xut khu hng nông sn l 0%
tc l Nh nc phi hon thu cho Thìn ton b s thu khi mua tinh du
qu v húng qu (thu sut l 10%) trên tng s tin mua hng l 79 t ng.
Sau khi khép kín vic hng i hng, hoá n giá tr gia tng ca công ty
Phát trin nông lâm ng v Dch v ghi thu giá tr gia tng l 7,9 t ng.
Nguyn Vit Thìn lm công vn gi Cc Thu H Ni xin hon thu giá tr

hồ sơ, hợp đồng khống để trốn thuế hoặc chiếm đoạt tiền thuế của nhà nớc.
Luật Doanh nghiệp không quy định việc xác định lý lịch t pháp của ngời
chủ doanh nghiệp, gắn với lịch sử quá trình kinh doanh. Bởi vậy có rất nhiều
trờng hợp ngời đã có tiền sử về lợi dụng hoàn thuế chiếm đoạt tiền nhà nớc,
sau khi giải thể công ty đã thành lập công ty khác để tiếp tục "kinh doanh" hoá
đơn. Mặt khác, khi có vấn đề, cơ quan chức năng cũng không thể truy cứu
trách nhiệm đợc, do không biết tên tuổi, địa chỉ thật của đối tợng...
5


Từ thực tế trên, việc thí điểm phân loại doanh nghiệp trong hoàn thuế đã
đợc triển khai ở một số địa phơng. Hà Nội là một trong những địa phơng đi
đầu trong công tác này. Biện pháp này có thể giúp việc hạn chế sự chiếm đoạt,
làm thất thoát tiền thuế của Nhà nớc trong quá trình hoàn thuế giá trị gia tăng.
Nội dung thực hiện là phân loại các doanh nghiệp để tiến hành quy trình hoàn
thuế theo xu hớng u tiên các đơn vị chấp hành tốt pháp luật thuế và ngợc lại.
Cụ thể, ngành thuế lập danh sách các đơn vị có hồ sơ yêu cầu hoàn thuế
theo một cách thức nhất định để quản lý chặt chẽ việc hoàn thuế. Theo các quy
định của Luật thuế giá trị gia tăng, Nghị định số 79/2000/NĐ-CP ngày
29/12/2000 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành luật Thuế giá trị gia tăng
và các quy định khác nh Thông t số 122/2000/TT-BTC ngày 01-01-2001 của
Bộ Tài chính hớng dẫn thi hành Nghị định 79/2000/NĐ-CP, việc hoàn thuế đợc
tiến hành theo quy trình hoàn thuế trớc - kiểm tra sau. Tuy nhiên, thực tế sau
thời gian thực hiện quy trình hoàn thuế này cho thấy, việc kiểm tra sau hoàn
thuế theo quy trình làm phát sinh nhiều vấn đề, tạo điều kiện cho các hành vi
vi phạm nh việc chiếm đoạt tiền thuế, truy thu thuế khống của các doanh
nghiệp. Báo cáo cho thấy, các vi phạm phổ biến xảy ra theo các phơng thức,
thủ đoạn nh: các doanh nghiệp bán hàng không xuất hoá đơn kịp thời; có trờng
hợp, khi cán bộ đến kiểm tra mới viết hoá đơn. Những trờng hợp này thờng
phát sinh hàng tồn kho khống (không có thực), dẫn đến việc hoàn âm. Một phơng thức khá phổ biến là việc các doanh nghiệp này kê khống hoá đơn nh trờng hợp vi phạm nêu trong tình huống trên.

n c lp khng tc l Công ty Phát trin nông lâm ng v Dch v cha
np thu khi bán hng (thu sut hng nông sn l 10%). Cho nên khi kim
tra T khai thu v bng kê hóa n ti công ty Phát trin nông lâm ng v
Dch v ó phát hin n v lp hóa n khng.
Ngoài ra, các doanh nghiệp lại đợc phép sử dụng hóa đơn tự in, thay cho
hoá đơn đỏ của Bộ Tài chính phát hành, và các doanh nghiệp đã có sự hởng
ứng mạnh mẽ và tỏ ra khá mặn mà với hình thức này.Trớc hết, có thể thấy hình
thức quản lý hoá đơn mà ngành thuế đang khuyến khích áp dụng này có lợi
cho doanh nghiệp. Thực ra, do đặc thù kinh doanh của một số ngành, nên
nhiều năm qua, ngành thuế cũng đã cho phép các doanh nghiệp sử dụng hoá
đơn tự in. Tuy vậy, việc triển khai cha nhiều do trình độ quản lý của ngành
thuế trong thời gian trớc đây còn hạn chế, hơn nữa các doanh nghiệp cũng ngại
7


các thủ tục rờm rà, phức tạp và chi phí cao. Do đòi hỏi của quá trình cải cách
hành chính thuế, năng lực quản lý của ngành thuế đã đợc nâng lên nhiều, giảm
thiểu các thủ tục hành chính không cần thiết. Mặt khác, các doanh nghiệp
cũng đã lớn mạnh cả về quy mô tài chính, trình độ nhận thức, trình độ quản lý
kinh doanh và cùng với quá trình phát triển đó là các nhu cầu phát sinh. Thay
vì sử dụng hoá đơn do Bộ Tài chính phát hành thống nhất trong cả nớc, cho
mọi mặt hàng (không tính toán tới đặc thù từng ngành), làm cho các doanh
nghiệp đôi khi gặp phải những khó khăn trong giao dịch, các doanh nghiệp có
thể sử dụng hoá đơn riêng do mình tự thiết kế, phù hợp với quy định lại dễ
giao dịch và tính toán chi phí đối với đặc thù hàng hoá, dịch vụ của mình. Tuy
nhiên, theo phản ánh của Cục Thuế một số tỉnh, việc sử dụng hoá đơn tự in của
các đơn vị, nhất là khâu lu thông đang có vấn đề. Một tờ hoá đơn có thể đợc
doanh nghiệp sử dụng nhiều lần mà số thuế phát sinh lại không thu đợc.
Thứ ba, bên cạnh những nguyên nhân do kẽ hở từ phía các cơ chế chính
sách mà một số doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở này, cũng cần phải nhận thấy

mới phát sinh đúng quy định; kết hợp chặt chẽ việc bán hoá đơn với công tác
quản lý thuế; phát hiện kịp thời các tổ chức, cá nhân bá kinh doanh không
thanh toán, quyết toán hoá đơn để ngăn chặn có hiệu quả các hành vi lợi dụng
hoá đơn để trốn thu, kê khai khấu trừ thuế để chiếm đoạt tiền thuế của nhà n ớc. Một công tác mà các đơn vị địa phơng trong cả nớc cần đặc biệt coi trọng
là cần tích cực phối hợp xác minh hoá đơn và thông báo kết quả xử lý vi phạm
đến các đơn vị liên quan để phục vụ kịp thời cho công tác tính thuế, khấu trừ
thuế, hoàn thuế giá trị gia tăng.
Đây ch l mt trong rt nhiu v án vi phm v hon thu giá tr gia
tng. Trong thc t còn rt nhiu trng hp vi phm hon thu khng khác
c phát hin n giu di các dng sau:
Doanh nghip hoc cá nhân có mt s hng hóa xut khu tht
nhng đã khai khng s lng lên nhiu ln.
Doanh nghip hoc cá nhân không có hng hóa xut khu đã thông
ng vi cán b Hi quan lp h s khai khng 100% khi lng hng xut
khu.
Khai tng giá u vo nhiu hn quy nh.
Không có hng hóa xut khu nhng thông ng vi Hi quan mn
hng ca doanh nghip khác lp nhiu b h s hon thu.

9


• ...
Tất cả c¸c trường hợp trªn chỉ nhằm mục ®Ých được hoàn thuế gi¸ trị
gia tăng càng nhiều càng tốt. C¸c cơ quan chức nǎng khẳng định rằng đã là
c¸c hành vi lợi dụng kẽ hở của thuế gi¸ trị gia tăng để rót ruột ng©n s¸ch. Vấn
đề đặt ra hiện nay là phải t×m giải ph¸p để quản lý hoàn thuế gi¸ trị gia tăng
một c¸ch cã hiệu quả nhất, tr¸nh thất thu ng©n s¸ch nhà nước nhưng vẫn bảo
đảm yªu cầu của Luật thuế gi¸ trị gia tăng là dễ ¸p dụng, tạo c«ng bằng cho
mọi thành phần kinh tế, n©ng cao nguồn thu cho ng©n s¸ch.

bên c quan Công an hon tt h s ngh truy t trc pháp lut. Nhng

11


Công an lm rt chm hoc thm chí không lm vì ây ch l mt v án nh
trong khi h còn có nhiu v án ln, quan trng hn nhiu...
Bên cạnh đó, phải ci tin quy trình thu thu - khu tr - hon thu v
h thng hóa n chng t ngn chn tình trng móc ni tiêu cc gia cán
b Thu, Hi quan vi doanh nghip. Ví d, riêng ti thnh ph H Chí Minh,
mi nm phát hnh hn 50 triu hóa n làm cán b Thuế gặp rất nhiều khó
khăn trong việc xác nhn c tính minh bch ca tng hoá n chng t khi
hon thu. iu ny d dn n s buông lng hoc tha hip vi tiêu cc,
khiến các doanh nghip lm n nghiêm túc s chu thit thòi, vì hon thu
chm ng ngha vi vic vn ca doanh nghip b chim dng .
Theo kinh nghiệm của nhiều nớc, chúng ta nên nhanh chóng ng dng
công ngh thông tin qun lý hoá n t khâu bán ra ca c quan Thu n
khâu s dng hóa n ca tng doanh nghip, tr giúp công tác kim tra i
chiu khi hon thu giá tr gia tng, rút ngn thi gian x lý hon thu v phát
hin sm các i tng nghi ng vi phm v hon thu.
2. Về công tác phân loại doanh nghiệp trong hoàn thuế:
Phân loại các đối tợng nộp thuế (các doanh nghiêp, hộ kinh doanh) là
việc sắp xếp các doanh nghiệp theo thứ tự u tiên hoàn thuế trên cơ sở xem xét
đánh giá ý thức tự giác trong việc chấp hành các quy định pháp luật về thuế
nói chung, về thuế giá trị gia tăng nói riêng. Biện pháp này sẽ nhằm giải quyết
việc hạn chế các doanh nghiệp lợi dụng các chính sách của Nhà nớc về hoàn
thuế để trốn, tránh, chiếm đoạt tiền thuế gây tổn thất cho Nhà nớc. Việc phân
loại này sẽ cho cơ quan thuế một hồ sơ về quá trình đóng góp nghĩa vụ thuế
của các doanh nghiệp đối với ngân sách nhà nớc.
Hơn nữa, xuất phát từ việc hệ thống chính sách thuế và công tác quản lý

đợc tháo gỡ, góp phần tích cực vào công tác quản lý thu thuế. Tất cả các Cục
Thuế phải tổ chức tốt việc thực hiện ghi, đóng dấu tên, địa chỉ, mã số thuế của
các tổ chức, cá nhân kinh doanh trên hoá đơn theo chỉ đạo của Tổng cục Thuế.
Điều này giúp cho việc tuân thủ các quy định, quy trình của các đơn vị thuế
địa phơng đợc thực hiện rất nghiêm túc và thống nhất. Việc tuân thủ chặt chẽ
các quy trình quản lý sẽ giúp cho các Cục Thuế phát hiện kịp thời, theo dõi
chặt chẽ số lợng ký hiệu từng loại hoá đơn do các tổ chức, cá nhân bỏ kinh
doanh, không thanh, quyết toán hoá đơn mang theo. Từ đó, tạo điều kiện cho
việc ngăn chặn có hiệu quả việc lợi dụng hoá đơn để buôn bán phi pháp, chiếm
13


đoạt tiền thuế; tổ chức tốt việc xác minh hoá đơn kịp thời, chính xác và phối
hợp với các Cục Thuế liên quan, ngăn chặn đợc nhiều trờng hợp sử dụng các
hoá đơn bất hợp pháp trong kê khai khấu trừ thuế, hoàn thuế giá trị gia tăng.
Để làm tốt công tác quản lý ấn chỉ trong phạm vi cả nớc, nghành Thuế
cần tổ chức tập huấn nghiệp vụ quản lý ấn chỉ thuế cho các cán bộ quản lý ấn
chỉ Cục Thuế các tỉnh, thành phố trong cả nớc về công tác quản lý hóa đơn tự
in, nhằm hớng dẫn cho cán bộ Thuế các cấp triển khai thực hiện chủ trơng về
quản lý đối với việc sử dụng hóa đơn tự in, từ đó tuyên truyền hớng dẫn và
thực hiện duyệt mẫu hóa đơn, đăng ký, quản lý, sử dụng hóa đơn tự in ở địa
phơng theo quy định.
Cần phải tổng hợp những nội dung thông tin trong công tác quản lý hóa
đơn tự in, đánh giá mặt u điểm, tồn tại về hóa đơn tự in hiện nay và trong đăng
ký mẫu sử dụng, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tự in hóa đơn cũng nh trách
nhiệm của ngành thuế địa phơng duyệt mẫu các loại hóa đơn tự in hiện nay
bao gồm: Hóa đơn giá trị gia tăng, hóa đơn bán hàng, hóa đơn cho thuê tài
chính, hóa đơn in ra từ máy tính tiền...
Một trong những nội dung quan trọng trong công tác quản lý ấn chỉ là
việc cần phải thờng xuyên phát hiện và thông báo nhanh hóa đơn không còn

các quy định có liên quan đến công tác quản lý và sử dụng hoá đơn, chứng từ;
phân loại doanh nghiệp trong hoàn thuế và công tác quản lý ấn chỉ thuế.
Những phân tích và kiến nghị trên của tôi đợc rút ra qua quá trình
nghiên cứu và những kiến thức học đợc tại lớp bồi dỡng kiến thức quản lý nhà

15


nớc ngạch chuyên viên. Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo của Học
viện Hành chính Quốc gia.

16