ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

VŨ LONG

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BIỆN PHÁP
KỸ THUẬT SẢN XUẤT RAU CẢI BẮP
TRÁI VỤ TẠI BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG

Thái Nguyên - 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

VŨ LONG

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BIỆN PHÁP
KỸ THUẬT SẢN XUẤT RAU CẢI BẮP
TRÁI VỤ TẠI BẮC GIANG
Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
Mã số ngành: 60.62.01.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG

Người hướng dẫn khoa học : TS. Nguyễn Thuý Hà

Thái Nguyên - 2015


nghiệp, các bạn sinh viên…Những người luôn quan tâm, chia sẻ và tạo mọi điều
kiện giúp đỡ trong thời gian tôi học tập và nghiên cứu vừa qua.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015
Tác giả luận văn

Vũ Long


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................. ii
MỤC LỤC .................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ........................................................................ vi
DANH MỤC CÁC BẢNG........................................................................................ vii
DANH MỤC ĐỒ THỊ, CÁC HÌNH .......................................................................... ix
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ..................................................................................... 1
2. Mục đích, yêu cầu và ý nghĩa của đề tài............................................................ 2
2.1. Mục đích ......................................................................................................... 2
2.2. Yêu cầu ........................................................................................................... 2
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ........................................................... 3
3.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài............................................................................ 3
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ...................................................................... 4
1.1. Cơ sở khoa học của đề tài ............................................................................... 4
1.1.1. Cơ sở khoa học ....................................................................................... 4
1.1.2. Cơ sở thực tiễn ....................................................................................... 5

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .................................. 35
3.1. Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển một số giống Cải Bắp vụ đông
xuân sớm tại Hiệp Hòa, Bắc Giang ............................................................. 35
3.1.1. Các giai đoạn sinh trưởng của một số giống Cải Bắp tại Hiệp Hòa, Bắc Giang...... 35
3.1.2. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây, số lá và đường kính tán của một
số giống Cải Bắp tại Hiệp Hòa, Bắc Giang ........................................ 37
3.1.3. Đường kính bắp, chiều cao bắp, độ chặt bắp của một số giống cải
bắp tại Hiệp Hòa, Bắc Giang .............................................................. 41
3.1.4. Tình hình sâu bệnh hại trên một số giống cải bắp thí nghiệm tại
Hiệp Hòa, Bắc Giang .......................................................................... 42
3.1.5. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của một số giống cải
bắp thí nghiệm tại Hiệp Hòa, Bắc Giang ............................................ 44
3.1.6. Hiệu quả kinh tế ................................................................................... 46


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung
thực, đầy đủ, rõ nguồn gốc và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Các
thông tin, tài liệu tham khảo sử dụng trong luận văn này đều đã được chỉ rõ nguồn
gốc. Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn.
Tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng bảo vệ luận văn, Khoa Nông học,
Phòng đào tạo và Nhà trường về các thông tin, số liệu trong đề tài.

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015
Người viết cam đoan

Vũ Long



KHKTNN

: Khoa học kỹ thuật nông nghiệp

NCKH

: Nghiên cứu khoa học

NN&PTNN

: Nông Nghiệp và phát triển nông thôn

NSSK

: Năng suất sinh khối

NSTT

: Năng suất thực thu

N

: Đạm

NXB

: Nhà xuất Bản

P

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Thành phần dinh dưỡng trong 100g phần ăn được của một số loại
rau ăn trong họ thập tự (National food review 1978, USDA) ....................... 6
Bảng 1.2: Giá trị dinh dưỡng của cây rau và cây ngũ cốc (tính trong l00g trọng
lượng tươi) ..................................................................................................... 7
Bảng 1.3: Diện tích, năng suất, sản lượng rau trên thế giới từ năm 2007 – 2012 .... 13
Bảng 1.4: Diện tích, năng suất, sản lượng rau cải bắp trên thế giới từ năm
2007 – 2012 ................................................................................................ 13
Bảng 1.5. Tình hình sản xuất rau của Việt Nam từ năm 2007 – 2012 ...................... 19
Bảng 1.6: Diện tích, năng suất và sản lượng cải bắp của Việt Nam năm 2007 – 2012 ... 20
Bảng 3.1. Các giai đoạn sinh trưởng của một số giống Cải Bắp thí nghiệm ............ 35
Bảng 3.2. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây của một số giống cải bắp trong
thí nghiệm ................................................................................................... 37
Bảng 3.3 : Động thái ra lá của các giống của cải bắp trong thí nghiệm. .................. 38
Bảng 3.4. Động thái tăng trưởng đường kính tán các giống của cải bắp trong thí
nghiệm ......................................................................................................... 40
Bảng 3.5. Đường kính bắp, chiều cao bắp, độ chặt bắp của một số giống cải
bắp thí nghiệm ............................................................................................. 42
Bảng 3.6. Tình hình sâu bệnh hại của một số giống cải bắp trong thí nghiệm ......... 43
Bảng 3.7. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của một số giống cải
bắp thí nghiệm ............................................................................................. 44
Bảng 3.8. Sơ bộ hoạch toán hiệu quả kinh tế của các công thức thí nghiệm ............ 46
Bảng 3.9 : Động thái tăng trưởng chiều cao cây của giống cải bắp KK.Cross
trong thí nghiệm .......................................................................................... 47
Bảng 3.10: Động thái ra lá của giống cải bắp KK.Cross trong thí nghiệm. ............. 49
Bảng 3.11. Ảnh hưởng của các công thức che vòm đến động thái tăng trưởng
đường kính tán giống cải bắp KK.Cross trong thí nghiệm ......................... 50


viii

nghiệm ......................................................................................................... 38
Hình 3.2: Động thái ra lá của một số giống cải bắp tham gia thí nghiệm................. 39
Hình 3.3: Động thái tăng trưởng đường kính tán của một số giống cải bắp thí
nghiệm ......................................................................................................... 41
Hình 3.4: Năng suất lý thuyết và năng suất thực thu của một số giống
cải bắp thí nghiệm .................................................................................... 45
Hình 3.5: Động thái tăng trưởng chiều cao cây của giống KK.Cross qua các
công thức vòm che ...................................................................................... 48
Hình 3.6: Động thái ra lá của giống KK.Cross qua các công thức che vòm ............ 49
Hình 3.7: Động thái tăng trưởng đường kính tán của giống KK.Cross qua các
công thức che vòm ...................................................................................... 51
Hình 38: Năng suất lý thuyết và năng suất thực thu của giống KK.Cross qua
các công thức che vòm ................................................................................ 55
Hình 3.9: Động thái tăng trưởng chiều cao cây của KK.Cross qua các công
thức phân bón lá .......................................................................................... 57
Hình 3.10: Động thái ra lá của giống KK.Cross qua các công thức phân bón
lá .................................................................................................................. 58
Hình 3.11: Động thái tăng trưởng đường kính tán của giống cải bắp
KK.Cross qua các công thức phân bón lá ................................................... 59
Hình 3.12: Ảnh hưởng của phân bón lá đến năng suất lý thuyết và năng suất
thực thu của giống KK.Cross ...................................................................... 63


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Khi xã hội ngày càng phát triển kéo theo nhu cầu của con người ngày càng
tăng. Trước kia nhu cầu của con người là “ăn no mặc ấm” ngày nay phát triển hơn
la “ăn phải ngon và mặc phải đẹp”. Nhu cầu về ăn uống về ăn uống của con người

nam cũng có điều kiện khá thuận lợi cho sản xuất cải bắp và được ưa chuộng nên
cải bắp được trồng rộng rãi tuy vậy năng xuất cải bắp chưa cao (20-25 tấn/ha) và
cũng chưa đạt tiêu chuẩn chất lượng về rau sạch. Việc sản xuất vẫn theo lối cổ
truyền, chưa áp dụng kỹ thuật sản xuất mới, các vấn đề về ô nhiễm đất, nước, các
chất độc hại, thuốc bảo vệ thực vật tồn dư trên rau đã ảnh hưởng không nhỏ đến sức
khỏe cộng đồng trước mắt cũng như lâu dài. Các phương pháp sản xuất cũ tốn công
lao động, sử dụng nhiều hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) đang là vấn đề nhức nhối
của sản xuất hiện nay.
Xã Xuân Cẩm, huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang có truyền thống sản xuất rau cải
bắp lâu đời tuy nhiên ở đây vẫn chưa áp dụng kỹ thuật sản xuất rau an toàn vì vậy
dẫn đến năng suất, chất lượng rau chưa cao nên hiệu quả từ nghề trồng rau thấp
chưa cải thiện đời sống cho người nông dân.
Sản xuất rau sử dụng vòm che đã được nghiên cứu và ứng dụng cho kết quả
tốt ở nhiều nơi. Qua nhiều khảo sát thực tế đã cho thấy, sản xuất rau đặc biệt là rau
cải bắp bằng vòm che nông nghiệp được người dân rất hưởng ứng. Xuất phát từ nhu
cầu thực tế trên địa bàn, để góp phần vào việc nâng cao hiệu quả kinh tế và giá trị
sử dụng của sản xuất rau cải bắp tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số
biện pháp kỹ thuật sản xuất rau cải bắp trái vụ tại Bắc Giang”.
2. Mục đích, yêu cầu và ý nghĩa của đề tài
2.1. Mục đích
Lựa chọn được biện pháp kỹ thuật phù hợp sản xuất rau cải bắp trái vụ tại
Hiệp Hòa, Bắc Giang.
2.2. Yêu cầu
Đánh giá ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến khả năng sinh trưởng,
năng suất và hiệu quả kinh tế của rau cải bắp trồng trái vụ tại Bắc Giang.


3

3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

bắp, dưa, ớt, đậu đũa, côve … thì biện pháp sử dụng màng phủ nông nghiệp là
giải pháp tối ưu. Vì như vậy sẽ kiểm soát được độ ẩm trong đất, làm cho đất tơi
xốp. Mặt khác, sử dụng màng phủ còn giảm tối đa được công làm cỏ, cũng như
hạn chế được sâu bệnh gây hại từ đó giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật. Dùng
màng phủ sẽ tạo cho người nông dân nhiều điều kiện ứng dụng kỹ thuật canh tác
mới, giống mới vào nông nghiệp.
Ngoài ra, phân bón là dinh dưỡng không thể thiếu để cây trồng sinh trưởng và
phát triển thuận lợi. Song, cũng giống như các nhân tố đất, nước, thuốc BVTV,
phân bón luôn tiềm tàng, ẩn chứa rất nhiều nguy cơ ô nhiễm cho cây trồng đặc biệt
là cây rau. Đó là các nguy cơ ô nhiễm về sinh học (virus, vi khuẩn, nấm) và hóa học
(các nguyên tố kim loại nặng, hàm lượng nitơrat). Vì vậy, việc sử dụng phân bón
hợp lý và an toàn cho cây trồng nói chung, cây rau nói riêng là một việc làm cần
thiết, phục vụ cho sức khỏe con người. Trong hoạt động sản xuất nông nghiệp phân
bón là một trong những vật tư quan trọng và được sử dụng với một lượng khá lớn
hàng năm. Tuy nhiên phân bón cũng chính là những loại hoá chất nếu được sử dụng
đúng theo quy định sẽ phát huy được những ưu thế, tác dụng đem lại sự mầu mỡ
cho đất đai, đem lại sản phẩm trồng trọt nuôi sống con người, gia súc.


5

1.1.2. Cơ sở thực tiễn
Khi tốc độ đô thị hóa ngày càng tăng diện tích đất cho xây dựng nhà ở lớn kéo
theo diện tích đất nông nghiệp thu hẹp nhất là diện tích cho trồng rau giảm mạnh. Xu
thế của người dân hiện nay là chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh doanh hay
làm công nhân trong các khu nhà máy chế xuất, khu công nghiệp …vì sản xuất Nông
Nghiệp kém hiệu quả không cải thiện đời sống người dân. Từ thực tế trên mà các nhà
lãnh đạo và các nhà khoa học đang liên kết với nhau để đổi mới nông nghiệp, hướng
tới nền nông nghiệp đô thị phát triển nâng cao đời sống cho bà con nông dân.
Xuân Cẩm là một xã phía Tây Nam của huyện Hiệp Hòa tỉnh Bắc Giang cũng

1.2.1. Giá trị của cây rau
1.2.1.1. Giá trị dinh dưỡng
Bảng 1.1: Thành phần dinh dưỡng trong 100g phần ăn được của một số loại
rau ăn trong họ thập tự (National food review 1978, USDA)

Cây

Cải bắp

Cải bao

Cải bìxen

Su hào

Bắc thảo

Nước (%)

92

91

85

90

95

Năng lượng (cal)


6,6

3,0

Ca (mg)

49

25

36

41

43

P(mg)

29

56

80

51

40

K(mg)


20

150

Chỉ tiêu

(Nguồn USDA, 1978) [31]
Rau là loại thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn hằng ngày của các gia
đình. Rau cung cấp rất nhiều chất dinh dưỡng quan trọng cho sự phát triển của cơ
thể con người như: Vitamin, các chất khoáng…trong các loại rau gia vị còn có chất
kháng sinh, các chất thơm, các axit hữu cơ…một số rau đậu có protein nhưng
những chất mà rau cung cấp chủ yếunhất vẫn là các vitamin mà các thực phẩm khác
như: thịt, trứng, sữa không có hoặc có rất ít. Trong đó, rau cũng là loại cây chứa


ii

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của thầy
giáo hướng dẫn, cơ quan chủ quản.
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Khoa Nông học, đặc biệt tôi
xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Thúy Hà - Người đã tận tình hướng dẫn
tôi trong suốt quá trình thực hiện Đề tài. Cảm ơn các thầy cô của Trường Đại học
Nông Lâm Thái Nguyên, Phòng đào tạo, Khoa Nông học, những người đã truyền
thụ cho tôi những kiến thức và phương pháp nghiên cứu quý báu trong thời gian tôi
học tập và nghiên cứu tại trường.
Và cuối cùng Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới gia đình, bạn bè, đồng
nghiệp, các bạn sinh viên…Những người luôn quan tâm, chia sẻ và tạo mọi điều

* Giá trị Y học
Rau không những có giá trị dinh dưỡng cao mà còn được sử dụng như cây liệu
quý: hành hoa, gừng, nghệ , tía tô, nụ non của cây súp lơ xanh, cà rốt, mộc nhĩ đen,
nấm…đặc biệt cây tỏi ta được xem là cây dược liệu quý trong nền y học cổ truyền
của nhiều nước như : Ai Cập, Trung Quốc, Việt Nam… người ta cho rằng, nếu ăn
mướp đắng và bí ngô một cách thường xuyên thì có thể phòng bệnh đái tháo đường
– một loại bệnh nan y. Trong rau cải có nhiều thành phần có tác dụng kìm hãm sự
phát triển của tế bào ung thư và ngăn ngừa các tế bào này tái phát. Thường xuyên ăn
rau cải cũng làm giảm nguy cơ mắc ung thư phổi tới 36%.
Cải bắp không chỉ là món ăn có nhiều vitamin quý mà còn là vị thuốc chữa
được một số bệnh như béo phì, sỏi thận, phòng bệnh tiểu đường.


9

Vitamin C trong Cải bắp là một loại vitamin thiên nhiên quý, đã kết hợp sẵn
với vitamin P thành phức hợp C (C complex trong rau quả) nên có giá trị sinh học
cao hơn nhiều các viên thuốc vitamin C.
Nên nhớ vitamin P còn được gọi là yếu tố thẩm thấu mao mạch, có tác dụng
làm bền mao mạch, giúp vitamin C khỏi bị oxy hoá và làm thành mạch vững bền
nên ngừa được chứng bầm da, xuất huyết dưới da, chảy máu lợi. Thiếu vitamin này,
mao mạch dễ bị vỡ, dễ bị xuất huyết dưới da, bầm da, xuất huyết nội tạng... Vitamin
P có nhiều trong cải bắp và kết hợp với vitamin C, vì trong thiên nhiên hai loại
vitamin này thường kết hợp với nhau.
Đặc biệt, trong nước ép cải bắp tươi có chứa vitamin U, một loại vitamin có
tác dụng chữa viêm loét dạ dày - tá tràng. Loại vitamin này được người ta tìm thấy
ở nước ép cải bắp tươi, do đó những người loét dạ dày - tá tràng, hoặc viêm dạ dày,
viêm ruột dùng nước này rất tốt. Ngoài ra, cải bắp được coi là một vị thuốc phòng
chữa một số bệnh có kết quả tốt.
Hạn chế xơ vữa động mạch và sỏi mật: Do cải bắp có nhiều vitamin C kết

một lượng chất goitrin, chất này có tác dụng chống ô-xy hóa nhưng không tốt đối
với rối loạn tuyến giáp hoặc bướu cổ vì thế, với những người này nên hạn chế ăn
rau cải bắp.
Phòng ung thư vú: Nghiên cứu mới nhất của nhà khoa học Mỹ cho thấy, phụ
nữ mỗi tuần ăn 2 – 3 lần rau cải bắp dưới dạng luộc, ăn sống, sẽ làm giảm nguy cơ
ung thư vú 20% so với những người chỉ ăn loại rau này vài lần/tháng. Lý do, trong
rau cải bắp còn chứa hoạt chất indol có tác dụng phòng chống ung thư vú. Tại Ba
Lan, trung bình mỗi phụ nữ ăn khoảng 12kg rau cải bắp/1 năm, trong khi đó phụ nữ
Mỹ chỉ tiêu thụ 4,5kg/năm đó cũng là một trong những nguyên nhân vì sao tỉ lệ phụ
nữ Mỹ mắc ung thư vú cao hơn phụ nữ Ba Lan.
Diệt khuẩn và giảm ngứa: Nếu ai hay bị mắc các căn bệnh ngoài da thì có thể
yên tâm bổ sung cải bắp vào thực đơn hàng ngày bởi cải bắp có chứa một lượng lớn
lưu huỳnh và tác dụng chính là diệt vi khuẩn và giảm ngứa. Chính vì vậy mà nếu
ngay từ nhỏ, chúng ta ăn nhiều cải bắp sẽ giúp bé có được làn da đẹp sau này.
Cải thiện tinh thần: Cải bắp có chứa tryptophan, một thành phần của protein.
Thành phần hóa học có thể làm dịu các dây thần kinh và thúc đẩy việc sản xuất
serotonin, đó là một loại hoóc môn hạnh phúc. Ngoài ra, cũng chứa selen không chỉ
là nguyên tố vi lượng mà còn có tác dụng cải thiện cảm xúc của con.


11

Chống viêm và giảm đau: Giống như thuốc, cải bắp không chỉ có thể làm giảm
các triệu chứng đau khớp mà còn có thể ngăn ngừa và điều trị đau họng do cúm. Do
đó những bệnh nhân bị viêm khớp thường có thể ăn cải bắp. Đồng thời, để ngăn
chặn sự viêm cổ họng do cúm, bạn có thể ăn cải bắp nhiều hơn.

Hình 1.1: Nước ép cải bắp sử dụng để làm giảm chứng viêm loét dạ dày
Chữa táo bón: Nếu bạn đang bị chứng táo bón hành hạ thì hãy bổ sung rau cải
bắp vào chế độ ăn hàng ngày. Cải bắp rất nhiều chất xơ, một loại chất đặc biệt tốt

trên thế giới trồng rất nhiều loại rau, diện tích trồng rau ngày một tăng để đáp ứng
nhu cầu rau xanh tăng lên của người dân.
Theo Trung tâm rau quả thế giới, rau là loại cây có tốc độ tăng diện tích đất
trồng nhanh nhất trên thế giới. Nhiều khu vực trước đây trồng ngũ cốc và bông sợi
hoặc bỏ hoang thì nay đã chuyển sang trồng các loại rau có giá trị kinh tế cao (châu
á cũng là khu vực có tốc độ tăng diện tích đất trồng rau cao nhất trên thế giới hiện
nay). Cho đến nay, sản xuất rau ngoài đồng vẫn chiếm phần lớn diện tích và sản
lượng rau của thế giới và có lẽ sẽ chẳng có gì thay thế được hình thức sản xuất này.
Theo số liệu thống kê của FAO năm 2015 cho thấy năng suất, diện tích, sản
lượng trong các năm gần đây đều tăng, được thể hiện qua bảng 1.3


13

Bảng 1.3: Diện tích, năng suất, sản lượng rau trên thế giới từ năm 2007 – 2012
Năm

Diện tích
(triệu ha)

Năng suất
(tấn/ha)

Sản lượng
(triệu tấn)

2007

17,16


18,83

14,25

268,37

2012

18,95

14,33

269,85
(Nguồn: FAOSTAT, 2015)[30]

Qua bảng 1.3 cho ta thấy diện tích, năng suất, sản lượng rau trên thế giới
trong 5 năm qua có nhiều biến động.
Về diện tích: Năm 2007 diện tích rau trên thế giới là 17,16 triệu ha, sau đó
tăng dần qua các năm và đạt cao nhất vào năm 2012 với 18,95 triệu ha tăng 1,1 lần
so với năm 2007.
Theo số liệu thống kê của FAO năm 2015 cho thấy năng suất, diện tích, sản lượng
rau cải bắp nói riêng trong các năm gần đây đều tăng, được thể hiện qua bảng 1.4
Bảng 1.4: Diện tích, năng suất, sản lượng rau cải bắp trên thế giới từ năm
2007 – 2012
Năm

Diện tích (triệu ha)

Năng suất (tấn/ha)


28,43

64,44

2011

2,37

28,99

68,84

2012

2,39

29,31

70,10
(Nguồn: FAOSTAT, 2015)[30]


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................. ii
MỤC LỤC .................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ........................................................................ vi
DANH MỤC CÁC BẢNG........................................................................................ vii