MỤC LỤC

Trang
LỜI MỞ ĐẦU

1

I.

Nguyên tắc nhân dân lao động tham gia đông đảo vào
quản
lý hành chính nhà nước
1. Cơ sở của nguyên tắc

1

2. Nội dung của nguyên tắc

2

3. Ý nghĩa của nguyên tắc

4

II.
Đánh giá việc vận dụng nguyên tắc nhân dân lao động
tham gia đông đảo vào quản lý hành chính nhà nước ở nước ta
hiện nay

5


Nhân dân lao động tham gia đông đảo vào quản lý nhà nước là một trong
những nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nguyên tắc này đã được ghi nhận tại
Điều3 Hiến pháp 1992 “Nhà nước bảo đảm và không ngừng phát huy quyền làm
chủ về mọi mặt của nhân dân”, điều này có nghĩa là quyền được tham gia vào quản
lý các công việc của Nhà nước và xã hội là quyền cơ bản của công dân được Hiến
pháp ghi nhận. Nguyên tắc nhân dân lao động tham gia đông đảo vào quản lý hành
chính nhà nước được xác định là nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của
bộ máy nhà nước nói chung, đồng thời cũng là nguyên tắc cơ bản trong hoạt động
quản lí hành chính.
I.

NGUYÊN TẮC NHÂN DÂN LAO ĐỘNG THAM GIA ĐÔNG ĐẢO
VÀO QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC:
1. Cơ Sở Của Nguyên Tắc
a. Cơ sở thực tiễn:
Dân là gốc của nước, chở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân, đó là
chân lí của mọi thời đại. Nhà nước xã hội chủ nghĩa ra đời là kết quả của cuộc cách
mạng do nhân dân tiến hành, sự tồn tại của nhà nước xã hội chủ nghĩa là để phục vụ
nhân dân. Vì vậy, với đặc trưng không thể thiếu thuộc bản chất của nhà nước ta là
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là Nhà nước của dân, do dân và vì dân,
nhân dân phải được tham gia vào tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước nói
chung và quản lý hành chính nhà nước nói riêng. Chỉ khi nào người dân thực sự
đóng vai trò quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước thì việc xây dựng và
hoàn thiện Nhà nước pháp quyền mới thực sự thành công. Chính vì vậy, việc bảo
đảm sự tham gia của nhân dân lao động vào quản lí hành chính nhà nước không chỉ
phát huy trí tuệ, sức lực của nhân dân mà còn là phương pháp hữu hiệu để ngăn
chặn tình trạng quan liêu, lạm quyền, độc đoán, thiếu trách nhiệm... từ đó xây dựng
nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Không những vậy, việc mở rộng hình thức tham gia của nhân dân vào hoạt

và quản lý hành chính nhà nước nói riêng, ngoài những quy định tại Hiến Pháp
1992 còn được ghi nhận tại những bộ luật: Luật Bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân
dân, Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức Hội đồng nhân
dân và ủy ban nhân dân, Luật Khiếu nại, tố cáo, Luật Phòng, chống tham nhũng,
trong đó quy định cụ thể các điều kiện, hình thức, phương thức để nhân dân tham
gia vào hoạt động quản lý của Nhà nước như việc các đại biểu, các cơ quan nhà
nước phải tiếp nhận và giải quyết các đề xuất, kiến nghị, khiếu nại của người dân,
tiếp thu các ý kiến đóng góp vào các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành,
các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội...
Qua đó ta thấy, Nhà nước đã quy định khá cụ thể các hình thức, phương thức
tham gia của nhân dân trong việc quản lý hành chính nhà nước, đây chính là một cơ
sở pháp lí quan trọng để nhân dân lao động tham gia vào quản lí hành chính nhà
nước thực hiện quyền làm chủ của mình.
2. Nội Dung Của Nguyên Tắc
Nguyên tắc nhân dân tham gia đông đảo vào hoạt động quản lí hành chính nhà
nước khẳng định vai trò quan trọng của nhân dân trong quản lí hành chính nhà
nước, mặt khác cũng xác định những nhiệm vụ mà Nhà nước phải thực hiện trong
việc bảo đảm những điều kiện cơ bản để nhân dân lao động tham gia vào quản lí
hành chính nhà nước.
Trong quản lí hành chính nhà nước, nguyên tắc này thể hiện ở những hình thức
nhân dân lao động tham gia vào hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Đây là
những hình thức được pháp luật quy định và bảo đảm thực hiện bằng các phương
3


tiện của Nhà nước. Các hình thức tham gia vào quản lí hành chính nhà nước của
nhân dân lao động bao gồm:
a. Tham gia vào các hoạt động của các cơ quan nhà nước:
Các cơ quan trong bộ máy nhà nước là công cụ để thực hiện quyền lực nhà
nước. Do đó, việc nhân dân lao động tham gia vào hoạt động của các cơ quan nhà

với việc bảo đảm dân chủ và mở rộng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
c. Tham gia vào các hoạt động tự quản ở cơ sở:
4


Ðây là hoạt động do chính nhân dân lao động tự thực hiện và chúng có mối
liên hệ chặt chẽ với các công việc khác nhau của quản lí nhà nước. Các hoạt động
tự quản này rất gần gũi và thiết thực đối với cuộc sống của người dân như hoạt
động bảo vệ an ninh trật tự, vệ sinh môi trường,...Những hoạt động này xảy ra ở nơi
cư trú, làm việc, sinh hoạt nên mang tính chất tự quản của nhân dân.
Thông qua những hoạt động mang tính chất tự quản mà người dân lao động là
những chủ thể tham gia tích cực nhất, quyền tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã
hội của người dân mà pháp luật đã quy định thực sự được tôn trọng và bảo đảm
thực hiện.
d. Trực tiếp thực hiện các quyền và nghĩa vụ của công dân trong quản lý
hành chính nhà nước:
Như đã trình bày ở trên, Ðiều 53 – Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung năm
2001) quy định công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia
thảo luận những vấn đề chung của cả nước và địa phương, kiến nghị với cơ quan
nhà nước, các tổ chức xã hội hay chính người dân trực tiếp thực hiện. Để thực hiện
quyền cơ bản này, pháp luật đã quy định các quyền và nghĩa vụ cụ thể của công dân
trong các lĩnh vực khác nhau của quản lí hành chính nhà nước. Những quyền, nghĩa
vụ này của công dân có thể thực hiện thông qua hoạt động của các cơ quan nhà
nước, các tổ chức xã hội hoặc cũng có thể được chính người dân trực tiếp thực hiện.
Ví dụ như:
- Kiểm tra các cơ quan quản lý nhà nước.
- Tham gia trực tiếp với tư cách là thành viên không chuyên trách trong hoạt
động cơ quan quản lý, các cơ quan xã hội.
- Tham gia với tư cách là thành viên của tập thể lao động trong việc giải quyết
những vấn đề quan trọng của cơ quan...

Thông qua các chủ chương, chính sách cũng như các quy định của pháp luật
hiện hành, ta thấy rằng các phương thức, hình thức để người dân tham gia vào quá
trình xây dựng luật pháp, chính sách, vào các công việc quản lý hành chính Nhà
nước đã được quy định rất đa dạng, phong phú. Nó cho phép người dân có thể biểu
đạt được ý chí, nguyện vọng của mình với các cơ quan nhà nước trong việc hình
thành nên các chính sách, pháp luật cũng như việc quyết định và thi hành pháp luật.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả đạt được từ sự thừa nhận, tôn trọng và thu hút
nhân dân lao động tham gia vào hoạt động quản lý hành chính nhà nước thì sự tham
gia của người dân vào quá trình này vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế. Cụ thể như
sau:
a. Những mặt tích cực:
* Với các hình thức tham gia gián tiếp, nhân dân lao động sẽ không trực tiếp
thực hiện quyền làm chủ của mình mà thông qua các cơ quan nhà nước hoặc các tổ
chức chính trị - xã hội. Như vậy, nhân dân có thể tham gia vào hoạt động quản lý
hành chính rộng rãi và hiệu quả hơn; trong hình thức nhân dân tham gia vào hoạt
động quản lý hành chính nhà nước thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ
chức xã hội, xã hội nghề nghiệp mà họ là thành viên. Theo hình thức này, những
nguyện vọng, ý kiến của người dân được các tổ chức đó tập hợp lại để chuyển tới
các cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước xem xét, giải quyết.
Hiện nay, trong điều kiện đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, phát triển nền dân
chủ xã hội chủ nghĩa, các tổ chức chính trị - xã hội đã có những thay đổi trong tổ
chức và phương thức hoạt động, gắn chặt hơn với quần chúng, với các đoàn viên,
hội viên. Đồng thời, trong xã hội, những tổ chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp cũng
được phát triển mạnh. Điều này đã tạo khả năng để nhân dân tham gia nhiều hơn
trong hoạt động quản lý hành chính, từ việc phản biện các chính sách, pháp luật của
Nhà nước, giám sát sự thực hiện của các cơ quan nhà nước và của công chức, cũng
6


như đề đạt nguyện vọng, ý kiến của mình cho các cơ quan nhà nước xem xét, thực

vẫn còn mang nhiều tính hình thức. Nhiều địa phương, cán bộ chính quyền cơ sở
tập trung vào hoạt động xây dựng các hương ước, quy ước của dân, bắt dân chịu
nhiều quy định hơn là việc thực hiện công khai, xin ý kiến nhân dân về các việc làm
của chính quyền. Về phía người dân, do trình độ, do những mối quan hệ thân thiết
và do sự chưa nghiêm minh trong việc xử lý vi phạm của cán bộ nên họ cũng ít bày
tỏ chính kiến của mình, trừ khi các vấn đề đã trở nên quá bức xúc. Chính điều này
đã không chỉ hạn chế quyền tham gia quản lý nhà nước của người dân, không huy
động được sức mạnh của nhân dân trong việc quản lý, phát triển kinh tế - xã hội của
7


địa phương mà còn là căn nguyên của sự xuất hiện các vụ khiếu kiện kéo dài,
những điểm nóng tại một số cơ sở.
Ngoài những hình thức nêu trên, người dân có thể tham gia ý kiến vào các văn
bản pháp luật khi được công bố hỏi ý kiến qua các phương tiện thông tin đại chúng.
Tuy nhiên, hình thức này cũng gặp nhiều khó khăn, hạn chế. Người dân ít có những
ý kiến đóng góp với chính quyền và các cơ quan nhà nước trừ khi có những vấn đề
bức xúc của bản thân. Khi có các văn bản xin ý kiến tham gia đóng góp đăng trên
các cơ quan báo chí cũng chỉ có số ít những người có ý kiến. Việc kiểm tra, giám
sát hoạt động quản lý nhà nước của các cơ quan và công chức nhà nước; thực hiện
khiếu nại, tố cáo những việc làm trái pháp luật của các cơ quan và công chức nhà
nước của người dân cũng còn hạn chế.
2. Nguyên nhân của những khó khăn, hạn chế trong việc nhân dân lao
động tham gia vào quản lí hành chính nhà nước:
Thứ nhất, là từ nhận thức của xã hội, của những người quản lý hành chính.
Mặc dù hiện nay tư tưởng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của
dân, do dân và vì dân đã được phổ biến trong xã hội, nhưng việc nhận thức đúng về
tư tưởng này vẫn còn khoảng cách. Những người quản lý vẫn còn thiếu tin tưởng ở
người dân, vẫn coi việc quản lý hành chính nhà nước là công việc riêng vốn có của
Nhà nước mà không phải là nhiệm vụ của chính nhân dân trong việc quản lý xã hội.

Ngoài ra, cũng còn một số nguyên nhân khác ảnh hưởng đến sự tham gia của
nhân dân lao động vào hoạt động quản lý hành chính nhà nước như: trình độ công
nghệ thông tin, ...
III. MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM ĐẢO BẢO VÀ CỦNG CỐ VIỆC VẬN
DỤNG HIỆU QUẢ NGUYÊN TẮC NHÂN DÂN LAO ĐỘNG THAM GIA
ĐÔNG ĐẢO VÀO QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC HIỆN NAY:
Từ những nguyên nhân cụ thể nêu trên, chúng ta cần đề ra những biện pháp
nhằm đảm bảo vận dụng hiệu quả của nguyên tắc này vào quản lý hành chính nhà
nước. Cụ thể như sau:
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện hệ thống thể chế, có cơ chế huy động người dân
tham gia vào quá trình quản lý hành chính Nhà nước. Cần sửa đổi cơ chế bầu cử đại
biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân sao cho những người được bầu phải gắn bó
với người dân, phản ánh được ý chí nguyện vọng của người dân, không còn đại
diện chung chung, hình thức. Họ phải chịu sự giám sát của nhân dân, gắn trách
nhiệm, lợi ích với sự tín nhiệm của nhân dân, khi không hoàn thành được vai trò đại
diện quyền lợi và nguyện vọng của cử tri bầu cho thì họ phải bị bãi miễn. Nói một
cách ngắn gọn, để sự tham gia quản lý hành chính nhà nước qua các cơ quan đại
diện của dân có hiệu quả, cần chuyển các đại biểu được bầu của dân sang chế độ
hoạt động chính trị chuyên nghiệp. Tách bạch, không để vai trò lập pháp, đại biểu
nhân dân và vai trò hành chính do cùng một cá nhân thực hiện. Mở rộng hình thức
quyết định trực tiếp – trưng cầu dân ý, để toàn dân có quyền tham gia vào các công
việc trọng đại của đất nước, của địa phương, học tập các mô hình trưng cầu dân ý
của một số quốc gia nhằm nâng cao hiệu quả tham gia vào các hoạt động tham gia
vào quản lý hành chính nhà nước của nhân dân lao động.
Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh công cuộc cải cách nền hành chính nhà nước. Đổi
mới cơ cấu tổ chức, phương thức hoạt động của các cơ quan nhà nước, mở rộng sự
công khai, minh bạch, tạo cơ hội để người dân nắm được các công việc của Nhà
nước để tham gia một cách chủ động, thiết thực, có hiệu quả. Nâng cao trách nhiệm
của các cơ quan nhà nước và của công chức trong việc tiếp thu các ý kiến và
nguyện vọng của nhân dân trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước.

sáng tạo của người dân mới được tôn trọng và giải phóng.

10


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật hành chính Việt Nam, Nxb.
Công an nhân dân, Hà Nội, 2008.
2. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình lí luận nhà nước và pháp luật, Nxb.
Công an nhân dân, Hà Nội, 2009.
3. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật hiến pháp Việt Nam, Nxb.
Công an nhân dân, Hà Nội, 2009.
4. Khoa luật – Đại học quốc gia Hà Nội, Giáo trình luật hành chính Việt Nam,
Nxb. ĐHQG, Hà Nội, 2005.
5. Học viện hành chính quốc gia, Giáo trình luật hành chính và tài phán hành
chính, Nxb. Giáo dục, Hà Nội, 2005.
6. Nguyễn Văn Động, Các quyền hiến định về chính trị của công dân Việt Nam,
Nxb. Tư pháp, Hà Nội, 2006.
7. Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) của nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam.
8. Hà Quang Ngọc, Hà Quang Trường, “Tăng cường sự tham gia của nhân dân
trong hoạt động quản lý nhà nước”, Tạp chí cộng sản, số 15/2007.

11