BỘ TƯ PHÁP
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
------------

BÀI TẬP NHÓM
CHUYÊN ĐỀ 5
Đề tài: Những khuynh hướng biến đổi của nhà
nước trong bối cảnh toàn cầu hóa.
CHUYÊN NGÀNH

:

Triết học

LỚP

:

CH23UD

NHÓM

:

9


Hà Nội - 01/2016
DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM 9

STT


Nguyễn Đức Quang (Nhóm trưởng)

8

Nguyễn Thị Quyền

9

Đặng Thúy Quỳnh

2


10

Nguyễn Thị Thảo

11

Trần Thị Thảo

3


MỞ ĐẦU
Toàn cầu hóa là một quá trình mang tính khách quan của thời đại. Đã,
đang và sẽ có ảnh hưởng và tác động không nhỏ đến những lĩnh vực mà nó lướt
qua trên thế giới này trong đó có các nhà nước.
Những tác động này đang đưa đến những biến đổi nhiều chiều của nhà

thuật ngữ này mới được sử dụng rộng rãi.
Toàn cầu hóa - theo Wikipedia là khái niệm dùng để miêu tả các thay đổi
trong xã hội và trong nền kinh tế thế giới, tạo ra bởi mối liên kết và trao đổi
ngày càng tăng giữa các quốc gia, các tổ chức hay các cá nhân ở góc độ văn hóa,
kinh tế, v.v... trên quy mô toàn cầu. Đặc biệt trong phạm vi kinh tế, toàn cầu hoá
hầu như được dùng để chỉ các tác động của thương mại nói chung và tự do
hóa thương mại hay "tự do thương mại" nói riêng. Cũng ở góc độ kinh tế, người
ta chỉ thấy các dòng chảy tư bản ở quy mô toàn cầu kéo theo các dòng chảy
thương mại, kỹ thuật, công nghệ, thông tin, văn hoá.
2. Khái niệm nhà nước
Vấn đề nhà nước luôn là một đề tài gây ra những tranh luận gay gắt, vì
vấn đề nhà nước là một trong những vấn đề phức tạp nhất, khó khăn nhất.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin, trong quá trình phát triển
của lịch sử nhân loại, khi lực lượng sản xuất phát triển đã dẫn tới sự ra đời chế
độ tư hữu, xã hội phân chia thành các giai cấp đối kháng và cuộc đấu tranh giai
cấp không thể điều hòa được xuất hiện. Điều đó dẫn đến nguy cơ các giai cấp
chẳng những tiêu diệt nhau mà còn tiêu diệt luôn cả xã hội. Để thảm họa đó
không diễn ra, một cơ quan quyền lực đặc biệt ra đời. Đó là nhà nước. V.I. Lê

5


nin nhận định “Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những giai cấp không thể
điều hòa được”.
Về mặt bản chất, “Nhà nước chẳng qua chỉ là một bộ máy của 1 giai cấp
này dùng để trấn áp 1 giai cấp khác”, là bộ máy dùng để duy trì sự thống trị của
giai cấp này đối với giai cấp khác, là cơ quan quyền lực của 1 giai cấp đối với
toàn xã hội, là công cụ chuyên chính của 1 giai cấp.
Các nhà nước được tổ chức một cách khác nhau. Song, bất kỳ nhà nước
nào cũng có 3 đặc trưng cơ bản: quản lý dân cư trên 1 lãnh thổ nhất định; có 1

Song, không vì thế mà có thể đồng ý với quan điểm cho rằng, những vấn
đề toàn cầu đang làm “giảm đi chủ quyền của từng quốc gia riêng rẽ”. Cũng
không thể đồng ý với quan điểm khẳng định sự tồn tại của phạm trù “chủ quyền
pháp lý quốc tế” độc lập.
Chủ quyền quốc gia là phạm trù pháp lý và chính trị cấp bách của thời
đại hiện nay. “Bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh
thổ” là điều kiện tiên quyết “bảo đảm cho đất nước phát triển nhanh và bền
vững” xuất phát từ quyền chủ quyền quốc gia của mỗi nhà nước với tư cách một
thành viên của cộng đồng quốc tế.
1.2. Về chức năng đối nội và đối ngoại
Sự gia tăng ảnh hưởng của toàn cầu hoá đến đời sống xã hội ở tất cả các
nước không thể không gây ra những biến đổi về chức năng nhà nước, trong đó
có chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước.
Trên thế giới đã có nhiều người nói đến xu hướng quốc tế hoá chức năng
đối nội của nhà nước bằng việc bổ sung thêm cho nó nội dung quốc tế, đến sự
tương tác chặt chẽ giữa chức năng này với môi trường bên ngoài, cũng như sự
liên hệ lẫn nhau giữa các chính sách đối nội và đối ngoại của nhà nước và coi đó
là xu hướng phát triển của nhà nước hiện đại.
Ngày nay không thể thực thi chức năng đối nội của nhà nước chỉ dựa
trên những cơ sở riêng, được xác định bởi những mục đích, nhiệm vụ chỉ đáp
ứng lợi ích quốc gia mà không đếm xỉa đến lợi ích của cộng đồng quốc tế. Mỗi
quốc gia không thể tồn tại cô lập với các quốc gia khác, tất cả mọi quốc gia đều
gắn bó với nhau bằng những mối dây liên kết trong cộng đồng quốc tế, bằng sự
cần thiết phải tham gia vào việc giải quyết những vấn đề toàn cầu và do vậy, cần
phải thống nhất lợi ích quốc gia với lợi ích chung toàn nhân loại.
7


Liên quan đến các chức năng đối ngoại của nhà nước, có thể nói, toàn
cầu hoá đã mang lại những thay đổi căn bản về hình thức và nội dung của


trị của các cơ cấu siêu nhà nước vốn được tạo ra do kết quả hội nhập kinh tế của
các nước.
Trên thực tế, bất chấp sự gia tăng áp lực của các tập đoàn xuyên quốc gia
do kết quả của hội nhập kinh tế quốc tế, mối quan tâm của các nước đến sự phát
triển ổn định và bền vững của nền kinh tế dân tộc, việc tập trung tối đa khả năng
của đất nước cho nhiệm vụ phát triển kinh tế trong nước vẫn được giữ vững.
Không chỉ thế, trước tác động của toàn cầu hoá, những nội dung thuộc
chức năng kinh tế của nhà nước, như cam kết đảm bảo bình thường hoạt động
kinh tế trong điều kiện cạnh tranh gay gắt, việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
trước các nhà sản xuất thiếu trách nhiệm, việc định ra các cơ sở pháp lý của thị
trường, đảm bảo quyền ngang nhau của mọi hình thức sở hữu và bảo vệ chủ sở
hữu về mặt pháp lý, kích thích nền kinh tế thị trường hoạt động có hiệu quả bằng
các phương tiện nhà nước, hướng tới sự cân bằng các lợi ích cá nhân, xã hội và
nhà nước trong sản xuất, kinh doanh vẫn được nhiều nước bảo đảm.
1.4. Về một số chức năng khác
Toàn cầu hoá còn tác động đến một chức năng vốn có của nhà nước chức năng bảo vệ quyền con người và sự tự do cá nhân. Các quyền con người
được toàn thể cộng đồng quốc tế thừa nhận như là những giá trị toàn nhân loại.
Điều đó đòi hỏi các nhà nước phải tiến hành chính sách như nhau đối với việc
tuân thủ các quy chuẩn về quyền và sự tự do cá nhân, thành lập các cơ quan
quốc tế chuyên trách giám sát việc tuân thủ này. Điều đó không chỉ đặt lên vai
tất cả các nhà nước trách nhiệm tuân thủ và đảm bảo các quy chuẩn về quyền
con người, mà còn tạo thành lĩnh vực ưu tiên cho những lợi ích chung của cộng
đồng quốc tế. Các quyền con người đã trở thành một tiêu chí chủ yếu đánh giá
tính dân chủ của nhà nước và đặt cơ sở cho việc thiết lập quan hệ với các nhà
nước khác và với toàn thể cộng động thế giới. Do vậy, mọi nhà nước đều “phải
bảo đảm quyền con người, quyền công dân và các điều kiện để mọi người được
phát triển toàn diện”.
Toàn cầu hoá còn tác động ở mức độ lớn hơn đến chức năng bảo vệ môi
trường của nhà nước. Ngày nay, toàn thể cộng đồng quốc tế đều quan tâm đến

Hiện nay nhà nước vẫn là chủ thể quản lý quốc gia chủ yếu nhưng tính
tự chủ trong điều tiết vĩ mô của nhà nước giảm xuống do có sự ràng buộc và
chịu sự quy định của các yếu tố khác. Tuy nhiên, ngày nay các nhà nước ngày
10


càng không thể đáp ứng được những nhu cầu này nếu như vẫn sử dụng thể chế
quản lí đơn phương và truyền thống như trước đây.
Toàn cầu hóa cũng đang thúc đẩy việc hình thành các điều kiện cho sự
xuất hiện của các thể chế cai trị toàn cầu, cạnh tranh trực tiếp với nguồn quyền
lực nhà nước.
Toàn cầu hóa đang làm thay đổi mô hình tổ chức cũng như chức năng,
nhiệm vụ của nhà nước theo hướng hình thành nhà nước dịch vụ công, từ lối
truyền thống sang chế độ quản lý công mới.
Toàn cầu hóa còn làm thay đổi cơ cấu quyền lực của nhà nước, đa
dạng hóa các chủ thể nắm giữ quyền lực này. Trên thực tế nó đang phá hủy
mô hình quản lý theo tầng bậc bên trong nhà nước để thay vào đó là phương
thức quản lý mạng.
2.3. Sự biến đổi vai trò của nhà nước trong lĩnh vực văn hóa
Trong lĩnh vực văn hóa, toàn cầu hóa ngoài sự giao lưu văn hóa, đang
dẫn tới nguy cơ làm biến dạng cơ cấu dân tộc trong vòng tay mỗi nhà nước. Đây
chính là yếu tố cốt lõi làm nên bản sắc về việc mất bản sắc văn hóa dân tộc.
Trước nguy cơ đó mỗi nhà nước cần có những phương sách để có thể
bảo tồn nền văn hóa của dân tộc cũng như phát huy để đưa những giá trị văn hóa
dân tộc hội nhập với những giá trị chung mang tính toàn cầu như: cấu trúc lại xã
hội và do đó không thể làm thay đổi kết cấu văn hóa; viện đến các bản sắc văn
hóa dân tộc, đến các ý thức hệ truyền thống và cả tôn giáo nhằm chống lại sự áp
đặt văn hóa từ bên ngoài; vừa bảo vệ và phát huy những nhân tố tích cực trong
văn hóa dân tộc vừa tiến hành loại bỏ những yếu tố tiêu cực, lạc hậu, kìm hãm
và ngăn cản hội nhập quốc tế.

cách này hay cách khác nhà nước cũng cần có những cách thức để tạo nên sự
phối hợp giữa các tác nhân này. Trên hết, nhà nước cần tăng cường tính dân chủ,
minh bạch cũng như giảm sự độc đoán, tạo cơ chế cho sự phối hợp tốt giữa nhà
nước và thị trường cũng như tăng cường sự hợp tác đa phương trên bình diện
quốc tế. Có như vậy, chính bản thân nhà nước đã tạo dựng được ba trụ cột quan
trọng cho sự phát triển hiện nay đó là: nhà nước - thị trường và xã hội dân sự. Sự
phối hợp hiệu quả giữa ba tác nhân này một cách trực tiếp hay gián tiếp đều đưa
đến sự hiệu quả của nhà nước trong thực hiện các vai trò của mình.
12