ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

PHAN QUỐC HUY

QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI
DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI
NGÂN HÀNG TMCP ĐẠI CHÚNG VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội – 2015
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI


TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

PHAN QUỐC HUY

QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI
DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI
NGÂN HÀNG TMCP ĐẠI CHÚNG VIỆT NAM
Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
Mã số: 60 34 02 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRỊNH THỊ HOA MAI

XÁC NHẬN CỦA
CÁN BỘ HƢỚNG DẪN




MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT ..................................................... i
DANH MỤC BẢNG BIỂU ............................................................................. ii
DANH MỤC SƠ ĐỒ ...................................................................................... iii
LỜI MỞ ĐẦU .................................................................................................. 1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI
DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA ................................................................ 4
1.1. Tổ ng quan tình hình nghiên cƣ́u ........................................................... 4
1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về quản trị rủi ro tín dụng ngân
hàng

......................................................................................................... 4
1.1.2. Nhóm các công trình nghiên cứu về quản trị rủi ro tín dụng ngân

hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ............................................................. 7
1.1.3. Kết luận chung ................................................................................ 9
1.2. Cơ sở lý luâ ̣n về quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng đối với doanh
nghiệp nhỏ và vừa ......................................................................................... 10
1.2.1. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa ....................................... 10
1.2.2. Rủi ro tín dụng .............................................................................. 12
1.2.3. Quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng đối với các doanh nghiệp nhỏ
và vừa

....................................................................................................... 18

1.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro tín dụng của NHTM đối
với các DNNVV ............................................................................................... 30

CHƢƠNG 4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN TRỊ RỦI RO
TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN
HÀNG TMCP ĐẠI CHÚNG VIỆT NAM .................................................. 76
4.1. Định hƣớng hoàn thiện công tác QTRR đối với DNNVV của
PVcomBank giai đoa ̣n 2015 – 2017 ............................................................. 76
4.1.1. Mục tiêu phát triển ........................................................................ 76
4.1.2. Định hướng hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng đối với
DNNVV của PVcomBank ................................................................................ 77


4.2. Một số giải pháp tăng cƣờng quản trị rủi ro tín dụng đố i với doanh
nghiêp̣ nhỏ và vừa tại PVcomBank trong thời gian tới ............................. 79
4.2.1. Rà soát, bổ sung và hoàn thiện hệ thống văn bản, quy định phù
hợp với mô hình tổ chức hoạt động của PVcomBank ..................................... 79
4.2.2. Đa dạng hoá danh mục tín dụng ................................................... 79
4.2.3. Nâng cao chất lượng thông tin ..................................................... 80
4.2.4. Nâng cao chất lượng thẩm định.................................................... 81
4.2.5. Tăng cường quản trị danh mục tài sản đảm bảo .......................... 83
4.2.6. Tăng cường công tác quản lý, theo dõi thu hồi nợ và xử lý nợ
vay

....................................................................................................... 84
4.2.7. Nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm tra, kiểm soát

nội bộ

....................................................................................................... 85

4.2.8. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực........................................... 86
4.2.9. Áp dụng các công cụ, phương pháp quản trị rủi ro tín dụng theo


DPRR

Dự phòng rủi ro

5

Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
Trung tâm thông tin tín dụng

DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa

6

HĐQT

Hội đồng quản trị

7

IAS

8

KHCN

Khách hàng cá nhân

9


Ngân hàng thương mại

15

NQH

Nợ quá hạn

16

PVFC

Tổng công ty Tài chính cổ phần Dầu khí Việt Nam

17

QLDM

Quản lý danh mục

18

QTRR

Quản trị rủi ro

19

TCTD


i


DANH MỤC BẢNG BIỂU
STT

Bảng

Nội dung

1

Bảng 1.1

Quy mô doanh nghiệp nhỏ và vừa

11

2

Bảng 3.1

Một số chỉ tiêu tài chính chủ yếu

41

3

Bảng 3.2


8

Bảng 3.6

Tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu, DPRR tín dụng

50

9

Bảng 3.7

Phân loại nợ xấu theo ngành nghề

51

10

Bảng 3.8

Giới hạn phê duyệt cho vay và cấp bảo lãnh

56

11

Bảng 3.9

Trích lập dự phòng rủi ro tín dụng



ii

Trang


DANH MỤC SƠ ĐỒ
STT

Sơ đồ

Nội dung

Trang

1

Sơ đồ 3.1 Cơ cấ u tổ chức bộ máy tại PVcomBank

39

2

Sơ đồ 3.2 Quan hệ cổ đông của PVcomBank

42

3

Sơ đồ 3.3 Cơ cấu bộ máy quản trị rủi ro

ngày 16/09/2013 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trên cơ sở hợp nhất giữa
Tổng công ty Tài chính cổ phần Dầu khí Việt Nam (PVcomBank) và Ngân
hàng TMCP Phương Tây (Western Bank). Đối tượng cho vay là khách hàng
doanh nghiệp nhở và vừa tại PVcomBank chiếm 40% tổng dư nợ của toàn hệ
thống. Để có thể nâng cao chất lượng cho vay DNNVV cũng như tăng quy
mô cho vay trên toàn hệ thống ngân hàng, PVcomBank phải luôn đảm bảo
được chất lượng công tác quản trị RRTD, đặc biệt là công tác quản trị rủi ro
tín dụng đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
1


Trước thực tiễn này, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài “Quản trị rủi ro tín
dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Đại Chúng
Việt Nam”
Để có thể đưa ra cái nhìn tổng quan về vấn đề, đề tài của tôi tập trung
chủ yếu để nghiên cứu và giải quyết một số vấn đề như sau:
- Hoạt động cho vay và quản trị rủi ro tín dụng đối với các doanh
nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Đại Chúng như thế nào?
- Các giải pháp để hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro tín dụng để nâng
cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng
TMCP Đại Chúng hiện nay như thế nào?
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng
TMCP Đại Chúng Việt Nam, đánh giá những kết quả đạt được, tồn tại và hạn
chế trong công tác quản trị rủi ro tín dụng đối với các DNNVV; Luận văn đề
xuất các giải pháp để hoàn thiện hơn nữa công tác quản trị rủi ro tín dụng đối
với DNNVV tại ngân hàng.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luâ ̣n về qu ản trị RRTD đối với các DNNVV tại

các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam

3


CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ
QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI
DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
1.1. Tổ ng quan tình hình nghiên cƣ́u
1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về quản trị rủi ro tín dụng ngân
hàng
- Nguyễn Anh Dũng, 2012. Hệ thống quản trị rủi ro tín dụng tại ngân
hàng BIDV Bình Định. Luận văn thạc sĩ.
Đề tài nghiên cứu giải quyết ba vấn đề cơ bản: (1) Làm rõ một số vấn
đề cơ bản về cơ sở lý luận trong quản trị RRTD của NHTM; (2) Phân tích
thực trạng hoạt động quản trị RRTD tại BIDV Bình Định; (3) Đề xuất những
giải pháp, đồng thời kiến nghị liên quan nhằm hoàn thiện công tác quản trị
RRTD tại BIDV Bình Định. Tuy nhiên, đề tài chỉ giới hạn phạm vi nghiên
cứu chỉ là quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay đối với khách hàng doanh
nghiệp và thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay các doanh
nghiệp.
- Phan Lan Hương, 2012. Tăng cường quản trị rủi ro tín dụng tại Tổng
công ty Tài chính cổ phần Dầu khí Việt Nam. Luận văn thạc sĩ.
Trong môi trường kinh tế cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc nâng cao
chất lượng quản trị doanh nghiệp là yêu cầu và cũng là mục tiêu của bất cứ
doanh nghiệp nào nhằm tìm kiếm lợi nhuận tối đa, điều này đặc biệt đối với
các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Trên cơ sở
vận dụng các phương pháp nghiên cứu, bám sát mục tiêu, phạm vi nghiên
cứu, luận văn đã đề cập đến một số vấn đề sau: (1) Khái quát lý luận cơ bản

như làm thế nào để nâng cao quy trình, kiểm soát và quản lý các nguồn lực.
Giải quyết các vấn đề rủi ro trong ngân hàng không chỉ đơn giản là chi phí
thực hiện kinh doanh mà còn là con đường để hiểu rõ hơn hoạt động kinh
doanh của ngân hàng. Hơn thế nữa, sự kết hợp giữa giám sát của Ngân hàng
5


Nhà nước (NHNN) và sự sẵn sàng chủ động của các ngân hàng sẽ giúp xây
dựng hệ thống ngân hàng Việt Nam vững mạnh. Tác giả cũng đưa ra các giải
pháp nâng cao quản tri ̣rủi ro tín dụng trong thời gian tới cho các NHTM Viê ̣t
Nam.
- Trầ n Duy Nghiã , 2014. Kinh nghiê ̣m quản tri ̣ rủi ro tại ngân hàng
Mizuho Corporate Ltd – Chi nhánh Hà Nội. Luận văn thạc sĩ.
Luận văn đã giới thiê ̣u tổ ng quát về ng ân hàng Mizuho chi nhánh Hà
Nô ̣i (MHCB - HN). Đối tượng cho vay trong hoạt động tín dụng của ngân
hàng là các doanh nghiệp quốc doanh lớn và các daonh nghiệp ngoài quốc
doanh có đô ̣ tín nhiê ̣m cao ta ̣i Viê ̣t Nam . Hoạt động tín dụ ng của chi nhánh
luôn tuân thủ chă ̣t chẽ chính sách của ngân hàng me ̣ và các quy đinh
̣ của pháp
luâ ̣t Viê ̣t Nam . Chấ t lươ ̣ng các khoản tiń du ̣ng của MHCB

– HN rấ t tố t , nơ ̣

nhóm 1 luôn chiế m tỷ tro ̣ng lớn hơn 99% tổ ng dư nơ.̣ Để đa ̣t đươ ̣c kế t quả đó ,
ban điề u hành của chi nhánh đã không ngừng nâng cao hiê ̣u quả công tác
quản trị rủi ro tín dụng , thể hiê ̣n qua quy triǹ h tiń du ̣ng , quản trị rủi ro và
phương pháp xác đinh,
̣ đo lường rủi ro, kiể m tra kiể m soát nội bộ. Qua đó, tác
giả đã rút ra được những bài học cho NHTM Việt Nam trong công tác quản trị
rủi ro tín dụng nói chung.

DNNVV còn chưa quan tâm nhiều đến tác động của rủi ro, còn xem nhẹ quản
trị rủi ro và đa số chủ doanh nghiệp chưa có sự hiểu biết thấu đáo về các công
cụ, biện pháp phòng ngừa rủi ro. Từ đó , tác giả đã đề xuất một số giải pháp
nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong hoạt động của DNNVV ở Việt
Nam. Luâ ̣n văn đã nghiên cứu theo hướng quản tri ̣rủi ro ta ̣i chiń h các doanh
nghiê ̣p vừa và nhỏ , đưa ra đươ ̣c những nét khái quát nhấ t về các doanh nghiê ̣p
vừa và nhỏ ở Việt Nam hiện nay.
- Lê Thi ̣Chanh, 2013. Một số giải pháp cụ thể phân tán rủi ro tín dụng
nhằ m ngăn ngừa và hạn chế rủi ro trong hoạt động tín dụng đ

ối với doanh

nghiệp nhỏ và vừa của các ngân hàng thương mại Viê ̣t Nam
. Luận văn thạc sĩ.
Bài viết đã nêu một số vấn đề về rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín
dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Quản trị rủi ro tín dụng nói chung và
7


quảng trị rủi ro tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa nói riêng là quá
trình ngân hàng tác động đến hoạt động tín dụng thông qua bộ máy và công
cụ quản lý để phòng ngừa, cảnh báo, đưa ra các biện pháp nhằm hạn chế đến
mức tối đa việc không thu được đầy đủ cả gốc và lãi của khoản vay hoặc thu
gốc và lãi đúng hạn. Qua đó, tác giả đề câ ̣p đế n mu ̣c tiêu của quản tri ̣rủi ro tiń
dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa là góp ph ần đảm bảo an toàn cho hoa ̣t
đô ̣ng của Ngân hàng , góp phần gia tăng l ợi nhuận từ hoạt động tín dụng của
Ngân hàng, nếu quản lý và đánh giá tốt rủi ro. Tác giả cũng đưa ra một số giải
pháp cụ thể của biện pháp phân tác rủi ro trong ho

ạt động cho vay đối với

dụng đối với các DNNVV tại ngân hàng TMCP Phương Đông, không đánh
giá vấn đề quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng này.
- Nguyễn Hồng Châu, 2013. Giải pháp quản trị rủi ro tín dụng đối với
doanh nghiệp nhỏ và vừa tại NHNo khu vực TPHCM. Luận văn thạc sĩ.
Đề tài nghiên cứu những vấn đề cơ bản có liên quan đến cho vay doanh
nghiệp nhỏ và vừa, phân tích đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp
nhằm mở rộng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại khu vực thành phố Hồ
Chí Minh. Tuy nhiên, đề tài này mới chỉ tập trung vào mở rộng về mặt quy
mô của hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa mà chưa đề cập nhiều
đến chất lượng của khoản vay.
1.1.3. Kết luận chung
Các công trình nghiên cứu trên đã có nhiều đóng góp trong việc giải
quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động quản trị rủi ro tín dụng nói
chung và quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng đối với các doanh nghiệp nhỏ và
vừa nói riêng. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu về quản
trị rủi ro tín dụng của ngân hàng TMCP Đại Chúng để góp phần đưa ra các
biện pháp nhằm nâng cao chất lượng tín dụng đối với việc cho vay các doanh
nghiệp nhỏ và vừa tại PVcomBank.
9


Khoảng trống nghiên cứu mà các công trình trên chưa đề cập đến sẽ
được luận văn tìm hiểu, đó là: Chỉ ra đươ ̣c những thà nh công và ha ̣n chế của
ngân hàng TMCP Đa ̣i Chúng Viê ̣t Nam trong viê ̣c quản tri ̣rủi ro tiń du ̣ng đố i
với các doanh nghiê ̣p vừa và nhỏ ; Đề xuấ t các giải pháp để nân g cao hiê ̣u quả
quản trị rủi ro tín dụng cho ngân hàng PVcomBank nói chung và phòng khách
hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ nói riêng.
1.2. Cơ sở lý luâ ̣n về quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng đối với doanh
nghiệp nhỏ và vừa
1.2.1. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp vừa

Tổng

Số lao

Tổng

Số lao

nguồn vốn

động

nguồn vốn

động

Nông, lâm

10 người trở 20 tỷ đồng Từ trên 10 Từ trên 20 Từ trên 200

nghiệp và

xuống

trở xuống

người


Thƣơng

10 người trở 10 tỷ đồng Từ trên 10 Từ trên 10 Từ trên 50

mại và

xuống

trở xuống

người

300 người

đến tỷ đồng đến người

50 người

dịch vụ

100 tỷ đồng

đến

50 tỷ đồng

đến

100 người



: thị trường vốn , lao đô ̣ng ,

nguyên vâ ̣t liê ̣u, thị trường tiêu thu ̣ sản phẩ m.
1.2.2. Rủi ro tín dụng
1.2.2.1. Khái niệm rủi ro tín dụng
Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, tín dụng là hoạt động kinh
doanh đem lại lợi nhuận chủ yếu của ngân hàng nhưng cũng là nghiệp vụ tiềm
ẩn rủi ro rất lớn. Các thống kê và nghiên cứu cho thấy, rủi ro tín dụng chiếm
đến 70% trong tổng rủi ro hoạt động ngân hàng. Kinh doanh ngân hàng là
kinh doanh rủi ro, theo đuổi lợi nhuận với rủi ro chấp nhận được là bản chất
ngân hàng. Rủi ro tín dụng là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây tổn
thất và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng kinh doanh ngân hàng.
Uỷ ban Basel là một Uỷ ban bao gồm các chuyên gia giám sát hoạt
động ngân hàng được thành lập bởi một số Thống đốc Ngân hàng Trung ương
vào năm 1975, bao gồm đại diện cao cấp của các cơ quan giám sát nghiệp vụ
ngân hàng tại 10 quốc gia trên thế giới, bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Anh, Pháp,
Đức, Italia, Hà Lan, Canada, Thụy Điển và Bỉ. Theo quan điểm của tổ chức
này: rủi ro tín dụng được định nghĩa là những rủi ro khi khách hàng vay hay
đối tác không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cam kết theo hợp đồng tín dụng.

12


Theo Thomas P.Fitch, rủi ro tín dụng là loại rủi ro xảy ra khi người vay
không thanh toán được nợ theo thoả thuận hợp đồng dẫn đến sai hẹn trong
nghĩa vụ trả nợ.
Theo Hennie van Greuning – Sonja B rajovic Bratanovic, rủi ro tín
dụng được định nghĩa là nguy cơ mà người đi vay không thể chi trả tiền lãi,
hoặc hoàn trả vốn gốc so với thời hạn đã ấn định trong hợp đồng tín dụng.

- Rủi ro danh mục (Portfolio risk): là một hình thức của rủi ro tín dụng
mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quản lý danh mục cho vay
của ngân hàng, được phân chia thành hai loại là rủi ro nội tại và rủi ro tập trung
+ Rủi ro nội tại: xuất phát từ các yếu tố, các đặc điểm riêng có, mang
tính riêng biệt bên trong của mỗi chủ thể đi vay hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế.
Nó xuất phát từ đặc điểm hoạt động hoặc đặc điểm sử dụng vốn của khách
hàng vay vốn.
+ Rủi ro tập trung là trường hợp ngân hàng tập trung vốn vay quá nhiều
đối với một số khách hàng, cho vay quá nhiều doanh nghiệp hoạt động trong
cùng một ngành, một lĩnh vực kinh tế hoặc trong cùng một vùng địa lý nhất
định; hoặc cùng một loại hình cho vay có rủi ro cao.
1.2.2.3. Những biểu hiện rủi ro tín dụng ở NHTM
 Nợ có vấn đề: phản ứng rủi ro tiềm năng
Khi NHTM cho khách hàng vay, quá trình sử dụng vốn của doanh
nghiệp gặp nhiều khó khăn, có thể do nhiều nguyên nhân (thiên tai hoặc địch
họa, hàng hoá không tiêu thụ được) đã ảnh hưởng xấu đến khả năng trả nợ
của doanh nghiệp nhưng khoản nợ đó chưa đến hạn. Các khoản nợ này sẽ
được xếp vào nợ có vấn đề.
Nếu muốn tránh khỏi những thiệt hại bất hợp lý này thì cán bộ tín dụng
phải xác định các khoản cho vay có vấn đề ngay lập tức, nếu không thì có thể
không giải quyết được vấn đề trước khi tình hình trở lên xấu hơn. Hơn nữa,
14


nếu có thể thực hiện các biện pháp sửa chữa thích hợp, thì nguyên nhân và
mục đích của vấn đề cũng phải được xác định và giải quyết. Có rất nhiều dấu
hiệu để nhận biết một khoản cho vay có vấn đề, dưới đây là một số dấu hiệu
dễ nhận thấy:
+ Hoạt động kinh doanh của người đi vay có chiều hướng không lành
mạnh, có thể do ngành nghề kinh doanh của họ đang gặp rủi ro do sự thay đổi