LỜI MỞ ĐẦU
Ngân sách nhà nước là công cụ tài chính cốt yếu để Nhà nước điều phối toàn
xã hội, giải quyết những vấn đề khó khăn của đất nước, đem lại sự công bằng cho
người dân. Ngân sách mất cân đối làm ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế
và kéo theo đó nhiều vấn đề xã hội sẽ nảy sinh như: Thu vào NSNN không đủ chi
dẫn đến nợ nước ngoài nhiều, lạm phát tăng nhanh, không có nguồn tài chính để đầu
tư đúng mức vào hoạt động kinh tế…Cân đối NSNN là một vấn đề phức tạp nhưng
nó có một vai trò quan trọng đối với kinh tế đất nước, đặc biệt khi nền kinh tế vận
hành theo cơ chế thị trường. Trong nội dung bài viết dưới đây, em xin được đi vào
tìm hiểu đề tài: Tìm hiểu về nguyên tắc cân đối trong hoạt động ngân sách nhà
nước theo Luật ngân sách và thực tế áp dụng.
NỘI DUNG
I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Khái niệm Ngân sách Nhà nước
Trước hết hãy cùng điểm qua vài nét khái quát về lịch sử hình thành thuật ngữ
ngân sách nhà nước: Ngân sách Nhà nước là một thuật ngữ xuất hiện lần đầu tiên ở
Anh vào thế kỷ 17. Khi đó, ngân sách nhà nước được hiểu là một nguồn quỹ hoặc là
túi tiền của người quản lý ngân khố, nó là toàn bộ những khoản thu chi thuộc về
Nhà nước và do Nhà nước thực hiện. Ngày nay, ngân sách nhà nước được hiểu là
bảng kế hoạch tài chính lớn nhất của một quốc gia bao gồm tất cả các khoản thu chi
phục vụ cho chức năng và nhiệm vụ của bộ máy nhà nước, thông qua đó đảm bảo
những lợi ích công cộng của xã hội.
Như vậy, có thể thấy, Ngân sách nhà nước là một phạm trù rất rộng và bao quát,
vừa liên quan đến lĩnh vực kinh tế vừa liên quan đến góc độ quản lý Nhà nước:
Về phương diện kinh tế: Ngân sách nhà nước là một khái niệm thuộc phạm
trù kinh tế học hay hẹp hơn là tài chính học. Theo đó, ngân sách nhà nước được hiểu
là bảng dự toán về các khoản thu và các khoản chi tiền tệ của một quốc gia, được cơ
quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thực hiện trong một khoảng thời hạn nhất

NSNN: Ngân sách nhà nước


Xét về góc độ tổng thể, cân đối trong hoạt động NSNN phản ánh mối tương
quan giữa hoạt động thu và hoạt động chi trong một tài khóa. Nó không chỉ là sự

NSNN: Ngân sách nhà nước

Trag2


tương quan giữa tổng thu và tổng chi mà còn thể hiện sự phân bổ hợp lý giữa cơ cấu
các khoản thu và cơ cấu các khoản chi của NSNN do các cơ quan có thẩm quyền
thực hiện;
Xét trên phương diện phân cấp quản lý nhà nước, cân đối trong hoạt động
NSNN là cân đối về phân bổ và chuyển giao nguồn thu giữa các cấp ngân sách, giữa
trung ương và địa phương và giữa các địa phương với nhau để thực hiện chức năng
và nhiệm vụ được giao.
Như vậy, có thể hiểu: Cân đối trong hoạt động NSNN là một bộ phận quan
trọng của chính sách tài khóa, phản ánh sự điều chỉnh mối quan hệ tương tác giữa
hoạt động thu và hoạt động chi NSNN nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế- xã hội
mà Nhà nước đã đề ra trong từng lĩnh vực và địa bàn cụ thể.
2.2. Đặc điểm
Cân đối ngân sách nhà nước phản ánh mối quan hệ tương tác giữa thu và chi
ngân sách nhà nước trong năm ngân sách nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra. Nó
vừa là công cụ thực hiện các chính sách xã hội của Nhà nước, vừa bị ảnh hưởng bởi
các chỉ tiêu kinh tế - xã hội. Cân đối ngân sách nhà nước không phải là để thu chi
cân đối hoặc chỉ là cân đối đơn thuần về mặt lượng, mà cân đối ngân sách nhà nước
nhằm thực hiện các mục tiêu chiến lược kinh tế - xã hội của Nhà nước, đồng thời các
chỉ tiêu kinh tế - xã hội này cũng quyết định sự hình thành về thu, chi ngân sách nhà
nước.
Cân đối ngân sách nhà nước là cân đối giữa tổng thu và tổng chi, giữa các
khoản thu và các khoản chi, cân đối về phân bổ và chuyển giao nguồn lực giữa các

Cân đối ngân sách nhà nước góp phần đảm bảo công bằng xã hội, giảm thiểu sự
bất bình đẳng giữa các địa phương. Nước ta với mỗi một vùng lại có một điều kiện
kinh tế - xã hội khác nhau, có những vùng điều kiện kinh tế - xã hội rất khó khăn
làm ảnh hưởng đến thu nhập và chất lượng cuộc sống của người dân, có những vùng
điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi, phát triển làm cho thu nhập và cuộc sống của
người dân được nâng lên. Vì vậy cân đối ngân sách nhà nước sẽ đảm được sự công
bằng, giảm thiểu sự bất bình đẳng giữa người dân và các vùng miền. Nhà nước có
thể huy động nguồn lực từ những người có thu nhập cao, những vùng có kinh tế phát
triển để hổ trợ, giúp đỡ những người nghèo có thu nhập thấp và những vùng kinh tế
kém phát triển. Bên cạnh đó, cân đối ngân sách nhà nước góp phần phát huy lợi thế
của từng địa phương, tạo nên thế mạnh kinh tế cho địa phương đó dựa trên tiềm
năng có sẳn của địa phương.

NSNN: Ngân sách nhà nước

Trag4


II. NGUYÊN TẮC CÂN ĐỐI TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN SÁCH NHÀ
NƯỚC THEO LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
1. Nội dung nguyên tắc
Nguyên tắc cân đối trong hoạt động ngân sách Nhà Nước được quy định tại
Điều 8 Luật ngân sách nhà nước năm 2002:
“1. Ngân sách nhà nước được cân đối theo nguyên tắc tổng số thu từ thuế,
phí, lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên và góp phần tích luỹ ngày càng
cao vào chi đầu tư phát triển; trường hợp còn bội chi, thì số bội chi phải nhỏ hơn số
chi đầu tư phát triển, tiến tới cân bằng thu, chi ngân sách;
2. Bội chi ngân sách nhà nước được bù đắp bằng nguồn vay trong nước và
ngoài nước. Vay bù đắp bội chi ngân sách nhà nước phải bảo đảm nguyên tắc
không sử dụng cho tiêu dùng, chỉ được sử dụng cho mục đích phát triển và bảo đảm

những điều kiện cở sở vật chất kỹ thuật cần thiết cho nền kinh tế, cũng từ đó kéo
theo sự phát triển của nhiều lĩnh vực khác và đảm bảo các vấn đề xã hội của đất
nước, giúp nhà nước thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ của mình. Vì vậy, chi đầu
tư phát triển là vấn đề được Nhà nước ưu tiên trong xây dựng nguyên tắc cân đối
trong hoạt động NSNN.
Hai là: Bội chi NSNN được bù đắp bằng nguồn vay trong nước và nước
ngoài. Vay bù đắp bội chi NSNN phải đảm bảo nguyên tắc không sử dụng cho tiêu
dùng, chỉ được sử dụng cho mục đích phát triển và bảo đảm bố trí ngân sách để chủ
động trả hết nợ khi đến hạn. Trong điều kiện kinh tế thị trường như hiện nay thì vấn
đề bội chi ngân sách là không thể tránh khỏi đối với một quốc gia nhưng chưa hẳn
bội chi NSNN là biểu hiện của sự yếu kém của nền kinh tế mà nó còn là một trong
các cách thức tạo ra sự cân đối của hoạt động NSNN trong dài hạn, đảm bảo cho nền
kinh tế - xã hội phát triển và ổn định. Nguyên tắc vay bù đắp bội chi nên dành cho
mục đích phát triển và đảm bảo bố trí ngân sách để chủ động trả hết nợ khi đến hạn
là rất cần thiết để đảm bảo NSNN được cân đối, tận dụng được nguồn vốn vay một
cách có hiệu quả. Chi cho tiêu dùng là hoạt động chi không mang tính chất thu hồi
vốn và không tạo ra thặng dư, do đó nguồn vay bù đắp bội chi chỉ được để dành cho
mục đích phát triển. Về nguyên tắc, ngân sách địa phương được cân đối với tổng số
chi không vượt quá tổng số thu; trường hợp tỉnh thành phố trực thuộc trung ương có
nhu cầu đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng thuộc phạm vi ngân sách cấp
tỉnh bảo đảm, thuộc danh mục đầu tư trong kế hoạch 5 năm đã được hội đồng nhân
dân cấp tỉnh quyết định nhưng vượt quá khả năng cân đối của ngân sách cấp tỉnh

NSNN: Ngân sách nhà nước

Trag6


năm dự toán thì được phép huy động vốn không vượt quá 30% vốn đầu tư xây dựng
cơ bản trong nước hàng năm của ngân sách cấp tỉnh.

Trag7


thực hiện các mục tiêu kinh tế- xã hội đã đề ra. Tính linh hoạt yêu cầu phải trao
quyền cho người quản lý trong việc ra quyết định phân bổ nguồn lực tài chính đã thu
được từ các nguồn thu khác nhau mà đất nước có. Tính tiên liệu đóng vai trò quan
trọng trong việc thực hiện chính sách và chương trình có hiệu quả. Nội dung này đòi
hỏi nguyên tắc cân đối trong hoạt động NSNN phải chú ý đến sự cân đối trong ngắn
hạn và dài hạn và phải vận dụng cách tiếp cận trung hạn đối với việc điều chỉnh mất
cân đối ngân sách nhà nước.
Về tính trung thực: Khi sử dụng nguyên tắc cân đối trong hoạt động
NSNN nên dựa vào những dự toán đã được lập từ thực tế tình hình kinh tế- xã hội
của đất nước mà không có sự thiên vị về vấn đề thu hoặc chi ngân sách nhà nước.
Những dự toán quá lạc quan sẽ dễ đưa đến sự vi phạm tính kỷ luật tài chính và dẫn
đến việc không thực hiện được những chiến lược, chính sách mà Nhà nước đã đề ra
do ngân sách nhà nước không bảo đảm cân đối trong quá trình hoạt động khi chưa
đưa ra những kế hoạch cụ thể.
Về thông tin, minh bạch và trách nhiệm: Đây là vấn đề rất cần thiết trong
cân đối trong hoạt động NSNN. Thông tin tốt sẽ làm tăng thêm tính trung thực và
giúp người quản lý sẽ đưa ra những quyết định hợp lý. Thông tin chính xác và kịp
thời về chi phí, đầu ra và kết quả đạt được sẽ giúp cho quá trình thực hiện cân đối
trong hoạt động NSNN đạt hiệu quả nhất định.
2. Đặc điểm của nguyên tắc
Nguyên tắc cân đối trong hoạt động ngân sách nhà nước theo Luật Ngân sách
phản ánh mối quan hệ tương tác giữa các khoản thu và nhiệm vụ chi ngân sách nhà
nước trong năm ngân sách nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra. Việc cân đối trong
hoạt động ngân sách không phải chỉ là thu, chi cân đối hoặc chỉ là cân đối về mặt
lượng mà còn nhằm thực hiện các mục tiêu chiến lược kinh tế - xã hội của đất nước,
đồng thời các chỉ tiêu kinh tế - xã hội này cũng quyết định sự hình thành về thu, chi
ngân sách nhà nước. Nguyên tắc cân đối trong hoạt động ngân sách nhà nước với

khi nhiệm vụ hoàn thành sẽ nhanh chóng có nguồn tài chính để trả nợ. Do vậy, bắt
buộc phải tuân theo đặc điểm này để tránh sự xáo trộn trong hoạt động ngân sách
nhà nước.
3. Mối quan hệ giữa nguyên tắc cân đối với hoạt động ngân sách nhà nước

NSNN: Ngân sách nhà nước

Trag9


Nguyên tắc cân đối trong hoạt động NSNN có vai trò thúc đẩy hoặc có khi lại
kiềm chế sự linh hoạt, hiệu quả của hoạt động ngân sách nhà nước của Việt Nam.
Điều này thể hiện, nếu nguyên tắc cân đối này được các cơ quan nhà nước có thẩm
quyền vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo thì nó có tác dụng làm cho hoạt động
ngân sách nhà nước của Việt Nam luôn vận động phát triển theo chiều hướng tích
cực, có nghĩa là hoạt động thu ngân sách và nhiệm vụ chi ngân sách cho những mục
tiêu phát triển của đất nước do có tác động tích cực từ nguyên tắc này sẽ luôn ổn
định và phát triển, không bị xáo trộn bởi sự tác động của các yếu tố nào. Ngược lại,
nếu cơ quan có thẩm quyền mà áp dụng sai quy luật, bản chất của nguyên tắc cân đối
trong hoạt động ngân sách nhà nước thì nó thúc đẩy sự xáo trộn, mất cân đối, ổn
định của các nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể của Việt Nam.
4. Tác động của nguyên tắc cân đối đối với hoạt động ngân sách nhà nước
Về tác động tích cực: Nguyên tắc cân đối trong hoạt động NSNN có tác động
làm cho hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước của các cơ quan nhà nước được ổn
định. Đồng thời, nguyên tắc cân đối cũng có tác động làm cho hoạt động thu, chi
NSNN không những ổn định mà còn phát triển bền vững. Điều này có nghĩa là, khi
các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành hoạt động thu và chi NSNN mà áp
dụng đúng nguyên tắc này cho hoạt động của mình thì khả năng thu và nhiêm vụ chi
ngân sách được tiến hành suôn sẻ không những đã đáp ứng yêu cầu đặt ra mà còn có
khả năng vượt yêu cầu đặt ra, có nghĩa là khả năng thu và nhiệm vụ chi được tiến

nghiêm ngặt nguyên tắc cân đối để đảm bảo cho nguồn ngân sách thực sự cân đối,
ổn định tạo cơ sở cho việc thực hiện tốt những nhiệm vụ cụ thể về các lĩnh vực khác
nhau của đất nước phải sử dụng đến ngân sách nhà nước.
Mặc dù việc áp dụng nguyên tắc cân đối trong hoạt động NSNN đã được tuân
thủ triệt để trong hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong lĩnh vực
thu, chi và phân bổ ngân sách nhưng việc áp dụng nguyên tắc này thật sự không đơn
giản mà vẫn có những vướng mắc trong quá trình áp dụng nguyên tắc đó vào thực
tiễn hoạt động. Theo GS-TSKH Tào Hữu Phùng, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban kinh tế và
ngân sách của Quốc hội: “việc thực hiện nguyên tắc cân đối trong Luật Ngân sách
Nhà nước đã xuất hiện một số vướng mắc, tồn tại, trong đó vấn đề về phạm vi cân
đối và cách tính bội chi NSNN còn có một số điểm chưa rõ ràng, chưa đúng với quy
định của Luật Ngân sách Nhà nước, chưa phù hợp với thông lệ quốc tế. Số thu về
phí, lệ phí hiện nay chưa được quy định rõ ràng, khoản nào trong cân đối, khoản
nào ngoài cân đối NSNN, khoản nào hạch toán trong NSNN”.

NSNN: Ngân sách nhà nước

Trag11


Một điểm vướng mắc nữa về thực tế áp dụng nguyên tắc cân đối trong hoạt
động NSNN của Việt Nam là khi thực hiện việc cân đối NSNN (cân đối các nguồn
thu với nhiệm vụ chi cụ thể của đất nước) thì chúng ta phải quán triệt nguyên tắc
tổng số thu từ thuế, phí, lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên; nếu bội chi
phải nhỏ hơn chi đầu tư phát triển. Nhưng qua kết quả kiểm toán cho thấy một số
khoản thu nêu trên không được tính toán cân đối NSNN mà để lại đơn vị chi tiêu,
khi quyết toán sẽ thực hiện ghi thu, ghi chi vào NSNN. Kết quả kiểm toán cho thấy
khoản phí, lệ phí là con số không nhỏ (ước tính hàng ngàn tỷ đồng) và đây là nguồn
thu ngân sách nhà nước cần phải được đưa vào cân đối, bố trí trong dự toán hàng
năm. Nếu thực tế đó không nhanh chóng được khắc phục thì sẽ ảnh hưởng nghiêm

USD/người năm 2007. Đời sống của người dân được cải thiện, các vấn đề an sinh xã
hội được đảm bảo hơn (website tapchicongsan.org.vn). Điều này do chúng ta đảm
bảo được nguồn thu cân đối, các nhiệm vụ chi khác nhau ở các lĩnh vực khác nhau
được giải quyết tốt cho nên nguồn tài chính được sử dụng để chi cho các lĩnh vực xã
hội có bước lũy tiến, có nghĩa là trong hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước, chúng
ta đã có sự cân bằng giữa nhiệm vụ chi cho các công việc ở các lĩnh vực khác với
nhiệm vụ chi cho các lĩnh vực xã hội (chi thường xuyên).
Trong những năm qua, nước ta đã kiểm được mức bội chi NSNN ở giới hạn cho
phép (không quá 5% GDP/năm) và nguồn vay chủ yếu chi cho đầu tư phát triển, đây
là một thành công đáng ghi nhận trong vấn đề kiểm soát bội chi NSNN ở nước ta.
Theo thống kê của Cục thống kê (Bộ Tài chính), trong giai đoạn từ năm 2001- 2007,
bội chi NSNN được duy trì ở mức 5% GDP và thực hiện ở mức 4,9%-5% GDP. Vì
vậy, mức thâm hụt NSNN được khống chế ở mức thấp, đây chính là kết quả của
những nỗ lực to lớn của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong hoạt động thu,
chi ngân sách nhà nước ở Việt Nam.
2.2. Một số hạn chế khi áp dụng nguyên tắc
Bên cạnh những thành tựu đạt được, việc áp dụng nguyên tắc cân đối trong hoạt
động NNSN không tránh khỏi một số điểm hạn chế sau:
Tính minh bạch trong cân đối NSNN chưa được vận dụng triệt để khi xác định
tỷ lệ bội chi NSNN. Do tính minh bạch trong cân đối ngân sách không được vận
dụng triệt để nên mặc dù nguyên tắc cân đối này có được áp dụng trong quá trình
thu, chi NSNN nhưng vẫn không thể phát huy được tác dụng làm cân bằng cho ngân
sách để thực hiện những công việc phát sinh trước đất nước, do vậy, không thể định

NSNN: Ngân sách nhà nước

Trag13


hướng, lên kế hoạch cho quá trình thu, chi ngân sách nhà nước cho những năm ngân


Trag14


không làm mất cân đối NSNN, không lãng phí nguồn thu NSNN vào những hoạt
động chi không cần thiết, không hiệu quả. Bên cạnh đó, Nhà nước cần tạo điều kiện
cho người dân tham gia giám sát, theo dõi quá trình thực hiện nhiệm vụ ngân sách
của các cấp, các ngành bằng cách Nhà nước phải cung cấp những thông tin chính
xác, đầy đủ và kịp thời cho người dân biết qua các phương tiện truyền thanh, báo
chí. Có sự phối hợp, giám sát chặt chẽ này giữa Nhà nước và nhân dân sẽ góp phần
thúc đẩy tính minh bạch và trách nhiệm của người sử dụng và quản lý NSNN. Từ đó,
nguyên tắc cân đối sẽ được tuân thủ triệt để làm cho NSNN thật sự đạt được cân
bằng, ổn định.
Nguyên tắc ngân sách cân đối phải luôn được nghiên cứu để có những sửa
đổi, bổ sung trong luật phù hợp vớ những biến động của hoạt động ngân sách ở Việt
Nam, nhằm kiểm soát tốt hoạt động thu, chi NSNN.
LỜI KẾT
Cân đối trong hoạt động ngân sách nhà nước là một vấn đề quan trọng được
đặt ra đối với mỗi nhà nước, nó đảm bảo cho nhà nước thực hiện tốt chức năng,
nhiệm vụ của mình. Đặc biệt khi nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, nhà
nước phải phát huy vai trò vượt trội của mình để can thiệp tới vấn đề này nhằm ổn
định tình hình, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể tham gia vào nền kinh tế với
mục tiêu phát triển đất nước. Cân đối trong hoạt động ngân sách nhà nước là một
vấn đề rất quan trọng nhưng lại khá phức tạp. Bởi lẽ, trong bối cảnh thế giới ngày
nay, những thay đổi bất thường trong kế hoạch thu, chi của mỗi quốc gia do sự tác
động của tình hình chiến tranh, nạn khủng bố và thiên tai đang là trở ngại lớn cho
việc thực thi nguyên tắc cân đối ngân sách ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có
Việt Nam. Quá trình tiếp cận đề tài em gặp khó khăn trong việc tìm hiểu nguồn tài
liệu về Ngân sách nhà nước.Sẽ có nhiều thiếu sót trong quá trình phân tích, giải
quyết đề tài, kính mong nhận được ý kiến nhận xét của quý thầy cô.Em xin chân

5.

Cân đối ngân sách nhà nước – Thực trạng và hướng hoàn thiện

-Người thực hiện: Quách Hồng Thơ. Giáo viên hướng dẫn: Lê Huỳnh
Phương Chinh;
6.

Website:

http://www.tapchicongsan.org.vn

˜ MỤC LỤC™

NSNN: Ngân sách nhà nước

Trag16


LỜI MỞ ĐẦU:............................................................................................................1
NỘI DUNG:................................................................................................................1
I. KHÁI QUÁT CHUNG...........................................................................................1
1. Khái niệm Ngân sách Nhà nước………………………...…………………………1
2. Cân đối trong hoạt động ngân sách nhà nước là gì?................................................2
2.1. Khái niệm…………………………………………………………………….….2
2.2. Đặc điểm...............................................................................................................3
2.3. Vai trò....................................................................................................................4
II. NGUYÊN TẮC CÂN ĐỐI TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN SÁCH NHÀ
NƯỚC THEO LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC................................................ 5
1.Nội dung nguyên tắc.................................................................................................5