Đề 38: Tìm hiểu tình hình thực tế áp dụng các quy định pháp luật về đánh
giá tác động môi trường ở Việt Nam
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sau khi hội nhập tình hình kinh tế xã hội nước ta ngày càng phát triển
tuy nhiên song hành với quá trình phát triển là những hậu quả tác động thay đổi
môi trường sống của chúng ta, làm biến đổi các hệ sinh thái tự nhiên, Chình vì
vậy việc đánh giá tác động của môi trường rất quan trọng. Vấn đề này đã bắt đầu
được quan tâm từ những năm đầu xây dựng đất nước tuy nhiên chưa được coi
trọng đúng mức và phải đến khi Luật bảo vệ môi trường năm 2005 ra đời thì mới
có những quy định hướng dẫn cụ thể. Tuy nhiên hoạt động đánh giác tác động
môi trường ở Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều bất cập, yếu kém cả về chất lượng lẫn
việc thực thi theo quy định của pháp luật gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng do
đó cần thiết phải nhận thấy điểm hạn chế về tình hình áp dụng các quy định pháp
luật về đánh giá tác động môi trường và đưa ra hướng khắc phục.
NỘI DUNG
I.Một số vấn đề về đánh giá tác động của môi trường.
1.Đánh giá tác động của môi trường.
Đánh giá tác động môi trường là quá trình phân tích, đánh giá, dự báo ảnh
hưởng đến môi trường của các dự án quy hoạch, phát triển kinh tế - xã hội, của
các cơ sở sản xuất, kinh doanh, công trình kinh tế, khoa học kỹ thuật, y tế, văn
hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng và các công trình khác, đề xuất các giải pháp
thích hợp về bảo vệ môi trường. Hoạt động phát triển kinh tế - xã hội ở đây có
loại mang tính kinh tế - xã hội của quốc gia, của một địa phương lớn, hoặc một
ngành kinh tế văn hóa quan trọng (luật lệ, chính sách quốc gia, những chương
1


trình quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch quốc gia dài hạn), có loại
mang tính kinh tế - xã hội vi mô như đề án xây dựng công trình xây dựng cơ bản,
quy hoạch .phát triển, sơ đồ sử dụng một dạng hoặc nhiều dạng tài nguyên thiên
nhiên tại một địa phương nhỏ. Có thể thấy đánh giá tác động môi trường là công

-Nghị định 80/2006/NĐ-CP ngày 09/08/2006. Hướng dẫn chi tiết và thi
hành luật bảo vệ môi trường năm 2005. Trong nghị định này có danh mục các dự
án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và danh mục các dự án liên
ngành liên tỉnh do bộ tài nguyên và môi trường thẩm định
-Nghị định 81/2006/NĐ-CP ngày 03 tháng 9 năm 2006 về quy định xử phạt
vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường
-Nghị định 21/2008/NĐ-CP, sửa đổi bổ sung 1 số điều của quy định
80/2006/NĐ-CP về quy định chi tiết và thi hành một số điều luật bảo vệ môi
trường năm 2005. Danh mục các dự án phải thực hiện báo cáo đánh giá tác động
môi trường (162 dự án)
-Thông tư 276TT/MTg – BKHCN MT ngày 26/11/1997. Hướng dẫn kiểm
soát ô nhiễm đối với các cơ sở kinh doanh sau khi có phê chuẩn báo cáo đánh giá
tác động
-Thông tư 05/2008/TT- BTNMT ngày 8/12/2008 hướng dẫn đánh giá tác
động môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và cam kết bảo vệ
môi trường
-Thông tư 14220 TT/ mtg-bkhcn mt ngày 26/11/1994. Hướng dẫn đánh giá
tác động môi trường đối với các cơ quan đang hoạt động
-Quyết định 13/2006/QĐ-BTNMT ngày 08/09/2006. Ban hành quy định về
tổ chức và hoạt động của hội đồng thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi
trường chiến lược và báo cáo đánh giá tác động môi trường

3


-Quyết định 13/2005/QĐ –BTNMT ngày 2 tháng 12 năm 2005. Về chức
năng nhiệm vụ quyền hạn và cơ cấu tổ chức của vụ thẩm định tác động môi
trường.
-Quyết định 19/2007/QĐ-BTNMT ngày 26/11/2007 Ban hành quy định về
điều kiện và hoạt động dịch vụ thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường.

Như đã biết mục tiêu chính sách là khái quát được quy mô đặc điểm của các
chương trình dự án có liên quan đến môi trường; dự báo được các tác động tốt xấu đối với môi trường có thể xảy ra khu thực hiện dự án và đề ra các phương
hướng, giải pháp tổng thể giải quyết các vấn đề về môi trường trong quá trình
thực hiện dự án. Có thể thấy công tác đánh giá tác động môi trường rất quan
trọng tuy nhiên một bộ phận nhỏ các nhà quản lý và chủ đầu tư chưa nhận thức
được ý nghĩa của công tác này, họ thường coi yêu cầu lập báo cáo đánh giá như
là một thủ tục trong quá trình chuẩn bị để thực hiện dự án do đó khi được yêu
cầu lập báo cáo chỉ làm lấy lệ, chú trọng làm cho đủ thủ tục để dự án được thông
qua chứ không quan tâm đến những tác động và nguy cơ môi trường thực sự.
Nội dung các báo cáo ĐTM cho thấy phần đánh giá tác động xã hội thường quá
ngắn gọn, rất chung chung, thiếu cơ sở khoa học, và ít thuyết phục ví dụ, phần
đánh giá tác động xã hội trong báo cáo cuả dự án ti-tan Hà Tĩnh chỉ có ½ trang;
dự án thủy điện Hương Sơn có 01 trang. Các đánh giá được trình bày chung
chung, không có chiều sâu, và dường như chỉ được tóm tắt lại từ các báo cáo
khác như báo cáo ĐTM của dự án thủy điện Lai Châu - một trong ba công trình
thuỷ điện lớn trên sông Đà với công suất thiết kế là 1.200MW, toàn bộ nội dung
dày tới 200 trang, nhưng phần đánh giá tác động kinh tế - xã hội chỉ cũng chiếm
2 trang (1% toàn bộ nội dung). Như vậy yêu cầu đánh giá tác động xã hội đã
không được đề cao trong yêu cầu lập báo cáo và nếu được quan tâm hơn, tuân
thủ những đánh giá thì cũng không có chuyện xảy ra xung đột giữa các chủ dự
5


án và cộng đồng địa phương do tranh chấp quyền sở hữu, tiếp cận, sử dụng tài
nguyên đất, rừng và nguồn nước…Ngoài ra còn có những trường hợp bản báo
cáo đánh giá thấp giá trị, vai trò của môi trường và hệ sinh thái ở nơi dự án đề
xuất can thiệp như báo cáo cho đề xuất dự án xây dựng thủy điện Rào Àn 1 và
Rào Àn 2 trong vùng rừng nguyên sinh kề VQG Vũ Quang ở xã Sơn Kim (Hà
Tĩnh) đã không đề cập đến tác động của dự án đối với các loài thú lớn bị đe dọa
có giá trị bảo tồn trên toàn cầu như Sao La, Voi. Một vấn đề nổi cộm nữa là chi

trường trong quá trình xây dựng và hoạt động của dự án đồng thời cũng chưa đủ
quyền để cưỡng chế việc thực thi các yêu cầu được ghi trong quyết định phê
chuẩn trong báo cáo đánh giá. Về việc thanh tra thì kết quả thanh tra cho thấy
100% cơ sở bị thanh tra không thực hiện giám sát môi trường định kỳ, hoặc
không thực hiên đầy đủ nội dung giảm thiểu tác động môi trường.
Thứ tư chế tài xử phạt vi phạm đánh giá tác động môi trường còn nhẹ. Hình
thức xử phạt hiện nay đối với hành vi vi phạm quy định đánh giá tác động môi
trường mới chỉ là xử phạt hành chính được quy định tại Điều 9, Chương II, Nghị
định 81/2006/NĐ-CP ngày 09/08/2006 về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo
vệ môi trường. Với những hành vi vi phạm thực hiện không đúng một trong các
nội dung của báo cáo; không thực hiện đầy đủ các nội dung trong báo cáo đã
được phê duyệt và các yêu cầu khác trong quyết định phê duyệt báo cáo; không
lập báo cáo mà tiến hành xây dựng hoặc đưa công trình vào hoạt động đối với
trường hợp phải lập báo cáo; không lập báo cáo đánh giá môi trường chiến lược
đối với trường hợp phải lập báo cáo đánh giá môi trường chiến lược thì sẽ bị
phạt từ 8 đến 40 triệu đồng. Tuy nhiên, hình thức và mức độ xử phạt này là chưa
thực sự thoả đáng và thiếu tính răn đe đặc biệt với những dự án đầu tư hàng tỷ
đồng thì mức xử phạt như vậy là nhẹ.
Thứ năm vai trò của cộng đồng thường không được coi trọng trong việc
đánh giá tác động của môi trường. Vấn đề lấy ý kiến của quần chúng nhân dân
7


khu vực dự án và các khu vực có liên quan được nêu rõ trong chương 3 luật bảo
vệ môi trường và được quy định tại Thông tư 05/2008/TT-BTNMT ngày
08/12/2008 về Hướng dẫn đánh giá tác động môi trường chiến lược, đánh giá tác
động môi trường và cam kết bảo vệ môi trường cụ thể điều 2 chương III chủ dự
án phải gửi văn bản thông báo
về các hạng mục đầu tư chính, các vấn đề môi trường, các giải pháp bảo vệ môi
trường của dự án và đề nghị Uỷ ban nhân dân, Uỷ ban mặt trận tổ quốc cấp xã

giữa các chủ dự án và cộng đồng địa phương.
-Cần tuân thủ đầy đủ quy trình và các quy định xây dựng nội dung báo cáo,
việc đánh giá tác động phải đầy đủ, chính xác, có cơ sở khoa học. Nhiều báo cáo
hiện nay chỉ quan tâm đến tác động có hại, trực tiếp, trước mắt, tác động tới môi
trường tự nhiên trong khi ít quan tâm đến các tác động có lợi, gián tiếp, lâu dài
và tác động xã hội, đây cũng là một điểm cần lưu ý sửa đổi.
-Cần có những quy định cụ thể rõ rang về trách nhiệm và quyền hạn của
hội đồng thẩm định báo cáo cũng như hội đồng phê duyệt. Bên cạnh đó cần phải
đánh giá chính xác giữa lợi ích kinh tế vè lợi ích môi trường để tránh trường hợp
dự án gây hậu quả ô nhiễm môi trường nặng mà vẫn được thông qua.
-Cần nâng cao nhân lực, trang thiết bị và thời gian để giám sát môi trường
trong quá trình xây dựng và hoạt động của dự án. Đồng thời cần có những quy
định pháp luật cụ thể quy định về quyền hạn hoạt động thanh tra môi trường và
cảnh sát môi trường.
-Cần có chính sách phù hợp để đảm bảo sự tham gia một cách hữu ích và
đầy đủ của cộng đồng vào công tác đánh giá tác động môi trường.
-Cần có cơ chế tài chính phù hợp nhằm đảm bảo việc thực hiện đánh giá
tác động môi trường và với những vi phạm quy định đánh giá tác động môi
trường cần nâng cao mức phạt hơn nhằm răn đe những chủ đầu tư có ý định vi
phạm.
9


KẾT LUẬN
Nhìn chung hoạt động đánh giá tác động môi trường ở Việt Nam vẫn
bộc lộ nhiều bất cập và yếu kém về cả chất lượng cũng như việc thực thi theo
quy định pháp luật. Đánh giá tác động môi trường vẫn bị hành xử như một thủ
tục nhằm hợp thức hóa quá trình thẩm định và phê duyệt các dự án, hoạt động
đầu tư đồng thời quy định luật pháp hiện hành cũng thực sự chặt chẽ. Tuy nhiên
không thể phủ nhận những cố gắng và nỗ lực cuả Chính phủ Việt Nam trong

trường
2.Đề xuất đưa ra hướng khắc phục
C.Kết luận

12