BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÀI CHÍNH
ĐỐI VỚI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG
CÔNG LẬP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGHỆ AN - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÀI CHÍNH
ĐỐI VỚI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG
CÔNG LẬPTRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN
Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 60.31.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

TS. NGÔ VĂN VŨ


Xin trân trọng cảm ơn!
Nghệ An, tháng 10 năm 2015
Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Ngọc Dung


iii
MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN.............................................................................................i
LỜI CẢM ƠN..................................................................................................ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT...........................................................vii
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU.............................................viii
MỞ ĐẦU..........................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài..........................................................................
2. Tổng quan nghiên cứu.............................................................................
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu...........................................................
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu.......................................
5. Phương pháp nghiên cứu.........................................................................
6. Những đóng góp cho luận văn.................................................................
7. Kết cấu của Luận văn..............................................................................
CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ
TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG CÔNG
LẬP...................................................................................................................7
1.1. Một số vấn đề cơ bản về tài chính các trường đại học, cao đẳng
công lập.........................................................................................................
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm các trường đại học, cao đẳng
công lập............................................................................
1.1.2. Tài chính các trường đại học, cao đẳng công lập.............

2.2. Thực trạng quản lý nhà nước về tài chính đối với các trường
đại học, cao đẳng công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ An...........................
2.2.1. Công tác tham mưu các chế độ, chính sách và tổ
chức hướng dẫn thực hiện..............................................
2.2.2. Thực trạng hướng dẫn lập và phân bổ dự toán NSNN
hàng năm.......................................................................
2.2.3. Thực trạng chỉ đạo thực hiện chấp hành dự toán..........
2.2.4. Thực trạng xét duyệt và thông báo quyết toán.............
2.2.5. Thực trạng kiểm tra, thanh tra về tài chính...................

2.3. Đánh giá chung quản lý nhà nước về tài chính đối với các


v
trường đại học, cao đẳng công lập địa bàn tỉnh Nghệ An......................
2.3.1. Kết quả đạt được...........................................................
2.3.2. Hạn chế.........................................................................
2.3.3. Nguyên nhân của hạn chế.............................................

CHƯƠNG 3 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN
LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC,
CAO ĐẲNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN.......................................77
3.1. Quan điểm và định hướng quản lý nhà nước về tài chính đối
với các trường Đại học, cao đẳng công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ
An.................................................................................................................
3.1.1. Định hướng phát triển các trường đại học, cao đẳng
công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ An................................
3.1.2. Định hướng tăng cường quản lý nhà nước về tài
chính đối với các trường Đại học, cao đẳng công lập
trên địa bàn tỉnh Nghệ An đến năm 2020......................

vii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
GTGT

Giá trị gia tăng

GV

Giáo viên

HĐND

Hội đồng nhân dân

KH

Kế hoạch

LĐ, TB&XH

Lao động, Thương binh và Xã hội

NS

Ngân sách

NSĐP

Ngân sách địa phương


Bảng 2.1. Định mức phân bổ chi thường xuyên khối đào tạo, dạy nghề
giai đoạn 2008-2010 và giai đoạn 2011-2015...............................................45
Bảng 2.2. Quy trình hướng dẫn lập và phân bổ dự toán NSNN tại Sở Tài
chính Nghệ An...............................................................................................49
Bảng 2.3. Số giao dự toán chi thường xuyên các trường đại học, cao đẳng
công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ An (giai đoạn 2009-2013).......................53
Hình 2.1. Hoạt động kiểm tra thường xuyên tài chính các trường đại học,
cao đẳng công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ An.............................................60
Bảng 2.4. So sánh mức trần thu học phí với định mức chi thường xuyên
của các trường đại học, cao đẳng công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ An....72
Hình 3.1. Sơ đồ tiếp nhận và xử lý hồ sơ giao dịch “một cửa”..................84


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đại hội XI của Đảng ta đã xác định đào tạo nguồn nhân lực là một
trong 3 khâu đột phá chiến lược, nhất là nguồn nhân lực có chất lượng cao
gắn với phát triển khoa học công nghệ. Để thực hiện đổi mới căn bản, toàn
diện nền giáo dục quốc dân, trong đó có giáo dục đào tạo - dạy nghề thì phải
thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, biện pháp, song nhận thức chung cho thấy
việc giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các trường đại học nhất là
giao quyền tự chủ về tài chính được coi là khâu quyết định để nâng cao chất
lượng giáo dục đại học.
Bên cạnh việc giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính thì
cần hết sức quan tâm, tăng cường hơn nữa công tác quản lý Nhà nước về tài
chính, nhất là công tác kiểm tra, giám sát, yêu cầu tính công khai, minh bạch,
trách nhiệm giải trình của các trường đại học, cao đẳng nhằm đảm bảo các
trường hoạt động theo đúng luật pháp.
Sở Tài chính là cơ quan chuyên môn trực thuộc UBND tỉnh được giao

tài đã tập trung phân tích những vấn đề cơ bản về quản lý tài chính đối với các
trường đại học, cao đẳng công lập; mô hình tổ chức cung cấp dịch vụ giáo dục
và cơ chế quản lý tài chính đối với mô hình này; đề tài cũng đã phân tích nội
dung cơ bản của cơ chế tự chủ tài chính áp dụng đối với các đơn vị sự nghiệp
giáo dục đại học. Tuy nhiên, đề tài không đề cập về hoạt động quản lý nhà
nước dưới góc độ của Sở Tài chính mà tác giả nghiên cứu.
Luận án tiến sĩ “Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An
Giang giai đoạn 2011-2015 và tầm nhìn đến năm 2020” của tác giả Tô Thị
Hiền - Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh. Luận án đã đưa ra bộ tiêu
chí ở các cấp độ để làm cơ sở đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước.


3
Luận án tiến sĩ “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các đơn vị
dự toán trong tiến trình cải cách tài chính công ở Việt Nam” của tác giả
Nguyễn Hồng Hà - Học viện Tài chính. Luận án đã làm rõ nội hàm của quản
lý tài chính đối với các đơn vị dự toán trong đó có các trường đại học, cao
đẳng công lập và đã đề xuất giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước
như thay đổi phương thức cấp phát ngân sách thường xuyên theo hướng đặt
hàng sản phẩm đầu ra hoặc đấu thầu gói hỗ trợ kinh phí thường xuyên cuốn
chiếu theo tiêu chuẩn ISO.
Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện quản lý tài chính tại các trường đại học,
cao đẳng công lập trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Nguyễn
Tấn Lượng, Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn đã đi sâu vào
nghiên cứu hoạt động quản lý tài chính tại các trường đại học, cao đẳng công
lập như khái niệm, nội dung và đề ra định hướng phát triển bền vững tài chính
cho các trường với mô hình tài chính theo hướng Nhà nước đóng vai trò đầu
tư và mở rộng nguồn xã hội hóa từ người học, cộng đồng và các nguồn thu
hợp pháp khác.
Luận án tiến sĩ “Quản lý nhà nước về tài chính hoạt động có thu tại

nhưng áp dụng đối với đơn vị không phải là đơn vị sự nghiệp công lập. Song
đề cập đến công tác quản lý nhà nước về tài chính đối với các trường đại học,
cao đẳng công lập ở phạm vi Sở Tài chính vẫn đang còn hạn chế. Trên cơ sở kế
thừa và phát triển các nghiên cứu trước đó cũng như thực tiễn công tác, tác giả
đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý Nhà nước về tài chính đối với các
trường đại học, cao đẳng công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ An”.
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu nội dung liên quan đến hoạt động quản lý nhà
nước về tài chính đối với các trường đại học, cao đẳng công lập từ đó đề xuất
các giải pháp có giá trị thực tiễn nhằm huy động và sử dụng nguồn vốn


5
NSNN và xã hội có hiệu quả, đúng chế độ để nâng cao chất lượng nguồn nhân
lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo hướng mở
rộng quyền tự chủ tài chính.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu trên, cần làm rõ các nhiệm vụ cụ thể sau:
(1) Xây dựng cơ sở lý luận quản lý nhà nước về tài chính đối với các
trường đại học, cao đẳng.
(2) Phân tích và đánh giá thực trạng về quản lý nhà nước về tài chính
đối với các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
(3) Đề ra Quan điểm, định hướng và đề xuất các giải pháp có cơ sở
khoa học nhằm tăng cường quản lý nhà nước về tài chính với các trường đại
học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu:
Quản lý nhà nước về tài chính đối với các trường đại học, cao đẳng của
Sở Tài chính Nghệ An. Đối tượng quản lý là các trường Đại học, Cao đẳng

- Phương pháp tổng hợp: tác giả tiến hành tổng hợp các nội dung lý
thuyết; tổng hợp các dữ liệu như tổng hợp số lượng và cơ cấu các trường,
tổng hợp về quy mô và chất lượng sinh viên, giảng viên; tổng hợp số liệu về
tình hình tài chính của các trường sau khi xử lý số liệu từ các báo cáo quyết
toán hàng năm của đơn vị...
- Phương pháp phân tích so sánh: đây là phương pháp sử dụng nhiều
cho phần phân tích và đánh giá thực trạng cũng như đề xuất các giải pháp.
5.2. Phương pháp điều tra
- Sử dụng bảng hỏi: để khảo sát lấy ý kiến về các nhận định mà tác giả
đưa ra liên quan đến hoạt động quản lý nhà nước về tài chính đối với các
trường đại học, cao đẳng.
- Số lượng phiếu khảo sát: 100 phiếu (70 phiếu khảo sát lấy ý kiến của
Ban giám hiệu, Lãnh đạo phòng ban và Phòng Tài chính - kế hoạch của các
trường đại học, cao đẳng công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ An; 30 phiếu khảo
sát lấy ý kiến của Ban giám đốc Sở, Phòng NST trực tiếp quản lý các trường
và Phòng Thanh tra Sở Tài chính Nghệ An).


7
- Phương pháp thu thập: Phát phiếu trực tiếp cho cán bộ thuộc Sở Tài
chính (bao gồm: Ban giám đốc Sở, Phòng NST trực tiếp quản lý các trường
và Phòng Thanh tra Sở Tài chính Nghệ An) và Gửi qua địa chỉ mail hoặc gửi
đường bưu điện đối với các đối tượng khảo sát ở các trường đại học, cao đẳng
công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ An (Bao gồm: Ban giám hiệu, Lãnh đạo
phòng ban và Phòng Tài chính - kế hoạch tại Sở Tài chính Nghệ An).
6. Những đóng góp cho luận văn
- Khái quát hóa, hệ thống hóa và làm rõ thêm những vấn đề cơ bản
quản lý nhà nước về tài chính đối với các trường đại học, cao đẳng công lập.
- Phân tích thực trạng và đánh giá quản lý nhà nước về tài chính đối với
các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh Nghệ An trên cơ sở phân tích

Trường đại học, cao đẳng công lập như sau:
Trường đại học, cao đẳng công lập là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc
lĩnh vực đào tạo, dạy nghề do cơ quan có thẩm quyền Nhà nước thành lập, có
tư cách pháp nhân, nguồn kinh phí chủ yếu do NSNN cấp và nguồn thu khác,
hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận nhằm cung cấp các dịch vụ công phục
vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Đặc điểm
Một là, Các trường đại học, cao đẳng công lập cung ứng dịch vụ theo
nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục tiêu lợi nhuận.
Hai là, Nguồn kinh phí hoạt động của các trường đại học, cao đẳng
công lập được NSNN cấp kinh phí một phần hoặc toàn bộ.
Ba là, Hoạt động thực hiện nhiệm vụ, quản lý, điều hành của đơn vị
được thực hiện trên cơ sở quy định của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật
có liên quan.
Phân loại các trường đại học, cao đẳng công lập
- Căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp: các trường đại học, cao đẳng thuộc
loại hình đơn vị sự nghiệp có thu được phân loại để thực hiện quyền tự chủ, tự
chịu trách nhiệm về tài chính như sau:


9
Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động
thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động).
Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động
thường xuyên, phần còn lại được NSNN cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự
bảo đảm một phần chi phí hoạt động).
Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, kinh phí hoạt động thường xuyên
theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động (gọi
tắt là đơn vị sự nghiệp do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động).
Việc phân loại theo quy định trên, được ổn định trong thời gian 3 năm,

1.1.2.2. Nội dung tài chính các trường đại học, cao đẳng công lập
a) Nguồn tài chính
Hiện nay, nguồn tài chính của các trường đại học, cao đẳng công lập
bao gồm có 4 nguồn:
- Kinh phí do NSNN cấp, gồm: Kinh phí bảo đảm hoạt động thường
xuyên thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao; Kinh phí thực hiện các
nhiệm vụ khoa học và công nghệ; Kinh phí đào tạo bồi dưỡng cán bộ, viên
chức; Kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia; Kinh phí thực hiện nhiệm vụ
đột xuất được cấp có thẩm quyền giao; đầu tư và mua sắm, sửa chữa lớn tài
sản cố định phục vụ hoạt động sự nghiệp; Vốn đối ứng các dự án có nguồn
vốn nước ngoài và kinh phí khác.
- Nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp, gồm: Phần được để lại từ số thu
phí, lệ phí thuộc NSNN; Thu từ hoạt động dịch vụ; Thu từ hoạt động sự
nghiệp khác; Lãi được chia từ các hoạt động liên doanh, liên kết, lãi tiền gửi
ngân hàng.
- Nguồn viện trợ, tài trợ, quà biếu, tặng, cho...
- Nguồn khác gồm: Nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng, vốn huy
động của cán bộ, viên chức trong đơn vị; Nguồn vốn liên doanh, liên kết của
các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
b) Nội dung chi, có 2 nội dung:


11
- Chi thường xuyên gồm chi thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ
được cấp có thẩm quyền giao; chi thường xuyên phục vụ cho công tác thu
phí và lệ phí; chi hoạt động cho các hoạt động dịch vụ. Nội dung chi bao
gồm Chi thanh toán cá nhân gồm, Chi mua sắm, sửa chữa tài sản, Chi nghiệp
vụ chuyên môn, Các khoản chi khác như thanh toán dịch vụ công cộng, khấu
hao tài sản cố định; trả lãi tiền vay, lãi tiền huy động, chi các khoản thuế
phải nộp...

sức; chi thêm cho người lao động trong biên chế thực hiện tinh giản biên chế.
Quỹ dự phòng ổn định thu nhập để bảo đảm thu nhập cho người lao
động.
1.2. Quản lý nhà nước về tài chính đối với các trường đại học, cao
đẳng công lập
1.2.1. Khái niệm, đặc điểm, mục tiêu của quản lý nhà nước về tài
chính đối với các trường đại học, cao đẳng công lập
1.2.1.1. Khái niệm
a) Khái niệm quản lý
Thuật ngữ “quản lý” thường được hiểu theo những cách khác nhau tuỳ
theo góc độ khoa học khác nhau cũng như cách tiếp cận của người nghiên cứu.
Theo quan niệm của C.Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay
lao động chung nào tiến hành trên một quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng
đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện
những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của những khí quan độc lập
của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì
cần phải có nhạc trưởng”[16]. Tức theo Mác quản lý là nhằm phối hợp các lao
động đơn lẻ để đạt được cái thống nhất của toàn bộ quá trình sản xuất. Ở đây
Mác đã tiếp cận khái niệm quản lý từ góc độ mục đích của quản lý.


13
Theo quan niệm của các nhà khoa học nghiên cứu về quản lý hiện nay:
Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi
hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới
mục đích đã đề ra và đúng với ý trí của người quản lý. Theo cách hiểu này thì
quản lý là việc tổ chức, chỉ đạo các hoạt động của xã hội nhằm đạt được một
mục đích của người quản lý. Theo cách tiếp cận này, quản lý đã nói rõ lên
cách thức quản lý và mục đích quản lý.
Như vậy, theo cách hiểu chung nhất thì quản lý là sự tác động có định

Công cụ quản lý bao gồm chính sách, pháp luật, quy hoạch, kế hoạch
và bằng các biện pháp tổ chức, điều hành và kiểm tra, giám sát.
Phương pháp quản lý bao gồm phương pháp hành chính, phương pháp
kinh tế và phương pháp giáo dục thuyết phục.
1.2.1.2 Đặc điểm quản lý nhà nước về tài chính đối với các trường đại
học, cao đẳng công lập
Hoạt động quản lý nhà nước về tài chính đối với các trường đại học,
cao đẳng công lập là một dạng của quản lý hành chính nhà nước nên có đầy
đủ các đặc điểm của quản lý hành chính nhà nước như: (i) Hoạt động quản lý
hành chính nhà nước mang quyền hành pháp; (ii) Có sự phân công, phân cấp
chặt chẽ từ Trung ương xuống địa phương; (iii) Có tính độc lập tương đối,
liên tục, ổn định tương đối trong tổ chức và hoạt động; (iv) Được tiến hành
trên cơ sở mục tiêu, kế hoạch và chương trình hành động; (v) Là hoạt động
chủ động, sáng tạo trong chỉ đạo, điều hành, phối hợp; (vi) Có tính nghề
nghiệp và chuyên môn hóa cao.
Bên cạnh đó, hoạt động quản lý nhà nước về tài chính đối với các
trường đại học, cao đẳng công lập có những đặc điểm riêng để phân biệt với
hoạt động quản lý hành chính của các cơ quan nhà nước như sau: (i) Nhà
nước quản lý tài chính các trường đại học, cao đẳng công lập thông qua các
cơ quan hành pháp về lĩnh vực tài chính. Cấp trung ương gồm Chính phủ, Bộ
Tài chính, cấp địa phương gồm UBND tỉnh, Sở Tài chính; (ii) Quản lý nhà


15
nước về tài chính đối với các trường đại học, cao đẳng công lập là một
phương thức quan trọng trong việc điều tiết các nguồn lực tài chính nhằm
thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.
1.2.1.3. Mục tiêu quản lý nhà nước về tài chính đối với các trường đại
học, cao đẳng công lập
Thứ nhất, Huy động, tập trung tối đa và sử dụng có hiệu quả nguồn