Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng phương pháp trò
----- chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5 ----PHÒNG GD&ĐT CHỢ MỚI
TRƯỜNG TH D MỸ HỘI ĐÔNG

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIÊT NAM
Độc lập - Tự do – Hạnh phúc
Mỹ Hội Đông, ngày 27 tháng 11 năm 2015

BÁO CÁO
Kết quả thực hiện sáng kiến, cải tiến, giải pháp kỹ thuật, quản lý, tác nghiệp, ứng
dụng tiến bộ kỹ thuật hoặc nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng
I. Sơ yếu lý lịch bản thân và chức năng nhiệm vụ được giao:
- Họ và tên: Nguyễn Văn Nhựt
- Năm sinh: 1991
- Quê quán: Xã Mỹ Hội Đông - Chợ Mới – An Giang
- Chức danh: Giáo viên
- Cơ quan đơn vị: Trường TH D Mỹ Hội Đông
II. Đề tài sáng kiến kinh nghiệm: Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh
thông qua sử dụng phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5
III. Lĩnh vực: Khoa học
IV. Mục đích yêu cầu của sáng kiến:
 Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa tuổi, đặc
biệt ở lứa tuổi tiểu học. Bởi lẽ, nó phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi này. Bởi
vậy Trò chơi học tập được đánh giá cao trong giảng dạy.
* Trò chơi học tập là gì? Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học mà nó còn là
con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của học sinh. Phương pháp tổ chức trò
chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy và học của thầy và trò mà nó còn tạo cho
ta cảm giác thoải mái, tự tin, có sự sáng tạo, nhanh trí, có óc tư duy, tưởng tượng của học
sinh. Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính là việc giáo viên hướng dẫn HS hoàn thành tốt
phẩm chất của con người mới XHCN.
* Tổ chức trò chơi: Là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháp học tập


Học sinh

Tỉ lệ

Số HS muốn được tham gia, hiểu mục đích và thu được kết quả sau
trò chơi học tập trong môn khoa học.

8

22,9%

Số HS muốn được tham gia, nhưng chỉ tham gia với mục đích vui
chơi là chính mà chưa hiểu, chưa thu được kết quả sau trò chơi học
tập.

21

60%

Số học sinh HS chưa muốn tham gia trò chơi học tập

6

17,1%

 Sở dĩ các em chưa muốn tham gia hoặc tham gia mà chưa thu được kết quả là do
một số nguyên nhân sau:
Các em chưa hiểu mục tiêu của trò chơi: chơi để làm gì? chơi nhằm mục đích gì?
Các em chưa hiểu rõ cách chơi, luật chơi, sự thi đua “thưởng - phạt”…giữa các đội

thông cảm...
+ Quá trình học tập còn trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn.
+ HS thấy nhanh nhẹn, cởi mở hơn.
+ HS tiếp thu bài tự giác hơn, tích cực hơn.
+ HS được hệ thống và củng cố kiến thức một cách chủ động.
* Nhưng một số ý kiến cho rằng, sử dụng phương pháp này sẽ gây ồn ào, mất trật tự ảnh
hưởng đến hoạt động khác, lại có ý kiến cho rằng phương pháp này chỉ là hình thức và thay
bằng hoạt động cá nhân, nếu có tổ chức cũng chỉ là gượng ép, miễn cưỡng.
 Mặt khác, một số giáo viên khi sử dụng Trò chơi học tập lại chưa biết lựa chọn
nội dung bài dạy để vận dụng phương pháp trò chơi cho hợp lý, hoặc trò chơi đưa ra không
có tác dụng thiết thực phục vụ mục tiêu bài học nên việc tổ chức Trò học tập chơi chưa đạt
hiệu quả cao…
Riêng tôi, tôi thấy phương pháp Trò chơi học tập có nhiều ưu điểm, không những giúp
HS tự khám phá, hình thành, có hứng thú, hệ thống kiến thức mà nó còn tạo cho các em có
sự thi đua, tính nhanh nhẹn, cởi mở, vui vẻ khi đến trường tạo điều kiện cho sự phát triển
toàn diện ở học sinh.
 Qua các năm giảng dạy, tôi thấy đa số học sinh rất muốn được tham gia Trò chơi
học tập nhưng vẫn còn không ít học sinh thụ động, tự ti, chưa mạnh dạn tham gia vào các
hoạt động này. Mặt khác, trong môn khoa học lớp 5 có rất nhiều tiết học cần sử dụng đến
phương pháp Trò chơi học tập để phát hiện kiến thức mới hoặc để củng cố kiến thức đã học.
Xuất phát từ những thực tế trên, qua nghiên cứu quá trình dạy học môn Khoa học lớp 5 ở
bậc tiểu học, là một giáo viên đang trực tiếp giảng dạy, kết hợp với những hiểu biết đã có và
những điều mới mẽ lĩnh hội được, trong khuôn khổ cho phép của một đề tài nghiên cứu, tôi
quyết định chọn đề tài này.
3. Nội dung sáng kiến:
3.1. Tiến trình và thời gian thực hiện:
- Để thực hiện được đề tài này tôi đã chuẩn bị từ năm học 2014-2015, tôi đã tiến
hành thử nghiệm một số tiết dạy ở lớp và rút ra được những ý sau:
+ Bước đầu cần phải tìm hiểu thực trạng học sinh còn thụ động, chưa tích cực trong
giờ học Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông. Từ đó đưa ra một số biện pháp giúp đỡ những

b/ Giúp học sinh xác định rõ mục đích của trò chơi.
 Trước khi tổ chức cho HS tham gia chơi, giáo viên cần giúp học sinh hiểu: Qua
trò chơi, các em sẽ tìm được những kiến thức gì, cũng cố hay khắc sâu, hệ thống được
những kiến thức gì?
 Phần lớn Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5 ở 2 dạng kiến thức: Chơi để
khám phá, hình thành kiến thức mới và chơi để củng cố, hệ thống hoá kiến thức đã học. Cụ
thể như sau:
 Trò chơi để hình thành kiến thức mới.
Tiết - Trang

Tên trò chơi

Mục đích trò chơi

Bé là con ai?

Học sinh (HS) nhận ra, mỗi trẻ em đều
có những đặc điểm giống bố, mẹ mình.

T2,3-Trang 6

Ai nhanh, ai đúng?

Học sinh (HS) biết phân biệt đặc điểm
về mặt sinh học và xã hội của nam và nữ.

T6-Trang 14

Ai nhanh, ai đúng?


T36-Trang 74

Nhà khoa học trẻ

Học sinh (HS) biết các phương pháp
tách các chất ra khỏi hỗn hợp.

T1-Trang 4

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông

Học sinh (HS) giải thích được HIV,
AIDS là gì? Các đường lây bệnh HIV.

Trang 4

Nguyễn Văn Nhựt


Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng phương pháp trò
----- chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5 -----

T37-Trang 77
T38,39-Trang 78

Đố bạn
Bức thư bí mật

T55-Trang 112



T9,10-Trang 20

Chiếc ghế nguy hiểm

Thực hành để củng cố sự hiểu biết về
tác hại của chất gây nghiện.

T11-Trang 24
T18-Trang 38
T20,21-Trang 42
T34-Trang 68
T49,50-Trang 100
T52-Trang 106
T63-Trang 130

Ai nhanh, ai đúng?
Ứng xử khôn khéo

Củng cố về giá trị dinh dưỡng của
thuốc và cách sử dụng thuốc an toàn.
Học sinh (HS) biết cách ứng xử khi bị
xâm hại.
Củng cố cách phòng tránh 1 số bệnh
thường gặp đã học.

Ai nhanh, ai đúng?

Củng cố kiến thức về chủ đề:Con
người và sức khoẻ.

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông

Trang 5

Nguyễn Văn Nhựt


Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng phương pháp trò
----- chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5 ---- Sau khi các em đã hiểu được mục đích của trò chơi, thấy được sự hấp dẫn của trò
chơi các em sẽ chủ động tham gia chơi mà không cần giáo viên ép buộc. Để có được điều
đó, giáo viên cần xây dựng trò chơi học tập sao cho hợp lý; hợp lý về thời gian; hợp lý về
hình thức chơi; về luật chơi; về hình thức khen thưởng…
3.2.2. Biện pháp thực hiện:
a/ Cách xây dựng trò chơi học tập.
- GV có thể tổ chức một hoạt động học tập thành một trò chơi học tập khi đã có đủ các
điều kiện sau:
 Về đồ dùng, dụng cụ phục vụ cho trò chơi.
 Về thời gian, thời điểm chơi, không gian chơi.
 Có cách chơi, luật chơi rõ ràng.
 Có cách tính điểm để phân định “thắng - thua”, khen thưởng…
- Các yếu tố đó là sự chuẩn bị cụ thể chu đáo của giáo viên, góp phần quyết định sự
thành công hay không của trò chơi.
 Sự chuẩn bị đồ dùng học tập cho HS tham gia trò chơi.
Đối với mỗi tiết học nói chung hay với mỗi trò chơi học tập nói riêng, giáo viên cần
xác định rõ: Để phục vụ cho trò chơi này cần đến những đồ dùng nào? Dụng cụ nào?
Phương tiện nào?... Từ đó, giáo viên dành thời gian để chuẩn bị (hoặc giao cho học sinh
chuẩn bị ) chu đáo.
• VÍ DỤ:
 Thực hiện trò chơi tiếp sức “HIV lây hay không?’’ (T17-Trang 36) cần chuẩn bị:
- 2 bộ thẻ chữ ghi các hành vi có nguy cơ lây nhiễm hoặc không lây nhiễm như:

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông

Trang 6

Nguyễn Văn Nhựt


Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng phương pháp trò
----- chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5 ----Giáo viên cần vẽ:
- 2 tranh câm:

Sơ đồ cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa:

-

2 bộ thẻ chữ có ghi tên các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa:

Hạt phấn

Đầu nhụy

Vòi nhụy

Ống phấn

Bao phấn

Bầu nhụy
Noãn


ra vào thời điểm nào, giáo viên cũng cần xác định thời gian cho hợp lý, không để ảnh hưởng
đến thời gian của tiết học hoặc thời gian của tiết học khác.
* VÍ DỤ:
 Trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng?” (Tiết 14 -Trang 30), đây là hoạt động đầu tiên của
tiết học, cũng là một hoạt động chính giúp học sinh hiểu được:
+ Tác nhân gây bệnh viêm não.
+ Tác hại của bệnh viên não.
+ Lứa tuổi hay mắc bệnh viêm não.
+ Đường lây truyền bệnh viêm não.
Bởi vậy, giáo viên cần dành từ 4-5 phút để HS có đủ thời gian để đọc các thông tin
trong sách giáo khoa (SGK) - Thảo luận rồi lựa chọn đáp án đúng. Đáp án đúng chính là
những kiến thức mới mà các em đã tự tìm hiểu, khám phá cho bản thân.
 Trò chơi: "Ghép chữ" (Tiết 52-Trang 106), đây là trò chơi có mục đích để củng cố
kiến thức vừa học ở hoạt động trên, vì vậy giáo viên không cần quá nhiều thời gian cho trò
chơi, sẽ gây ảnh hưởng đến các hoạt động khác, chỉ cần từ 5-7 phút, đủ để học sinh đọc
nhanh nội dung ghi trên các tấm bìa rồi gắn vào: Sơ đồ nhị và nhuỵ của hoa.
Việc chuẩn bị chu đáo sẽ giúp cho giáo viên tự tin, chủ động trong tiết dạy. Bởi vậy
ngoài việc chuẩn bị về đồ dùng dụng cụ, xác định thời gian, thời điểm cho hợp lý giáo viên
cần xác định địa đểm, số lượng học sinh tham gia chơi cho mỗi trò chơi để phù hợp cả về
không gian, thời gian, phù hợp với cả 2 đối tượng học sinh.
 Địa diểm và đối tượng HS tham gia chơi.
Phần lớn các trò chơi được diễn ra trong lớp học. Tuy vậy, với mỗi trò chơi cũng cần
có khoảng không gian chơi cho phù hợp
* VÍ DỤ:
- Những trò chơi để hình thành kiến thức mới, thường tất cả các HS được tham gia
chơi, do vậy các em có thể ngồi ngay trong bàn học theo từng đội chơi, như trò chơi: Ai
nhanh, ai đúng? (Tiết 16-Trang 33). Hay trò chơi: Chiếc ghế nguy hiểm (Tiết 20-Trang
23), mặc dù đây là trò chơi để củng cố nội dung nhưng tất cả học sinh cần được tham gia,
các em cần xếp thành hàng dọc để lần lượt đi qua chiếc ghế nguy hiểm. Bởi vậy, nếu trời
không mưa, các em sẽ xếp hàng ngoài sân rồi lần lượt đi qua chiếc ghế vào lớp.

cần có sự giúp đỡ của giáo viên hoặc sự tán thưởng của bạn. Ở những trò chơi hình thành
kiến thức mới, giáo viên cần quan sát, nhắc nhở, giúp đỡ các em nếu các em còn lúng túng.
Ở trò chơi củng cố nội dung vừa học, bè bạn cũng cần có sự động viên bằng những tràng vỗ
tay… ( nhưng không quá ồn ào tránh ảnh hưởng đến lớp khác).
Bước 3: Nhận xét, đánh giá.
- Đây là bước thu hoạch của cả một quá trình chuẩn bị và làm việc ở trên. Bởi vậy, giáo
viên không được coi nhẹ bước này.
- Sau khi các đội chơi đã hoàn thành, giáo viên hoặc cán sự môn học sẽ là trọng tài để
phân định “thắng-thua” và quan trọng hơn là kết luận được rút ra để hình thành kiến thức
mới hoặc để nhấn mạnh, khắc sâu kiến thức đã học.
- Học sinh (hoặc đại diện của đội chơi ) báo cáo kết quả .
- Trọng tài đánh giá, phân định “thắng-thua’’- Tuyên dương đội thắng cuộc.
- Em học tập được gì qua trò chơi?
* VÍ DỤ:
 Trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng?” ( Tiết 14-Trang 30):

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông

Trang 9

Nguyễn Văn Nhựt


Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng phương pháp trò
----- chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5 -----

Bước 1: GV giới thiệu:
- Viêm não là một loại bệnh hết sức nguy hiểm. Nguyên nhân gây bệnh là gì? lứa tuổi
nào hay mắc bệnh? Bệnh nguy hiểm như thế nào? Các em sẽ khám phá qua trò chơi: “Ai
nhanh, ai đúng?”.

- Để thể hiện lại quá trình thụ phấn, thụ tinh ở thực vật có hoa, thầy sẽ tổ chức cho các
em chơi trò: “Ghép chữ vào hình”.
- Có 2 đội chơi, mỗi đội 7 em, các em sẽ chọn tấm thẻ có ghi chú thích ( hạt phấn; ống
phấn ; bao phấn ; bầu nhuỵ ; đầu nhuỵ ; noãn ; vòi nhuỵ ) để gắn vào sơ đồ câm: “Cơ quan
sinh sản ở thực vật có hoa” .Mỗi em chỉ được gắn một lần, bạn sau có thể sửa lại cho bạn
trước trong đội của mình, hết lượt mình, sẽ xuống đứng vào cuối hàng của đội. Đội nào
nhanh và đúng hơn là đội thắng cuộc, thời gian tối đa là 3 phút.
- Giáo viên cử HS tham gia chơi, (có đủ cả 3 đối tượng ).
Bước2: Học sinh hoạt động theo các yêu cầu trên.
Giáo viên quan sát, nhắc nhở học sinh (nếu học sinh còn lúng túng ).
Bước 3: Nhận xét, đánh giá.
- Đội trưởng báo cáo kết quả của đội. ( Chỉ vào từng bộ phận và nêu tên của bộ phận
đó).
- Trọng tài nhận xét, phân định “thắng-thua”, tuyên dương đội thắng cuộc.
- Em học được gì qua trò chơi?
Học sinh có thể học tập được về: Nội dung, kiến thức của bài học; về sự cẩn thận khi
làm việc; về sự nhanh nhẹn, khéo léo khi hoạt động…
Với sự chuẩn bị chu đáo, từ khâu soạn bài, chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ đến khâu tổ chức
cho học sinh tham gia trò chơi và bước thu hoạch ở phần đánh giá, nhận xét rồi đi đến
nội dung bài học cần rút ra, tôi thấy kết quả việc dạy và học ở lớp tôi đã có sự thay đổi.
V. Hiệu quả đạt được:
1. Những điểm khác biệt trước và sau khi áp dụng:
* Về phía học sinh: Tôi nhận thấy không khí trong những giờ tôi dạy môn Khoa học
trở nên phong phú, sôi nổi, học sinh học rất tích cực, các em tiếp thu bài một cách tự giác
tích cực hơn, quá trình học tập của các em trở nên nhẹ nhàng; các em được củng cố và hệ
thống hóa kiến thức một cách chặt chẽ; những em thụ động nhúc nhát vậy mà giờ đây các
em đã ham thích học tập, còn những em hoàn thành thì ngày càng năng động sáng tạo hơn.
* Về phía bản thân tôi: Tôi cảm thấy nhẹ nhàng hơn, không còn mệt mỏi khi truyền
thụ kiến thức tới học sinh vì các em tiếp nhận kiến thức một cách chủ động, tích cực thông
Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông


76,9%
(tăng 46,1% so với đầu năm)

Số HS muốn được tham gia, nhưng chỉ tham
gia với mục đích vui chơi là chính mà chưa
hiểu, chưa thu được kết quả sau trò chơi học
tập.

5

19,2%
(giảm 27% so với đầu năm)

Số học sinh HS chưa muốn tham gia

1

3,9%
(giảm 19,1% so với đầu năm)

3. Nguyên nhân thành công và tồn tại:
 Thành công: Tôi thấy rất vui, khi học sinh của mình có tiến bộ, không những về
kiến thức mà các em còn trở nên vui vẻ, nhanh nhẹn, cởi mở, khéo léo…trong hoạt động và
trong giao tiếp, đáp ứng đúng mục tiêu: Giáo dục toàn diện cho học sinh ngay từ bậc học
đầu tiên mà Bộ GD-ĐT đã đề ra.
Góp phần tạo sự hứng thú trong học tập cho học sinh, tạo không khí vui tươi, sinh động
trong lớp học. Giúp học sinh phát triển tư duy, linh hoạt, năng động hơn trong học tập. Học
sinh có điều kiện phát triển, củng cố, thực hành các kiến thức đã học. Giáo viên chỉ cần thay
đổi linh hoạt các hình thức là đã có thể tạo nên một trò chơi cho các em, giúp các em học

ra.
Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông

Trang 13

Nguyễn Văn Nhựt


Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng phương pháp trò
----- chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5 ----Bước 3: Nhận xét, đánh giá.
- Các đội chơi tổng kết, báo cáo.
- Trọng tài nhận xét, phân định “thắng-thua”, tuyên dương, khen thưởng…
 Học sinh rút ra điều cần ghi nhớ về nội dung bài học qua trò chơi.
 Nếu giáo viên thực hiện tốt những việc làm trên, có ý thức coi trọng Phương pháp
Trò chơi học tập, hiểu được tầm quan trọng của phương pháp này: không chỉ đơn thuần là
cung cấp kiến thức cho học sinh , phát huy tính tích cực, chủ động tìm tòi, khám phá kiến
thức cho học sinh mà còn tạo cho các em niềm vui học tập mỗi khi đến trường…Chắc chắn
chất lượng dạy và học môn khoa học nói riêng và các môn học khác nói chung sẽ được nâng
cao.
Do hạn chế về kiến thức, thời gian nên việc xây dựng đề tài không thể tránh khỏi
những thiếu sót, rất mong quý thầy góp ý kiến để đề tài ngày càng hoàn thiện hơn. Xin chân
thành cảm ơn Ban giám hiệu, các đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này.
Xin chân thành cảm ơn !

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông

Trang 14

Nguyễn Văn Nhựt