TRƯỜNG THCS SƠN THỦY
TỔ CHUYÊN MÔN 1

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

CHUYÊN ĐỀ:
“ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CHỦ ĐỘNG SÁNG TẠO CỦA
HỌC SINH”

Họ và tên:
Phan Thúc Bảy
Chức vụ:
Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Sơn Thủy

1


Lệ Thủy, tháng 9 năm 2015
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CHỦ ĐỘNG SÁNG TẠO CỦA
HỌC SINH
A. Lí thuyết chuyên đề:
I. LỜI NÓI ĐẦU
Chuyên đề “Đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ
động sáng tạo của học sinh” nhằm cung cấp cho giáo viên những kiến thức và kĩ
năng về đổi mới phương pháp dạy học.
Sau khi được bồi dưỡng theo chuyên đề, giáo viên sẽ :
a) Hình thành và phát triển những tri thức về phương pháp dạy học (PPDH) phát

- Có kĩ năng lập kế hoạch bài học và đánh giá giờ dạy của đồng nghiệp.
3. Thái độ
2


- Tự tin trong việc thực hiện PPDH phát huy tính tích cực.
- Quyết tâm đổi mới cách thực hiện PPDH.
II - NỘI DUNG
Nội dung 1: Cơ sở thực tiễn và lí luận của đổi mới PPDH
1.1. Cơ sở lí luận của đổi mới PPDH
* Đổi mới PPDH được hiểu như thế nào?
Đổi mới PPDH thực chất không phải là sự thay thế các PPDH cũ bằng
một loạt các PPDH mới. Về mặt bản chất, đổi mới PPDH là đổi mới cách tiến
hành các phương pháp, đổi mới các phương tiện và hình thức triển khai phương
pháp trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm của các phương pháp cũ và vận dụng
linh hoạt một số phương pháp mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động
và sáng tạo của người học. Như vậy, mục đích cuối cùng của đổi mới PPDH là
làm thế nào để HS phải thực sự tích cực, chủ động, tự giác, luôn trăn trở tìm tòi,
suy nghĩ và sáng tạo trong quá trình lĩnh hội tri thức và lĩnh hội cả cách thức để
có được tri thức ấy nhằm phát triển và hoàn thiện nhân cách của mình.
Những PPDH thường được sử dụng trước đây mà người ta vẫn gọi là
PPDH truyền thống, thí dụ phương pháp thuyết trình, phương pháp hỏi - đáp,
vẫn đang được thực hiện trong tất cả các giờ dạy của GV hiện nay. Nhưng nếu
các phương pháp này vẫn được tiến hành theo cái cách mà ở những thập niên
trước sử dụng thì chắc chắn nó trở nên kém hiệu quả. GV nên tập trung vào việc
tổ chức quá trình lĩnh hội kiến thức. Phương pháp thuyết trình sẽ trở nên tích
cực khi GV thuyết trình trong một lượng thời gian phù hợp và biết kết hợp một
cách nhuần nhuyễn, hợp lí và khoa học với các phương pháp khác để làm sao
HS thích thú và hào hứng hoạt động.
Những phương pháp có thể kết hợp với thuyết trình như: phương pháp

b) Chương trình THCS:
• Về nội dung
Nội dung chương trình được soạn thảo hiện đại, tinh giản, thiết thực và cập nhật
sự phát triển của khoa học – công nghệ, kinh tế – xã hội, tăng cường thực hành
vận dụng, gắn bó với thực tiễn Việt Nam tiến kịp trình độ phát triển chung của
chương trình giáo dục phổ thông của các nước trong khu vực và quốc tế. Hơn
nữa nội dung chương trình và sách giáo khoa có tính thống nhất cao, phù hợp
với trình độ phát triển chung của số đông HS, tạo cơ hội và điều kiện học tập
cho mọi HS, phát triển năng lực của từng đối tượng HS, góp phần phát hiện và
bồi dưỡng những HS có năng lực đặc biệt.
- Coi trọng đúng mức các kĩ năng sống trong cộng đồng, thích ứng với những
đổi mới diễn ra hằng ngày...
- Hình thành và phát triển các phẩm chất của người lao động Việt Nam như cần
cù, cẩn thận, có trách nhiệm, có lòng yêu thương nhân ái...
• Về phương pháp dạy học
Như vậy trước thực tiễn đổi mới của mục tiêu, nội dung chương trình
THCS, và cách đánh giá kết quả học tập của HS, PPDH cũng buộc phải thay đổi
theo. Đổi mới PPDH là nội dung hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất
lượng dạy và học, bởi vì :
- Thầy dạy thế nào để đạt được mục tiêu dạy học cụ thể đã đề ra và thầy có thể
đo được kết quả ấy ;
- Thầy dạy thế nào để hình thành được năng lực cho HS ;
- Thầy dạy thế nào để HS hứng thú với mọi hiện tượng xung quanh mình ;
- Thầy dạy thế nào để HS tìm được sự hữu dụng từ các kiến thức đã học ;
- Thầy dạy thế nào để HS có khả năng hợp tác, chia sẻ trong công việc, để biết
cùng chung sống và thích ứng dần với cuộc sống luôn biến động ;
- Thầy dạy thế nào để HS phát huy hết tiềm năng và sự sáng tạo của bản thân;
- Thầy dạy thế nào để HS có khả năng tự học, tự đánh giá ;
- Và thầy dạy thế nào để HS biết yêu cuộc sống, quê hương đất nước...
Trong giáo dục bậc THCS việc học tập của HS phụ thuộc rất nhiều vào

Trong quá trình lĩnh hội kiến thức, kĩ năng kĩ xảo ở HS, tính tích cực
được thể hiện từ cấp độ thấp nhất đến cấp độ cao nhất như sau :
Bắt chước: tính tích cực thể hiện ở sự cố gắng làm theo mẫu hành động, thao
tác, cử chỉ hành vi hay nhắc lại những gì trải qua...
Tìm hiểu và khám phá : tính tích cực thể hiện ở sự chủ động hoặc ý muốn hiểu
thấu đáo vấn đề nào đó để sau đó có thể tự giải quyết vấn đề...
Sáng tạo: tính tích cực thể hiện ở khả năng linh hoạt và hiệu quả trong giải quyết
vấn đề...
Trong quá trình dạy học, GV là chủ thể tổ chức, điều khiển và HS là chủ
thể hoạt động học tích cực chủ động và sáng tạo. GV phải cải tiến không ngừng
PPDH và giúp HS cải tiến phương pháp học.
Những tri thức đã học sẽ tạo ra một trình độ ở người học, GV phải dựa vào trình
độ này để hướng dẫn HS nâng cao lên một trình độ mới.
2.2. Đổi mới PPDH theo hướng kết hợp một cách nhuần nhuyễn và sáng tạo
các PPDH khác nhau (truyền thống và hiện đại) sao cho vừa đạt được mục
tiêu dạy học vừa phù hợp với đối tượng và điều kiện thực tiễn.
Không có một PPDH nào là tồi, mỗi phương pháp đều có những giá trị
riêng của nó. Tính hiệu quả hay không hiệu quả của phương pháp phụ thuộc vào
người sử dụng biết phát triển và thích nghi nó đến mức độ nào. Nếu các PPDH
được kết hợp và bổ sung cho nhau thì cách dạy học ấy sẽ phù hợp được với đối
tượng học đa dạng, chống sự nhàm chán và tạo ra sự
năng động trong cách nghĩ cách làm của HS.
2.3. Đổi mới PPDH theo hướng phát triển khả năng tự học của HS
5


Cần hình thành cho HS phương pháp tự học, tăng cường các hoạt động tự
tìm kiếm tri thức hay ứng dụng tri thức vào cuộc sống.
Nguồn gốc của tính tích cực là nhu cầu. Khi đứa trẻ có nhu cầu thì nó sẽ
tự giác tìm kiếm tri thức. Khi phát hiện các tình huống mâu thuẫn của lí thuyết

- HS học qua tình huống thực tiễn cuộc sống.
- HS giải thích được thực tiễn bằng lí thuyết đã học.
- HS được thực hành trao đổi, phối hợp, hợp tác trong nhóm.
- HS được rèn luyện kĩ năng diễn đạt trong nói và viết.
- HS được rèn kĩ năng cùng chung sống.
- HS được đi vào cuộc sống thực để có kinh nghiệm thực tế...
2.6. Đổi mới PPDH theo hướng sử dụng phương tiện kĩ thuật hiện đại vào
dạy học.
6


Các phương tiện chủ yếu là phương tiện nhìn, nghe, nghe nhìn, các
chương trình phần mềm hỗ trợ,...
Sử dụng phương tiện kĩ thuật để chuyển tải nội dung kiến thức thực sự sẽ
mang lại hiệu quả cao nếu người dạy không lạm dụng nó, phải sử dụng nó theo
đúng quy tắc sư phạm trong sử dụng phương tiện dạy học.
Sử dụng phương tiện đa dạng trong dạy học giúp cho PPDH trở nên sinh
động hơn và tạo ra được hứng thú và tính tích cực ở người học.
2.7. Đổi mới PPDH theo hướng đổi mới cả phương pháp kiểm tra và đánh
giá kết quả học tập của HS. Đánh giá là khâu cuối cùng của quá trình dạy học
và nó có thể góp phần điều chỉnh nội dung và PPDH.
Ngược lại, đổi mới PPDH sẽ phải đổi mới cách thức kiểm tra và đánh giá.
Không đổi mới phương pháp kiểm tra và đánh giá thì đổi mới PPDH chỉ là hình
thức. Trong đánh giá, GV lưu ý một điều rằng cần phải chuyển sự đánh giá của
GV thành quá trình tự đánh giá của HS về kết quả học tập và rèn luyện của bản
thân. Cả thầy và trò cần đánh giá kết quả đạt được trong hoạt động của mình
theo hệ mục tiêu đã đề ra.
2.8. Đổi mới PPDH theo hướng đổi mới cách thiết kế bài dạy, lập kế hoạch
bài học và xây dựng mục tiêu bài học
Các thành tố của quá trình dạy học: mục đích, nhiệm vụ, nội dung, hình

2) Một số đặc điểm của PPDH
a) Tính khách quan và chủ quan của PPDH
Tính khách quan: Mọi PPDH đều phải xuất phát từ đối tượng, từ đặc
điểm, quy luật vận động, cấu trúc của đối tượng. Đối tượng của PPDH vừa là
nội dung dạy học vừa là người học.
Tính chủ quan: PPDH do các chủ thể GV và HS tiến hành. Hiệu quả của
PPDH phụ thuộc vào năng lực người sử dụng. Vì vậy, sự nhuần nhuyễn, linh
hoạt và sáng tạo tích cực trong việc sử dụng PPDH là yếu tố quyết định hiệu quả
dạy học.
b) Tính mục đích của PPDH
PPDH chịu sự quy định của mục đích và nội dung dạy học. Thực chất
PPDH là phương thức để đạt được mục đích. Do vậy mỗi mục đích dạy học đòi
hỏi PPDH tương ứng và mỗi PPDH bao giờ cũng hướng tới đạt mục đích cụ thể
nào đó. Không có một PPDH nào lại đạt được tất cả các mục đích.
Mỗi PPDH giúp HS đạt được trình độ năng lực nhất định. Việc xác định mục
đích hình thành năng lực ở HS để chọn PPDH phù hợp là điều quan trọng (thí dụ
B.Bloom chia mức độ nhận thức: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích,
tổng hợp, đánh giá).
c) PPDH gắn liền với nội dung dạy học
d) PPDH gắn liền với đặc điểm đối tượng và hình thức tổ chức lớp học
3. Dấu hiệu đặc trưng của PPDH theo hướng tích cực hoá
3.1 Tổ chức các hoạt động đa dạng và phong phú
Tổ chức các hoạt động đa dạng và phong phú để giúp HS lĩnh hội kiến
thức và hình thành kĩ năng. Điều này có nghĩa là phải tổ chức cho HS hoạt động
một cách tích cực, HS là người tham gia các hoạt động ấy, chúng tự tìm tòi,
khám phá... dưới sự hướng dẫn của GV. Ví dụ :
HS phải trao đổi, thảo luận để giải quyết nhiệm vụ, HS được đóng vai, được
tham gia vào trò chơi học tập, đóng kịch diễn xuất... GV chú ý cho HS nhiều cơ
hội thực hành, thực tập, được thể hiện, được phát biểu trên lớp...
3.2 Tổ chức các hoạt động phát triển khả năng tự học của HS

10) Trong khi giảng bài, bạn có khả năng đặt 2 câu hỏi mỗi phút không ?
3.4 Linh hoạt trong phương pháp và ứng xử sư phạm
Sự linh hoạt trong sử dụng PPDH, ứng xử sư phạm để thích ứng với sự
thay đổi của đối tượng và hoàn cảnh là yếu tố quan trọng cho sự thành công của
mỗi bài dạy. Phối hợp nhiều PPDH sẽ giúp cho HS đỡ nhàm chán và có hứng
thú hơn tới môn học, đặc biệt trẻ càng nhỏ, sự thay đổi càng cần thiết. Hơn nữa
sự phong phú về PPDH sẽ đáp ứng được yêu cầu giáo dục cá biệt và đáp ứng
được lớp học đông người. Mỗi HS có những thói quen hoạt động trí óc khác
nhau nên một PPDH chỉ có thể phù hợp với một số đối tượng nhất định. Linh
hoạt trong sử dụng nhiều PPDH sẽ giúp cho mọi HS đều có cơ hội bình đẳng
trong lĩnh hội kiến thức và kĩ năng kĩ xảo.
3.5 Luôn kiểm tra đánh giá kiến thức và kĩ năng đạt được ở HS
Kiểm tra và đánh giá là khâu then chốt của quá trình dạy học. Đánh giá
vừa nhằm mục đích xác định mức độ năng lực và kiến thức được hình thành ở
người học, vừa giúp người thầy điều chỉnh hoạt động dạy của mình. Sự đánh giá
của thầy về kết quả học của trò dần phải chuyển sang thành kĩ năng tự đánh giá
ở trò. Sự tự đánh giá giúp cho sự phát triển khả năng tự học của HS. Đánh giá
phải theo những mục tiêu bài dạy đã đề ra và theo đúng cấp độ năng lực.
3.6 Những điều kiện và giải pháp để thực hiện đổi mới PPDH thành công
- Chương trình và sách giáo khoa (SGK) Chương trình và SGK cần được điều
chỉnh lại cho phù hợp với mục tiêu giáo dục và dạy học: Giảm bớt khối lượng
kiến thức mang tính nhồi nhét, tinh lọc những thông tin cơ bản để thầy trò có đủ
thời gian hoạt động biến chúng thành năng lực thực tiễn, giảm bớt những câu
hỏi kiểm tra trí nhớ thuần tuý, tăng câu hỏi phân tích, khám phá, tự nghiên cứu...
- Phương tiện và điều kiện dạy học
Cần đổi mới trang thiết bị dạy học để có thể phát huy tối đa chức năng của các
PPDH tích cực. Sử dụng phương tiện dạy học hợp lí sẽ giảm đi những thời gian
“chết” của lớp học, thí dụ HS không phải chờ GV viết bảng quá lâu hay vẽ một
9


* Phương pháp sáng tạo.
3) Theo cấu trúc hoạt động (Babanxki)
* Phương pháp tổ chức hoạt động nhận thức.
* Phương pháp kích thích động cơ.
* Phương pháp kiểm tra và tự kiểm tra kết quả học tập.
4) Theo đối tượng lĩnh hội (Đanhilop, Exipov)
* Phương pháp tìm tòi tri thức mới.
* Phương pháp hình thành kĩ năng kĩ xảo.
* Phương pháp kiểm tra đánh giá kĩ năng kĩ xảo.
5) Theo đặc điểm và tính chất của hoạt động
* Phương pháp giải thích bằng lời.
* Phương pháp hoạt động tìm kiếm tri thức mới.
* Phương pháp vận dụng tri thức để hình thành kĩ năng kĩ xảo.
* Phương pháp kiểm tra đánh giá tri thức.
10


B. Tổ chức thực hiện
1. Thông qua lí thuyết chuyên đề
- Thời gian: 15/9/2015
- Người thực hiện: Đ/C Phan Thúc Bảy: GV Toán - Lý.
2. Soạn giáo án. Thông qua giáo án
- Thời gian: 17/9/2015
- Người thực hiện:
Môn Toán: Đ/C Quỳnh, Đ/C Bảy.
Môn Lý: Đ/C Hiên
Môn Tin: Đ/C Hiếu
- Toàn thể GV nghiên cứu bài dạy, chuẩn bị ý kiến thảo luận.
3. Dạy thực nghiệm
- Thời gian: 20/9/2015