NGHIÊN CỨU LỰA CHỌN MỘT SỐ BÀI TẬP
NHẰM HOÀN THIỆN KỸ THUẬT ĐỆM BÓNG
MÔN BÓNG CHUYỀN CHO HỌC SINH
TRƯỜNG THPT THÁI NGUYÊN

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
NGÀNH: THỂ DỤC THỂ THAO

i


MỤC LỤC
Trang
Trang bìa phụ.....................................................................................................i
MỤC LỤC................................................................................................ii
MỞ ĐẦU..................................................................................................4
Chương 1..................................................................................................6
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.........................................6
1.1.Quan điểm của nhà nước về TDTT............................................6
1.2.Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 14 – 18.......................................8
1.1.Đặc điểm tâm lý lứa tuổi 14 – 18...............................................8
1.2.Đặc điểm sinh lý lứa tuổi 14 -18................................................8
1.3.Vai trò của bóng chuyền trong việc phát triển các tố chất thể
lực và nâng cao chức năng sinh lý các cơ quan trong cơ thể...........9
1.4.Đặc điểm kỹ thuật đệm bóng và các yếu tố chi phối kỹ thuật
động tác..........................................................................................11
1.3.Đặc điểm kỹ thuật đệm bóng...................................................12
1.4.Các yếu tố chi phối kỹ thuật đệm bóng....................................13
Chương 2.................................................................................................15
MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN
CỨU.......................................................................................................15

1. Kết luận......................................................................................34
2. Kiến nghị....................................................................................34
TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................36
PHỤ LỤC...............................................................................................37

iii


MỞ ĐẦU
Trong công cuộc đổi mới, để xây dựng đất nước ngày càng vững mạnh,
ngành TDTT cũng như các ngành khoa học khác đã đóng góp to lớn cho sự
phát triển chung của nước nhà.
Để hòa nhập với sự phát triển TDTT của khu vực và thế giới nhằm
nâng cao uy tín trên vũ đài quốc tế, văn kiện đại hội IX của Đảng đã xác
định “Đẩy mạnh hoạt động TDTT, nâng cao thể trạng và tầm vóc của người
Việt Nam, Phát triển phong trào TDTT quần chúng và mạng lưới TDTT
rộng khắp. Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, vận động viên thành tích
cao, đưa Việt Nam lên trình độ cao trong khu vực Đông Nam Á và có vị trí
cao trong nhiều bộ môn…”
Thể thao Việt Nam qua bao thăng trầm, từ đây đã xác định được hướng
đi trong thời kỳ mới. Xuất hiện dù muộn màng so với bạn bè năm châu do
nhiều nguyên nhân: chiến tranh liên miên, nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu…
song các thế hệ đàn anh trước đây và thế hệ trẻ bây giờ đã góp sức làm rạng
danh đất nước. Nền TDTT của chúng ta từng bước đi lên để hoàn thành sứ
mệnh của mình, toàn ngành TDTT không ngừng phấn đấu về mọi mặt các
môn như: Điền kinh, bóng đá, bóng bàn, cầu lông, cờ vua, võ thuật và đặc biệt
là môn bóng chuyền được quan tâm chú trọng.
Sau khi nước nhà thống nhất, môn bóng chuyền được phát triển rộng
khắp từ các thành thị, trong các ngành, các lĩnh vực, ở mọi lứa tuổi đều tham
gia tập luyện và thi đấu.

đến việc hoàn chỉnh động tác. Để giúp các em có thể tập luyện và thi đấu
được môn bóng chuyền thì cần phải trang bị cho các em những kiến thức cơ
bản ngay từ ban đầu; đồng thời tìm ra những phương pháp tập luyện, từng
bước giúp các em tiếp thu, nâng cao và có thể nhanh chóng hoàn thiện kỹ
thuật động tác.
Xuất phát từ những vấn đề trên chúng tôi mạnh dạn tiến hành nghiên cứu
đề tài: “Nghiên cứu lựa chọn một số bài tập nhằm hoàn thiện kỹ thuật đệm
bóng môn bóng chuyền cho học sinh trường THPT Thái Nguyên”.

5


Chương 1

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Quan điểm của nhà nước về TDTT
Điều 41 hiến pháp 1992: “Nhà nước và xã hội phát triển nền TDTT dân
tộc, khoa học và nhân dân. Nhà nước quản lý sự nghiệp phát triển TDTT quy
định chế độ giáo dục thể chất bắt buộc trong trường học, khuyến khích và
giúp đỡ phát triển các hình thức TDTT tự nguyện của nhân dân, tạo điều kiện
cần thiết để không ngừng mở rộng các hoạt động TDTT quần chúng, chú
trọng các hoạt động TDTT chuyên nghiệp bồi dưỡng các tài năng thể thao”.
Văn kiện Đại hội Đảng khóa VII khẳng định: “Công tác TDTT cần coi
trọng chất lượng giáo dục thể chất trong các trường học, tổ chức hướng dẫn
và vận động đông đảo nhân dân tham gia rèn luyện hàng ngày, nâng cao chất
lượng các cơ sở đào tạo, bồi dương TDTT, nâng cao thành tích của một số
môn thể thao . Cải tiến tổ chức quản lý các hoạt động TDTT theo hướng kết
hợp chặt chẽ các tổ chức nhà nước và các tổ chức xã hội. Tạo các điều kiện
về cán bộ, cơ sở vật chất và khoa học kỹ thuật để phát triển nhanh môn thể
thao truyền thống và có triển vọng”.

nên, Đại hội Đảng lần thứ V và Đại hội Đảng lần thứ VIII đã đề cập tới phương
hướng nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ vào lĩnh vực TDTT.
GDTC và thể thao trường học là bộ phận cơ bản của TDTT quần chúng,
hàng triệu học sinh, sinh viên chiếm tỷ lệ quan trọng của dân số nước ta.
GDTC và thể thao trường học được coi là một bộ phận, một thành phần cơ
bản của TDTT. Đảng Cộng sản Việt Nam thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh,
chăm lo giáo dục, đào tạo thế hệ tương lai phát triển toàn diện, trong đó sức
khỏe là tiền đề. GDTC và thể thao trường học là một mặt trong chiến lược
giáo dục và đào tạo con người ở nước ta.
Như vậy, ngay từ cấp cơ sở - các trường, các khoa, các bộ môn, đặc biệt
là môn GDTC.., phải không ngừng tổ chức nghiên cứu, tổ chức thực nghiệm
để tìm những giải pháp có hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng đào tạo đội
ngũ cán bộ giáo viên TDTT ngay tại đơn vị mình.
7


1.2. Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 14 – 18
1.1.

Đặc điểm tâm lý lứa tuổi 14 – 18
Đây là thời kỳ năng lực trí tuệ, nhân sinh quan, thề giới quan lý

tưởng và toàn bộ nhân cách của con người đang biến đổi về chất.
• Tư duy: Tư duy trừu tượng phát triển mạnh và chiếm ưu thế trong
mọi hoạt động, khả năng tư duy, lý luận tư duy độc lập sáng tạo rất phát
triển. Tư duy logic chặt chẽ có căn cứ và nhất quán, đồng thời phát triển
tính phê phán của tư duy. Khả năng vận dụng các thao tác tư duy khá
nhuần nhuyễn và đạt kết quả cao. Đặc biệt khả năng khái quát hóa, trừu
tượng hóa được nâng lên.
• Trí tuệ: Tính chủ định, tính chủ động, tính tích cực, tính tự giác,

cơ thể rắn rỏi. Tuy nhiên, nếu vì một lý do nào đó xương bị cong vẹo,
khác với tư thế tự nhiên thì việc uốn nắn rất khó khăn.
• Hệ thần kinh: Trọng lượng, hoạt động của não hầu như không
tăng nữa, hoạt động của não đã đạt được tới mức hoàn thiện như người
lớn. Điều này rất thuận lợi cho việc thiết lập hoạt động thăng bằng làm
phát triển khả năng tự điều chỉnh của cơ thể, giảm tính bộc phát.
• Hệ tuần hoàn: Hoạt động bình thường trở lại ( tim co bóp bình
thường từ 70 -75 lần/ phút). Độ tuổi này sự mất cân đối giữa tim và
mạch máu dần chấm dứt.
• Hệ hô hấp: Thông khí phổi đạt mức tối đa, vì thế cơ thể có thể
nhận và hấp thụ oxi trong hoạt động tăng cao, vòng ngực trung bình:
nam 60 – 65 cm, nữ 65 – 70 cm, tần số hô hấp 14 – 16 lần/phút.
• Hệ bài tiết: Các tuyến nội tiết tăng lên và dần dần đi vào ổn định.
• Hệ sinh dục: Đây là thời kỳ trưởng thành về giới tính. Đa số đã
vượt qua thời kỳ phát dục, những khủng hoảng thời kỳ dậy thì chấm dứt
để chuyển sang thời kỳ ổn định hơn, cân bằng hơn.
1.3. Vai trò của bóng chuyền trong việc phát triển các tố chất thể
lực và nâng cao chức năng sinh lý các cơ quan trong cơ thể
Bóng chuyền là môn thể thao có tác dụng phát triển các tố chất thể lực
cùng với sự đòi hỏi cao về khả năng chức phận của các cơ quan trong cơ thể.
Sức khỏe là vốn quý nhất của con người. Bất cứ người nào dù làm
việc gì và đạt được đỉnh cao nào đi nữa. Nhưng nếu không có sức khỏe
thì họ sẽ không bao giờ cảm thấy hạnh phúc.

9


Để có sức khỏe thì con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất là TDTT.
TDTT góp phần tăng cường sức khỏe , qua việc tổ chức TDTT đúng đắn
sẽ phát triển toàn diện cho con người, giúp họ có được hành trang tốt để

chậm là quá trình yếm khí hoặc oxi hóa và chuyển hóa Glycogen/ Glycoza khi
mở tự do sử dụng làm chuyển hóa cơ.
Tập luyên bóng chuyền nhiều năm, ngoài việc nâng cao các chức
năng hệ thống trong cơ thể, phát triển thể chất con người , mặt khác còn
giúp người tập hình thành nhân cách và các phẩm chất quý giá như lòng
dũng cảm, tinh thần tập thể, ý chí quyết thắng, ý thức tổ chức kỷ luật,
tính quyết đoán trong việc xử lý các công việc , củng cố các kỹ năng , kỹ
xảo cần thiết trong cuộc sống.
1.4. Đặc điểm kỹ thuật đệm bóng và các yếu tố chi phối kỹ thuật động tác
• Cơ sở lý luận của việc thực hiện kỹ thuật đệm bóng
Các động tác của các môn thể thao nói chung, bóng chuyền nói
riêng được hình thanh trên cơ sở phản xạ của con người. Phản xạ là phản
ứng của cơ thể đối với kích thích từ môi trường bên ngoài và bên trong
cơ thể, được thực hiên với sự tham gia của thần kinh trung ương. Phản
xạ của con người biểu hiện khi cơ thể có những phản ứng lại đối với
những tác đông đặc biệt là những tấn công từ những vật thể tới mình.
Phản ứng đó biểu hiện như : tránh, đỡ, đá…vật thể.
Kỹ thuật đệm bóng trong bóng chuyền cũng được hình thành dựa
trên cơ sở đó,khi bóng đến con người đã phản ứng lại ban đầu là những
phản xạ không điều kiện, con người có những phản ứng vô quan biểu
hiện người ta có thể tránh bóng hoặc dùng tay, chân để đỡ bóng bảo vệ
cơ thể. Qua quá trình tập luyện những hoạt động đó trở thành phản xạ có
điều kiện. Phản xạ có điều kiện sẽ ngày càng hoàn thiện và phát triển
nếu con người tích cực luyện tập.Kỹ thuật đệm bóng cũng là một trong
những phản xạ có điều kiện đó. Quá trình tập luyện kỹ thuật đệm bóng
đã biến động tác này dần trở thành kĩ năng kỹ xảo.
Trong tập luyện và thi đấu thể thao: tấn công và phòng thủ là hai
mặt mâu thuẫn của một thể thống nhất. Chúng có mối quan hệ biện

11

1.3.

Đặc điểm kỹ thuật đệm bóng

12


Trong thi đấu bóng chuyền hiện đại, với uy lực tấn công nhanh mạnh từ
các quả phát và đập bóng của đối phương thì kỹ thuật đệm bóng được vận
dụng rất phổ biến và có hiệu quả cao. Kỹ thuật đệm bóng thấp tay bằng 2 tay
bao gồm các giai đoạn sau:
Tư thế chuẩn bị: người phòng thủ đứng ở tư thế trung bình chân trước,
chân sau, hoặc hai chân rộng bằng vai. Hai tay co tự nhiên ở khớp khuỷu, mắt
luôn quan sát bóng đến.
Giai đoạn đánh bóng: Cầu thủ dùng bước đi bộ hoặc chạy, nhảy để di
động tới vị trí đối diện với hướng bóng đến. Để bóng tiếp xúc thuận lợi, cầu
thủ cần hạ thấp trọng tâm bằng cách gấp gối ở mức độ cần thiết, hai cánh tay
ép sát vào ngực, đưa ra đón bóng ở tầm ngang thắt lưng, cách thân người một
cánh tay (là tốt nhất), điểm tiếp xúc bóng là mặt phẳng của hai cẳng tay. Động
tác đánh bóng được phát lực đồng thời từ đạp chân duỗi mạnh ở khớp gối
nâng trọng tâm hướng lên trên và ra trước. Lúc này hoạt động của cổ tay hơi
hướng xuống, các nhóm cơ cẳng tay căng ra đánh bóng, thời gian chạm bóng
rất ngắn nên động tác tay vươn theo bóng có ý nghĩa rất quan trọng để điều
chỉnh hướng bóng cần đệm đến.
Kết thúc động tác: Tay vươn theo bóng khoảng ngang tầm ngực thì dừng
lại. Động tác ghì và gập cổ tay ở giai đoạn cuối có ý nghĩa quan trọng trong
đệm bóng thấp tay bằng hai tay để tránh phạm lỗi dính bóng hoặc hai lần
chạm bóng. Sau đó, cầu thủ nhanh chóng trở về tư thế chuẩn bị cho các hoạt
động tiếp theo.
Kỹ thuật đệm bóng chỉ được áp dụng khi đón những quả bóng ở tầm thấp

Mục đích nghiên cứu đề tài nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả
cho học tập môn Giáo dục Thể chất nói chung và môn bóng chuyền nói
riêng, giúp cho học sinh nâng cao trình độ thể lực để tập luyện hiệu quả
và phát triển năng khiếu bóng chuyền.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để giải quyết mục đích nghiên cứu đề ra, đề tài đã tiến hành giải
quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:
- Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu thực trạng công tác giảng dạy và học tập kỹ
thuật đệm bóng của học sinh trường THPT Thái Nguyên.
- Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu lựa chọn một số bài tập nhằm hoàn thiện và
phát triển kỹ thuật đệm bóng cho học sinh trường THPT Thái Nguyên.
2.3. Phương pháp nghiên cứu
Để nghiên cứu các nhiệm vụ trên, trong quá trình nghiên cứu đề tài
đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
2.3.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
Thông qua việc tham khảo tài liệu trong sách, báo, và kết quả
nghiên cứu của các nhà chuyên môn từ đó hình thành cơ sở lý luận tạo
điều kiện cho việc phân tích đánh giá khả năng học tập môn bóng chuyền
của học sinh một cách chính xác.
2.3.2. Phương pháp quan sát sư phạm
Là phương pháp quan sát trực tiếp các buổi học chính khóa của học
sinh, theo dõi các phương pháp giáo viên sử dụng nhằm hoàn thiện kỹ thuật
đệm bóng. Qua đó đánh giá được những sai lầm chủ yếu trong học kỹ thuật
đệm bóng, để tìm ra các bài tập hợp lý, khoa học và đạt hiệu quả cao nhất.

15


2.3.3. Phương pháp phỏng vấn
Đề tài chúng tôi sử dụng phương pháp này nhằm xác định thực trạng

16


b. Phương sai (δ2):

Công thức: δ 2 = ∑

(X i −X)2

, với n ≥ 30
n
c. Độ lệch chuẩn (δ): nói lên sự phân tán của các chỉ số Xi xung quanh giá
trị trung bình được tính theo công thức:
δ=

=

d. Công thức so sánh 2 số trung bình: với n ≥ 30

t

=

(X −X )
1

2

δ 12 δ 2 2
+


Hoàn thành phần tổng quan và những
Từ tháng
cơ sở lý luận của đề tài, giải quyết
10/2010 –
nhiệm vụ 1 và 2.
tháng 4/2011

3

Xử lý số liệu nghiên cứu, viết hoàn
thành đề tài, bảo vệ kết quả nghiên cứu.

2.4.2. Đối tượng nghiên cứu

17

Từ tháng
4/2011 tháng 5/2011


- Chủ thể: Các bài tập nhằm hoàn thiện và phát triển kỹ thuật đệm bóng.
- Khách thể: 60 học sinh nam lớp 12A3 và 12A5 trường THPT Thái Nguyên.
2.4.3. Địa điểm nghiên cứu
Đề tài được tiến hành nghiên cứu tại Trường ĐH Sư Phạm và
Trường THPT Thái Nguyên.

18





+ Điểm 7 – 8: Đệm 3 quả. (Đánh giá như trên).
+ Điểm 5 – 6: Đệm 2 quả (Đánh giá như trên).
+ Điểm 3 – 4: Đệm 1 quả (Đánh giá như trên).
+ Điểm 1 – 2: 0 quả (Đánh giá như trên).
 Bài 2: Đệm bóng:
• Thực hiện: Mỗi học sinh đệm 5 quả bóng do người phục vụ (bạn
cùng lớp) tung, người tập đệm về vị trí người phục vụ, khoảng cách giữa
2 người là: 2.5 – 3m.
• Đánh giá:
+ Điểm 9 – 10: 4 quả đạt độ cao 2.5 – 3m so với mặt đất, tay tiếp
xúc đúng, phối hợp tay chân và thân người.
+ Điểm 7 – 8: 3 quả (đánh giá như trên)
+ Điểm 5- 6: 2 quả (đánh giá như trên)
+ Điểm 3- 4: 1 quả (đánh giá như trên)
+ Điểm 1- 2: 0 quả (đánh giá như trên)
Kết quả kiểm tra 120 học sinh nam của 6 lớp khối 12 trường THPT
Thái Nguyên như sau:
- Điểm 9 -10 :
= 5 học sinh (4.2%)
- Điểm 7 - 8:
= 20 học sinh (16.6%)
- Điểm 5 - 6:
= 60 học sinh (50%)
- Điểm 1 - 4:
=
35 học sinh (29.2%)
Qua quan sát và theo dõi quá trình giảng dạy, học tập nội dung đệm bóng
của học sinh lớp 12 trường THPT Thái Nguyên, chúng tôi thấy các bài tập

8. Cảm giác không gian kém, xác định điểm rơi của bóng yếu
Để có thể đánh giá tính chủ quan trong việc xác định các sai lầm
thường mắc và nguyên nhân mắc những sai lầm đó, chúng tôi sử dụng
phương pháp phỏng vấn gián tiếp bằng phiếu hỏi, đối tượng phỏng vấn
là các giáo viên trường THPT Thái Nguyên, các thầy (cô), HLV trường
ĐHSP Thái Nguyên. Kết quả phỏng vấn được trình bày ở bảng sau.

21


Bảng 3.1: Kết quả phỏng vấn về những sai lầm thường mắc phải và những
nguyên nhân đẫn đến sai lầm khi hoàn thiện kỹ thuật đệm bóng (n = 15)
Kết quả phỏng vấn

Nội dung phỏng vấn

Số phiếu
thu về

Số phiếu
tán thành

Tỷ lệ
%

Bóng đi thấp

15

13

Kết quả phỏng vấn
Số phiếu
thu về

Số phiếu
tán thành

Tỷ lệ
%

- Nguyên nhân sai lầm 1

15

12

80

- Nguyên nhân sai lầm 2

15

15

100

- Nguyên nhân sai lầm 3

15


15

14

93.3

- Nguyên nhân sai lầm 8

15

15

100

Kết quả thu được ở bảng trên cho thấy học sinh lớp 12 trường THPT
Thái Nguyên khi học kỹ thuật đệm bóng thường mắc những sai lầm sau:
 Sai lầm
1. Bóng đi thấp
2. Bóng không đi theo ý muốn
3. Đánh bóng không có lực
4. Đệm bóng thiếu chủ động
22


 Những nguyên nhân sau:
1. Thể lực chung yếu, phản xạ chậm
2. Chưa nắm vững kỹ thuật cơ bản
3. Khả năng phán đoán bóng đến chưa chính xác
4. Góc độ, hình tay đón đệm bóng không hợp lý
5. Chưa phối hợp lực tay, chân và thân người

viên cần sử dụng nhiều phương pháp sáng tạo, tận tình giúp đỡ học sinh khắc
phục những sai lầm mắc phải trong thực hiện động tác.
3.2.2. Xác định một số bài tập nhằm hoàn thiện kỹ thuật đệm bóng
Dựa trên cơ sở lý luận chung, chuyên môn về phương pháp huấn luyện
giảng dạy bộ môn bóng chuyền. Kết hợp với quan sát các giờ lên lớp và trao
đổi với các giáo viên. Ngoài ra để đảm bảo tính khách quan trong quá trình
lựa chon các bài tập chúng tôi tiến hành phỏng vấn trực tiếp các giáo viên, các
huấn luyện viên bóng chuyền để lấy ý kiến đánh giá lựa chọn các bài tập để
hoàn thiện, nâng cao hiệu quả kỹ thuật đệm bóng.
Một số bài tập mà chúng tôi lựa chọn nhằm hoàn thiện kỹ thuật đệm
bóng là:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

Đệm bóng đổi hướng.
Đệm bóng kết hợp di chuyển
Đệm bóng đổi người.
Đệm bóng qua lại trên lưới.
Đệm bóng thay đổi cự ly.
Tự đệm bóng nhiều lần.
Di chuyển đón đệm bóng vào tường.
Tư thế chuẩn bị và di chuyển.

86.6

2

Đệm bóng kết hợp di
chuyển

12

80

3

Đệm bóng đổi người.

15

100

4

Đệm bóng qua lại trên lưới

15

100

5

Đệm bóng thay đổi cự ly


9

Đỡ phát bóng

14

93.3

10

Đỡ gõ bóng nhẹ mạnh

15

100

Từ bảng trên, chúng tôi sử dụng bài tập mà có 60% trở lên số người
đồng ý lựa chọn để đưa vào quá trình thực nghiệm.
Qua phương pháp tổng hợp tài liệu, quan sát sư phạm và phỏng vấn
các giáo viên, chúng tôi đã lựa chọn và xây dựng một số bài tập để sửa chữa
nhưng sai lầm thường mắc và hoàn thiện kỹ thuật đệm bóng như sau:
 Bài tập 1: Đệm bóng đổi hướng
• Chuẩn bị: Mỗi nhóm 3 học sinh đứng thành hình tam giác đều, mỗi
người cách nhau 2.5 – 3m.

25