BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
_________________

PHẠM MINH THÀNH

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
KIẾN TƯỜNG, TỈNH LONG AN

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: Tiến sỹ Phan Quốc Lâm

Nghệ An, năm 2015

1


LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Giáo dục,
Phòng Đào tạo Sau đại học; quý thầy giáo, cô giáo trường Đại học Vinh đã tận tình giảng
dạy, hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến Tiến sĩ Phan Quốc
Lâm – người Thầy, người hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ tôi trong quá
trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn.
Xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình, đầy trách nhiệm của các
đồng chí Ban Giám hiệu, các đồng nghiệp giáo viên ở Trường trung học phổ thông Kiến

Cán bộ
Cán bộ quản lý

Viết tắt
Đảng CSVN
TBDH
TBGD
GV
HS
THPT
GD&ĐT
CSVC
PTN
TB
PPDH
CCGD
CSVCKT
XHCN
CB
CBQL

3


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1
1. Lý do chọn đề tài
1
2. Mục đích nghiên cứu

15
1.2.1. Dạy học
15
1.2.2. Thiết bị và thiết bị dạy học
16
1.2.3. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường và quản lý TBDH
18
1.2.4. Biện pháp và biện pháp quản lý TBDH
22
1.3. Một số vấn đề về TBDH ở trường THPT
24
1.3.1. Trường THPT
24
1.3.2. Vai trò của TBDH ở trường THPT
24
1.3.3. Các loại TBDH ở trường THPT
25
1.3.4. Yêu cầu sử dụng TBDH ở trường THPT
29
1.4. Một số vấn đề về quản lý TBDH ở trường THPT
32

5


1.4.1. Sự cần thiết phải quản lý TBDH ở trường THPT
32
1.4.2. Mục tiêu quản lý
32
1.4.3. Nội dung quản lý

43
2.2.4. Thời điểm điều tra
46
2.2.5. Phương pháp điều tra và xử lý kết quả
46
2.3. Thực trạng về quản lý TBDH ở trường THPT Kiến Tường
46
2.3.1. Về đội ngũ nhân viên phụ trách công tác TBDH
48
2.3.2. Về số lượng và chất lượng TBDH
48
2.3.3. Thực trạng các nguồn kinh phí trang bị TBDH
50
2.3.4. Việc sử dụng TBDH của GV và HS
51
2.3.5. Việc tự tạo TBDH của GV và HS
52
2.3.6. Hiệu quả sử dụng TBDH ở trường THPT
52
2.4. Thực trạng quản lý TBDH của Hiệu trưởng trường THPT Kiến Tường
53

7


2.4.1. Nhận thức của CBQL và GV
53
2.4.2. Quản lý việc trang bị TBDH
53
2.4.3. Quản lý việc khai thác, sử dụng TBDH

3.1. Các nguyên tắc của việc đề xuất các biện pháp
62
3.2. Một số biện pháp quản lý TBDH ở trường THPT Kiến Tường
63
3.2.1. Nhóm biện pháp nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên
và học sinh về ý nghĩa, tầm quan trọng của TBDH đối với quá trình dạy học
63
3.2.2. Nhóm biện pháp quản lý việc trang bị và hoàn thiện TBDH
65
3.2.3. Nhóm biện pháp quản lý việc khai thác, sử dụng TBDH
66
3.2.4. Nhóm biện pháp quản lý công tác bảo quản, bảo dưỡng và sửa chữa
TBDH
68
3.3.5. Nhóm biện pháp tổ chức các điều kiện hỗ trợ
70
3.3. Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của các nhóm biện pháp đề xuất
71
3.3.1. Nội dung, đối tượng khảo sát
71
3.3.2. Nhận xét, đánh giá kết quả khảo sát
71

9


Tiểu kết chương 3
73
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
74

Tuy ở mỗi quốc gia, mức độ và hình thức của vấn đề có thể khác nhau, nhưng
tựu chung những vấn đề này đều đòi hỏi sự nỗ lực của toàn hệ thống mới có
thể giải quyết rốt ráo.
Đảng và Nhà nước ta cũng sớm nhận thức được vấn đề của Giáo dục và
Đào tạo của nước ta hiện nay là nâng cao hiệu quả Giáo dục và Đào tạo.
Nhiều hình thức, mô hình, giải pháp đã và đang được áp dụng để nâng cao
hiệu quả, mở rộng quy mô, nâng cao tính tích cực trong dạy và học một cách
toàn diện, giúp người học chủ động tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức. Đại hội đại
biểu lần thứ VIII (tháng 11 năm 1996) đã xác định “Giáo dục và đào tạo phải
thực sự trở thành quốc sách hàng đầu". Định hướng cơ bản của công cuộc đổi
mới giáo dục còn được chỉ ra trong các nghị quyết của Trung ương Đảng về
vấn đề giáo dục và đào tạo, đó là: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục

11


và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo
của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và thiết bị dạy
học vào quá trình dạy học".
Nghị quyết Hội nghị lần 2 Ban chấp hành Trung ương - Khóa VIII Đảng CSVN xác định nhiệm vụ: “…Nâng cao chất lượng giáo dục, phấn đấu
sớm có một số trường học đạt tiêu chuẩn quốc tế trên cơ sở xây dựng đội ngũ
giáo viên mạnh, tiêu chuẩn hóa và hiện đại hóa các điều kiện dạy và học.”
Nghị quyết Trung ương 2 - Khoá VIII của Đảng CSVN cũng đã đề ra
những giải pháp chủ yếu quan trọng nhất, có tính khả thi cao, để phát triển
giáo dục: “…Tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục, tăng cường
TBDH các trường học. Từng bước áp dụng các phương pháp giáo dục tiên
tiến và sử dụng thiết bị hiện đại. Tăng cường cơ sở vật chất – kỹ thuật
(TBDH) là một yếu tố rất quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục ”.
Hội nghị lần thứ sáu của Ban chấp hành Trung ương Đảng - Khóa IX
bàn về công tác giáo dục – đào tạo và khoa học công nghệ đã nêu :“TBDH

và đã tạo ra sự chuyển biến, nhưng nhìn chung chưa thoát khỏi tình trạng
nghèo nàn, lạc hậu về TBDH. Dạy và học ở các trường còn gặp rất nhiều khó
khăn, trang thiết bị phục vụ dạy - học và sinh hoạt trong nhà trường còn thiếu
thốn, nhiều thiết bị đã quá lạc hậu và không đủ để tổ chức thực hành thí
nghiệm. Trong khi đó việc quản lý TBDH của ngành chưa được quan tâm
đúng mức. Các công trình hư hỏng, xuống cấp không được sửa chữa kịp thời.
Công tác bảo vệ vẫn còn bị coi nhẹ, dẫn đến tình trạng TBDH xuống cấp
nhanh chóng. Ở nhiều nơi việc sử dụng TBDH chưa hợp lý, hiệu quả sử dụng
thấp, gây lãng phí lớn.
Thực trạng TBDH như vậy đã ảnh hưởng đến chất lượng học tập của
HS, mau mỏi mệt, sức tiếp thu kém, vừa ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của

13


cả nhiều thế hệ HS: số HS bị cận thị, cong vẹo cột sống, bệnh học đường ngày
càng gia tăng. Muốn cải thiện các vấn đề nêu trên, cần phải nâng cao, cải tiến
đồng bộ các thành tố liên quan, trong đó thiết bị dạy học là một trong những
bộ phận quan trọng.
Tuy nhiên, công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường trung học phổ
thông còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém. Đây là một trong những nguyên
nhân cơ bản làm cho việc đổi mới giáo dục chưa thật sự đạt hiệu quả, chất
lượng dạy và học còn thấp.
Trên những cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, tôi chọn đề tài “Một số
biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở trường trung học phổ thông Kiến
Tường, tỉnh Long An” làm đề tài nghiên cứu khoa học.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thiết
bị dạy học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường trung học phổ
thông Kiến Tường, tỉnh Long An.

lý luận cho đề tài nghiên cứu.
- Nghiên cứu tìm hiểu các khái niệm, thuật ngữ và các vấn đề lý luận
liên quan đến đề tài.
6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát: Quan sát giờ giảng dạy của một số giáo viên,
tìm hiểu cơ sở vật chất, điều kiện thiết bị, hoạt động dạy và học của giáo viên
và học sinh… để có thông tin phục vụ cho đề tài.
- Khảo sát đánh giá TBDH, sự quản lý công tác TBDH: Điều tra bằng
anket trên những đối tượng khác nhau: cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh để

15


tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân của việc sử dụng thiết bị dạy học để có cơ
sở vững chắc cho việc đề xuất những biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng
thiết bị dạy học ở trường THPT Kiến Tường.
- Phương pháp phỏng vấn trò chuyện: Phỏng vấn một số cán bộ quản
lý, giáo viên về việc sử dụng thiết bị dạy học và những ý kiến đề xuất của họ
trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học ở trường THPT Kiến
Tường.
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Nghiên cứu, đánh giá
kết quả bài kiểm tra của học sinh để có cơ sở đưa ra những kết luận trong
phần thực nghiệm.
- Phương pháp thống kê để xử lý những số liệu thu được về mặt định
lượng và những thông tin phục vụ cho đề tài nghiên cứu.
6.3. Nhóm phương pháp hỗ trợ
- Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến một số chuyên gia có kinh
nghiệm trong quản lý và chuyên môn để có thêm cái nhìn khách quan, đầy đủ
về vấn đề nghiên cứu.
7. Phạm vi nghiên cứu

1.1. KHÁI QUÁT VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
1.1.1.Trên thế giới
Quá trình phát triển của khoa học giáo dục, hoạt động giáo dục và dạy
học đã được nghiên cứu có hệ thống từ thời Komenxky cho đến ngày nay.
Nhưng hầu như các công trình nghiên cứu chỉ tập trung nhiều vào mục tiêu,
nội dung và phương pháp của việc giáo dục và dạy học, còn thiết bị và điều
kiện để thực hiện các thành tố trên dường như chưa được quan tâm một cách
triệt để, đó là TBDH của trường học (đất đai, môi trường tự nhiên, trường sở,
các cấp khối công trình, phòng học, phòng thí nghiệm thực hành, bàn ghế GV
và HS, bảng, thiết bị và các trang thiết bị khác…).
Trên thế giới, thế kỷ XVI đã có những công trình nghiên cứu về thiết bị
dạy học (TBDH) như Komenski, nhà giáo dục Tiệp Khắc. Về sau trường phái
giáo dục Xô – viết cũng có các nhà giáo dục như Usinski; A. N. Leontiev hay
J. H.Pestalossi người Thụy Sĩ đã phát triển quan điểm dạy học trực quan để
đạt hiệu quả cao.
Mãi đến thời V.A Xukhomlinski, Nhà sư phạm nổi tiếng của nước Nga
trong tác phẩm “Trường trung học Pavlưsh” (Tổng kết kinh nghiệm công tác
giảng dạy - giáo dục trong nhà trường trung học) mới đề cập đến vị trí vai trò
TBDH trường học.
+ Trong cuốn sách “Tổ chức lao động của hiệu trưởng” tác giả
Zakharốp đã trình bày về yêu cầu, điều kiện và tác dụng của TBDH của
trường học.{39, tr.268}
+ Trong cuốn sách “Những vấn đề quản lý trường học” của các tác giả
P.V. Zimin - M.I. Kônđkốp - N.I. Saxerđôtôp đã đề cập các thiết bị cơ sở vật

18


chất của trường học (thiết bị của các phòng học, hệ thống các phòng học trong
trường phổ thông…), đồng thời cũng nêu ra yêu cầu và cách thức quản lý các

GHI

TỐI ĐA
25
45
135
95
25
50
40
60
35
500

CHÚ

Các điều kiện cơ sở hạ tầng của nhà trường: khuôn viên, TBDH và thư
viện chiếm 125/500 tổng điểm chung. {22, tr.312}
+ Country Report on Quality Assurance in Higher Education, Bangkok
- Thailand, 1998, đưa ra tỉ lệ đánh giá các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo
dục của Malaysia với 6 chỉ số:
TT
1
2
3
4
5
6

CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ

Đức Vượng ... đặt cơ sở vững chắc cho việc sử dụng TBDH, TBDH, trong
việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) ở nước ta.
TBDH ở các trường phổ thông đã có nhiều văn bản của Đảng và Nhà
nước đề cập đến, đồng thời các nhà nghiên cứu, các nhà sư phạm trong cả
nước cũng quan tâm, thể hiện trên các văn bản, sách, tạp chí và những đề tài
nghiên cứu khoa học. Có thể tạm chia ra làm hai giai đoạn:
a) Giai đoạn trước cuộc CCGD lần thứ ba (từ năm 1979 trở về trước)
Ở Điều lệ trường Phổ thông 1976 đã nêu: “ Để thực hiện nhiệm vụ giáo
dục toàn diện, nhà trường phải có kế hoạch cùng chính quyền địa phương
từng bước xây dựng TBDH cho nhà trường. Trước hết chính quyền cần giúp
đỡ nhà trường phấn đấu xây dựng những TBDH tối thiểu sau:
- Có đủ phòng học bàn ghế, bảng đen đúng quy cách.
- Có đủ sách giáo khoa dùng chung cho học sinh; có đủ tạp chí chuyên
môn, sách báo tham khảo cần thiết để giúp GV là tốt công tác giảng dạy và tự
bồi dưỡng.
- Có tủ thí nghiệm và những thiết bị dạy học khác nhau theo tiêu chuẩn
thiết bị thí nghiệm tối thiểu.

20


- Có xưởng trường, vườn trường, bãi tập và một số cơ sở thực hành
khác đủ để thực hiện chương trình sinh vật, thể dục thể thao, kỹ thuật công
nghiệp, nông nghiệp và lao động sản xuất.
- Có tủ đựng hồ sơ về hành chính và chuyên môn và những thiết bị làm
việc tối thiểu khác.
- Nhà trường phải tổ chức tốt việc xây dựng bảo quản và sử dụng
TBDH.
- TBDH của nhà trường chủ yếu phục vụ cho việc giáo dục và học tập.
Không một cơ quan hay cá nhân nào được tự ý sử dụng TBDH của nhà

VI – Điều 41 và 42) nói về trường sở bao gồm: địa điểm và các các khối công
trình của trường trung học.
* Điều 41: quy định về trường học
1. Địa điểm
a. Trường học là một khu riêng được đặt trong môi trường thuận lợi cho
giáo dục.
b. Trường phải có tường bao quanh, có cổng trường, biển trường.
c. Tổng diện tích mặt bằng của trường tính theo đầu HS/1 ca học ít nhất
phải đạt: 6m2/HS đối với thành phố, thị xã; 10m2/HS ngoại thành (ngoại thị)
và vùng nông thôn.
2. Cơ cấu khối công trình
- Khối phòng học, phòng học bộ môn
- Khối phục vụ học tập
- Khối phòng hành chính
- Khu sân chơi bãi tập
- Khu vệ sinh
- Khu để xe
* Điều 42: quy định cụ thể cho các khối công trình
1. Phòng học, phòng học bộ môn

22


a. Phòng học
- Có đủ phòng học để học nhiều nhất hai ca trong một ngày
- Phòng học được xây dựng theo mẫu thiết kế của Bộ GD và ĐT
- Phòng học có đủ bàn ghế HS, bàn ghế của GV, bảng viết.
b. Phòng học bộ môn
- Xây dựng theo mẫu thiết kế của Bộ GD và ĐT, có đủ thiết bị, máy
móc, dụng cụ thực hành và bàn ghế theo quy cách riêng của từng môn học

vụ và nội dung của TBDH là chủ yếu. Cụ thể có một số sách viết về tổ chức
và quản lý TBDH của trường học như nhóm tác giả Trịnh Văn Ngân, Vũ Duy
Thành, Mai Nhiệm, Phùng Đệ, Đặng Nhữ (năm 1982); của Nguyễn Văn Lê
và Nguyễn Hữu Thanh Bình (năm 1983); của Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn (năm
1987) và của Nguyễn Văn Lê và Đỗ Hữu Tài (năm 1996).
- Hướng thứ hai là một số bài viết về kinh nghiệm thực tiễn quản lý
TBDH ở trường phổ thông mà tác giả là giáo viên, cán bộ quản lý trường PT.
Điểm qua hệ thống các nghiên cứu nói trên cho thấy các tác giả đi sâu vào
việc nghiên cứu cơ bản về TBDH ở trường học, nghiên cứu thực nghiệm, tổng
kết kinh nghiệm thực tiễn nhằm xây dựng: các chuẩn thiết kế thích hợp, các
yêu cầu tối thiểu, các quan điểm tư tưởng nhận thức về TBDH trường học và
quy trình tổ chức và đổi mới phương pháp quản lý TBDH trường phổ thông.
Các nghiên cứu về quản lý TBDH chưa được thực hiện nhiều, có chăng
chỉ có một số đề tài nghiên cứu hay những bài báo nói về một bộ phận, một
khía cạnh của TBDH như: Thực hành ở trường phổ thông chỉ bằng lý thuyết
chia hai của tác giả Hồng Quân và Minh Quân đăng trên báo Sài Gòn giải
phóng ngày 18/9/2001; Bàn ghế học tập với phong cách công nghiệp của tác
giả Thu Hà đăng trên báo Giáo dục và Thời đại ngày 22/4/2004; Những định
hướng cơ bản cho việc xây dựng danh mục thiết bị dạy học trường Trung học
phổ thông phân ban của tác giả Trần Đức Vượng đăng trên Tạp chí Trung tâm

24


Khoa học Giáo dục số 107/2004; Quan niệm về hiệu quả trong giáo dục và
hiệu quả sử dụng học liệu, thiết bị, TBGD của tác giả Đặng Thành Hưng.
Có thể nói các nghiên cứu về quản lý TBDH, đặc biệt là mảng TBDH ở
trường phổ thông chưa được thực hiện nhiều, chính vì vậy trong điều kiện
công tác của bản thân, chúng tôi thấy cần có sự nghiên cứu cơ bản về thực
trạng quản lý TBDH, đặc biệt là TBDH ở các trường THPT nói chung và ở