LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, đây là đề tài nghiên cứu khoa học của tôi, nội
dung, số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận là trung thực và chưa hề
được sử dụng.
Tôi cũng xin cam kết rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện khóa luận
đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn
gốc.
Hà Nội, ngày 2 tháng 6 năm 2015
Sinh viên

Bùi Văn Tân

1
1


LỜI CẢM ƠN
Để thực hiện và hoàn thành khóa luận này, tôi đã nhận được sự quan tâm
giúp đỡ tận tình, sự đóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể.
Trước tiên, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới Ban Giám hiệu trường
Học viện Nông nghiệp Việt Nam và quý thầy cô trong Khoa Kinh tế & Phát triển
nông thôn đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn
thành khóa luận.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến cô giáo PGS.TS. Nguyễn
Thị Minh Hiền, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt
thời gian tôi thực hiện khóa luận.
Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn UBND xã Yên Nghĩa, huyện Ý Yên, Tỉnh
Nam Định, cùng các cá nhân, tổ chức khác đã tạo điều kiện giúp đỡ, cung cấp số
liệu, tư liệu khách quan giúp tôi hoàn thành khóa luận này. Xin chân thành cảm
ơn các hộ sản xuất nông nghiệp tại xã đã cung cấp thông tin số liệu, giúp đỡ tôi
trong quá trình làm khóa luận.

sản xuất nông nghiệp. Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn trên, tôi xin chọn
nghiên cứu đề tài : “Ảnh hưởng dồn điền đổi thửa đến phát triển sản xuất nông
nghiệp tại xã Yên Nghĩa, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định”
Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là: Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận
và thực tiễn về ảnh hưởng và tác động của tích tụ và tập trung ruộng đất; Đánh giá
kết quả công tác dồn điền đổi thửa tại xã Yên Nghĩa, Huyện Ý Yên,Tỉnh Nam Định;
Đánh giá ảnh hưởng của dồn điền đổi thửa đến hoạt động phát triển sản xuất nông
nghiệp; Đề xuất một số định hướng và giải pháp tăng cường ảnh hưởng tích cực của
dồn điền đổi thửa đến phát triển sản xuất nông nghiệp.
.

3
3


Điều tra 50 hộ gia đình trong 3 thôn và được chia làm 3 nhóm theo các nhân
khẩu có ruộng, nhóm 1 là nhóm hộ dưới 2 khẩu, nhóm 2 là nhóm hộ 3-4 khẩu, nhóm 3
là nhóm hộ trên 5 khẩu. Tôi tiến hành phỏng vấn và sử dụng bảng câu hỏi điều tra ảnh
hưởng của dồn điền đổi thửa đến sản xuất nông nghiệp thì tỷ lệ phân loại các nhóm hộ
của xã cụ thể là:17 hộ thuộc nhóm 1, 22 hộ thuộc nhóm 2, 11 hộ thuộc nhóm 3. Một số
phương pháp chính sử dụng trong thu thập thông tin là phương pháp chuyên khảo và
phương pháp PRA (đánh giá nhanh nông thôn). Cơ sở dữ liệu sau khi thu thập sẽ được
phân tích bằng thống kê mô tả, so sánh và phân theo nhóm hộ, có sự so sánh trước và sau
quá trình chuyển đổi được tổng hợp xử lý qua tính toán và trên máy tính với phần mềm
Excel.Qua nghiên cứu “Ảnh hưởng dồn điền đổi thửa đến phát triển sản xuất
nông nghiệp tại xã Yên Nghĩa, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định” đi đến một nhận xét
sau:
- Cơ sở lý luận và thực tiễn về ảnh hưởng của công tác dồn điền đổi thửa đến
phát triển sản xuất nông nghiệp đã chứng tỏ dồn điền đổi thửa tại xã Yên Nghĩa là một
yêu cầu khách quan của sự phát triển, là hướng đi đúng đắn giúp cho xã tăng diện tích

hướng tích cực nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế hay những tác động không mong
muốn như: chi phí, lao động, công tác làm đất, hệ thống giao thông thủy lợi nội đồng,
áp dụng cơ giới hóa và sản xuất, hình thành trang trại, gia trại.
- Sau DĐĐT đòi hỏi phải quy hoạch lại đồng ruộng theo hướng chuyên canh và
để nâng cao thu nhập cũng như là phát huy tối đa được ảnh hưởng tích cực của DĐĐT
tôi đề xuất một số giải pháp chủ yếu thúc đẩy sản xuất sau dồn điền đổi thửa như: tăng
cường khuyến nông khuyến, tìm kiếm thị trường và hỗ trợ vay vốn để đầu tư ứng dụng
tiến bộ kỹ thuật, đầu tư thủy lợi.

5
5


MỤC LỤC

6
6


DANH MỤC BẢNG

7
7


DANH MỤC BIỀU ĐỒ

8
8


: Hội đông nhân dân
: Hợp tác xã
: Khoa học kỹ thuật
: Kinh tế- xã hội
: Lao động
: Nông nghiệp
: Sản xuất nông nghiệp
: Số lượng
: Trung học cơ sở
: Trung học phổ thong
: Tư liệu sản xuất
: Tiểu thủ công nghiệp- Công nghiệp- Xây dựng
: Ủy ban nhân dân

9
9


PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. Đặt vấn đề
Với cơ cấu dân số nông thôn chiếm khoảng gần 70% dân số cả nước, do đó phát
triển nông thôn là mục tiêu hàng đầu trong chiến lược phát triển đất nước, đây là cơ
sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế xã hội trong sự nghiệp CNH – HĐH,
xây dựng và bảo vệ tổ quốc, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh quốc
phòng, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái đất nước.
Nhắc tới nông thôn chúng ta luôn đề cập đến nông nghiệp, bởi nông nghiệp là nên
tảng cho nền kinh tế nông thôn, do vậy nông nghiệp là điều kiện tiên quyết cho phát
triển nông thôn. Nắm được quan điểm trên ngay từ đại hội V Đảng và Nhà nước đã
xác định “Nông nghiệp là mặt trận hàng đầu” và bước đầu ban hành Nghị quyết 10NQ/TW ngày 05/4/1988 “Về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp”. Đến ngày
27/9/1993 Chính phủ ban hành Nghị định số 64/CP “Ban hành bản quy định về việc

nghiệp, góp phần thúc đẩy kinh tế nông nghiệp nông thôn phát triển. Tuy nhiên tại
địa bàn xã Yên Nghĩa, huyện Ý Yên, Tỉnh Nam Định kết quả dồn điền đổi thửa vẫn
còn những hạn chế, chưa phát huy được hết tiềm năng lao động, đất đai trong việc
phát triển sản xuất nông nghiệp và cũng chưa có những nghiên cứu, đánh giá thực
tế của dồn điền đổi thửa ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp. Xuất phát
từ những yêu cầu thực tiễn trên, tôi xin chọn nghiên cứu đề tài : “Ảnh hưởng dồn
điền đổi thửa đến phát triển sản xuất nông nghiệp tại xã Yên Nghĩa, huyện Ý
Yên, tỉnh Nam Định”.
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1 Mục tiêu chung
Đánh giá ảnh hưởng của công tác dồn điền đổi thửa đến phát triển sản xuất
nông nghiệp và xác định những vấn đề thực tiễn nảy sinh từ đó đề xuất, khuyến nghị
nâng cao hiệu quả dồn điền đổi thửa tại xã Yên Nghĩa, Huyện Ý Yên, Tỉnh Nam Định.

11


1.2.2 Mục tiêu cụ thể

 Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về ảnh hưởng và tác động
của tích tụ và tập trung ruộng đất.
 Đánh giá kết quả công tác dồn điền đổi thửa tại xã Yên Nghĩa, Huyện Ý
Yên,Tỉnh Nam Định.
 Đánh giá ảnh hưởng của dồn điền đổi thửa đến hoạt động phát triển sản xuất
nông nghiệp.
 Đề xuất một số định hướng và giải pháp tăng cường ảnh hưởng tích cực của
dồn điền đổi thửa đến phát triển sản xuất nông nghiệp.
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Ảnh hưởng của hoạt động dồn điền đổi thửa đến phát triển sản xuất nông

tượng lao động. Để SXNN theo hướng hàng hóa đối với bất kỳ nông sản nào trước hết
phải có diện tích NN đủ lớn, kết hợp với các yếu tố khác như lao động, công cụ lao động,
khoa học kỹ thuật, chất lượng giống, phân công lao động theo từng chuyên khâu... thì
mới có điều kiện tạo ra khối lượng nông phẩm hàng hóa lớn đáp ứng nhu cầu thị
trường.
- Trong điều kiện thị trường bất động sản được hình thành thì đất NN có vai
trò là phương tiện góp vốn, huy động vốn, liên doanh liên kết hoặc cho thuê để phát
triển sản xuất.Trong công cuộc đổi mới đất nước đối với lĩnh vực phát triển kinh tế
Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều giải pháp lớn để tạo điều kiện cho nền kinh tế phát
triển trong đó có giải pháp hình thành đồng bộ các yếu tố thị trường, đi đôi với việc tạo
lập các khuôn khổ pháp lý bảo đảm sự quản lý và giám sát của Nhà nước, tạo điều kiện

14


thuận lợi cho các thành phần kinh tế tiếp cận với thị trường trong đó có thị trường bất
động sản.
Trên thực tế đã có rất nhiều mô hình hoạt động sản xuất kinh doanh trong
nông nghiệp rất đa dạng và phong phú như:
+ Người nông dân góp cổ phần trong doanh nghiệp NN bằng quỹ đất và tham
gia lao động ngay tại doanh nghiệp đó.
+ Cá nhân hoặc tổ chức có đất NN do thiếu vốn sản xuất có thể thế chấp quyền
sử dụng đất tại các ngân hàng thương mại, các quỹ tín dụng nhân dân để vay vốn
sản xuất.
+ Hộ nông dân có đất SXNN nhưng do thiếu kinh nghiệm, thiếu lao động thì
dùng quỹ đất liên doanh, liên kết với các thành phần kinh tế khác không có đất hoặc
thiếu đất để sản xuất …
Như vậy trong nền kinh tế thị trường phát triển và hội nhập ngày càng sâu
rộng như hiện nay thì vai trò của đất NN là phương tiện góp vốn, thế chấp, huy động
vốn, liên doanh, liên kết trong sản xuất kinh doanh được nhà nước khuyến khích và

lớn, sắp xếp quy hoạch lại ruộng đất, khắc phục tình trạng manh mún, phân tán
ruộng đất, tổ chức thiết kế lại đồng ruộng, hệ thống thủy lợi giao thông nội đồng,
nâng cao hệ số sử dụng đất, đẩy nhanh chuyển dịch sản xuất theo hướng sản xuất
hàng hóa, phát triển kinh tế hộ gia đình và trang trại, củng cố quan hệ sản xuất,
thực hiện CNH-HĐH nông nghiệp nông thôn.
2.1.1.3 Khái niệm về phát triển sản xuất
- Phát triển là khuynh hướng vận động đã xác định về hướng của sự vật:
hướng đi lên từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn… Nhưng nếu
hiểu sự vận động phát triển một cách biện chứng toàn diện, sâu sắc thì trong tự bản
thân sự vận động phát triển đã bao hàm sự vân động thụt lùi, đi xuống với nghĩa là
tiền đề, điều kiện cho sự vận động đi lên, hoàn thiện (Giáo trình Triết học Mac Lenin,
2006).

16


Phát triển là một quá trình tăng trưởng bao gồm nhiều yếu tố cấu thành khác
nhau như kinh tế, chính trị, xã hội, kỹ thuật, văn hóa ….(Lưu Đức Hải 2001).
Theo tác giả Raman Weitz : “Phát triển là quá trình thay đổi liên tục làm tăng
trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng
trưởng trong xã hội”.
Tuy nhiên các ý kiến đều cho rằng: Phát triển được hiểu là một phạm trù triết
học dùng để chỉ quá trình vận động từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ
kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật. Quá trình đó diễn ra vừa dần dần,
vừa nhảy vọt, đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Sự phát triển là kết quả
của quá trình thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trình
diễn ra theo đường xoáy óc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban
đầu nhưng ở cấp độ cao hơn (Nguyễn Ngọc Long và cộng sự, 2009).
- Sản xuất hay sản xuất của cải vật chất là hoạt động chủ yếu trong các hoạt
động kinh tế của con người. Sản xuất là quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng, hay

-

phôi, sợi dệt... Loại này là đối tượng lao động của các ngành công nghiệp chế biến.
Tư liệu lao động: là một hay các nhiệm vụ truyền dẫn sự tác động của con người lên
đối tượng lao động, nhằm biến đổi đối tượng lao động thành sản phẩm đáp ứng nhu
cầu của con người. Tư liệu lao động lại gồm bộ phận trực tiếp tác động vào đối
tượng lao động theo mục đích của con người, tức là công cụ lao động (như máy móc
để sản xuất), và bộ phận trực tiếp hay gián tiếp cho quá trình sản xuất như nhà
xưởng, kho, sân bãi, đường xá, phương tiện giao thông. Trong tư liêu lao động, công
cụ lao động giữ vai trò quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm.
Như vậy, về thực chất sản xuất chính là quá trình con người sử dụng công cụ
lao động tác động lên đối tượng lao động nhằm thỏa mãn các nhu cầu tồn tại và
phát triển của con người.
Ta có thể hiểu một cách chung nhất về phát triển sản xuất như sau:
Phát triển sản xuất là quá trình nâng cao khả năng tác động của con người
vào các đối tượng sản xuất thông qua các hoạt động nhằm tăng quy mô về số lượng,
đảm bảo hơn về chất lượng sản phẩm hàng hóa dịch vụ phục vụ cho đời sống con
người.
Tóm lại có thể thấy phát triển sản xuất được nhìn nhận dưới hai góc độ: Thứ nhất
đây là quá trình tăng quy mô về số lượng sản phẩm hàng hóa dịch vụ. Thứ hai là
quá trình nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Phát triển sản xuất là
yêu cầu tất yếu trong quá trình tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia trên thế giới.

18


2.1.2. Các hạn chế của việc manh mún đất đai

 Sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ sẽ có nhiều khó khăn trong ứng dụng công nghệ
mới và tiến hành cơ giới hóa sản xuất bởi các mảnh ruộng còn nhỏ lẻ,manh mún,

hình thành các doanh nghiệp trong NN và có điều kiện để hình thành nhiều trang
trại, nông trại.
- DĐĐT thành công sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng các tiến bộ
khoa học kỹ thuật vào sản xuất.Một trong những hạn chế lớn nhất của ruộng đất
manh mún là không thể đưa cơ giới hoá vào sản xuất, ruộng đất quá nhỏ hầu như
bờ thửa chiếm chủ yếu không có bờ lớn để máy móc đi vào điều này đã ảnh hưởng
không nhỏ đến năng suất lao động. Khi tiến hành DĐĐT hệ thống bờ thửa được mở
rộng, diện thích thửa ruộng gấp nhiều lần cũ. Điều này đã thích kích người dân
quyết định đầu tư máy móc, cơ giới hoá vào sản xuất, để nâng cao năng suất cũng
như là giải phóng được lao động chân tay.
Hiện nay do thửa ruộng nhỏ, khâu gieo cấy, thu hoạch phổ biến hiện nay vẫn áp
dụng phương pháp thủ công là chính, mất nhiều thời gian, năng suất lao động thấp,
nông dân phải lao động cực nhọc. Nếu đẩy mạnh việc DDĐT sẽ dễ dàng cho việc áp
dụng máy móc vào sản xuất như máy gặt đập liên hợp, máy gieo hạt, máy cấy,
phương tiện vận chuyển cơ giới… khi đó hao phí thời gian lao động ít, lao động sống
được giải phóng, giảm được lao động cực nhọc của người dân, năng suất lao động
cao, hiệu quả sản xuất tốt hơn.
Rõ ràng ruộng đất manh mún là làm giảm hiệu quả sản xuất nông nghiệp,
khó khăn trong công tác quản lý đất đai trên nhiều mặt như quy hoạch vùng sản
xuất, bố trí cơ cấu cây trồng, chất lượng của canh tác thấp, khó áp dụng KHKT vào
sản xuất, cơ giới hóa, thủy lợi hóa, làm tăng chi phí đầu vào, thâm canh bị hạn chế…
cùng với đó không làm tăng thu nhập cho người dân dẫn đến nhiều ảnh hưởng kéo
theo. Như vậy, cần khẳng định rằng tập trung ruộng đất là yêu cầu khách quan
nhằm khắc phục những hạn chế do tình trạng manh mún đất đai gây ra và là tiền đề
để chúng ta xây dựng một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa, đủ sức cạnh tranh
trên thị trường khu vực và thế giới.

 Các hình thức tích tụ và tập trung ruộng đất

20

bố trí làm việc theo khả năng của từng người theo nguyên tắc “ai làm nhiều
được hưởng nhiều”. Tuy vậy, khi hộ nào thấy cần rút phần đất đã góp của
mình ra khỏi Công ty để tự sản xuất thì trả lại phần vốn đầu tư trồng mới cho
Công ty; hộ tự sản xuất (có sự giúp đỡ kỹ thuật và ứng vật tư của công ty) sẽ

21


bán nguyên liệu cho Công ty theo hợp đồng. Công ty sẽ tiến lên có nhà máy
chế biến và tiêu thụ sản phẩm, thực hiện công nghiệp hóa liên hoàn đạt hiệu
quả cao.
2.1.4 Công tác dồn điền đổi thửa
Trình tự các bước dồn điền đổi thửa

Tổ chức quán
triệt chủ trương
DĐĐT.

Thành lập Ban
chỉ đạo các cấp.

Chỉ đạo xây dựng

Chỉ đạo, tổ chức

Hoàn chỉnh hồ sơ và

phương án DĐĐT và

hướng dẫn giao ruộng

Bước 2: Thành lập Ban chỉ đạo các cấp

22


a. Ở huyện
Ban chấp hành huyện ủy ra nghị quyết lãnh đạo, chỉ đạo việc thực hiện dồn điền
đổi thửa đất nông nghiệp trên địa bàn huyện.
Thành lập ban chỉ đạo dồn điền,đổi thửa của huyện do đồng chí bí thư huyện ủy
làm trưởng ban, đồng chí phó chủ tịch phụ trách khối kinh tế làm phó ban.Các thành
viên là cơ quan: kinh tế, tài nguyên môi trường, văn hóa thông tin, đài truyền hình,
hạ tầng kinh tế, tài chính kế hoạch,chi cục thuế, mặt trận tổ quốc, hội đồng nhân
dân.

b. Ở xã
Họp ban chấp hành mở rộng (ban chấp hành, cán bộ chuyên môn, hội đoàn thể
xã, bí thư chi bộ, chủ nhiệm, trưởng thôn) ra nghị quyết chỉ đạo thực hiện dồn điền,
đổi thửa đất nông nghiệp.
Hội đồng nhân dân xã ra nghị quyết thống nhất thực hiện.
Thành lập ban chỉ đạo dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp do đồng chí Bí thư
Đảng Uỷ làm trưởng ban. Các thành viên gồm các ban ngành, đoàn thể của xã, bí thư
chi bộ và trưởng thôn.

c. Ở thôn
Chi bộ ra nghị quyết chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác dồn điền, đổi thửa đất
nông nghiệp triển khai tới từng đảng viên, hội viên, và các chi bộ đoàn thể thôn, ban
quản lý hợp tác xã nông nghiệp.
Các thôn thành lập ban dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp do đồng trí bí thư chi
bộ là trưởng ban đồng chí trưởng thôn làm phó ban, chủ nhiệm hợp tác xã là phó
ban, các thành viên là các ban, ngành đoàn thể và các đồng chí kinh nghiệm uy tín,

- Trên cơ sở hiện trạng ruộng đất và các quy hoạch về giao thông, thủy lợi nội đồng,
quy hoạch sản xuất xây dựng phương án chuyển đổi ruộng đất từ ô thửa nhỏ thành
ô thửa lớn chung cho toàn xã, HTX (những nơi có HTX); dự kiến quy tập đất công
ích, xây dựng hệ số quy đổi cho từng loại đất, phân hạng đất, diện tích mỗi thửa.

24


- Xây dựng phương án chi tiết đến hộ nông dân ở từng thôn. Lưu ý khi xây dựng
phương án chuyển đổi ruộng đất từ ô thửa nhỏ sang ô thửa lớn theo cách “rút bù
diện tích” không nên phân đất thành nhiều loại, hạng đất trong 1 thôn mà nên căn
cứ vào năng suất sản lượng để hình thành từ 2-4 nhóm đất chính để dồn ghép khi
giao đất cho hộ nông dân để thu nhỏ số thửa đất.
- Tổ chức lấy ý kiến phương án chuyển đổi ruộng đất sau khi xây dựng thông qua hội
nghị đại biểu nông dân, để tu sửa hoàn chỉnh cho đến khi đạt được sự thống nhất
theo quy chế dân chủ ở cơ sở thì trình UBND huyện phê duyệt

e) Tổ chức cho hộ nông dân đăng ký chuyển đổi ruộng đất cho nhau
- Tổ chức cho các hộ nhận ruộng đất trên phương án và trên hồ sơ sổ sách: có thể áp
dụng hình thức đăng ký hoặc bốc thăm nhận ruộng; cho phép các hộ chọ ghép theo
dòng họ hoặc theo thuận lợi tiện canh tiện cư để đăng ký hoặc bốc thăm nhận
ruộng. Lưu ý dù tổ chức đăng ký hoặc bốc thăm thì cũng phải tiến hành theo thứ tự:
đăng ký hoặc bốc thăm ruộng xấu trước, ruộng tốt sau.

f) Tổ chức dồn điền đổi thửa gắn với huy động lao động công ích để kiến thiết
lại giao thông nội đông và bờ vùng bờ thửa
Bước 4: Chỉ đạo, tổ chức hướng dẫn giao ruộng ngoài thực địa
Tổ công tác giúp việc Ban chỉ đạo xã cùng hộ sử dụng đất tiến hành đo đạc
cắm mốc giao ruộng theo mã bốc thăm ngoài thực địa. Lập biên bản giao đất ngoài
thực địa và phiếu trích đo thửa đất để làm cơ sở hoàn thiện hồ sơ địa chính và cấp