Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Viện KH &CN Môi Trường tiểu luận quy hoạch môi trường
A.KHÁI NIỆM ,MỤC TIÊU VÀ QUY TRÌNH QUY HOẠCH MÔI
TRƯỜNG CỦA MỘT TỈNH
1.Khái niệm quy hoạch môi trường
Quy hoạch môi trường là một khái niệm tương đối mới ở Việt Nam. Trong
thời gian gần đây nhiều tài liệu quy hoạch môi trường cũng đã được nghiên
cứu và thực hiện ở các quy mô và cấp độ khác nhau tại các địa phương.
Quy hoạch môi trường là một công cụ quan trọng và có quan hệ khăng
khít với các công cụ khác trong hệ thống quản lý Nhà nước về bảo vệ môi
trường. Mục tiêu của quy hoạch môi trường phải phù hợp với mục tiêu chung
của quốc gia, của địa phương về phát triển bền vững. Phương pháp và các
hoạt động triển khai quy hoạch môi trường phải dựa vào luật pháp, quy định
về bảo vệ môi trường.
Quy hoạch môi trường luôn thể hiện tính đa ngành khi giải quyết tổng
hợp các vấn đề môi trường trong tương tác phức tạp với các hệ thống kinh tế,
chính trị, và xã hội. bên cạnh đó có thể nói quy hoạch môi trường là công cụ
giúp cho tiến trình ra quyết định (xá định các định hướng và quy mô phát
triển đô thị một cách bền vững nhất) và bản thân cũng là một tiến trình ra
quyết định( lựa chọn và xác định các vấn đề ưu tiên có các quy hoạch,
chương trình, kế hoạch môi trường phù hợp..)
Quy hoạch môi trường được thực hiện bằng nhiều phương pháp phối hợp
với nhau như phương pháp phân tích hệ thống, phương pháp bản đồ và
GIS,phương pháp phân vùng chức năng môi trường, phương pháp đánh giá
tác động môi trường tích hợp. Tuy nhiên các phương pháp trên đều dựa trên 6
bước cơ sở.
2.Mục đích của quy hoạch môi trường.
Mục đích của quy hoạch môi trường là điều hòa mối quan hệ giữa phát triển
kinh tế xã hỗi và môi trường tài nguyên. Loại điều hòa này có 2 mặt: đảm
bảo cho việc phát triển kinh tế xã hỗi không vượt quá khả năng chịu đựng
của môi trường tài nguyên, làm cho sự phát triển của tài nguyên môi trường
Page 2
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Viện KH &CN Môi Trường tiểu luận quy hoạch môi trường
o Trong quy hoạch một tỉnh thường được đặt ra là cần phát triển một số
nghành nghề mũi nhọn,những tiềm năng có thể đạt được trong tương lai,ví
dụ: có thể xây dựng con đường cao tốc đi qua tỉnh tạo tiềm năng kinh tế cho
tỉnh trong tương lai,hay xây dựng các khu sinh thái ,nghỉ dưỡng cao cấp,quy
hoạch một khu công nghiệp sản xuất than,xi măng …
o Thêm nữa,các trung tâm hội nghị quốc gia,các khu dành riêng cho cán bộ
cao cấp và khách quốc tế tới Việt Nam.
o Ngoài ra ,cũng có thể thấy các khu đô thị dân cư ở chật hẹp thường có
những khu đô thị chức năng nhằm tăng kinh tế mà cũng nâng cao đời sống
con người,đảm bảo tăng tuổi thọ con người và tránh sự quá tải của môi trường
không khí.
o Các khu vành đai xanh của đô thị,bổ sung cây xanh,quy hoạch ao ,hồ,công
viên cây xanh,nhằm giảm năng lượng mặt trời vào mùa nóng,và mang nhiệt
đi lên khi nước bốc hơi đối với ao,hồ, các con sông …
oHạn chế sử dụng quỹ đất còn lại,nên thường xây dựng khu dân cư tập
trung:đặc điểm là các nhà cao tầng,các khu đô thị loại nhỏ đảm bảo phát triển
môi trường bền vững .
4. Quy trình quy hoạch
Việc quy hoạch cho một tĩnh hay một khu vực nào đó trong , và trong
một lĩnh vực nào đó phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Hơn bất cứ lĩnh vực nào vấn
đề môi trường không chỉ bó hẹp trong trong một khu vực nhỏ hay trong một
ngành. Các biện pháp bảo vệ môi trường cần được triển khai đồng bộ ,liên
kết với nhau trong các các vùng lãnh thổ rộng.
Tại cấp tỉnh và thành phố, lĩnh vực môi trường nằm ngoài phạm vi quyền hạn
của Sở Khoa học Công Nghệ và Môi trường. cơ quan này báo cáo gửi lên bộ
Khoa học Công nghệ môi trường thông qua Cục môi trường. Về mặt hành
chính sở khoa học công nghệ môi trường báo cáo lên ủy ban nhân dân tĩnh
3. Công ty tư vấn và thiết kế hệ thống xử lý nước thải.
4.Sở y tế,đại diện các bộ phận chuyên trách sơ cấp cứu kịp thời cho công
nhân,kĩ sư và những người có mặt tại công trường xây dựng nếu có sự cố xảy
ra.
5.Đại diện bộ phận cứu hỏa khi xảy ra các vụ hỏa hoạn.
6. Doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Page 4
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Viện KH &CN Môi Trường tiểu luận quy hoạch môi trường
7. Đại diện người dân khu vực có liên quan đến các dự án của tỉnh để
bày tỏ nguyện vọng và yêu cầu.
4.2. Phát triển những nét tổng thể cho tương lai.
Đối với một mục tiêu cụ thể cho quy hoạch thì chúng ta cần xác định nhu
cầu của chúng trong những năm tiếp theo để có thể đưa ra các quyết định.
Các hướng phát triển cho tương lai đối với một mục tiêu rõ ràng.
Dựa trên cơ sở thực tế và lý thuyết để có những lựa chọn đúng đăn giưa việc
bảo vệ môi trường và phát triển của tĩnh. Xác định vấn đề gì là quan trọng
hơn. Chúng ta không thể vì lợi ích của việc phát triển mà có thể lờ đi việc ảnh
hưởng tới môi trường, hiện tại ở Việt Nam việc chỉ chú trọng đến phát triển
kinh tế mà quên đi vấn đề môi trường vẫn còn tồn tại. ví dụ như tại một số
tĩnh thành việc cho phép các doanh nghiệp tư nhân xây dựng các nông trường
phát triên cây cao su, hay các dự án trồng cây keo họ đã chặt phá rừng một
cách bừa bãi làm ảnh hưởng rất nhiều đến môi trường.
Định hướng nhu cầu phát triển cho những năm tiếp theo.
Phân tích hướng phát triển của tĩnh trong những năm tiếp theo, phát triển
theo hướng chú trọng công nghiệp, nông nghiệp hay phát triển du lịch dịch
vụ.
Phân tích thế mạnh của tĩnh về các ngành nghề có thể phát triển từ đó xây
dựng các phương án phát triển ngành nghề.
4.3.Định nghĩa làm rõ các nhu cầu.
4.5. Lựa chọn các ưu tiên.
Lựa chọn giữa lợi ích kinh tế và môi trường.
Lựa chọn công việc quan trọng nhất.
Xác định rõ hậu quả hay là những ảnh hưởng của dự án đến môi trường của
khu vực liên quan từ đó ưu tiên bảo vệ các nguồn tài nguyên bị ảnh hưởng.
4.6. Thực hiện chương trình.
Song song với viêc phát triển về mặt kinh tế, xây dựng các dự án cần quan
tâm đến môi trường xung quanh và những yêu cầu cấp thiếp của người dân
quanh khu vực và người dân thuộc diện giải tỏa.
Trong quá trình xây dựng cần tiến hành kiểm tra thường xuyên các tác động
của dự án đến môi trường xung quanh.
Page 6
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Viện KH &CN Môi Trường tiểu luận quy hoạch môi trường
B.NỘI DUNG QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG CỦA MỘT TỈNH
1. Đánh giá các điều kiện và tác động môi trường
oTương tự như đánh giá hiện trạng môi trường
oHiện trạng môi trường ở thời điểm hiện tại cần được làm rõ nét cần phương
pháp nghiên cứu chuẩn, cần làm gì chính xác để có dữ liệu so sánh đối chiếu
Ví dụ nội dung quy hoạch tỉnh Vĩnh Phúc:
1. Giới thiệu tỉnh Vĩnh Phúc
Tỉnh Vĩnh Phúc có diện tích tự nhiên là 1.371,48 km
2
, nằm tại đỉnh của
tam giác châu thổ sông Hồng thuộc đồng bằng Bắc Bộ và tiếp giáp với
5 tỉnh: Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Tây, Phú Thọ và Hà Nội. Tổng dân
số toàn tỉnh năm 2004 là 1.154.792 người.
Kể từ khi tái lập tỉnh đến nay (1997), Vĩnh Phúc có những bước tiến thần
kỳ từ một tỉnh thuần nông vươn lên đứng thứ nhất miền Bắc, thứ ba cả
nước về giá trị sản xuất công nghiệp. Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân
Viện KH &CN Môi Trường tiểu luận quy hoạch môi trường
xã Vĩnh Yên và Phúc Yên đang bị ô nhiễm nặng và mức độ ô nhiễm ngày
càng tăng theo thời gian. Tại Phúc Yên, hàm lượng bụi vượt 4,0 ÷ 4,8 lần so
với TCVN 5937 - 1995, tiếng ồn luôn vượt 1,02 ÷ 1,09 lần so với TCVN
5949 - 1998.
Tại khu công nghiệp Hương Canh và thị trấn Hương Canh nồng độ bụi
vượt từ 7,1 đến 8,1 lần so với TCVN 5937-1995.
Các khu vực nông thôn (tại thị trấn) và làng nghề cũng đang bị ô nhiễm
bụi ở mức độ trung bình (vượt 1,15 ÷ 1,7 lần TCVN 5937 - 1995); tiếng
ồn vượt 1,03 lần TCVN 5949 - 1998 và có xu hướng ngày càng tăng theo
thời gian.
Môi trường không khí bị ô nhiễm là do một số nguyên nhân sau: (i) Hầu hết
các cơ sở sản xuất không lắp đặt hệ thống xử lý khí thải, xả trực tiếp ra
môi trường xung quanh; (ii) Sự xuống cấp của cơ sở hạ tầng giao thông
trong khi số lượng các phương tiện tham gia giao thông gia tăng và (iii)
Cả tỉnh Vĩnh Phúc như là một đại công trường xây dựng do quá trình đô
thị hoá nhanh.
2.2. Môi trường nước
Phần lớn các hồ thuộc tỉnh Vĩnh Phúc trong đó có Đầm Vạc và hồ Đại
Lải phải tiếp nhận nhiều nguồn thải: sinh hoạt, công nghiệp và y tế. Các
nguồn thải này đã gây nên sự quá tải đối với hệ thống hạ tầng kỹ thuật
đô thị (hệ thống cấp nước, thoát nước, hệ thống giao thông, hệ thống thu
gom, xử lý rác và chất thải sinh hoạt).
Cho đến nay, hệ thống cấp nước và thoát nước còn đơn giản, chưa được
xây dựng quy mô, đồng bộ. Nước thải tại khu dân cư, các cơ quan, nhà
máy, bệnh viện trên địa bàn thị xã, thị trấn được đổ trực tiếp vào các
mương thoát nước mưa ven các đường giao thông nội thị, sau đó thải ra
các ao, hồ, đầm.
Kết quả phân tích cho thấy: Hồ Đại Lải và Đầm Vạc đang ô nhiễm nặng
và xu hướng ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt tại Đầm Vạc, nhiều chỉ tiêu
trường đất nhưng đã phát hiện có trong
10 mẫu, chiếm 23,03%.
Tình trạng ô nhiễm môi trường đất do dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đang
gia tăng nhanh chóng, làm ảnh hưởng đến sức khoẻ người dân và môi
trường trước mắt cũng như lâu dài.
Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến ô nhiễm môi trường đất là do thuốc BVTV
và phân bón hoá học sử dụng không đúng quy cách, bao bì, vỏ chai vứt bừa
bãi trên đồng ruộng; trong khi đó phân chuồng từ chăn nuôi lại xả trực tiếp
ra môi trường (điển hình là xã Đồng Cương, huyện Yên Lạc), nhiều nơi còn
sử dụng nước thải không qua xử lý để tưới.
2.4. Đa dạng sinh học
Vĩnh Phúc là tỉnh có hệ động, thực vật rất phong phú và đa dạng, có giá trị
kinh tế, khoa học cao, nhưng tập trung chủ yếu ở vùng Tam Đảo. Vườn
quốc gia Tam Đảo với sự đa dạng về đất đai và khí hậu nên hệ động thực
vật rừng ở đây rất phong phú (khoảng 2000 loài thực vật, 840 loài động
vật), nhiều loài đặc hữu và quí hiếm.
Trong số động vật ở Tam Đảo hiện có: 8 loài đang nguy cấp, 17 loài sẽ
nguy cấp, 13 loài hiếm có và 18 loài đang bị đe dọa. Việc khai thác lâm sản
mà đặc biệt là côn trùng, cây cảnh là một tác nhân làm ảnh hưởng nghiêm
trọng đến đa dạng sinh học ở khu vực Tam Đảo. Nhiều loại động, thực vật,
đặc biệt là những loài có giá trị kinh tế, đã bị khai thác cạn kiệt, thậm chí có
loài đã bị tuyệt chủng ở khu vực này.
2.5. Tình hình xả thải
Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay, tình hình xả thải diễn ra rất bừa bãi,
vượt ra ngoài tầm kiểm soát của các cơ quan quản lý. Nhận xét chung về
Page 9
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Viện KH &CN Môi Trường tiểu luận quy hoạch môi trường
mức độ bức xúc của việc xả thải trên các hoạt động của kinh tế xã hội theo
thứ tự giảm dần sau đây:
Minh, thị xã Phúc Yên, thị trấn Xuân Hoà.
Page 10
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Viện KH &CN Môi Trường tiểu luận quy hoạch môi trường
Theo tính toán của các chuyên gia, nếu đến năm 2010 tỷ lệ lấp đầy các
KCN đạt 45% - 50% thì tổng lượng chất thải gây ô nhiễm MTKK sẽ tăng
khoảng 2 lần và đến 2020 tỷ lệ lấp đầy là 85% - 90% tải lượng các chất
gây ô nhiễm MTKK tăng khoảng 4 lần so với hiện nay. Tại các vùng nông
thôn có hoạt động làng nghề như xã Thổ Tang (chế biến nông sản thực
phẩm lạc và chè), thị trấn Yên Lạc,
Thanh Lãng (chế biến lâm sản như mộc
và mây tre đan) hàm lượng bụi, bụi sơn, bụi diêm sinh trong không khí sẽ
gia tăng ở mức đáng báo động.
3.2.2. Môi trường nước
Chất lượng nước mặt sẽ suy giảm nhanh tại Đầm Vạc, Đại Lải, sông Phan và
các chỉ tiêu ô nhiễm (độ đục, COD, BOD, Coliform, NH
4
+
, kim loại nặng nhưHg,
Cu, Mn, Fe, TBVTV… có thể sẽ vượt tiêu chuẩn loại B của TCVN 5942-1995
nhiều lần.
Tại các đô thị lớn như thị xã Vĩnh Yên và Phúc Yên, một số KCN
như Công ty phanh NISSIN, Bia HANIGER, hàm lượng các kim
loại nặng như Cu,Zn,Mn, Fe sẽ tiếp tục tăng do ảnh hưởng của
chất thải sinh hoạt và công nghiệp trong khu vực nêu không có biện
pháp kiểm soát phù hợp và có hiệu quả.
3.2.3. Môi trường đất
Môi trường đất tiếp tục bị ô nhiễm TBVTV và có xu hướng thoái
trong quá trình phát triển kinh tế xã hội, Đề án tổng thể bảo vệ môi trường
tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2006 – 2010 và định hướng đến năm 2020 đã đề
xuất 70 chương trình, dự án thành phần nhằm hạn chế và giảm thiểu suy
thoái môi trường, đảm bảo sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh một cách
bền vững.
5. Kết luận và kiến nghị
Hiện trạng môi trường tỉnh Vĩnh Phúc hiện đang bị ô nhiễm và diễn biến
ngày càng phức tạp, đe doạ nghiêm trọng đến sức khoẻ người dân.
Vĩnh Phúc cần sớm thành lập Ban chỉ đạo thực hiện Đề án tổng thể bảo vệ
môi trường, nhanh chóng hoàn thiện cơ chế, chính sách, ban hành tiêu
chuẩn môi trường cấp tỉnh; đẩy mạnh xã hội hoá công tác bảo vệ môi
trường; tăng cường giáo dục nâng cao nhận thức về môi trường cho người
dân và doanh nghiệp…
oTại thời điểm trong tương lai, cần theo các kịch bản phát triển, các kịch bản
này lại phụ thuộc vào mong muốn đôi khi chủ quan.
oPhụ thuộc cả các điều kiện pháp lý, kinh tế, kỹ thuật….
oĐánh giá tác động môi trường tương tự như đánh giá “ các tác động môi
trường” trong ĐCM
oTác động môi trường ở các thời điểm cần được làm rõ nét: cần các phương
pháp nghiên cứu chuẩn, cần làm chính xác để có dữ liệu so sánh đối chiếu
oTại các thời điểm trong tương lai cần theo các kịch bản phát triển, các kịch
bản này phụ thuộc vào mong muốn đôi khi chủ quan
Page 12
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Viện KH &CN Môi Trường tiểu luận quy hoạch môi trường
• Các phương pháp đánh giá trong quy hoạch môi trường của một tỉnh
Phương pháp liệt kê: nhằm liệt kê ra những tác động trong quy hoạch môi
trường của một tỉnh và bổ trợ cho các phương pháp khác.
Phương pháp ma trận: phân tích những ảnh hưởng môi trường của tác
động khi thực hiện quy hoạch
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Viện KH &CN Môi Trường tiểu luận quy hoạch môi trường
C.ỨNG DỤNG QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG XANH CỦA HẢI
PHÒNG
I.Quy hoạch môi trường Hải Phòng
• Nằm trong quy hoạch thành phố Hải Phòng ,quy hoạch môi trường gồm
việc phát triển những khu vực cây xanh ,hồ nhân tạo ngoài việc thu hút đầu tư
và khách du lịch tới nơi đây để tăng kinh tế còn nhằm giảm năng lượng nhiệt
từ mặt trời làm nóng bức,giảm khói bụi từ các phương tiện giao thông . Cũng
như việc xây dựng con đường cao tốc cũng làm giảm mật độ giao thông khiến
ùn tắc một số nơi giảm đi lượng CO2 và mùi xăng ảnh hưởng tới sức khỏe
con người.
• Thêm nữa trong quy hoạch chung của Hải Phòng đã đưa ra việc phát triển
các khu chức năng đô thị ,những khu nghỉ dưỡng ven vành đai xanh ,bổ sung
thêm cây xanh.
• Quy hoạch và phân cấp mạng lưới giao thông phải đảm bảo phù hợp
với quy hoạch sử dụng đất và phân khu chức năng theo tính chất đô thị, công
nghiệp,… tăng tỷ trọng đất cây xanh tập trung trong khu công nghiệp
• Dự án đường bao quận Hải An là công trình có ý nghĩa quan trọng trong
việc kết nối giao thông, góp phần giải tỏa nhanh lượng hàng hóa thông qua
khu vực cảng Hải Phòng. Đồng thời nâng cao khả năng phòng chống bão lũ,
cứu hộ, cứu nạn, đảm bảo an ninh quốc phòng vùng ven biển TPHải Phòng.
• Quy hoạch của dự án của một đô thị bao gồm các khu chức năng như: công
trình phức hợp, khu thương mại, khu đất ở, khách sạn 5 sao, trường học, bệnh
viện, bảo tàng và hệ thống giao thông, công viên cây xanh... được thiết kế
theo tổ chức không gian mở.
• Một số công trình được xen kẽ với không gian xanh tạo cảnh quan thân
thiện với môi trường .
Đảo Hoa Phượng với tổng diện tích gần 60 ha được quy hoạch và đầu
tư thành một Resort cao cấp với quần thể gồm khách sạn 5 sao+, khu mua
vực phát triển. Cụ thể, khu vực hạn chế phát triển được giới hạn từ phạm vi
đường vành đai 1 (Bạch Đằng - Nguyễn Tri Phương - Hoàng Diệu - Lê Thánh
Tông - Chùa Vẽ) đến đường vành đai 2 (Tôn Đức Thắng - Nguyễn Văn Linh
- Nguyễn Bỉnh Khiêm - Chùa Vẽ) và một phần trung tâm Kiến An sẽ tập
Page 15