MỤC LỤC

A. ĐẶT VẤN ĐỀ................................................................................1

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I. Cơ sở lý luận.....................................................................................2
1. Khái niệm nam nữ sống chung như vợ chồng................................2
2. Quyền và nghĩa vụ về nhân thân và tài sản của vợ chồng.............3
II. Nghĩa vụ và quyền về nhân thân giữa vợ chồng theo luật định...4
III. Nghĩa vụ và quyền về tài sản giữa vợ chồng theo Luật hôn nhân
và gia đình Việt Nam...........................................................................7
IV. Xác định quyền và nghĩa vụ nhân thân và tài sản của nam nữ sống
chung như vợ chồng không đăng ký kết hôn từ khi Luật hôn nhân và
gia đình có hiệu lực...............................................................................8
1. Xác định quyền và nghĩa vụ nhân thân của nam nữ sống chung như
vợ chồng không đăng ký kết hôn........................................................8
2. Xác định quyền và nghĩa vụ tài sản của nam nữ sống chung như vợ
chồng không đăng ký kết hôn............................................................9

C. KẾT LUẬN....................................................................................10


A. ĐẶT VẤN ĐỀ.
Đối với một đất nước chỉ mới đi vào xây dựng và phát triển như Việt
Nam, hệ thống pháp luật đang còn có rất nhiều bất cập, nhiều vấn đề cần được
đặt ra để tìm câu trả lời. Điều này càng khó khăn hơn khi đất nước ta có lẽ là đất
nước còn “duy tình”, mọi thứ trong long người dân đều thiên về tình cảm nhiều
hơn, lẽ dĩ nhiên, đời sống vợ chồng cũng vậy bởi nó đã ăn sâu vào trong tiềm
thức con người Việt Nam từ thời phong kiến cho đến nay. Sự cảm tính ấy đã dẫn
đến nhiều vấn đề khó khăn cho xã hội ngày nay mà điển hình là vấn đề quyền và
nghĩa vụ nhân thân và tài sản của các bên nam nữ chung sống như vợ chồng mà

Trước hết ta xem xét thế nào là nam nữ sống chung như vợ chồng. Về vấn
đề này ta căn cứ vào Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTCVKSNDTC-BTP hướng dẫn thi hành Nghị quyết của Quốc hội số
35/2000/QH10 về việc thi hành Luật Hôn nhân và gia đình.
Tại điểm d khoản 2 Thông tư này quy định:
“ Được coi nam và nữ chung sống với nhau như vợ chồng, nếu họ có đủ
điều kiện để kết hôn theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 và
thuộc một trong các trường hợp sau đây:
- Có tổ chức lễ cưới khi về chung sống với nhau;
- Việc họ về chung sống với nhau được gia đình (một bên hoặc cả hai bên)
chấp nhận;


- Việc họ về chung sống với nhau được người khác hay tổ chức chứng
kiến;
- Họ thực sự có chung sống với nhau, chăm sóc, giúp đỡ nhau, cùng nhau
xây dựng gia đình.
Thời điểm nam và nữ bắt đầu chung sống với nhau như vợ chồng là ngày
họ tổ chức lễ cưới hoặc ngày họ về chung sống với nhau được gia đình (một
hoặc cả hai bên) chấp nhận hoặc ngày họ về chung sống với nhau được người
khác hay tổ chức chứng kiến hoặc ngày họ thực sự bắt đầu chung sống với nhau,
chăm sóc, giúp đỡ nhau, cùng nhau xây dựng gia đình”.
Như vậy là trường hợp nam nữ sống chung như vợ chồng là những trường
hợp nam nữ đủ điều kiện kết hôn theo Luật và thỏa mãn một trong những trường
hợp trên thì được coi là nam nữ sống chung như vợ chồng.
2. Quyền và nghĩa vụ về nhân thân và tài sản của vợ chồng.
Nghĩa vụ và quyền của vợ chồng được pháp luật về hôn nhân và gia đình
quy định xuất phát từ những quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân đã được ghi
nhận trong hiến pháp. Với tư cách là công dân, vợ chồng có đầy đủ các quyền và
nghĩa vụ đó. Bên cạnh đó, vợ chồng còn có các quyền và nghĩa vụ với nhau, với
gia đình và xã hội.

phát từ tình yêu thương ấy mà vợ chồng giữ lòng chung thủy với nhau, tình cảm
của họ trước sau như một.
- Vợ chồng phải quý trọng lẫn nhau, chăm sóc, giúp đỡ nhau, cùng nhau
xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ hạnh phúc, bền vững.
Sự quý trọng chăm sóc, giúp đỡ nhau giữa vợ và chồng thể hiện ở hành vi,
cách xử sự và thái độ của họ đối với nhau. Đó là sự yêu mến, tôn trọng nhau, giữ
gìn danh dự, uy tín, nhân phẩm, lắng nghe ý kiến của nhau, quan tâm, động viên


lẫn nhau, tạo điều kiện thuận lợi để vợ hoặc chồng phát huy khả năng của bản
thân, thực hiện tốt hoạt động nghề nghiệp và nhiệm vụ đối với gia đình và xã
hội. Vợ chồng phải tạo điều kiện cho nhau trong việc học tập, nâng cao trình độ
văn hóa, chuyên môn nghiệp vụ. Cấm mọi hành vi ngược đãi hành hạ, xúc phạm
danh dự, uy tín, nhân phẩm giữa vợ, chồng.
Vợ chồng quý trọng nhau, chăm sóc giúp đỡ nhau, cùng xây dựng gia đình
không chỉ là nghĩa vụ về pháp lý mà còn là nghĩa vụ đạo đức. Quy định trên một
mặt khẳng định quyền bình đẳng của vợ chồng, mặt khác là ngăn chặn hành vi
đánh đập, xâm phạm thân thể nhân phẩm của nhau giữa vợ và chồng, quan hệ
ngoài hôn nhân của những người đang có vợ, chồng.
- Quyền bình đẳng giữa vợ và chồng về mọi mặt trong gia đình.
Điều 19 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định: “Vợ chồng bình
đẳng với nhau, có nghĩa vụ và quyền ngang nhau về mọi mặt trong gia đình”.
Trên cơ sở quy định về quyền bình đẳng giữa nam và nữ, Luật hôn nhân và gia
đình khẳng định quyền bình đẳng giữa vợ và chồng trong gia đình. Quyền bình
đẳng đó thể hiện trong việc vợ chồng cùng nhau bàn bạc và quyết định về các
vấn đề liên quan đến nhân thân và về tài sản của bản thân vợ chồng và của mỗi
thành viên trong gia đình, liên quan đến đời sống chung của gia đình.
Quyền bình đẳng giữa vợ và chồng trong gia đình thể hiện rõ nét ở nghĩa
vụ và quyền của họ trong việc nuôi dạy con. Luật hôn nhân và gia đình quy định:
“Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dạy con thành công dân có ích cho xã hội” (khoản 4

chất của hoạt động nghề nghiệp, vợ chồng có thể lựa chọn nơi cư trú. Nếu vợ
chồng có nơi ở chung sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện nghĩa vụ
chăm sóc, giúp đỡ lẫn nhau, cùng nhau nuôi dạy con. Nếu vì lý do nghề nghiệp
mà vợ chồng không thể có nơi cư trú chung thì mỗi người có quyền tự lựa chọn
nơi cư trú cho mình. Việc có nơi cư trú chung hay riêng không ảnh hưởng tới


việc vợ chồng thực hiện các nghĩa vụ đối với nhau, với con cái và việc chăm lo
xây dựng gia đình.
- Quyền được lựa chọn nghề nghiệp, học tập và tham gia các hoạt động
kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội (Điều 23).
Hiến pháp của Nhà nước ta đã thừa nhận các quyền và nghĩa vụ cơ bản
của công dân trong đó có quyền có nghề nghiệp, quyền tham gia vào các họa
động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Với tư cách là công dân vợ chồng được
hưởng đầy đủ những quyền đó.
- Tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của vợ chồng.
Hiến pháp năm 1992 khẳng định: “ Công dân có quyền tự do tín ngưỡng
tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào…” (Điều 70). Luật hôn nhân và
gia đình cụ thể hóa quy định của Hiến pháp đã quy định: “Vợ chồng tôn trọng
quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhau; không được cưỡng ép, cản trở nhau
theo hoặc không theo một tôn giáo nào” (Điều 22). Đây là quy định mới của
Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 so với Luật hôn nhân và gia đình năm
1986.
III. Quyền và nghĩa vụ về tài sản giữa vợ chồng theo Luật hôn nhân
và gia đình Việt Nam.
- Quyền sở hữu tài sản của vợ chồng.
Luật hôn nhân và gia đình quy định vợ chồng có quyền sở hữu đối với tài
sản thuộc sở hữu chung hợp nhất và vợ, chồng có quyền sở hữu tài sản riêng. Tài
sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất. Vợ, chồng có quyền có tài
sản riêng quy định tại Điều 32 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000.

Theo quy định này thì việc nam nữ sống chung như vợ chồng không đăng
ký kết hôn không được pháp luật hôn nhân và gia đình thừa nhận là vợ chồng.


Theo quy định của pháp luật thì chỉ có vợ chồng được pháp luật thừa nhận mới
đặt ra vấn đề quyền và nghĩa vụ nhân thân. Còn đối với nam nữ sống chung như
vợ chồng không đăng ký kết hôn do đó về mặt pháp lý họ không phải là vợ
chồng nên những quyền và nghĩa vụ mà vợ chồng có được không áp dụng cho
đối tượng trên. Nam nữ sống chung như vợ chồng chỉ được hưởng những quyền
và nghĩa vụ nhân thân như công dân thông thường. Giữa họ không có ràng buộc
pháp lý nào về vấn đề này.
Theo như quy định tại điểm c khoản 3 Nghị quyết của Quốc hội số
35/2000/QH10 ngày 09/06/2000 về việc thi hành Luật hôn nhân và gia đình năm
2000 nếu như có yêu cầu ly hôn thì Tòa án thụ lý và tuyên bố không công nhận
quan hệ vợ chồng. Như vậy là mặc dù luật pháp không thừa nhận nam nữ sống
chung như vợ chồng có quan hệ vợ chồng nhưng vẫn giải quyết ly hôn nếu có
yêu cầu ly hôn và vẫn tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng.
Đối với trường hợp nam nữ sống chung như vợ chồng không đăng ký kết
hôn họ không có những quyền và nghĩa vụ nhân thân như của vợ chồng nhưng
họ vẫn có thể thực hiện nó. Các quyền và nghĩa vụ nhân thân của vợ chồng mà
pháp luật quy định xét cho cùng cũng chịu sự tác động của truyền thống phong
tục của người Việt Nam và cũng xuất phát từ phía tình cảm con người. Việc nam
nữ sống chung như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn nếu họ có tình cảm yêu
thương nhau thì họ hoàn toàn có thể thực hiện những quyền và nghĩa vụ của vợ
chồng mà pháp luật quy định. Tuy nhiên việc thực hiện này cũng không được coi
là có quan hệ vợ chồng nếu họ không đăng ký kết hôn.
Nói chung là quyền và nghĩa vụ nhân thân của vợ chồng được quy định
trong Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2000 về cơ bản cũng xuất phát
từ những quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Do đó nam nữ sống chung như
vợ chồng tuy không có quyền và nghĩa vụ giống như vợ chồng nhưng họ cũng có


Pháp luật Hôn nhân và gia đình không thừa nhận quan hệ vợ chồng đối
với trường hợp nam nữ sống chung như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn.
Mặt khác pháp luật vẫn quy định giải quyết yêu cầu ly hôn liên quan đến việc
nam nữ sống chung như vợ chồng. Như vậy là ta thấy rõ quan điểm pháp luật
không ủng hộ việc nam nữ sống chung như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn
nhưng vẫn giải quyết những hệ lụy liên quan. Điều này được cho là hợp lý khi
người ta cho rằng việc nam nữ sống chung như vợ chồng không đạt được mục
tiêu xây dựng gia đình theo đúng định hướng mà Luật hôn nhân và gia đình
hướng tới. Quan hệ này không bị ràng buộc pháp lý nên sẽ có khả năng chấm dứt
sớm xuất hiện những hệ lụy trong tương lai ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình.


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.
1. Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2000.
2. Nghị quyết của Quốc hội số 35/2000/QH10 ngày 09/06/2000 về việc
thi hành Luật hôn nhân và gia đình năm 2000.
3. Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP
hướng dẫn thi hành Nghị quyết của Quốc hội số 35/2000/QH10 về việc thi
hành Luật Hôn nhân và gia đình.
4. Trường Đại học luật Hà Nội, Giáo trình Luật Hôn nhân và gia đình
Việt Nam, Nxb.Công an nhân dân, Hà Nội, 2009.