1

A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài:
Mĩ thuật là nghệ thuật tạo ra cái đẹp nhằm phục vụ nhu cầu vật
chất và tinh thần của con người. Đúng thật như vậy, nhà văn hào lớn
của giai cấp vô sản Mác Xim Goóc Ky đã nói: “Con người bản tính là
nghệ sĩ, bất cứ ở đâu và vào lúc nào con người cũng muốn đưa cái đẹp
vào cuộc sống”.
Hàng năm, ngành giáo dục đều tổ chức thi học sinh giỏi môn Mĩ
thuật nhằm phát huy tinh thần học tập và phát triển toàn diện về Đức Trí - Thể - Mĩ nhằm phát hiện năng khiếu thực sự, từ đó có kế hoạch
bồi dưỡng, hi vọng các em sau này sẽ trở thành hoạ sĩ, nhà điêu khắc,
nhà kiến trúc sư trong tương lai. Để đạt được điều đó, ngoài năng khiếu
bẩm sinh, sự say mê học tập của các em thì lòng nhiệt tình cũng như
kinh nghiệm, kiến thức vững vàng của người thầy giáo rất cần thiết.
Người thầy phải biết vận dụng linh hoạt các kĩ thuật dạy học tích cực
cũng như đổi mới các phương pháp trong dạy học phù hợp với thời kì
mới.
Đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng các kĩ thuật trong dạy
học là nhiệm vụ cấp thiết đang đặt ra cho ngành giáo dục hiện nay.
Nghị quyết Đại hội đại biểu lần IX của Đảng đã chỉ rõ: “Đổi mới


2

phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào
tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm
chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay”. Đất nư ớc ta đang
chuyển mình mang tầm vóc lịch sử, đang từng bước hội nhập với khu
vực và quốc tế. Hơn bao giờ hết cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật
đang diễn ra mạnh mẽ thì yêu cầu xây dựng một chiến lược con người

tích cực hơn. Vì vậy tôi đã nghiên cứu và lựa chon đề tài luận văn là:
“Áp dụng kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học mĩ thuật ở bậc Trung
học cơ sở” góp phần cho việc ứng dụng các kĩ thuật dạy học vào các
phương pháp dạy học tích cực được tốt hơn, phù hợp với sự phát triển
hiện của xã hội.
2. Tình hình nghiên cứu:
Trong những năm qua, cùng với sự phát triển chung của giáo dục
phổ thông, hoạt động đổi mới phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học


4

tích cực đã từng bước được quan tâm và đạt được những kết quả bước
đầu đáng ghi nhận. Đông đảo giáo viên có nhận thức đúng đắn về đổi
mới phương pháp dạy học. Nhiều giáo viên đã xác định rõ sự cần thiết
và có mong muốn sử dụng đồng bộ giữa đổi mới phương pháp dạy học
cũng như áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực trong công tác giảng
dạy. Đưa các kĩ thuật dạy học tích cực vào trong sinh hoạt chuyên môn
các nhà trường. Ở đó giáo viên phân tích các vấn đề liên quan, các ưu
nhược điểm của từng kĩ thuật dạy học nhằm áp dụng vào trong các tiết
học sao cho hiệu quả.
Việc nghiên cứu các kĩ thuật dạy học dưới nhiều hình thức như
thảo luận trong tổ chuyên môn, nghiên cứu từ tài liệu, học qua bồi
dưỡng thường xuyên, qua các trang mạng... đã thể hiện vai trò, vị thế
của kĩ thuật dạy học trong giai đoạn hiện nay. Trong giai đoạn hiện nay,
các kĩ thuật dạy học được nói đến nhiều, có nhiều tài liệu phân tích,
hướng dẫn. Nhưng việc áp dụng các kĩ thuật dạy học vào thực tế là một
vấn đề còn nhiều điều bất cập cần được tháo gỡ.
Việc nghiên cứu các kĩ thuật dạy học hiện đại ngày nay có ý
nghĩa hết sức quan trọng trong dạy học theo phương pháp đổi mới. Vì

Là hệ thống các kĩ thuật dạy học tích cực môn mĩ thuật trong trường
trung học cơ sở.
4.2. Phạm vi nghiên cứu:
Nghiên cứu các kĩ thuật dạy học tích cực được áp dụng trong
giảng dạy mĩ thuật ở trường trung học cơ sở Bắc Sơn nói riêng và cấp
THCS nói chung.
5. Phương pháp nghiên cứu:
- Sử dụng phương pháp thu thập tài liệu, tự học, tự nghiên cứu qua tài
liệu, sách vở, các trang mạng, các dự án đổi mới phương pháp dạy học.
- Phương pháp tư duy: Thu thập thông tin, phân tích tổng hợp và xử lí
thông tin.
6. Những đóng góp mới của đề tài:
Từ thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy việc sử dụng các kĩ thuật dạy
học trong các tiết dạy đã đem lại kết quả tốt đẹp trong dạy và học.
Học sinh rất say mê hứng thú khi tìm hiểu bài học. Các em hiểu bài
nhanh và nắm bài vững. Số học sinh hiểu và nắm được bài ngay tại lớp
ngày càng tốt hơn. Các em yêu thích và say mê bộ môn hơn, số học
sinh giỏi và khá ngày càng tăng, số học sinh yếu cũng giảm dần. Vai
trò của bộ môn vì thế cũng được tăng lên. Góp phần đổi mới công tác


7

dạy học môn mĩ thuật nói riêng và môn học trong chương trình phổ
thông nói chung theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh.
Là giáo viên đang đứng trên bục giảng khi nghiên cứu đề tài này
nó giúp tôi nắm vững lí luận, nội dung và yêu cầu của một số kĩ thuật
dạy học tích cực có thể áp dụng có hiệu quả hơn trong quá trình dạy
học để nâng cao chuyên môn nghiệp vụ. Từ đó tôi có thể đưa ra một số
điểm mới của đề tài là:



9

Với mục tiêu là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí
tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá
nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt
Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, giáo
dục thẩm mĩ có mục tiêu là phát triển năng lực, thẩm mĩ cho mỗi thành
viên trong xã hội, góp phần quan trọng vào việc hình thành con người
mới, sự phát triển năng lực thẩm mĩ sẽ giúp con người biết nhận thức
và đánh giá, biết vận động và sáng tạo theo quy định cái đẹp, giáo dục
thẩm mỹ ở trường phổ thông được thực hiện chủ yếu trong các giờ
chính khoá trong nhà trường.
Giáo dục mĩ thuật ở trường phổ thông không nhằm đào tạo hoạ sĩ
hay những người chuyên làm nghề mĩ thuật mà giáo dục thẩm mĩ cho
học sinh là chủ yếu, tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc, làm quen,
thưởng thức cái đẹp, tập tạo ra cái đẹp, vận dụng cái đẹp vào sinh hoạt
học tập hàng ngày và những công việc mai sau, môn mĩ thuật nâng cao
năng lực, quan sát, khả năng tư duy hình tượng sáng tạo bồi dưỡng,
phương pháp làm việc khoa học, nhằm hình thành ở học sinh phẩm chất
con người lao động mới, đáp ứng đòi hỏi của xã hội phát triển ngày
càng cao.
1.1.2. Nhiệm vụ:


10

Giáo dục thẩm mĩ cho học sinh thông qua ngôn ngữ tạo hình: vẻ
đẹp của bố cục, hình tượng, đường nét, màu sắc... Cung cấp một số

Cách sắp xếp trang trí; màu sắc và cách đùn màu trong trang trí; cách vẽ trang
trí: Kẻ trục đối xứng và phác mảng, vẽ đậm nhạt, vẽ họa tiết, vẽ màu.;
- Họa tiết trang trí, họa tiết dân tộc.
- Đơn giản và cách điệu.
- Chữ in hoa và cách kẻ chữ in hoa nét đều, nét thanh nét đậm.
- Tranh trí cơ bản: tranh trí hi9nhf vuông hình tròn, hình chữ nhật.
- Trang trí ứng dụng: Tranh trí thảm, khăn trải bàn, lọ cắm hoa, lều trại, bìa
sách, bìa lịch, kẻ khẩu hiệu, vẽ biểu đồ, phóng tranh…
c. Vẽ tranh: (34 tiết)
- Cách vẽ tranh: Tìm chọn nội dung đề tài, vẽ phác thảo mảng, vẽ hình, vẽ
màu.
- Vẽ tranh sinh hoạt, lễ hội, phong cảnh, chân dung, tranh minh họa…
d. Thường thức mĩ thuật:
- Sơ lược mĩ thuật việt Nam thời kĩ cổ đại; Sơ lược mĩ thuật thời Lý, Trần,
thời Lê, thời Nguyễn.


12

- Sơ lược về mĩ thuật thế giới; Mĩ thuật Ai cập, Hi Lạp, La Mã thời cổ đại,
thời phục hưng, thời hiện đại và mĩ thuật một số nước châu Á.
- Sơ lược mĩ thuật Việt Nam thời kì trước cách mạng tháng 8/1945; thời kì
1945 – 1975 và khuynh hướng mĩ thuật hiện đại Việt Nam.
1.2 . MỘT SỐ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC:

- Kĩ thuật “đặt câu hỏi”.
- Kĩ thuật bản đồ tư duy
- Kĩ thuật tranh luận ủng hộ – phản đối.
- Kĩ thuật khăn trải bàn
- Kĩ thuật các mảnh ghép

Mô hình các bước thiết kế bài dạy theo hướng này có thể là:
xem Bảng 1.1
Như vậy, về mặt khách quan có thể phân tích nội dung dạy học
theo quan điểm hoạt động làm cơ sở cho việc xác định kĩ thuật dạy học.


14

Quan điểm hoạt động trong kĩ thuật dạy học có thể được triển khai như
sau:
- Gợi động cơ cho các hoạt động hay hoạt động thành phần/hành động
học tập.
- Dẫn dắt HS chiếm lĩnh tri thức, đặc biệt là tri thức phương pháp như
là phương tiện và kết quả của hoạt động.
- Phân bậc hoạt động/phân tích hoạt động thành các yếu tố thành phần
để làm căn cứ điều khiển quá trình dạy học.
- Cho HS thực hiện và tập luyện những hoạt động và hoạt động thành
phần tương thích với nội dung và mục tiêu dạy học.

1.3. MỘT SỐ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC GÓP PHẦN ĐỔI MỚI
PHƯƠNG PHÁP:

1.3.1. Khái niệm kĩ thuật dạy học:
Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của
giáo viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực
hiện và điều khiển quá trình dạy học. Các kĩ thuật dạy học là những đơn
vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học. Các kĩ thuật dạy học tích cực là
những kĩ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệt trong việc phát huy sự tham



Kĩ thuật đặt câu hỏi là cách thức đưa ra hệ thống câu hỏi trong các tình
huống sao cho phù hợp, chính xác, đản bảo tính khoa học.
Đặt câu hỏi là một trong những kĩ thuật hết sức hữu ích mà giáo
viên cần phát triển. Kĩ thuật đặt câu hỏi được ứng dụng trong hầu hết
các phương pháp dạy học. Trong một buổi giảng, người giáo viên giỏi
luôn biết sử dụng nhiều câu hỏi với nhiều mục đích khác nhau. Ở một
chừng mực nhất định, việc đặt câu hỏi là quá đơn giản bởi đó là việc
mà tất cả chúng ta làm hàng ngày. Tuy nhiên, người đặt câu hỏi cũng
phải có kỹ năng và hiểu biết thì mới có thể diễn đạt câu hỏi một cách rõ
ràng, chính xác, tung ra câu hỏi đúng thời điểm để đem lại hiệu quả tối
đa, và khai thác câu trả lời để đặt câu hỏi tiếp theo. Những phân loại cơ
bản sau đây sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn các mục đích sử dụng khác
nhau của mỗi loại câu hỏi.


17

Câu hỏi đóng là những câu hỏi mà chỉ có một câu trả lời đúng,
thường là những câu hỏi tìm hiểu thực tế. Câu hỏi đóng có thể
được sử dụng để kiểm tra sự hiểu bài, khuyến khích người học ôn
lại những nội dung đã học, hoặc đưa ra một thông tin, nhưng giá
trị sư phạm của loại câu hỏi này tương đối hạn chế.
Câu hỏi mở là những câu hỏi không có câu trả lời cố định, chúng
kích thích suy nghĩ và mở ra những trao đổi hoặc tranh luận.
1.3.3.2. Ưu điểm, nhược điểm:
a. Ưu điểm:
- Kĩ thuật đặt câu hỏi dễ sử dụng cho mọi giáo viên, giáo viên không sợ
cháy giáo án cũng như mất nhiều thời gian đối với các hình thức học
tập khác.
- Hệ thống câu hỏi chính xác, logic, hỏi đúng lúc, đúng chỗ tạo cho học

năng của não bộ. Bản đồ tư duy hoạt động dựa trên hai nguyên tắc chủ chốt là


19

tưởng tượng và liên kết. Não bộ của con người chính là bộ máy nhân và nó
nhân các ý tưởng bằng sự liên kết.
xem Hình 1.1
1.3.5. Kĩ thuật “khăn phủ bàn”:
1.3.5.1. Khái Niệm:
Kĩ thuật "khăn phủ bàn" là hình thức tổ chức hoạt động mang tính
hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm nhằm kích
thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực, tăng cường tính độc lập, trách
nhiệm của người học và phát triển mô hình có sự tương tác giữa người
học với người học.
- Kích thích , thúc đẩy sự tham gia tích cực của học sinh.
- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh
- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh
Xem hình 1.2
1.3.5.2. Ưu điểm – Nhược điểm:
a. Ưu điểm:
- Tăng cường tính độc lập và trách nhiệm của người học.
- Học sinh được tiếp cận với nhiều giải pháp và chiến lược khác nhau
- Rèn kĩ năng suy nghĩ, quyết định và giải quyết vấn đề
- Học sinh đạt được mục tiêu học tập cá nhân cũng như hợp tác
- Sự phối hợp làm việc cá nhân và làm việc theo nhóm nhỏ tạo cơ hội nhiều
hơn cho học tập có sự phân hóa


20

ỉ

lại.

- Nhóm có số thành viên 4 là tốt nhất.

Tiểu kết chương 1
Từ mục tiêu, nhiệm vụ của môn mĩ thuật ở trường Trung học Cơ sở
cho thấy đối tượng nghiên cứu của môn học là rất đa dạng, thuộc nhiều lĩnh
vực khác nhau: Kiến trúc, hội họa, điêu khắc ... Là một giáo viên mĩ thuật
phải nắm vững nguyên tắc đổi mới phương pháp dạy học, cách thức hướng
dẫn học sinh lựa chọn phương pháp học tập, coi trọng tự học và biết xây dựng
các tài liệu chuyên môn phục vụ đổi mới phương pháp dạy học. Kiên trì phát
huy mặt tốt, khắc phục mặt yếu, tự tin, không tự ti hoặc chủ quan thoả mãn,
hướng dẫn học sinh về phương pháp học tập và biết cách tự học, tiếp nhận


21

kiến thức và rèn luyện kĩ năng, tự đánh giá kết quả học tập để các em học mĩ
thuật có hiệu quả và đạt được những lợi ích từ việc học mĩ thuật đem lại bản
thân người giáo viên cần phải có sự đầu tư bài bản về chương trình và quan
trọng là nội dung giảng dạy phù hợp với sự phát triển của từng lứa tuổi.
Phương pháp học không những dựa trên nguyên tắc giáo dục mĩ thuật cơ bản
mà còn khai thác tối đa yếu tố sáng tạo và sự phát triển cá nhân, các em được
học từ những thứ đơn giản nhất, rồi nâng cao dần cấp độ theo khả năng, nhận
thức của từng học sinh. Như vậy khả năng và trình độ của các em sẽ được
nâng dần đồng thời về nhận thức về cái đẹp muôn màu của cuộc sống cũng
phát triển theo. Quá trình học tập giúp các em phát triển rèn luyện nhiều kỹ
năng như quan sát, phân tích, tính kiên trì, tính biểu cảm và sự khéo léo của

năng, phòng học thực hành đảm bảo cho việc thực hiện đổi mới phương
pháp giảng dạy.
- Đội ngũ giáo viên của nhà trường có năng lực, chuyên môn vững
vàng, nhiệt tình, yêu nghề, có tinh thần trách nhiệm cao, tâm huyết với
nghề, có đủ giáo viên các bộ môn để thực hiện dạy tất cả các phân môn
theo quy định
- Địa phương quan tâm đến sự nghiệp giáo dục, chăm lo đến việc đáp
ứng cơ sở vật chất cho nhà trường trong điều kiện cụ thể.
2.1.2. Khó khăn:
- Cơ sở vật chất tuy đầy đủ nhưng đã xuống cấp nhiều, cần phải sửa
chữa và nâng cấp.


23

- Chất lượng học sinh: Nhiều em ngại học, thiếu sách giáo khoa, thiếu
đồ dùng học tập.
- Phụ huynh học sinh: làm nông nghiệp chiếm chủ yếu, không có công
ăn việc làm ổn định, ở khu vực xa trường, kinh tế gia đình khó khăn, thường hay nghỉ học. Phụ huynh nhận thức về việc học của con em chưa
đúng mức.
2.1.3. Tình hình bộ môn:
Năm học 2014 - 2015, ngành giáo dục và đào tạo nói chung, lĩnh vực
giáo dục dân tộc nói riêng tiếp tục quán triệt và triển khai thực hiện Nghị
quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI; Nghị quyết 07 của BCH Đảng bộ
thị xã Bỉm Sơn. Tiếp tục triển khai triển khai thực hiện tốt chỉ thị 03-CT/TW
của Bộ chính trị về việc đẩy mạnh “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức
Hồ chí Minh” thực hiện tốt cuộc vận động “Hai không”với 4 nội dung; cuộc
vận động “Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng
tạo” và phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích
cực” giai đoạn 2013 - 2018, thực hiện chủ đề năm học: “Tiếp tục đổi mới

2.2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC MĨ THUẬT Ở TRƯỜNG THCS:


25

2.2.1. Dạy học theo phương pháp truyền thống:
Từ lâu, dạy học theo kiểu “đọc – chép” được coi là một phương
pháp dạy học để truyền tải kiến thức cho học sinh và được sử dụng phổ
biến ở nhiều trường trong cả nước. Ngành Giáo dục và Đào tạo cũng đã
có nhiều cuộc hội thảo và cũng đã đưa ra nhiều phương pháp dạy học
tích cực hơn… nhưng hiện tại không ít giáo viên vẫn sử dụng cách dạy
học theo kiểu “Thầy đọc – Trò chép”
Phải nói rằng trong một tiết dạy, cũng có lúc giáo viên cần phải
đọc cho học sinh chép như môn chính tả...ở bậc Tiểu học, đọc hoặc ghi
lên bảng các công thức toán học, bảng cửu chương, một sự kiện lịch sử,
một số yếu tố địa lý, đoạn thơ, các khái niệm...ở bậc Trung học, điều
này không có nghĩa là giáo viên đã sử dụng phương pháp “đọc – chép”.
Cũng phải khẳng định rằng, trong giáo học pháp, chưa bao giờ
trong trường học có phương pháp dạy học mang tên “đọc – chép”. Do
đó “đọc” thế nào và học sinh “chép” ra sao mới là quan trọng. Bộ Giáo
dục và Đào tạo chủ trương chống việc dạy học “chủ yếu qua đọc chép –
nhìn chép” nghĩa là chống việc chỉ đọc chép, truyền thụ kiến thức một
chiều trong cả một tiết lên lớp.
Với cách dạy này, người thầy đã máy móc, rập khuôn trong dạy
học, dễ có tư tưởng phó mặc, không hứng thú trong cập nhật kiến thức,