KHẢO SÁT THỰC TRẠNG KHÁM VÀ ĐIỀU TRỊ SỐT DENGUE,
SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE CỦA 15 BỆNH VIỆN ĐA KHOA
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Đặng Minh Xuân*, Nguyễn Vũ Trường Giang*, Hồ Lữ Việt*
TÓM TẮT
Mục tiêu: Khảo sát thực trạng khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue tại 15
bệnh viện đa khoa trên địa bàn Thành Phố Hồ Chí Minh.
Phương pháp nghiên cứu: Cắt ngang mô tả.
Kết qua: Tình hình bệnh nhân: trong tổng số các ca sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
thì sốt Dengue chiếm 30,2%, sốt xuất huyết độ I, II chiếm tỉ lệ cao nhất 67,7%, sốt xuất huyết
Dengue độ III 2,1%. Không có ca sốt xuất huyết độ IV. Trong các ca chuyển viện sốt xuất
huyết độ I, II, III thì sốt xuất huyết độ I, II chiếm 38,1%, độ III chiếm 61,9%. Cơ sở vật chất:
các bệnh viện hầu như không có phòng khám sốt xuất huyết riêng. Đa số có phòng lưu, có
tiêu chuẩn nhập viện, có nhắc dấu hiệu khám ngay và có hẹn tái khám. 60% bệnh viện có
khoa Nhi, 13,3% bệnh viện có khoa Nhiễm, 40% có khoa săn sóc tăng cường. Hầu hết không
có đơn vị tiếp nhận điều trị sốt xuất huyết độ IV. Các bệnh viện đều thực hiện công tác
truyền thông với hình thức bướm và tranh ảnh tuyên truyền, có 20% bệnh viện có video
tuyên truyền. Phương tiện điều trị: 100% bệnh viện có trang bị máy đo huyết áp, 46,7% được
trang bị brassard các cỡ. 93,3% bệnh viện có xét nghiệm công thức máu tiểu cầu đếm và
53,3% có máy quay Hct tại chỗ, một số bệnh viện có khả năng tiếp nhận và điều trị các
trường hợp sốt xuất huyết nặng độ III được trang bị khá đầy đủ thuốc, dịch truyền và phương
tiện hồi sức (trên 50%). 80% bệnh viện có phác đồ điều trị sốt xuất huyết, 86,7% có tiêu
chuẩn dịch truyền, tiêu chuẩn xuất viện; 86% có ống thở oxy 2 mũi; 67% có mask thở oxy có
túi; 80% có bóng mask các cỡ, đèn nội khí quản lưỡi cong thẳng và máy giúp thở máy.
Không bệnh viện nào có máy đo huyết áp xâm lấn, cable đo huyết áp xâm lấn và bộ dây đo
huyết áp xâm lấn. Nhân sự và khả năng chuyên môn: mỗi bệnh viện có khoảng 5 bác sĩ và 11
điều dưỡng tham gia trong công tác điều trị chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết. Trung bình
có khoảng 4 bác sĩ và 4 điều dưỡng được tham gia tập huấn trong năm về công tác điều trị
sốt xuất huyết tại tuyến trên. 54% bệnh viện có khả năng chích CVP, 47% có thể đặt
Catheter, 20% có khả năng bộc lộ tĩnh mạch.
Kết luận: Thực trạng khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue tại các đơn vị

pressure measure tools. Human resource and specialist ability: there are 5 doctors and 11
nurses in managing severe hemorrhage fever per hospital, there are 4 doctor and 4 nurses
was trained every year. There are 53.3% hospitals can make CVP, 46.7% can make
catheter, 20% can do venous intervention.
Conclusion: Treatment strategies Dengue fever – hemorrhage fever at 15 general
hospitals in Ho Chi Minh City still has difficulties in Material facilities, human resourse and
knowledge-skill.
Key word: Dengue fever, Dengue hemorrhage fever.


ĐẶT VẤN ĐỀ
Dịch bệnh truyền nhiễm đang diễn ra phức tạp tại nhiều nước trên thế giới đặc biệt ở khu
vực Châu Á Thái Bình Dương trong đó có Việt Nam. Thành phố Hồ Chí Minh với dân số
đông, mật độ dân số cao trong nội thành cộng thêm một lượng lớn dân nhập cư và vãng
lai từ các tỉnh thành khác trong cả nước, cộng thêm những thay đổi lớn về cơ sở hạ tầng đô
thị đã có nhiều ảnh hưởng quan trọng đến vấn đề sức khỏe đặc biệt là tình trạng dịch bệnh
trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh từ đó ngày càng phát sinh nhu cầu lớn hơn về y tế và
chăm sóc sức khỏe.
Thành phố Hồ Chí Minh cũng là một trong các tỉnh thành phố có độ lưu hành sốt xuất
huyết ở mức cao(4), và bệnh lại thường xảy ra quanh năm và gia tăng vào các tháng mùa
mưa(3). Chính vì vậy công tác khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue là một vấn
đề y tế cộng đồng cần được quan tâm.
Dưới sự chỉ đạo của Bộ Y Tế, Sở Y Tế và Ban Điều Hành Dự Án Phòng Chống Sốt Xuất
Huyết Quốc Gia. Bệnh viện Nhi Đồng 2 đã liên tục tổ chức các đoàn công tác giám sát hỗ trợ
kỹ thuật và huấn luyện chuyển giao công nghệ trong công tác chẩn đoán điều trị sốt xuất
huyết cho các bệnh viện tuyến tỉnh/huyện thuộc khu vực Duyên Hải Nam Trung Bộ, Tây
Nguyên, Đông Nam Bộ và Thành Phố Hồ Chí Minh nhằm giám sát và hỗ trợ về công tác
khám điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue, đây là cũng là một trong những giải pháp
chính của kế hoạch hành động năm 2010(4).
Sốt xuất huyết là bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu chủ yếu là điều trị triệu chứng phát

quận 9, bệnh viện quận 12, bệnh viện quận Bình Thạnh, bệnh viện quận Thủ Đức, bệnh viện
đa khoa khu vực Thủ Đức, bệnh viện An Sinh, bệnh viện Hoàn Mỹ, bệnh viện Ngọc Linh,
bệnh viện đa khoa Sài Gòn, bệnh viện Nhân Dân Gia Định và bệnh viện Quốc Tế Columbia
Asia Gia Định.
Phương pháp thực hiện
Phỏng vấn ban lãnh đạo các bệnh viện và các nhân viên y tế có tham gia công tác khám
và điều trị sốt xuất huyết dựa theo những tiêu chí trên phiếu khảo sát thực trạng khám và điều
trị sốt Dengue sốt xuất huyết Dengue .
Giám sát thực tế kiểm tra lại nguồn thông tin đã phỏng vấn được nhằm kiểm soát sai lệch
thông tin.


KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Tình hình sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue

Biểu đồ 1. Số lượng bệnh nhân phân bố theo tình trạng bệnh
Nhận xét: Sốt Dengue chiếm 30,2%, sốt xuất huyết Dengue độ I-II chiếm tỉ lệ cao (67%),
các trường hợp sốt xuất huyết Dengue độ III đến khám và điều trị chiếm tỉ lệ rất thấp (2,1%)
tập trung ở một vài đơn vị.

Biểu đồ 2. Số ca chuyển viện theo độ
Nhận xét: Hầu hết các ca chuyển viện lên tuyến trên đều là sốt xuất huyết Dengue độ III
(61,9%). Tuy nhiên có một tỉ lệ không nhỏ 38,1% các trường hợp sốt xuất huyết Dengue độ I
- II chuyển viện lên tuyến trên.


Bang 1. Thực trạng cơ sở vật chất trong khám điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
Co
Cơ sở vật chất



Tiêu chuẩn nhập viện

12

80,0

3

20,0

Dấu hiệu khám ngay

13

86,7

2

13,3

Hẹn tái khám

13

86,7

2

13,3


Khoa nhi SXH độ I, II

9

60,0

6

40,0

Khoa nhiễm SXH độ I, II

2

13,3

13

86,7

Khoa SSTC SXH độ III, IV

6

40,0

9

60,0

100

0

0,00

Brassard các cơ

7

46,7

8

53,3

Xét nghiệm CTMTC đếm

14

93,3

1

6.70

Máy quay Hct tại chỗ

8


86,7

2

13,3

Phác đồ điều trị SXH III, IV

12

80,0

3

20,0

Dextrostix

8

53,3

7

46,7

X quang tại chỗ

8


66,7

5

33,3

Bóng mask các cơ

12

80,0

3

20,0

Đèn nội khí quản, lươi cong thẳng

12

80,0

3

20,0

CPAP

7



60,0

6

40,0

Kim luồn 22-24G, 14-18G

10

66,7

5

33,3

Catheter TMTW

8

53,3

7

46,7

Bơm tiêm tự động

13

%

Lactacringer, gelatin, dextran 40-70,
máu tươi

10

66,7

5

33,3

Hồng cầu lắng

8

53,3

7

46,7

FFP

2

13,3

13


6.7

Dodutamine

13

86,7

2

13,3

Lasix

14

93,3

1

6.70

Risordan

10

66,7

5

Điều dương tham gia trong chăm sóc bệnh nhân SXH

170

Bác sĩ được tập huấn về SXH trong năm

54

Số điều dương được tập huấn về SXH trong năm

57

Nhận xét: Bình quân mỗi bệnh viện có khoảng 5 bác sĩ tham gia điều trị sốt xuất huyết
Dengue và khoảng 11 điều dương tham gia chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết, trung bình
trong năm có khoảng 4 bác sĩ và 4 điều dương được tham gia tập huấn về công tác điều trị sốt
xuất huyết tại tuyến trên.
Bang 4. Khả năng chuyên môn
Phương tiện điều trị

Co

Không

n = 15

Tỉ lệ%

n = 15

Tỉ lệ %


Chú thích bảng 4: CVP: áp lực tĩnh mạch trung tâm, TM: tĩnh mạch
Nhận xét: 54% bệnh viện có khả năng chích CVP, 47% có thể đặt Catheter và 20% có
khả năng bộc lộ tĩnh mạch, không bệnh viện nào có máy đo huyết áp xâm lấn, cable đo huyết
áp xâm lấn và bộ dây đo huyết áp xâm lấn vì đây là một kỹ thuật cao chỉ mới được thực hiện
ở những bệnh viện hạng 1.
BÀN LUẬN
Về tình hình sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
Chúng ta dễ dàng nhận thấy các bệnh viện đều có tiếp nhận khám và điều trị sốt
Dengue, sốt xuất huyết Dengue độ I, II, III riêng các trường hợp sốt xuất huyết độ IV thì
hiện tại chưa có đơn vị nào tiếp nhận điều trị mà chỉ tiến hành xử trí ban đầu và chuyển
viện ngay lên tuyến trên.
Về cơ sở vật chất
Các bệnh viện đều không có phòng khám sốt xuất huyết riêng mà sử dụng phòng
khám chung để khám, thực tế này thấy ở hầu hết các bệnh viện công và tư trong tổng số


15 bệnh viện được khảo sát nếu điều này được cải thiện có nghĩa nếu xây dựng được
phòng khám sốt xuất huyết riêng thì công tác khám sàng lọc bệnh nhân sốt xuất huyết se
có hiệu quả hơn.
Vẫn còn một tỉ lệ thấp các bệnh viện không có phòng lưu (13,3%) không có tiêu
chuẩn nhập viện (20%) không có dấu hiệu khám ngay (13,3%) không có hẹn tái khám
(13,3%) đây là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến việc chăm sóc và theo dõi các
trường hợp có diễn tiến nặng.
Về phương diện truyền thông giáo dục sức khỏe thì đa số có bướm và tranh ảnh tuyên
truyền, tuy nhiên tỉ lệ bệnh viện có video tuyên truyền còn thấp (20%) mà đây lại là hình
thức truyền thông dễ nhớ cho bệnh nhân và thân nhân bệnh nhân đến khám. Nếu hình
thức này được được tăng cường tại các phòng khám, tại phòng chờ khám và phòng đăng
ký khám bệnh thì việc truyền thông trong đó có sốt xuất huyết se đạt hiệu quả cao giúp
giảm bớt gánh nặng cho việc điều trị cũng như giảm tình trạng nhập viện trễ (1). Điều này

không cao, trong trường hợp dịch bệnh diễn ra số bệnh nhân gua tăng, bệnh nặng nhiều
thì tình trạng quá tải se dễ dàng xảy ra làm ảnh hưởng đến chất lượng điều trị và khi đó
việc chuyển tuyến lại càng gia tăng gây quá tải cho các bệnh viện tuyến trên (5).
Số lượng 4 bác sĩ và 4 điều dương tham gia tập huấn về công tác sốt xuất huyết trong năm
là một con số quá ít. Chính vì vậy để nâng cao chất lượng công tác khám chữa bệnh và cập
nhật kiến thức mới các bệnh viện cần quan tâm nhiều hơn trong việc cử cán bộ thường xuyên
và luân phiên đi học các lớp tập huấn do tuyến trên tổ chức. Bên cạnh đó các bệnh viện cũng
cần tổ chức tập huấn tại chổ cho các cán bộ y tế để thường xuyên cập nhật kiến thức trong
công tác chẩn đoán và điều trị sốt xuất huyết.
Khả năng tiếp nhận điều trị các trường hợp sốt xuất huyết nặng của các đơn vị còn ở tỉ lệ
thấp vì tỉ lệ bệnh viện có khả năng chích CVP là 54%, có thể đặt Catheter 47% và có khả
năng bộc lộ tĩnh mạch là 20% đây là những con số phản ánh đúng thực trạng hiện tại trong
việc điều trị sốt xuất huyết nặng tại các đơn vị.
KẾT LUẬN
Qua khảo sát thực trạng khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue tại 15
bệnh viện đa khoa trên điạ bàn thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi nhận thấy rằng các đơn
vị còn nhiều khó khăn như chưa có phòng khám riêng, thiếu nhân sự, một số bệnh viện
chưa thành lập khoa nhi, khoa nhiễm riêng do đó vẫn chủ yếu tiếp nhận khám và điều trị
các trường hợp sốt xuất huyết độ I và II, một số đơn vị có khoa nhi và khoa nhiễm riêng
có thể tiếp nhận điều trị các trường hợp sốt xuất huyết độ III. Các khoa săn sóc tăng
cường hiện tại vẫn chưa có khả năng giữ và điều trị các trường hợp số xuất huyết nặng độ
IV.
Số cán bộ y tế tham gia tập huấn còn ít và, một số bệnh viện còn chưa có đủ các
phương tiện kỹ thuật trong chẩn đoán xác định sốt xuất huyết đặc biệt là tại các bệnh viện
tư.


KIẾN NGHỊ
Cần phân cấp trong chẩn đoán và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue, qui định rõ
một số đơn vị chỉ cần có phòng khám tiếp nhận theo dõi sát các trường hợp sốt Dengue và

Hà Mạnh Tuấn (2008). Chẩn đoán, điều trị sốt Dengue và sốt xuất huyết Dengue.
Phác đố điều trị nhi khoa 2008, 587-598. Nhà xuất bản y học Thành Phố Hồ Chí Minh.

3.

Nguyễn Thị Xuyên (2009). Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt Dengue sốt xuất
huyết Dengue, 13-27. Nhà xuất bản y học Hà Nội


4.

Viện Pasteur Tp. HCM, dự án phòng chống sốt Dengue sốt xuất huyết Dengue
khu vực phía nam (03/2010). Nhận định tình hình sốt xuất huyết 2009 dự báo năm
2010. Báo cáo tổng kết hoạt động 2009 và kế hoạch 2010 phòng chống sốt xuất huyết
khu vực phía nam, 38-39

5.

Viện Pasteur Tp. HCM, dự án phòng chống sốt Dengue sốt xuất huyết Dengue
khu vực phía nam (08/2010). Những khó khăn trong chẩn đoán và điều trị sốt xuất
huyết tuyến xã, ,huyện, tỉnh Bến Tre. Phối hợp giữa dự phòng và điều trị trong công tác
giám sát, thống kê báo cáo bệnh Dengue khu vực phía nam 2010, 24 - 44