Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
MỤC LỤC:

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ
ĐỘNG, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH THCS TRONG CÁC BÀI VẼ TRANH ĐỀ TÀI..1

1/19


Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DH: Dạy học
GV: Giáo viên
HS: Học sinh
PPDH: Phương pháp dạy học
PP: Phương pháp

2/19


Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ
I- Lý do chọn đề tài.
1. Cơ sở lý luận.
Mỗi người mỗi nghề đều mang những đặc thù, đặc trưng riêng của từng
ngành nghề sao cho phù hợp với từng năng lực sở trường của mình. Nghề dạy
học được coi là một nghề cao quý bởi sản phẩm chủ yếu là nhân cách con người.
Muốn trở thành con người hữu ích đều phải trải qua sự giáo dục của nhà trường.

Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
a) Biểu hiện.
Giáo viên còn phải làm việc nhiều trong giờ dạy.
Trong giờ dạy vẽ tranh giáo viên còn nói nhiều nhưng thị phạm ít, hướng
dẫn ít nên học sinh không hiểu hoặc hiểu nhưng không sâu, không rõ ràng.
Học sinh ít được hoạt động để tự tìm ra kiến thức mà đa số là các em thụ
động trong việc trả lời câu hỏi, nghe, ghi chép v.v.
Việc sử dụng phương tiện dạy học chưa hợp lí, chưa khoa học thậm chí rất
ít sử dụng phương tiện dạy học.
b) Đánh giá chất lượng của những giờ học đó.
Tiết học trở nên nặng nề, căng thẳng.
Không phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh, học
sinh trở nên thụ động làm theo sự hướng dẫn, gợi ý của thầy là chủ yếu.
Giáo viên thì nói nhiều nhưng kiến thức đọng lại trong đầu học sinh lại
chẳng là bao vì học sinh không được tự mình tìm ra tri thức chỉ thụ động nghe,
ghi chép…
3. Về tính cấp thiết của đề tài.
Là một giáo viên mĩ thuật trực tiếp giảng dạy tôi luôn băn khoăn và cố
gắng học hỏi vấn đề vận dụng việc đổi mới phương pháp phát huy tính tích cực
của học sinh trong dạy phân môn vẽ tranh. Làm thế nào qua một tiết học mà
giáo viên vừa tổ chức cho học sinh biết được mục đích của đề tài, vừa vẽ được
một tác phẩm mang đúng nghĩa là giáo dục thẩm mĩ cho học sinh, mở rộng vốn
sống, vốn kinh nghiệm cho học sinh. Làm thế nào để học sinh phát huy được
tính tích cực của mình mà vẫn đảm bảo tính đặc trưng của bộ môn: “Phát huy
tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong các tiết dạy phân môn vẽ
tranh của bộ môn mĩ thuật ở trường THCS” theo hướng đổi mới phương pháp
thì làm thế nào? Đó là vấn đề tôi quan tâm và là lí do tôi chọn đề tài này.
II. Mục đích nghiên cứu.
Trong đề tài này hoàn toàn vì một mục đích chung của mục tiêu dạy học

1. Những nội dung lý luận liên quan trực tiếp đến vấn đè nghiên cứu
Đổi mới PPDH phân môn vẽ tranh
1.1. Khái niệm:
Đổi mới PPDH là đổi mới cách dạy của giáo viên và cách học của HS
đểHS tiếp thu kiến thức dễ dàng,nhanh và sâu sắc
1.2. Mục tiêu:
- Giáo dục thẩm mí ,giúp HS hiểu về cái đẹp của thiên nhiên và của tác
phẩm Mĩ thuật .Qua đó HS sẽ có cảm hứng tìm tòi và tạo ra cái đẹp,góp phần
xây dựng môi trường thẩm mĩ cho xã hội
- Phát triển khả năng tư duy hình tượng,sáng tạo góp phần hình thành
phẩm chất con người lao động mới ,đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại
hóa của nước ta hiện nay.
1.3. Những định hướng cơ bản về đổi mới PPDH nhằm phát huy tính tích
cực,chủ động,sáng tạo của HS THCS trong các bài vẽ tranh
Phát huy tính tích cực,chủ động,sáng tạo của HS THCS trong các bài vẽ
tranh.GV cung cấp những quy ước chung của một bài vẽ tranh,ngoài ra còn có
những gợi ý,so sánh,giới thiệu mà không có công thức,cũng như quy định dứt
khoát về lĩnh vực tranh đề tài,để phát huy trí tưởng tượng,sự tìm tòi,và quan
trọng hơn là hứng thú học tập cho HS.
2. Thực trạng việc dạy – học Mĩ thuật – phân môn vẽ tranh
2.1. Nhận xét chung:
Mĩ thuật,là một trong những môn học cần thiết cho sự phát triển cân
đối,hài hòa của HS.Hiện nay môn mĩ thuật đã đưa vào chương trình học ở bậc
THCS của hầu hết các nước trên thế giới.Môn Mĩ thuật là môn học độc lập có
mục tiêu,chương trình,SGK,sách hướng dẫn thiết bị riêng cho dạy và
học,GVđược đào tạo cơ bản,kết quả học tập của HS được đánh giá một cách
nghiêm túc.
Bên cạnh những thế mạnh đã có,việc dạy- học môn Mĩ thuật nói chung và
phân môn vẽ tranh nói riêng còn là vấn đề cần suy nghĩ :
2.1.1. Đội ngũ giáo viên dạy Mĩ thuật ở THCS còn thiếu nghiêm trọng về

điều kiện cơ sở vật chất và nhận thức nói trên hầu hết chỉ dừng lại ở các giờ hội
giảng của trường hoặc hội giảng huyện. Đa số các giờ học bình thường theo
thời khóa biểu diễn ra một cách buồn tẻ theo kiểu thông tin một chiều,GVcũng
sử dụng PP vấn đáp nhưng chủ yếu vẫn là thuyết trình và luyện tập,hầu như
không có hoạt động theo nhóm,các phương tiện DH cũng không được sử dụng
thường xuyên. Các bài vẽ tranh thường lặp đi,lặp lại một số nội dung quen
thuộc,HS không được quan sát thiên nhiên,khi vẽ không tìm tòi,suy nghĩ,bài vẽ
trở nên dễ dãi,cẩu thả… Vấn đề kiểm tra,đánh giá,xếp loại cũng không được đề
cao. Vào điểm thường không đúng với kết quả học tập của HS(để đảm bảo 60%
số điểm trên TB).Các giờ học ngoại khóa cũng không được thực hiện do điều
kiện ở nông thôn,do tính an toàn của HS...
2.3. Nguyên nhân
Chính là do chưa thực sự nhận thức đúng đắn mục đích, vai trò, vị trí của
môn MT trong hệ thống giáo dục phổ thông với giáo dục toàn diện cho HS của
một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên, và phụ huynh HS.
7/19


Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
3. Các biện pháp đã tiến hành
3.1. PP tìm hiểu để tài : Mục tiêu và nhiệm vụ của PP này ở phạm vi
rộng vì ngoài việc HS tìm hiểu đặc điểm nội dung,hình tượng ,đường nét ,màu
sắc ,bố cục…thì giáo viên phải truyền được cảm hứng cho HS.
3.1.1. Mục tiêu: Giúp HS:
- Tiếp cận với bài học,hiểu khái niệm,và hiểu sơ bộ về các nội dung của
đề tài
- Biết cách khai thác đề tài
- Cách bố cục ,cách tìm hình tượng
- Cách vẽ màu

- Bằng việc sử dụng phương tiện trực quan,giáo viên cung cấp kiến thức
cho học sinh từ khái quát đến chi tiết
- HS có cách nhìn toàn diện hơn trước mỗi dạng bài
- Tạo cảm hứng để HS suy nghĩ tìm tòi ý tưởng mới của bài
3.2.2. Giải pháp thực hiện
- Giáo viên nghiên cứu mục tiêu của bài để chuẩn bị đồ dùng dạy học,đảm
bảo rõ nội dung ,tránh trùng lặp.Cần phân loại đồ dùng dạy học như mô hình ,
hình ảnh,tranh hoặc thăm quan.
- Sử dụng đồ dùng dạy học đúng lúc ,đúng chỗ,không lạm dụng. Kết hợp
nhịp nhàng giữa lời giảng và động tác chỉ đồ dùng DH cùng với nét vẽ minh họa
để cho sự lĩnh hội của học sinh được đồng thời bằng cả thị giác và thính giác
- Tùy theo nội dung bài dạy GV có cách trình bày đồ dùng dạy học khác
nhau.Cụ thể là:
+ Trình bày cùng một lúc để HS có cái nhìn bao quát về nội dung bài học
+ trình bày theo trình tự bài giảng để HS theo dõi từng vấn đề của nội
dung bài học
+ giới thiệu đồ dùng dạy học theo từng nội dung xong,cất đi để học sinh
tập trung vào nội dung khác.Cuối cùng trình bày tổng thể để chốt lại nội dung
tổng quát của bài.
+ Cần chú ý tới vị trí trình bày đồ dùng dạy học: phải có ánh sáng chiếu
tới,kích thước to rõ ràng …sao cho mọi HS nhìn rõ
- GV cần có kế hoặch sưu tầm bài vẽ tranh của HS hoặc của họa sĩ để làm
tư liệu giảng dạy.sau khi đã có tư liệu ,cần phân loại từng bài dạy sao cho sát đối
tượng.Chính những bài vẽ của học sinh mới là minh chứng sinh động cho bài
dạy,bởi chúng sát nội dung,yêu cầu của bài học phù hợp với khả năng của học
sinh,vì vậy có tác dụng khích lệ động viên các em học tập.
Ngoài ra GV cần nghiên cứu, làm đồ dùng dạy học sát với từng bài học và
thực tế địa phương.

9/19

3.3.2. Giải pháp thực hiện
Trước khi dạy bài mới,giáo viên cần nghiên cứu kĩ các tình huống ,các
vấn đề cần gợi mở và gợi mở phải phù hợp với lực học của từng đối tượng học
sinh.
Vd1:ở hoạt động Tìm và chọn nội dung đề tài giáo viên có thể gợi mở để
khai thác đề tài sâu hơn: “ ngoài các gợi ý vừa nêu cuả đề tài môi trường em còn
biết về những hoạt động nào khác? Em hãy miêu tả về hình ảnh đó”.
Vd2: ở đề tài lực lượng vũ trang(mĩ thuật 9) “Em hãy kể tên các binh
chủng trong lực lượng vũ trang nhân dân?” đây là câu hỏi khó, HS có thể trả lời
thiếu hoặc sai. Nhưng qua câu hỏi này đã tác động đến suy nghĩ và nhu cầu
muốn tìm hiểu của học sinh.Lúc này giáo viên có thể sử dụng hình ảnh về các
lực lượng vũ trang để giới thiệu về đặc điểm của từng binh chủng.
Hoặc ở hoạt động thực hành có thể gợi mở về cách vẽ: Ví dụ:em thấy nét
vẽ này hoặc hình vẽ này đã được đẹp chưa( đối với hs trung bình và yếu),giáo
viên cần chỉ ra những sai sót một cách cụ thể đồng thời yêu cầu học sinh tự sửa
theo khả năng của mình; “em nhớ lại xem hình ảnh các bạn đang nhảy dây ngoài
sân trường như thế nào? ,các động tác ra sao ?(đối với học sinh khá);Các em hãy
quan sát lại bài mình và tìm ra những chỗ chưa được đẹp?em có thể sửa chúng
đẹp hơn không?(đối với học sinh giỏi).
Những câu hỏi trên có ý nghi vấn,đồng thời tin vào khả năng của học
sinh,khích lệ ,động viên để các em tự sửa bài mình đẹp hơn
11/1
9


Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
Về đánh giá bài vẽ tranh giáo viên cũng có thể sử dụng PP gợi mở để
hướng dẫn học sinh tự đánh giá bài trong lớp:
Vd: Em thấy trong lớp có bao nhiêu bạn vẽ đúng đề tài và có bao nhiêu

+ Vẽ hình phù hợp với nội dung,hài hòa giữa cảnh chính và cảnh phụ
+ Vẽ màu có đậm nhạt, tạo không gian cho bức tranh.
+ HS biết nhận xét và xếp loại bài vẽ trong lớp
12/1
9


Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
3.4.2.Giải pháp thực hiện
- GV nghiên cứu bài trước khi dạy để xác định các tình huống cần hỏi và
đặt giả thiết cho những câu trả lời của học sinh, kết hợp thêm các câu hỏi gợi mở
mỗi khi học sinh chưa trả được, hoặc trả lời sai.
- Mỗi hoạt động dạy – học cần sử dụng vấn đáp vào đúng trọng tâm kiến
trức của hoạt động đó. Vd: ở hoạt động 2(cách vẽ) GV sử dụng 2 bức tranh có
bố cục khác nhau và đật câu hỏi: Em thích nhất bố cục nào? vì sao em lại thích
bố cục đó?.GV có thể gọi một vài HS trả câu hỏi đó. Lúc này giáo viên có thể
phân tích thêm để học sinh biết về cách bố cục nói chung. Hoặc ở phần luyện
tập GVcó thể đặt câu hỏi về cách chọn đề tài,những nội dung mới độc đáo ví dụ
ngoài những hình ảnh có trong SGK em còn biết về những hình ảnh nào
khác?.khi học sinh trả lời được vài nội dung,giáo viên lại đặt câu hỏi tiếp: Em
thể hiện một trong những nội dung đó được không? Vì nếu em thể hiện được nội
dung đó thì bức tranh sẽ có tính độc đáo,tạo được vẻ đẹp riêng.
* Tóm lại :Có thể nói PP vấn đáp là phương tiện truyền dẫn của những
PP khác,là tất yếu trong đổi mới PP.Việc trao đổi giữa giáo viên và học sinh
cũng thông qua vấn đáp,ngoài ra còn giúp cho học sinh phát huy được tính tích
cực trong học tập.Nếu thực hiện nhuần nhuyễn và có trọng tâm,thì giờ học sẽ sôi
nổi mọi học sinh sẽ được phát biểu ý kiến xây dựng bài .Tuy nhiên nếu không
thực hiện tốt,hệ thống câu hỏi dườm dà,không trọng tâm kiến thức thì giờ học sẽ
mất nhiều thời gian(cháy giáo án). Trên đây là một số giải pháp giúp giáo viên

vận dụng lý thuyết vào thực thành để tạo nên một bài vẽ có hiệu quả.
3.5.2. Giải pháp thực hiện:
Giáo viên giúp học sinh nhớ lại những gì đã nghe ở phần lý thuyết rồi tự
tìm cách giải quyết bài tập
Giáo viên quan sát lớp,điều hành thời gian đảm bảo thời gian đúng tiến
độ.Cung cấp thêm kiến thức cần thiết cho cả lớp,nếu ở phần giảng lí thuyết chưa
có điều kiện hay chưa khắc sâu được cho học sinh

.
Học sinh trong giờ luyện tập vẽ tranh
- Chỉ ra thiếu sót ngay trên bài học sinh vì đối với thực hành GV dạy ngay
“hiện trạng” bài vẽ của học sinh và HS học ngay trên bài vẽ của mình là tốt
nhất,vì tất cả cái sai, cái đúng,cái hợp lí hay chưa hợp lí, cái đẹp hay chưa đẹp
đều được biểu hiện một cách rõ ràng ,cụ thể ngay trên từng bài vẽ mà khi nghe
14/1
9


Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
giảng chúng chỉ là những thuật ngữ chung chung, trừu tượng ,đôi khi khó
hiểu.VD HS vẽ chủ đề lễ hội, giáo viên có thể gợi ý để HS nhớ lại một lễ hội ở
quê mình có đặc điểm gì về màu sắc, số lượng người tham gia, các hoạt động,
cảnh quan, trang phục…Hoặc về đề tài lao động GV gợi ý để học sinh nhớ lại
các động tác trồng cây, quét dọn vệ sinh. Ngoài ra hướng dẫn cụ thể về bố cục,
cách vẽ hình cho từng em. Trong phần làm bài GV có thể dùng một số bài tốt
hoặc chưa tốt để học sinh nhận xét và rút kinh nghiệm . Được sự chỉ dẫn của
giáo viên, học sinh nhận ra ngay những thiếu sót , những gì chưa hợp lý ở bài vẽ
của mình và tìm cách điều chỉnh cho bài vẽ tốt hơn. Đó chính là cách học mang
lại hiệu quả cao, vì HS tự giác học tập.

Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
- HS được tham gia vào hoạt động nhóm, rèn luyện kĩ năng triển khai hoạt
động nhóm nhanh và có hiệu quả.
- Qua hoạt động nhóm giáo dục cho học sinh có tinh thần tập thể,biết phối
hợp với mọi người trong các công việc sau này.
3.6.2. Giải pháp thực hiện
Phương pháp học tập này được tiến hành dưới nhiều hình thức tùy thuộc
vào bài tập là câu hỏi hay bài thực hành:
+ Thảo luận câu hỏi: GV có thể chia lớp thành bốn nhóm rồi đặt tên cho
các nhóm (tên danh nhân,tên con vật,tên cây cỏ hoa trái, địa danh…). Vị trí có
thể kê bàn quay mặt vào nhau hoặc ngồi theo nhóm ở các khu vực tùy chọn.
Giao câu hỏi hoặc phiếu bài tập cho từng nhóm HS thảo luận.Cử nhóm
trưởng(để điều hành và thay mặt nhóm trình bày) và thư kí ghi chép…
+ Làm bài tập nhóm: giao bài tập cho từng nhóm để HS thảo luận tìm ra
bố cục, cách vẽ hình cách vẽ màu và cùng vẽ tranh. Vẽ tranh theo nhóm cần chia
nhóm nhỏ khoảng 3- 4 HS .
- Trước khi hoạt động nhóm GV hướng dẫn thể lệ và hình thức hoạt động
kết hợp gợi ý một số nội dung liên quan đến bài tập. Trong quá trình hoạt động
nhóm GV không nên góp ý hoặc can thiệp vào những vấn đề HS đang thảo luận.
- Sau khi HS hoàn thành bài tập nhóm trưởng thay mặt nhóm trình bày.
Các nhóm hoặc cá nhân khác, góp ý, bổ sung, tranh luận, đánh giá

16/1
9


Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
Kết quả của một hoạt động nhóm

Phân môn vẽ tranh là điển hình của óc quan sát, ghi nhớ và cảm xúc của
người vẽ.Vì thể loại vẽ tranh với nhiều đề tài khác nhau, mỗi đề tài lại có nhiều
nội dung và các hình ảnh khác nhau, đó là phân môn mà người vẽ có điều kiện
thể hiện các hoạt động trong cuộc sống của con người và phong cảnh thiên
17/1
9


Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
nhiên. Bài vẽ tốt là thể hiện được sự quan sát tinh tế ở một góc độ nào đó trong
cuộc sống, đối với học sinh là sự quan sát ngộ nghĩnh đáng yêu kết hợp với màu
sắc trong sáng vui tươi.Vì vậy giờ học vẽ tranh GV cần gợi ý để học sinh vận
dụng hết khả năng quan sát tinh tế của mình, và GV cần chuyền cảm hứng cho
HS điều đó sẽ quyết định cho một bài vẽ sinh động với những điều ngộ nghĩnh
đáng yêu.
Muốn được như vậy thì việc GV nghiên cứu và vận dụng tốt các phương
pháp dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động của HS sẽ mang lại hiệu quả tốt cho
mục tiêu đề ra.

18/1
9


Một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh THCS trong các bài vẽ tranh đề tài
PHẦN BỐN: HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN
Sau khi nghiên cứu và xây dựng nội dung một số phương pháp dạy học
nhằm phát huy tính tích tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh THCS trong
các bài vẽ tranh đề tài, cụ thể là trong những giờ học nỗ lực của thầy và trò, các