LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học phân môn “Vẽ tranh đề tài” ở trường THCS Phạm Văn Hinh, huyện
Thạch Thành” là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của giảng
viên Ths. Lê Văn Tĩnh. Kết quả nghiên cứu được nêu trong đề tài là trung
thực, không trùng lặp. Các số liệu, trích dẫn đều có xuất xứ rõ ràng. Nếu có
điều gì sai phạm, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Thanh Hóa, ngày 25 tháng 11 năm 2014
Sinh viên

Lê Công Nam


BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT
CHXHCN:

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

GD&ĐT:

Giáo dục – đào tạo

NXB:

Nhà xuất bản

THCS:

Trung học cơ sở

UBND:


Từ thực tế trên, tôi luôn nghiên cứu nhiều tài liệu khác nhau để tìm ra
phương pháp và hình thức tổ chức dạy - học sao cho đạt hiệu quả cao nhất,
nhằm giúp học sinh có điều kiện tiếp cận với nội dung kiến thức mới một
cách chủ động, phát huy được khả năng sáng tạo, từ đó các em có hứng thú
học tập để đạt kết quả tốt hơn.
Sau một thời gian nghiên cứu và thực tế giảng dạy ở trường THCS
Phạm Văn Hinh, Thạc Thành tôi đã rút ra được một vài kinh nghiệm và xin


9

được trình bày dưới tiêu đề: “Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học phân môn “Vẽ tranh đề tài” ở trường THCS Phạm Văn Hinh, huyện
Thạch Thành”.
2. Tình hình nghiên cứu:
Phân môn Vẽ tranh đề tài còn tồn tại nhiều vấn đề, một phần cũng là do
giáo viên chưa dầy công đầu tư, chưa thật sự vận dụng đổi mới phướng pháp
dạy - học để tạo hứng thú cho học sinh, nhằm phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo, phát triển tư duy va năng lực cho các em. Tôi muốn nghiên
cứu đề tài này để có được kết quả giảng dạy tốt hơn.
3. Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu và ứng dụng những phương pháp và hình thức tổ chức dạy
- học sao cho đạt hiệu quả cao nhất, nhằm giúp học sinh có điều kiện tiếp cận
với nội dung kiến thức mới một cách chủ động, phát huy được khả năng sáng
tạo, từ đó các em có hứng thú học tập để đạt kết quả tốt hơn.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
4.1. Đối tượng nghiên cứu:
Thực trạng và một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy- học
phân môn “Vẽ tranh đề tài” ở trường THCS.
4.2. Phạm vi nghiên cứu đề tài:
Học sinh các khối 6, 7, 8, 9 ở trường THCS Phạm Văn Hinh,

11

B. PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1. KHÁI QUÁT VỀ DẠY HỌC MỸ THUẬT
1.1.1. Mục tiêu:
- Về kiến thức: Hình thành những hiểu biết cơ bản, cần thiết về bố cục,
đường nét, hình mảng, màu sắc, đậm nhạt….
- Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng quan sát, qua đó phát triển tư duy, trí
tưởng tượng, sáng tạo. Thực hành được các bài vẽ tranh. Biết vận dụng các kĩ
năng đã học vào cuộc sống.
- Về thái độ: Bước đầu cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên, cuộc sống,
con người.
1.1.2. Vai trò:
Môn Mỹ thuật giúp cho học sinh thư giãn sau những giờ học căng
thẳng, hơn nữa học tốt môn Mỹ thuật còn giúp học sinh học tốt những môn
học khác. Từ khi bộ môn Mỹ thuật được đưa vào giảng dạy, nhà trường chưa
tạo điều kiện cho học sinh tham quan thực tế để các em có thêm kiến thức,
thêm vốn hiểu biết để làm bài tốt hơn. Những bức tranh đẹp của học sinh
chưa có phòng trưng bày để khuyến khích khả năng sáng tác tranh của học
sinh, đồng thời còn để tạo điều kiện cho học sinh học tập kinh nghiệm lẫn
nhau, cùng nhau học tốt hơn.
1.1.3. Chương trình của phân môn vẽ tranh ở trường THCS:
- Lớp 6: Gồm có 7 bài sau:
+ Cách vẽ tranh đề tài.
+ Đề tài Học tập.
+ Đề tài Bộ đội.
+ Đề tài Ngày Tết và mùa xuân.




13

1.2. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
- Phương pháp quan sát.
- Phương pháp vấn đáp.
- Phương pháp trực quan.
- Phương pháp trò chơi.
- Phương pháp thảo luận nhóm .
- Phương pháp luyện tập.


14

CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY VÀ HỌC
PHÂN MÔN ”VẼ TRANH ĐỀ TÀI”
Ở TRƯỜNG THCS PHẠM VĂN HINH HUYỆN THẠCH THÀNH
2.1. KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG THCS PHẠM VĂN HINH
Trường THCS Phạm Văn Hinh - ngôi trường mang tên người chiến sĩ
bất khuất, kiên trung của chiến khu Ngọc Trạo oai hùng, ngôi trường được
nhiều người biết đến, ngôi trường đã trở thành niềm tự hào của người dân đất
Thạch, ngôi trường được xem là điểm sáng của Giáo dục miền núi tỉnh
Thanh!
Trường THCS Phạm Văn Hinh thành lập năm 1990, hiện đang đóng tại
khu III thị trấn Kim Tân- Thạch Thành – Thanh hóa.
Từ năm học 2001-2002 đến nay, nhà trường duy trì 12 lớp/năm, sĩ số
dao động trong khoảng trên dưới 400 HS /năm; là một trong những Trường
Trung tâm chất lượng cao của huyện nên thường có 2 lớp chất lượng cao /một

Từ khi bộ môn được đưa vào giảng dạy, nhà trường chưa tạo điều kiện
cho học sinh tham quan thực tế để các em có thêm kiến thức, thêm vốn hiểu
biết để làm bài tốt hơn.
Những bức tranh đẹp của học sinh chưa có phòng trưng bày để khuyến
khích khả năng sáng tác tranh của học sinh, đồng thời còn để tạo điều kiện
cho học sinh học tập kinh nghiệm lẫn nhau, cùng nhau học tốt hơn.
2.1.2. Đội ngũ giáo viên:
Giáo viên giảng dạy có tinh thần trách nhiệm cao, nhiệt tình sôi nổi,
giảng dạy đủ nội dung trọng tâm, chính xác, khoa học. Giáo viên dạy đảm bảo
tính hệ thống, làm rõ được trọng tâm thể hiện được giáo dục thẩm mĩ, giáo
dục được tình cảm đạo đức của học sinh, biết liên hệ được với cuộc sống hàng
ngày. Đồ dùng dạy học chuẩn bị chu đáo, sử dụng các phương pháp phù hợp


16

với đặc trưng, nội dung bài dạy, kết hợp tốt các phương pháp trong hoạt động
dạy và học phân môn vẽ tranh.
2.2. THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH TẠI TRƯỜNG THCS
PHẠM VĂN HINH

Thực trạng hiện tại:
Học sinh trung học cơ sở cũng như lứa tuổi trẻ em khác, nói đến vẽ các
em rất thích, song để hướng cho các em tìm được lối đi đúng, phát huy được
tính sáng tạo trong các em lại là cả một vấn đề, đòi hỏi người thầy phải có sự
trăn trở nhất định. Khi thực hiện đề tài này bản thân tôi không khỏi băn khoăn
bởi mình có kinh nghiệm giảng dạy chưa nhiều, Bên cạnh đó, có rất nhiều yếu
tố khác cũng ảnh hưởng tới chất lượng dạy học như:
-


chỉ bảo cụ thể cho từng em, từng trường hợp cụ thể, thông qua trực quan
phương pháp mang tính giáo dục áp dụng với từng bài cụ thể.
*Thuận lợi:
Mĩ Thuật là môn học mới và trẻ trong chương trình giáo dục của bậc
học phổ thông, song là môn học được giảng dạy tại ngôi trường có bề dày
thành tích, với chuyền thống hiếu học và có nhiều thuận lợi về môi trường
giáo dục, được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, của các bậc phụ huynh .Là
môn học giúp cho học sinh thư giãn sau những giờ học căng thẳng, hơn nữa
học tốt môn Mĩ thuật còn giúp học sinh học tốt những môn học khác cho nên
nhà trường luôn quan tâm đến việc dạy- học bộ môn, đã có những đầu tư
nhất định cho bộ môn như cấp phát tài liệu, chỉ đạo tổ chuyên môn thường
xuyên tổ chức thao giảng, hội giảng, dự giờ góp ý để nâng cao trình độ
chuyên môn cho giáo viên. Bên cạnh đó, Phòng Giáo dục đã tổ những buổi
chuyên đề của môn mĩ thuật, đó là nguồn động viên lớn lao cho giáo viên bộ
môn.
2.2.1. Về phía ban giám hiệu nhà trường:
Luôn tạo điều kiện để bộ môn hoạt động và phát triển tốt nhất.
2.2.2. Về phía giáo viên Mỹ thuật:
Bản thân đã được đào tạo cơ bản về chuẩn kiến thức quy định đối với
giáo viên dạy bộ môn mỹ thuật ở trường THCS
2.2.3. Về phía học sinh:


18

Đa phần các em đều rất yêu thích bộ môn và rất hăng say vẽ.
2.2.4. Khó khăn
Bên cạnh những thuận lợi trên thì việc dạy và học môn Mĩ thuật nói
chung và phân môn vẽ tranh nói riêng còn gặp không ít khó khăn:
- Nhận thức vai trò của môn Mĩ thuật ở phụ huynh và học sinh:

việc tổ chức, thu hút , tạo hứng thú cho học sinh tham gia học tập. Bên cạnh
đó trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học còn thiếu thốn quá nhiều, chủ
yếu là các tranh đã có ở sách giáo khoa, các tranh minh hoạ còn thiếu,… Từ
khi bộ môn Mỹ thuật được đưa vào giảng dạy, nhà trường chưa tạo điều kiện
cho học sinh tham quan thực tế để các em có thêm kiến thức, thêm vốn hiểu
biết để làm bài tốt hơn. Những bức tranh đẹp của học sinh chưa có phòng
trưng bày để khuyến khích khả năng sáng tác tranh của học sinh, đồng thời
còn để tạo điều kiện cho học sinh học tập kinh nghiệm lẫn nhau, cùng nhau
học tốt hơn.
- Nhận thức vai trò của môn Mỹ thuật ở phụ huynh và học sinh:
Đại đa số các bậc phụ huynh còn xem nhẹ môn học, chưa đầu tư đồ
dùng và thời gian học tập cho con em mình, do đó nhiều học sinh đến lớp
không có đồ dùng học tập, hoặc có nhưng thiếu. Trong khi đó nhiều học sinh
xem việc học môn này chỉ là phụ nên không cố gắng trong học tập. Ngoài ra,
sự nhận thức về cái đẹp và khả năng tư duy của nhiều em còn hạn chế.
2.4. ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG VIỆC DẠY VÀ HỌC PHÂN MÔN “VẼ TRANH
ĐỀ TÀI” Ở TRƯỜNG THCS PHẠM VĂN HINH HUYỆN THẠCH THÀNH

Để thấy rõ hơn thực trạng của việc dạy - học phân môn Vẽ tranh đề tài
ở trường THCS Phạm Văn Hinh, huyện Thạch Thành, tôi tiến hành tìm hiểu
qua học sinh bằng phiếu điều tra và kết quả như sau:
Tổng số phiếu phát ra: 174 phiếu cho cac lớp 6A, 7A, 8A, 9A.
Trong đó:
Lớp 6A: 45 phiếu.
Lớp 7A: 43 phiếu.


20

Lớp 8A: 45 phiếu.

Câu hỏi 2: Các em có thích các tiết học phân môn Vẽ tranh đề tài mà
giáo viên kết hợp công nghệ thông tin không?
Kết quả thu được:
Mức độ

Rất thích

Thích

Không thích

Số lượng

168

6

0

%

96,6

3,4

0

Như vậy chúng ta thấy có hơn 96% học sinh rất thích được học vẽ tranh
mà giáo viên kết hợp công nghệ thông tin trong giảng dạy.
Câu hỏi 3: Trong khi vẽ tranh đề tài, các em có biết cách liên tưởng đến

học tập cho học sinh bằng phương pháp trò chơi để qua đó khắc sâu thêm
kiến thức cho các em.
Câu hỏi 5: Các em có thường xuyên được tham gia đánh giá bài vẽ
tranh của mình và của các bạn ?
Kết quả thu được:
Mức độ

Thường xuyên

Thỉnh thoảng

Không

Số lượng

76

98

0

%

43,7

56,3

0

Qua đây,chúng ta nhận thấy giáo viên còn chủ quan trong việc đánh giá

* Ví dụ 1: Với bài vẽ tranh Trò chơi dân gian
Hiện nay trẻ em ít biết đến trò chơi dân gian,cho nên các em gặp khó
khăn trong vẽ hình, do đó trực quan nên được sử dụng ở bước vẽ hình. Giáo
viên có thể cho học sinh quan sát thực tế hoặc bằng máy chiếu một số trò chơi
dân gian , kết hợp với phân tích để học sinh thấy rõ hơn cách thức thực hiện,
động tác, tư thế trong các trò chơi, giúp học sinh nắm bắt những hình ảnh liên
quan một cách nhanh chóng, các em sẽ thấy thích thú và thể hiện ý tưởng một
cách sáng tạo hơn.
* Ví dụ 2: Với đề tài Lực lượng vũ trang .
Khi nói đến đề tài này, đa số học sinh chỉ liên tưởng đến hình ảnh chú
bộ đội chứ chưa biết đến các lực lượng vũ trang khác, vì vậy đồ dùng trực
quan là ảnh chụp được sử dụng ở bước tìm hiểu về đề tài. Giáo viên cần sưa
tầm thật đầy đủ hình ảnh về: Công an, dân quân tự vệ, cảnh sát,…cho học


23

sinh quan sát và nắm bắt đầy đủ thông tin về công việc, trang phục, vũ khí,…
đặc thù của từng lực lượng vũ trang để các em vẽ tranh tốt hơn.
* Ví dụ 3: Với đề tài Ước mơ của em.
Đây là đề tài tương đối rộng, nội dung phong phú. Giáó viên nên sử
dụng đồ dùng trực quan là bài vẽ của những học sinh năm trước để các em
tham khảo, qua đo kích thích trí tưởng tượng sáng tạo, giúp các em sự tự tin
trong khi vẽ tranh .
Cách lựa chọn và sử dụng đồ dùng trực quan như trên sẽ tạo hứng thú
cho học sinh, phát huy tính tích cực, tự giác học tập trong các em, từ đó chắc
rằng các em sẽ có đầy đủ nhận thức về môn học và say mê sáng tạo để có
những sản phẩm tốt nhất.
3.1.2. Kết hợp công nghệ thông tin phù hợp và có chọn lọc để đạt hiệu
quả cao nhất trong các tiết dạy Vẽ tranh đề tài:

có nhiều cách vẽ màu theo hoà sắc khác nhau.
Rõ ràng,với khoảng thời gian cho phép thì kết hợp công nghệ thông tin
là giải pháp tốt nhất để đem lại hiệu quả cho một tiết dạy vẽ tranh.
3.1.3. Phối hợp các phương pháp dạy - học đặc trưng của phân môn Vẽ
tranh đề tài để tạo hứng thú và phát huy khả năng sáng tạo cho từng học
sinh:
Mỗi tiết dạy vẽ tranh,giáo viên cần phối hợp một số phương pháp để
đạt hiệu quả cao như: phỏng vấn từng học sinh, gợi mở để học sinh có nhiều
cách sáng tạo khác nhau, nhằm tạo hứng thú, phát huy khả năng sáng tạo cho
từng học sinh….
* Ví dụ: Với đề tài Mẹ của em:
- Trong hoạt động tìm hiểu nội dung đề tài, giáo viên yêu cầu học sinh
phân tích đề tài một cách cụ thể để tìm ra nội dung gần gũi, yêu thích nhất
bằng phương pháp phỏng vấn như:
? Gia đình em có những ai?


25

? Mẹ thường làm những công việc gì?
? Em hiểu như thế nào về công việc của mẹ?
? Tình cảm của em đối với mẹ như thế nào?
? Em thích vẽ về mẹ khi mẹ đang làm gì?
Mỗi học sinh có cách cảm nhận riêng về mẹ, do đó cùng một hệ thống
câu hỏi phỏng vấn, chúng ta sẽ có nhiều nội dung khác nhau cho một đề tài .
Như vậy sản phẩm thu được sẽ đa dạng, phong phú.
- Trong hoạt động hướng dẫn học sinh thực hành, giáo viên có thể sử
dụng phương pháp gợi mở để học sinh hình thnh bố cục về nội dung đã chọn
theo sơ đồ sau :
Đề tài

hình đã có.
- Ở bước vẽ màu, giáo viên có thể kết hợp các phương pháp quan sát,
trực quan, phỏng vấn, luyện tập để giúp học sinh vẽ tranh theo cảm xúc, theo
hoà sắc, phù hợp vớp nội dung đề tài. Bên cạnh đó giáo viên cũng cần gợi ý
để học sinh tạo sắc độ diễn tả không gian cho tranh vẽ.
- Khi giáo viên vận dụng thành công các phương pháp trên sẽ giúp cho
học sinh có hứng thú trong môn học, từ đó học sinh có mong muốn được học
tập và học tập một cách tự giác, điều này giúp các em tiếp thu kiến thức, hình
thành kĩ năng vẽ nhanh chóng , một khi đã có kiến thức và kĩ năng thì học
sinh sẽ phát huy được khả năng sáng tạo để tạo ra những sản phẩm đa dạng,
phong phú, chất lượng.
Như vậy việc sử dụng tốt các phương pháp dạy học đặc trưng của phân
môn cũng là giải pháp tốt, góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học phân môn
Vẽ tranh đề tài.


27

3.1.4. Tổ chức trò chơi phù hợp để tạo hứng thú học tập, qua đó khắc sâu
kiến thức cho học sinh:
Giáo viên cần lựa chọn trò chơi có mục đích rõ ràng, có nội dung gắn
liền với kiến thức bài học. Cần cân nhắc việc đưa trò chơi vào hoạt động nào
cho phù hợp với mỗi tiết học. Ngoài ra cần lựa chọn trò chơi cho phù hợp với
lứa tuổi, trò chơi quá dễ sẽ không tạo được sự hứng thú; trò chơi quá khó sẽ
mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến thời lượng tiết học.
Giáo viên phải có sự chuẩn bị tốt để mọi học sinh đều hiểu và tham gia
trò chơi dễ dàng.
Các trò chơi có thể áp dụng trong phân môn vẽ tranh ở trường THCS
có thể là: tiếp sức để sắp xếp các bước vẽ tranh, sắp xếp bố cục, xếp hình vào
bố cục, hoàn thiện tranh….

….bằng bìa cứng hoặc xốp màu.
- Chia lớp thành 4 đến 6 nhóm.
- Mỗi nhóm sử dụng các hình trên để sắp xếp thành một bức tranh trong
một khoảng thời gian qui định.
- Nhóm nào xếp được tranh đẹp , sáng tạo, nội dung phù hợp với bài
học với thời gian ngắn nhất sẽ thắng cuộc .
Trò chơi xếp tranh giúp học sinh biết cách tạo được những mảng hình
đẹp, phát huy khả năng sáng tạo, tích cực học tập cho học sinh.
* Ví dụ 4: Trò chơi tiếp sức hoàn thiện tranh.
- Giáo viên chia lớp thành 4 đội, thảo luận trong vòng 5 -7 phút
- Giáo viên dán trên bảng 4 tờ giấy vẽ khổ A3 hoặc A4 có ghi tên các
đội.
- Thành viên của mỗi đội lần lượt vẽ để hoàn thiện một bức tranh của
đội mình.( mỗi người chỉ được vẽ một lần và mỗi lần chỉ được vẽ một mảng
hình hay một chi tiết của bức tranh, đội nào phạm luật sẽ bị trừ điểm)


29

- Đội nào hoàn thiện tranh sớm nhất , đạt yêu cầu về nội dung, bố cục,
mảng hình, màu sắc,đậm nhạt,…thì thắng cuộc.
Trò chơi hoàn thiện tranh ngoài việc tạo hứng thú học tập, rèn luyện kĩ
năng và cũng cố kiến thức, còn hình thành kĩ năng làm việc nhóm có khoa
học, có tinh thần đồng đội cho học sinh.
Như vậy, việc tổ chức trò chơi trong phân môn vẽ tranh luôn tạo được
sự thích thú, hấp dẫn học sinh, tạo không khí vui vẻ trong lớp học, nhờ đó mà
học sinh tiếp thu bài một cách tích cực và tự giác; tạo cơ hội cho học sinh rèn
luyện kĩ năng và cũng cố kiến thức; phát huy tính sáng tạo; từ đó học sinh lại
thấy hứng thú trong học tập…. Ngoài ra nó còn giúp học sinh phát triển tâm
sinh lí, thái độ đạo đức như : tôn trọng kỉ kuật, giúp đỡ và có trách nhiệm cao