BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LẠI HỮU TÂM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nghệ An, năm 2015
1


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LẠI HỮU TÂM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Tứ
Nghệ An, năm 2015

STT
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Kýhiệu
CB
GD-ĐT
GV
HS
NV
NXB
PPDH
TBDH
TTH

Chữ viết tắt
Cán bộ
Giáo dục và đào tạo
Giáo viên
Học sinh
Nhân viên
Nhà xuất bản
Phương pháp dạy học

Chương 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở
CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN BÌNH CHÁNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ
MINH
43
2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Bình Chánh,
Tp. Hồ Chí Minh
43
2.2. Thực trạng thiết bị dạy học của các trường tiểu học huyện Bình Chánh,
Thành phố Hồ Chí Minh
51
2.3. Thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường tiểu học huyện
Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh
58
2.4. Đánh giá chung về thực trạng quản lý công tác thiết bị dạy học ở các
trường tiểu học huyện Bình Chánh
63
5


2.5. Định hướng phát triển giáo dục phổ thông và quan điểm chỉ đạo về quản lý
thiết bị dạy học ở các trường tiểu học tại huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí
Minh
65
Chương 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC
TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN BÌNH CHÁNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ
MINH
69
3.1. Nguyên tắc đề xuất các giải pháp
69
3.2. Một số giải pháp quản lý thiết bị dạy học ở các trường tiểu học huyện

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong thực tiễn, quá trình giáo dục và dạy học được cấu thành bởi nhiều yếu
tố, có liên quan chặt chẽ với nhau, tương tác nhau. Các yếu tố cấu thành từ mục
tiêu giáo dục đến nội dung, phương pháp, sự tham gia trong mối quan hệ giáo dục
là khi giáo viên và học sinh thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và học tập. Để công tác
giảng dạy và học tập có hiệu quả cao, đạt được mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục đã đề
ra thì một yếu tố có ý nghĩa vô cùng quan trọng cấu thành trong mối quan hệ tương
tác giữa dạy và học chính là cơ sở vật chất kỹ thuật (các công trình nhà cửa, sân
chơi, bãi tập, thiết bị giáo dục...). Trong Luật Giáo dục (năm 2005, bổ sung năm
2009), mục tiêu giáo dục được xác định: “Đào tạo con người Việt Nam phát triển
toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành
với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân
cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ
quốc” [42]. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI cũng đã nêu lên mục tiêu tổng quát
của giáo dục nước ta đến năm 2020 là: Nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản
và toàn diện theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội
nhập quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện, gồm: giáo
dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành, năng lực ngoại
ngữ và tin học; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao phục vụ
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức;
đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội học tập suốt đời cho mỗi người
dân, từng bước hình thànhxã hội học tập [24].
Để thực hiện được mục tiêu nói trên, nguyên lý giáo dục đã được Đảng ta
xác định: thực hiện giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nghiên cứu khoa học,

7


lý luận gắn với thực tiễn, học đi đôi với hành, nhà trường gắn liền với gia đình và

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2010-2020 với mục tiêu tổng quát: “Phấn đấu
đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại;
chính trị - xã hội ổn định, đồng thuận, dân chủ, kỷ cương; đời sống vật chất và tinh
thần của nhân dân được nâng lên rõ rệt; độc lập, chủ quyền thống nhất và toàn vẹn
lãnh thổ được giữ vững; vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế tiếp tục được
nâng lên; tạo tiền đề vững chắc để phát triển cao hơn trong giai đoạn sau” [24],
Nghị quyết cũng nhấn mạnh: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Đổi mới
căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân
chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển
đội ngũ giáo viên là khâu then chốt. Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào
tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kĩ năng thực hành, khả
năng lập nghiệp.” [24].
Một trong những điều kiện quyết định thành công mục tiêu của giáo dục đào tạo là phải đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học. Thiết bị dạy học
(TBDH) là một trong những thành tố không thể thiếu được trong quá trình dạy học.
Để nâng cao chất lượng dạy học thì vai trò, vị trí của thiết bị dạy học là rất quan
trọng. Thiết bị dạy học là các phương tiện thực nghiệm, trực quan, thực hành giúp
người học “gắn” lí luận với thực tiễn, giúp cho quá trình nhận thức của HS trở nên
hiệu quả hơn, đồng thời phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người
học. Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là sử dụng có hiệu quả các thiết bị dạy
học, đưa học sinh vào vị trí chủ thể của hoạt động nhận thức. Để thiết bị dạy học
phát huy được vai trò, vị trí của nó thì công tác quản lí thiết bị dạy học trong các
nhà trường là vô cùng quan trọng.
Trong những năm gần đây, các trường tiểu học trên địa bàn huyện Bình
Chánh, Tp.Hồ Chí Minh cũng như các trường tiểu học trên toàn quốc đã và đang
thực hiện chương trình đổi mới sách giáo khoa, đồng thời tiếp nhận trang thiết bị
9


phục vụ cho công tác dạy và học của nhiều chương trình dự án cấp quốc gia. Trên
thực tế, hiệu quả quản lý đã có những chuyển biến tích cực đáng kể, góp phần nâng

6.3. Phương pháp thống kê: nhằm xử lý số liệu thu được trong quá trình
nghiên cứu các vấn đề của đề tài.
7. Những đóng góp của luận văn
- Góp phần hệ thống hoá một số vấn đề về quản lý giáo dục và quản lý nhà
trường thuộc về lĩnh vực quản lí thiết bị dạy học ở các trường tiểu học.
- Đánh giá được thực trạng của công tác quản lí thiết bị dạy học ở các trường
tiểu học huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lí thiết bị dạy học ở
các trường tiểu học huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và kiến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục,
luận văn có 3 chương:
Chương 1.Cơ sở lý luận của công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường
tiểu học
Chương 2.Thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường tiểu
học huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh.
Chương 3.Một số giải pháp quản lý thiết bị dạy học ở các trường tiểu học
huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh.

12


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nguyên lý giáo dục của nhà trường là học đi đôi với hành, lý luận phải đi
đôi với thực tiễn, nhà trường gắn liền với xã hội. Lý luận và thực tiễn là hai mặt
của quá trình nhận thức. V.I. Lênin đã định nghĩa nhận thức biện chứng là quá
trình đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến

Các nhà kinh tế giáo dục học đã chứng minh hiệu quả của việc giáo dục và
đào tạo phụ thuộc một phần quan trọng vào trình độ cơ sở vật chất - kỹ thuật của
lao động sư phạm. Hai nhân tố hết sức quan trọng tác động mạnh mẽ đến hiệu quả
của giáo dục và đào tạo là trình độ, năng lực của giáo viên và trình độ của cơ sở vật
chất - kỹ thuật nhà trường.
Thiết bị dạy học là một thành tố của quá trình dạy học, được hình thành và
phát triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của qúa trình dạy học. Lúc đầu
khi xã hội còn ở trình độ phát triển thấp nhà trường ở trạng thái đơn giản, cơ sở vật
chất và thiết bị dạy học có nội hàm đơn giản. Khi kinh tế, xã hội và giáo dục ngày
càng phát triển thì thiết bị dạy học ngày càng phát triển nhiều về số lượng, đa dạng
về mẫu mã và chủng loại, thì vấn đề đặt ra là làm sao để tổ chức quản lý việc sử
dụng thiết bị dạy học cho hiệu quả. Đây là nhiệm vụ nặng nề đối với các cấp quản
lý giáo dục, mà trực tiếp là những nhà quản lý ở các cơ sở giáo dục. Chính vì vậy,
vấn đề quản lý cơ sở vật chất trường học nói chung và quản lý việc sử dụng thiết bị
dạy học nói riêng đã được nhiều tổ chức và cá nhân nghiên cứu.
Trên thế giới đã có một số công trình nghiên cứu về thiết bị dạy học, quản lý
và sử dụng thiết bị dạy học. Trong tài liệu "Phương tiện kỹ thuật dạy học và ứng
dụng"(Nhà xuất bản Đại học Minxcơ, 1985), tác giả đã đề cập nhiều đến vị trí, vai
14


trò, chức năng và các loại phương tiện kỹ thuật dạy học. Tài liệu cũng đã nêu ra
được những ứng dụng cụ thể, chi tiết của phương tiện kỹ thuật dạy học trong quá
trình dạy học. Tài liệu là cơ sở nghiên cứu cho lĩnh vực thiết bị dạy học và quản lý,
sử dụng thiết bị dạy học ở nước ta. Tuy nhiên tài liệu này mang tính tổng quát, khó
vận dụng vào tình hình thực tế của giáo dục Việt Nam [Dẫn theo 26].
Tổ chức lao động quốc tế ADB/ILO (Evaluation Rating creteria for the VTE
Istitution. ADB/ILO – Bangkok, 1997) đưa ra 9 tiêu chuẩn và điểm đánh giá cơ sở
giáo dục – đào tạo để kiểm định các nước thuộc tiểu vùng sông Mekong thì trong
đó các tiêu chuẩn về cơ sở vật chất - kỹ thuật chiếm 125/500 điểm.

Nhà xuất bản Hà Nội xuất bản "Tài liệu khoá tập huấn của Dự án Việt Úc"
(2001) và cuốn "Quản lý và sử dụng nhằm tăng cường hiệu quả thiết bị dạy học"
(2006) đưa ra được một số phương pháp quản lý cũng như sử dụng thiết bị dạy học
vào giảng dạy để đạt hiệu quả cao.
Tác giả Đặng Quốc Bảo, trong đề tài “Các biện pháp quản lý của hiệu
trưởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất – kỹ thuật phục vụ cho việc
dạy và học ở trường công lập Thành phố Hồ Chí Minh” [2], đã khảo sát và phân
tích thực trạng quản lý cơ sở vật chất – kỹ thuật ở một số trường tại thành phố Hồ
Chí Minh, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý của hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu
quả sử dụng cơ sở vật chất – kỹ thuật phục vụ cho việc dạy và học ở trường tiểu
công lập tại thành phố Hồ Chí Minh.
Trong công trình “Phương tiện dạy học hướng dẫn chế tạo và sử dụng”, tác
giả Tô Xuân Giáp đã đưa ra những cơ sở phân loại và phân loại phương tiện dạy
học, cách thức lựa chọn, thiết kế, chế tạo, sử dụng phương tiện dạy học và các điều
kiện để đảm bảo sử dụng có hiệu quả phương tiện dạy học [27]. Theo tác giả,
phương tiện dạy học được sử dụng đúng, có tác dụng làm tăng hiệu quả sư phạm
của nội dung và phương pháp dạy học lên rất nhiều.
16


Trong cuốn “Một số vấn đề lí luận và thực tiễn của việc xây dựng sử dụng
cơ sở vật chất và thiết bị dạy học ở trường phổ thông Việt Nam” (Trần Quốc Đắc
chủ biên), các tác giả đã đưa ra các quan điểm làm cơ sở cho việc sử dụng thiết bị
dạy học, xác định vị trí, vai trò của cơ sở vật chất thiết bị dạy học ở trường phổ
thông [26].
Trong công trình “Quản lý giáo dục” (Bùi Minh Hiền chủ biên), các tác giả
cũng đã đề cập đến các vấn đề lí luận về vai trò của thiết bị dạy học trong sự phát
triển hệ thống giáo dục quốc dân, phân loại các nhóm thiết bị dạy học mà người
quản lý cần bao quát và đưa ra một số nguyên tắc và giải pháp quản lý thiết bị dạy
học ở nhà trường tiểu học trong giai đoạn hiện nay.

phương pháp giảng dạy ở các cấp học khác nhau từ phổ thông đến đại học. Tuy
nhiên, vẫn chưa có nghiên cứu có hệ thống, bám sát yêu cầu đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục hiện nay về vấn đề quản lý việc sử dụng thiết bị dạy học ở các
trường tiểu học huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh. Với những quy luật
về quản lý giáo dục và quản lý nhà trường, với thực trạng cơ sở vật chất hiện có
của các nhà trường và các thiết bị dạy học được cấp theo các dự án giáo dục quốc
gia, song song với việc tiếp tục đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất - thiết bị dạy học,
các trường tiểu học trên địa bàn huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh cần
phải tăng cường các giải pháp quản lý có tính khả thi, nhằm đầu tư, bảo quản và
sử dụng các thiết bị dạy học, cơ sở vật chất một cách hiệu quả và tiết kiệm.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Quản lí, quản lý giáo dục và quản lý nhà trường
1.2.1.1. Quản lý
Quản lý là một khái niệm hình thành ngay từ buổi sơ khai của xã hội loài
người. Trong quá trình lao động, cải tạo thiên nhiên để sinh tồn và phát triển, con
người phải kết hợp với nhau thành từng nhóm (tổ chức) để cùng thực hiện mục tiêu
của nhóm hay tổ chức. Vì thế phải có người đứng đầu (thủ lĩnh) đứng ra phối hợp
18


hoạt động của các cá nhân, điều hành, phân công lao động cho từng thành viên
trong tổ chức. Người đứng đầu phải biết cách tổ chức, phối hợp sức mạnh của mọi
người trong nhóm và mọi người trong nhóm phải phục tùng và tuân theo mệnh
lệnh của người đứng đầu, từ đó quản lý ra đời cùng với sự xuất hiện của nhà nước.
Quản lý về cơ bản và trước hết là tác động đến con người để họ thực hiện,
hoàn thành những công việc được giao; để họ làm những điều bổ ích, có lợi. Điều
đó đòi hỏi ta phải hiểu rõ và sâu sắc về con người như: cấu tạo thể chất, những nhu
cầu, các yếu tố năng lực, các quy luật tham gia hoạt động ( tích cực, tiêu cực). xét
trên phương diện nghĩa của từ, quản lý thường được hiểu là chủ trì hay phụ trách
một công việc nào đó.

mục đích đến những tập thể con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ
trong quá trình sản xuất [Dẫn theo 34].
Từ điển tiếng Việt định nghĩa: Quản lý là tổ chức, điều khiển các hoạt động
theo những yêu cầu nhất định.
Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ: Quản lý là một quá trình định
hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu
nhất định. Theo tác giả Trần Kiểm định nghĩa: Quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của
nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành thành tựu của xã hội
[34]. Theo tác giả Thái Văn Thành, quản lý là sự tác động có mục đích, có kế
hoạch của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra
[Giáo trình Quản lý trường học].
Như vậy, có thể nói: quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả hoạt động của
những người cộng sự khác nhau cùng chung một tổ chức; quản lý là những tác
động có mục đích lên những tập thể người, thành tố cơ bản của hệ thống xã hội;
quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội.

20


Quản lý ngày nay được coi là một trong năm nhân tố phát triển kinh tế-xã
hội, bao gồm: vốn, nguồn nhân lực, khoa học kỹ thuật, tài nguyên và quản lý; trong
đó quản lý có vai trò mang tính quyết định sự thành công.
Tóm lại, có thể nêu khái niệm quản lý như sau: Quản lý là sự tác động có ý
thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội,
hành vi, hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản
lý, phù hợp quy luật khách quan.
Các chức năng của quản lý cũng được các nhà nghiên cứu xác địnhcó 4
chức năng cơ bản, đó là:
- Chức năng kế hoạch: là công tác xác định trước mục tiêu của tổ chức, đồng
thời chỉ ra các phương pháp, biện pháp để thực hiện mục tiêu, trong điều kiện biến

Đây cũng là một khái niệm được các nhà nghiên cứu đề cập đến.
Theo P.V. Khuđôminxky, quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế
hoạch, có ý thức của các chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu
của hệ thống giáo dục (từ cơ quan quản lý trung ương đến trường học) nhằm đảm
bảo cho việc giáo dục cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, đảm bảo cho sự phát triển
toàn diện và hài hoà của họ trên cơ sở nhận thức và sử dụng các quy luật chung của
xã hội cũng như các quy luật khách quan của quá trình dạy học và giáo dục, của sự
phát triển thể chất và tâm lý trẻ em.[Dẫn theo 34]
Theo M.M. Mechiti Zade: "Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp (tổ
chức, phương pháp, cán bộ giáo dục, kế hoạch hoá, tài chính, cung tiêu,....) nhằm
đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, đảm

22


bảo sự tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng cũng như chất
lượng" [Dẫn theo 34].
Nhà nghiên cứu Phạm Minh Hạc cho rằng, quản lý nhà trường (QLGD nói
chung) là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của
mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu
giáo dục – đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng học sinh.
Tác giả Đặng Quốc Bảo xác định: "Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là
hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy mạnh mẽ công
tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội"[2].
Tóm lại, có thể hiểu khái niệm quản lý giáo dục như sau: Quản lý giáo dục
là những tác động có tổ chức, có định hướng phù hợp với quy luật khách quan của
chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục ở từng cơ sở
và của toàn bộ hệ thống giáo dục đạt tới mục tiêu đã định.
1.2.1.3. Quản lý nhà trường
Quản lý nhà trường và một phương diện cơ bản của hoạt động quản lý giáo

yêu cầu về nội dung và phương pháp được quy định trong chương trình giáo dục
mà Bộ giáo dục đã qui định.
Thiết bị dạy học phải được làm sạch và bảo quản ngay sau khi sử dụng, và
phải được bảo dưỡng định kỳ, bổ sung phụ tùng, vật tư tiêu hao.
Hằng năm phải tiến hành kiểm kê theo đúng quy định của Nhà nước về quản
lý tài sản, có thể kiểm kê bất thường khi cần thiết.
- Trách nhiệm của Hiệu trưởng: Hiệu trưởng phải nhận thức sâu sắc rằng:
hệ thống thiết bị dạy học là tài sản quan trọng của nhà trường, do nhà trường quản
lý và sử dụng dể thực hiện nhiệm vụ giáo dục.
1.2.2. Thiết bị dạy học và quản lý thiết bị dạy học
1.2.2.1. Thiết bị dạy học

25