Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của
nhóm thực hiện?

MỤC LỤC

A. LỜI MỞ ĐẦU
Nếu hoạt động thu Ngân Sách Nhà Nước(NSNN) là nhằm thu hút các nguồn vốn
tiền tệ để hình thành nên quỹ ngân sách nhà nước thì chi ngân sách nhà nước là chu trình
phân phối, sử dụng các nguồn vốn tiền tệ đã được tập trung vào quỹ ngân sách nhà nước.
Việc thực hiện đúng đắn các quy định của pháp luật về chi ngân sách nhà nước trực tiếp
ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của nhà nước trong việc thực hiện chức năng, nhiệm
vụ của mình. Tìm hiểu về việc thực hiện những quy định của pháp luật về chi ngân sách
nhà nước trong một số năm gần đây, tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi
ngân sách nhà nước, trong bài tập nhóm tháng 1 này, nhóm chúng em xin được chọn đề tài
“Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước và đưa
ra ý kiến đánh giá pháp lý của nhóm thực hiện”. Qua đó, chúng em xin được đưa ra một số
giải pháp để nâng cao hiệu quả của việc thực hiện pháp luật về chi ngân sách.

B.NỘI DUNG
1. Cơ Sở Lí Luận
1.1. Các khái niệm
• Khái niệm ngân sách nhà nước:
Luật ngân sách nhà nước của Việt Nam đã được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày
16/12/2002 định nghĩa: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ
quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo
thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước.(Điều 1 Luật NSNN)
Ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.
• Khái niệm chi ngân sách nhà nước:
Luật Ngân sách nhà nước 2002 đã đưa ra khái niệm chi ngân sách nhà nước (NSNN) ở
dạng liệt kê tại khoản 2 Điều 2. Theo đó, chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển
1

nước thông qua hoạt động chi ngân sách đảm bảohoạt động của mình trên các lĩnh vực
kinh tế, xã hội, an ninh và quốc phòng. Ngoài ra, thông qua việc thể chế hóa bằng pháp
luật đối với hoạt động chi ngân sách, Nhà nước còn hướng đến những mục tiêu khác,
trong đó bao gồm mục tiêu quản lí hiệu quả việc sử dụng công quỹ và tăng cường kỉ luật
2


Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của
nhóm thực hiện?

ngân sách, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật và
ngân sách nói chung và pháp luật về chi ngân sách nói riêng, góp phần hạn chế tình tình
trạng thâm hụt, lãng phí tài sản nhà nước.
1.2. Các quy định của pháp luật hiện hành về ngân sách nhà nước và chi ngân
sách nhà nước
a. Các điều kiện về chi ngân sách nhà nước
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 5 Luật ngân sách nhà nước năm 2002 thì chi Ngân
sách nhà nước chỉ được thực hiện khi có đủ các điều kiện sau đây:
“a) Đã có trong dự toán ngân sách được giao, trừ trường hợp quy định tại Điều 52 và
Điều 59 của luật này;
b)Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định;
c)Đã được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định
chi.
Ngoài các điều kiện quy định tại Khoản 2 Điều này, đối với những khoản chi cho
công việc cần phải đấu thầu thì còn phải tổ chức đấu thầu theo quy định của pháp luật về
đấu thầu.”
- Khoản chi dự định thực hiện phải được ghi nhận trong dự toán NSNN phân bổ cho
các đơn vị nhận kinh phí.
• Khoản cho phải đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có thẩm
quyền quy định.

của các cơ quan cấp phát và kiểm tra việc sử dụng kinh phí ở các đơn vị sử dụng NSNN.
+ Kho bạc nhà nước kiểm tra hồ sơ chi của đơn vị sử dụng kinh phí NSNN gồm: kiểm
tra xem khoản chi có thỏa mãn các điều kiện cấp phát, thanh toán theo quy định của luật
NSNN; kiểm tra, đối chiếu các khoản chi với dự toán để đảm bảo các khoản chi có trong
dự toán; kiểm tra đối chiếu các khoản chi với hạn mức kinh phí được cơ quan tài chính
hoặc cơ quan có thẩm quyền thong báo; kiểm tra, kiểm soát các hồ sơ, chứng từ; kiểm tra,
kiểm soát các khoản chi đúng định mức, chế độ chi tiêu tài chính nhà nước. Ngoài ra còn
Kiểm tra, kiểm soát các yếu tố hạch toán;kiểm tra con dấu,chữ ký của người quyết định
chi, kế toán trưởng đảm bảo khớp với mẫu dấu, chữ ký đã đăng ký tại kho bạc nhà nước.
• Kiểm soát chi Ngân sách nhà nước được tiến hành trong suốt quá trình chi.
+ Kiểm soát trước khi chi (kiểm tra, xác nhận chi) là việc kiểm tra, kiểm soát của cơ
quan nhà nước có thẩm quyền về các điều kiện chi trước khi thực hiện việc thanh toán, chi
trả từ quỹ NSNN cho các đơn vị thụ hưởng kinh phí. Các điều kiện chi: khoản chi phải có
trong dự toán được duyệt đúng chế độ,Tiêu chuẩn, định mức chi tiêu, đã có lệnh chi, có
đầy đủ hồ sơ…
+ Kiểm soát trong khi chi là quá trình kiểm soát việc thanh toán các khoản chi của
NSNN cho các đơn vị thụ hưởng. Kiểm soát trong khi chi phải đảm bảo việc xuất quỹ
NSNN thanh toán trực tiếp cho đối tượng đích thực. Kiểm soát trong khi chi là bước xác

4


Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của
nhóm thực hiện?

định phương thức cấp phát, thanh toán, đơn vị thụ hưởng NSNN được hưởng phương thức
chi nào.
+ Kiểm soát sau khi chi là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiểm tra trình hình
sử dụng kinh phí NSNN của các cơ quan, đơn vị sử dụng NSNN thong qua các báo cáo kế
toán, quyết toán. Là giai đoạn kiểm tra việc chấp hành pháp luật NSNN, kiểm tra hoạt


Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của
nhóm thực hiện?

động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác
theo quy định của pháp luật.
Cơ cấu các khoản chi NSNN thể hiện những nhiệm vụ kinh tế, chính trị và xã hội mà
nhà nước phải gánh vác trong từng giai đoạn lịch sử. Đồng thời là căn cứ để đánh giá tính
tích cực, tiến bộ của ngân sách từng quốc gia. Ở Việt Nam, vấn đề này được thể hiện ở
những năm gần đây như sau:
-

Trong lĩnh vực chi phát triển kinh tế - xã hội: Thông qua các khoản chi Ngân sách vào

lĩnh vực này nhà nước thể hiện vai trò quản lí nền kinh tế đất nước. Trong những năm gần
đây chúng ta thấy rằng Nhà nước ta đã giảm dần chi vào đầu tư phát triển để dần thu hút
sự tham gia của các chủ thể khác vào lĩnh vực này một nhiều hơn, cụ thể chúng ta đã giữ
mức từ 21,73% năm 2005 đến 20,8% năm 2008 mặc dù nền kinh tế của chúng ta đang
trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, tốc độ phát triển cao (giữ mức 7% - 8% trong gần 10
năm qua) điều đó có thể cho thấy được mặc dù yêu cầu đầu tư của nền kinh tế rất lớn
nhưng với việc thực hiện chính sách cải cách chúng ta đã thu hút sự đầu tư của các chủ thể
khác vào đầu tư phát triển từ đó giảm bớt một phần ngân sách nước nước. Đặc biệt trong
một số lĩnh vực như chi đầu tư xây dựng cơ bản, là một lĩnh vực quan trọng nhất, chiếm tỷ
lệ chi nhiều nhất trong đầu tư phát triển chúng ta đã giảm được mức chi trong lĩnh vực này
từ 19,78% năm 2005 xuống còn 20,72% năm 2008, chi vào việc bù chênh lệch lãi xuất tín
dụng nhà nước từ 0,83% năm 2005 đến 0,92% năm 2007 đến năm 2008 giảm xuống còn
0,91%...
-

Chi bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước.

khoảng 117.100 tỷ đồng, bằng khoảng 5,95% GDP, giảm so với năm 2009 (6,9%) và cũng
giảm so với kế hoạch đề ra (6,2%).
Bảng quyết toán chi ngân sách Nhà nước giai đoạn 2005 – 2009
Đơn vị: Tỷ đồng

(Nguồn: Tổng cục Thống kê.)

Chi NSNN đã từng bước được cơ cấu lại theo hướng xóa bỏ bao cấp, thực hiện cơ chế
tự chủ, tự chịu trách nhiệm, tăng cho đầu tư phát triển xã hội và cơ sở hạ tầng, phát triển
nguồn nhân lực, xóa đói giảm nghèo, phát triển nông nghiệp và nông thôn, bảo vệ môi
trường, nâng cao năng lực quản lý, đảm bảo chi ngân sách ngày càng tiết kiệm và đạt hiệu
quả cao. Ví dụ, theo bảng số liệu thì năm 2010 bội chi ngân sách đã giảm từ 7% xuống

7


Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của
nhóm thực hiện?

6,2%...Đó là những kết quả rất đáng khích lệ trong bối cảnh nền kinh tế vừa trải qua cơn
suy giảm.
Đến năm 2012 tổng chi cân đối ngân sách địa phương 6 tháng đầu năm 2012 là
2.144.354 triệu đồng, đạt 42,3% dự toán năm và tăng 22,9% so cùng kỳ. Trong đó, chi ngân
sách tỉnh 898.434 triệu đồng và ngân sách huyện, thị xã, thành phố 1.245.820 triệu đồng.
Việc điều hành chi ngân sách của các cấp chính quyền địa phương trong 6 tháng đầu năm đã
thực hiện theo hướng triệt để tiết kiệm trong khả năng cân đối nguồn thu của địa phương và
bám sát dự toán HĐND giao đầu năm. Trong đó: chi đầu tư phát triển 391.554 triệu đồng,
chi thường xuyên 1.573.300 triệu đồng, chi theo mục tiêu 179.500 triệu đồng…

b. Những điểm bất cập:

quan thanh tra Nhà nước đã kiến nghị thu hồi trên 3.529 tỷ đồng và kiến nghị xử lý trách
nhiệm nhiều tập thể, cá nhân vi phạm chế độ quản lý, sử dụng ngân sách…

Vấn đề sử dụng vốn và tài sản tại các doanh nghiệp Nhà nước cũng còn hạn chế. Nợ
xấu trong hệ thống ngân hàng thương mại ở mức cao ảnh hưởng không thuận tới sự phát
triển bền vững nền kinh tế.
Thống kê của Bộ Tài chính, của Kiểm toán Nhà nước cho thấy, hiệu quả kinh doanh của
khối doanh nghiệp Nhà nước thấp. Nhiều tập đoàn, TCty sản xuất kinh doanh thua lỗ (như
Tập đoàn Xăng dầu, Tập đoàn Điện lực, TCty Hàng hải Việt Nam...). Mặt khác, các doanh
nghiệp Nhà nước chủ yếu sử dụng vốn tín dụng, kết quả kinh doanh phụ thuộc chủ yếu vào
lãi suất ngân hàng. Đặc biệt từ năm 2009 đến cuối năm 2011, cung cầu mất cân đối, hàng
hóa tồn kho lớn, chậm luân chuyển, gây áp lực lớn làm tăng nợ xấu của hệ thống ngân hàng,
cản trở sự lưu thông tiền tệ trong nền kinh tế, ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế năm sau, lãng
phí các nguồn lực.

Có nhiều nguyên nhân khác nhau của sự tồn tại trên như: Các đơn vị sử dụng ngân
sách khi nhận được nguồn kinh phí chưa quan tâm đúng mức đến thực tiễn nhiệm vụ được
giao và luôn tìm cách để nâng cao dự toán chỉ để có thể sử dụng kinh phí một cách thoải
mái…. Quy mô của nền kinh tế cũng có tác động nhất định đến việc đảm bảo điều kiện
chi NSNN, khi quy mô nền kinh tế tăng dần lên, nhu cầu tăng chi để thúc đẩy phát triển
kinh tế đang đặt ra rất cấp bách, từ đó gây sức ép căng thẳng cho NSNN, quy mô ngân
sách cũng phải lớn lên và tiềm ẩn những rủi ro trong các khoản chi NSNN như tình trạng
thất thoát, lãng phí, tham nhũng…
2.1. Thực trạng trong việc tuân thủ pháp luật về các phương thức cấp phát kinh phí
từ ngân sách nhà nước.
Các phương thức cấp phát kinh phí được hiểu là những cách thức, biện pháp mà nhà
nước sử dụng để chuyển giao nguồn kinh phí từ NSNN tới các đối tượng sử dụng theo
đúng yêu cầu định trước. Theo quy định của pháp luật hiện hành, có hai phương thức , đó
9


không kế hoạch hóa được hoặc áp dụng đối với những đơn vị ít có quan hệ với NSNN,
song trong cả một thời gian khá dài, hình thức cấp phát này được áp dụng cho hầu hết các
dự án đầu tư xây dựng cơ bản và các chương trình mục tiêu.
Hiện nay với xu hướng phân công nhiệm vụ rõ ràng, chuẩn hóa quy trình ngân sách,
điều hành ngân sách theo luật; đặc biệt trong điều kiệu hội nhập tài chính quốc tế và khu
vực ở lĩnh vực tài chính công, để thích ứng với những chuẩn mực quản lý NSNN của các
10


Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của
nhóm thực hiện?

nước thì việc áp dụng các hình thức cấp phát trên cần nghiên cứu và sửa đổi lại cho phù
hợp.
2.2. Thực trạng trong việc tuân thủ pháp luật về chủ thể chịu trách nhiệm chính
trong việc chi ngân sách theo từng phương thức cấp phát.
•

Phương thức cấp phát theo dự toán kinh phí: Đối với phương thức này, khi có nhu

cầu thực tế, đại diện hợp pháp của đơn vị sử dụng ngân sách phát hành giấy rút dự toán
NSNN cùng các chứng từ hợp pháp, yêu cầu kho bạc quản lí tài khoản thanh toán. Đối với
phương thức này, trách nhiệm cao thuộc về cơ quan kho bạc nhà nước, cơ quan tài chính
chỉ có trách nhiệm đôn đốc, thông báo chính thức dự toán kinh phí trong kỳ áp dụng cho
đơn vị sử dụng ngân sách.
•

Phương thức cấp phát bằng lệnh chi tiền : Cơ quan tài chính có trách nhiệm ngay từ

giai đoạn phát hành về khả năng kiểm tra nội dung, tính chất khoản chi, bảo đảm lệnh chi

- Trình độ hiểu biết pháp luật, nghiệp vụ của một số cán bộ điều hành ngân hàng còn
nhiều mặt chưa được hoàn thiện.
- Chất lượng các văn bản pháp luật về chi NSNN trong một số lĩnh vực cụ thể (như
lĩnh vực xây dưng) còn nhiều bất cập. Việc thực hiện một số văn bản pháp luật về chi
NSNN chưa nghiêm;
Hoạt động chi NSNN chưa thực hiệu quả, hiện nay, nước ta vẫn phải đối mặt với vấn
đề bội chi nhưng hiệu quả kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng… từ việc đầu tư đó mang
lại còn rất hạn chế…Ví dụ: Dự án cầu Thanh Trì và tuyến phía Nam vành đai 3 Hà Nội với
số vốn đầu tư 7.660 tỷ đồng chậm trễ nhiều tháng, mỗi ngày phải trả 1,5 tỷ đồng tiền lãi vay.
Cầu xây xong nhưng hai đường dẫn lên cầu chưa hoàn thành nên tốn thêm cả chục tỷ đồng
nữa để xây dựng đường tạm, song chất lượng đường rất kém, thường xuyên gây ách tắc…

- Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, đánh giá về hoạt động chi NSNN chưa được
triển khai tốt ở các cơ quan nhà nước, các ngành, các cấp và địa phương.
Qua đó, nhóm đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao tính hiệu quả của việc tuân thủ
pháp luật về chi ngân sách nhà nước:
- Hoàn thiện pháp luật về quy trình lập, chấp hành, quyết toán NSNN. Đây là ba khâu
quan trọng trong quá trình NSNN. Luật Ngân sách nhà nước đã có những quy định khá rõ
ràng về thời hạn, yêu cầu, nội dung và các trình tự, thủ tục lập dự toán NSNN. Tuy nhiên,
trên thực tế vẫn bộc lộ nhiều bất cập đòi hỏi chúng ta phải hoàn thiện pháp luật về quy
trình lập dự toán NSNN. Điều này đảm bảo cho điều kiện thứ nhất của chi NSNN, có một
bản dự toán ngân sách với những khoản chi hợp lý, phù hợp với điều kiện, định hướng
phát triển kinh tế -xã hội.
- Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp lập dự toán ngân sách để tránh tình trạng
thẩm quyền nơi thì thiếu nơi thì chồng chéo.

12


Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của

nhóm thực hiện?

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình Luật Ngân sách nhà nước, nhà xuất bản Công an nhân dân Hà Nội 2010,
Chủ biên TS. Nguyễn Văn Tuyến.
2. Bộ tài chính - Viện khoa học tài chính, Luật tài chính, ngân sách và kế toán công ở
các nước, Thông tin chuyên đề, Hà Nội, 1993.
3. Trường Đại học Luật Hà Nội, Từ điển giải thích thuật ngữ luật học (Phần luật tài
chính), Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 1999.
4. Hệ thống ngân sách nhà nước và các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lí về ngân
sách, Luận văn tốt nghiệp, 2006.
5. www.mof.gov.vn/portal/page/portal/mof_vn/1351583/2126549?
p_folder_id=2201720&p_recurrent_news_id=15264375
6. />7. />
14


Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của
nhóm thực hiện?

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NSNN
Bội Chi Ngân Sách 6 tháng năm 2011

15


Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của
nhóm thực hiện?

16