“Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới ở nhà để giờ học
đạt hiệu quả”
ĐẶT VẤN ĐỀ
1 – Cơ sở lí luận:
Để nâng cao chất lượng giảng dạy, phục vụ sự nghiệp phát triển của đất
nước, trong mấy năm qua, ngành GD & ĐT đã kiên trì phát động cuộc vận động
đổi mới phương pháp nâng cao tính tích cực, sáng tạo của người học trong quá
trình dạy học, đó chính là phương pháp dạy học tích cực. Luật Giáo dục được
Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X thông qua ngày 02
tháng 12 năm 1998 đã quán triệt: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích
cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng năng lực tự
học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên...". Song để thực sự biến chủ trương
trên thành hiện thực, cần đổi mới phương pháp dạy học truyền thống theo kiểu
đọc chép, thầy giảng trò nghe. Phát huy có hiệu quả nhóm các phương pháp dạy
học tích cực...
Mục đích của việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là
đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo “ phương pháp dạy học
tích cực” nhằm giúp học sinh (HS) phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng
tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác và kĩ năng vận
dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau trong học tập và trong thực
tiễn; tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập. Làm cho “ học “ là quá trình
kiến tạo; học sinh tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lí
thông tin,…HS tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất. Tổ chức hoạt
đông nhận thức cho HS, dạy HS tìm ra chân lí.
Một trong những đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực là dạy học
tăng cường phát huy tính tự tin, tích cực, chủ động, sáng tạo thông qua tổ chức
thực hiện các hoạt động học tập của học sinh. Chính vì thế việc tổ chức hoạt
động của HS trước trong và sau tiết học là một hoạt động sư phạm hết sức quan
trọng góp phần đổi mới phương pháp và nội dung tiết dạy.
Để có một tiết dạy thành công đòi hỏi giáo viên phải có quá trình chuẩn bị
công phu về nội dung, về phương pháp, phương tiện dạy học. Hơn nữa đối với

bước chuẩn bị ở nhà của các em: Đọc sách giáo khoa bộ môn và sách tham
khảo…
Như vậy, từ việc chuẩn bị bài trước ở nhà sẽ giúp học sinh nắm sơ bộ
kiến thức từ đó hình thành các kỹ năng học tập, xử lí các thông tin, bồi dưỡng
phẩm chất đạo đức và hình thành nhân cách cho học sinh. Với mục đích giúp
cho giáo viên xác định đúng mức việc chuẩn bị bài ở nhà sao cho đạt yêu cầu
của bài, phù hợp với đặc điểm của từng học sinh, từng khối lớp để nâng cao bài
dạy hiệu qủa của bài học. Tôi xin trao đổi “Một số kinh nghiệm hướng dẫn
học sinh chuẩn bị bài mới ở nhà để giờ học đạt hiệu quả”.
NỘI DUNG
1. Thực trạng.
Trong những năm gần đây, cùng với quá trình đổi mới chương trình
sách giáo khoa, giáo viên giảng dạy Sinh học nói riêng và giáo viên giảng dạy
các bộ môn ở trường Trung học cơ sở nói chung đã và đang tích cực đổi mới
phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng bộ môn. Một trong những việc
giáo viên từng làm đó là việc hướng dẫn học sinh việc chuẩn bị bài mới ở nhà và
giảng dạy trên lớp để từng bước nâng cao chất lượng bài dạy.
Thực tế cho thấy không phải người giáo viên nào cũng coi trọng việc tổ
chức hoạt động cho HS trước tiết học. Nếu có thì hầu hết cũng chỉ là hình thức.
Tôi đã đi dự giờ rất nhiều đồng nghiệp đơn vị mình công tác, sau mỗi bài dạy,
tôi thấy giáo viên chỉ nói một cách chung chung: các em về nhà học bài và
chuẩn bị bài mới cho tiết sau. Hiếm khi thấy giáo viên hướng dẫn một cách cụ
thể các em cần chuẩn bị những gì cho tiết học ấy (Có lẽ trừ những bài thực
hành). Còn nếu có thì cũng chưa thực sự có hiệu quả. Bên cạnh đó HS chưa có
thói quen chuẩn bị bài ở nhà, nếu có cũng chỉ là ép buộc. Các em chuẩn bị hết
sức sơ sài, chiếu lệ. Vì thế mà chất lượng các tiết học nhìn chung chưa cao.
Tuy nhiên, thực tế quá trình chuẩn bị bài mới ở nhà của học sinh còn có
thực trạng sau:
- Hiện nay thực trạng phổ biến nhất trong học sinh là đến lớp mới giở
SGK theo yêu cầu của GV mà không hề xem trước bài ở nhà. Vì vậy, có những

không thèm đọc bài mới mà mượn của bạn chép cho nó xong....Cho nên điều
đầu tiên phải làm là hướng dẫn học sinh soạn bài.
+ Một số ít các em vì hoàn cảnh gia đình nên các em rất ít có thời gian để
học bài và chuẩn bị bài ở nhà.
+ Một số phụ huynh khó khăn về kinh tế nên chỉ lo làm việc kiếm tiền mà
ít quan tâm đến việc học của con em mình, đặc biệt là thời gian các em học ở
nhà.
Kết quả qua theo dõi trong nữa đầu học kỳ I năm học 2015 – 2016, cho
thấy tỉ lệ chuẩn bị bài ở nhà của 2 lớp 7A6 và 7A7 là thấp và trong giờ học thì
nhận thấy các em xung phong xây dựng bài thấp.
Số HS xung phong
HS có chuẩn bị bài
Sỉ
trong giờ học
Lớp
số
Số HS
%
Số HS
%
7A6 42
15
35,71
16
38,1
7A7 41
13
31,71
15
36,59

thu nhanh hơn và nắm bài kỹ hơn. Nhưng điều này không phải học sinh nào
cũng nghiêm túc thực hiện được vì nó đòi hỏi học sinh phải có thói quen chuẩn
bị trước bài học và xem đó là việc làm cần thiết, và điều này giáo viên bộ môn
phải hình thành cho các em ngay từ lớp sáu hoặc ngay đầu năm học. Trước hết
xác định:
- Nhiệm vụ của thầy:
Hướng dẫn học sinh cách làm việc với SGK và những tài liệu học tập bắt
buộc, sau đó mới giới thiệu với các em số tài liệu sẽ cần đến.
Sử dụng các phương pháp khác nhau khi làm việc với SGK về các bộ
môn khác nhau. Tuy nhiên cũng có một số phương pháp và cách làm việc chung
như:
+ Giới thiệu cho HS hiểu cấu trúc và đặc điểm của SGK của môn học mà
các em học (Tiết đầu năm học)
+ Nhấn mạnh sự liên quan kiến thức của SGK năm trước và nội dung
SGK năm nay, nêu lên sự khác nhau như thế nào? Kiến thức nào học tiếp, kiến
thức nào nâng cao... để học sinh có cái nhìn khái quát hơn.
+ Mỗi bài học đểu hướng dẫn các em xem lại gì ở bài cũ, chuẩn bị gì ở bài
mới? Các câu hỏi, các bài có kiến thức liên quan...
+ Thông tin cho học sinh hiểu về sự cần thiết của việc học tập tích cực,
đặc biệt là trong khâu soạn bài ở nhà. Như đã nói ở trên, môi trường xã hội có
ảnh hưởng nhất định đến tâm lí, sự hình thành và phát triển tính cách của học
sinh. Một số học sinh ngày nay thường ham chơi hơn ham học, dẫn đến lười
học, chán học, thậm chí có nguy cơ bỏ học. Vì vậy ngay từ đầu năm học, giáo
viên cần sinh hoạt cho học sinh hiểu về sự cần thiết và quan trọng của việc soạn
bài để giúp học sinh nhận thức rõ hơn. Từ đó, học sinh có thể chú trọng hơn đến
nhiệm vụ của mình và mang lại hiệu quả học tập cao.
+ Quy định mỗi học sinh phải có một quyển vở soạn Sinh học riêng (vở
bài tập) để tránh tình trạng các em soạn nhiều môn cùng một quyển vở hoặc vở
học và vở soạn viết cùng nhau gây khó khăn cho việc theo dõi bài và học bài.
+ Giáo viên đầu tư, hướng dẫn cho học sinh cách soạn bài – nghĩa là học

được hiệu quả của bước học trước một lần. Cũng từ đây, giúp học sinh nhận
thức rõ hơn về giá trị và tầm quan trọng của vở chuẩn bị bài.
* Giáo viên cần xác định kiến thức cơ bản của mỗi bài học, phải nghiên
cứu thật kĩ bài học trong sách giáo khoa, sách tham khảo… nhằm nắm được nội
dung kiến thức cơ bản mình cần truyền đạt và khối lượng kiến thức học sinh có
thể chiếm lĩnh. Từ đó đưa ra những hướng dẫn cụ thể để học sinh ở từng bài.
* Với những kiến thức đã từng học, kiến thức mang tính chất giới thiệu
hoặc dễ hiểu hơn có thể hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu trong sách giáo khoa,
kết hợp với những hiểu biết của các em, hỏi bạn bè … và vào tiết sau có thể cho
các tự đứng trước lớp thuyết trình nhằm kích thích tính độc lập sáng tạo trong
mỗi học sinh và còn rèn cho mỗi học sinh khả năng tự tin khi trình bày một vấn
đề trước đám đông. Đó là tạo cho tạo cho học sinh một tâm lý tự tin trước đám
đông.
* Nghiên cứu những tài liệu tham khảo, nắm những nội dung có liên quan
đến bài học. Chuẩn bị những đồ dùng dạy học phải phù hợp với nội dung của bài
giảng đó.
* Một số nội dung hướng dẫn chuẩn bị ở một số bài:
- Bài “rêu, cây rêu” – Sinh 6. Giáo viên yêu cầu học sinh cần phải xem
lại những bài có liên quan như: bài thụ tinh, kết quả và tạo hạt, bài vận chuyển
các chất trong thân… các khái niệm về mạch rây, mạch gỗ…. Chuẩn bị một số
cây rêu, Đọc trước bài và trả lời trước câu hỏi mục  theo sự hiểu biết của mình
vào vở bài tập. GV có thể lấy 1 mẫu cây rêu trước để cho các em thấy và chuẩn
bị cho đúng với yêu cầu của giáo viên.
- Bài: Đa dạng và đặc điểm chung của lớp bò sát - sinh học lớp 7. Hướng
dẫn cho HS đọc trước bài, trả lời trước các câu hỏi mục  từng mục vào vở bài
tập. Ở phần các loài khủng long. Giao cho bốn nhóm học sinh về nhà viết một
GV: Thái Văn Bằng – THCS Chu Văn An

5


gạc y tế).
Đọc trước phần nội dung các bước tiến hành nhiều lần, có thể tóm
tắt cách làm trước vào vở bài tập để nắm.
- Bài 19. Thực Hành: SƠ CỨU CẦM MÁU – Sinh 8. Cần hướng
dẫn kỹ cho HS chuẩn bị các dụng cụ cần cho thực hành:
Chia nhóm chuẩn bị dụng cụ: Phải có: Băng 1 cuộn, 2 miếng gạc, 1
cuộn bông, dây cao su hoặc dây vải, một miếng vải mềm (10x30 cm).
Đọc trước phần nội dung thực hành thật kỹ, có thể tóm tắt trước
từng bước làm vào vở bài tập theo cách làm mình hiểu.
-.....
3. Kết quả đạt được.
- Số HS về nhà chuẩn bị bài mới tốt ngày càng tăng
- Số HS xây dựng bài trong giờ học càng lúc càng tăng
- Tạo cho học sinh thói quen tự học, tự nghiên cứu.
- Chất lượng giờ học nâng lên, lớp hoạt động sôi nổi, học sinh có thể tự
ghi chép thành bài học
GV: Thái Văn Bằng – THCS Chu Văn An

6


“Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới ở nhà để giờ học
đạt hiệu quả”
- Nếu làm công việc này một cách đều đặn và tâm huyết thì khả năng tự
học tự nghiên cứu của học sinh sẽ được nâng cao. Đây cũng là một trong những
hình thức tốt để nâng cao chất lượng dạy.
- Sau một thời gian vận dụng vào 2 lớp 7A6 và 7A7 từ nữa sau học kì I
đến nay thì kết quả đạt được như sau:
Số HS xung phong
HS có chuẩn bị bài

nhà.
- Kiểm tra nghiêm túc việc chuẩn bị bài của các em nhất là những thời
gian đầu khi nhận lớp.
- Sau kết thúc một giờ học, giáo viên thường dặn dò học sinh về nhà học
bài và chuẩn bị bài mới cho giờ học tiếp theo. Vì vậy, tổ chức phân công vấn đề
cho học sinh chuẩn bị trước là bước đệm rất quan trọng cho bài học mới đạt kết
quả.
- Để học sinh tự nghiên cứu trước SGK ở nhà, giáo viên không nên chỉ
đơn giản nhắc các em đọc trước bài mới, mà cần nêu cụ thể câu hỏi khi đọc
xong bài đó để các em có thể trả lời được. Đó là cách giao nhiệm vụ cụ thể giúp
học sinh đọc sách có mục tiêu cụ thể, rõ ràng.
- Thường xuyên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh, yêu cầu mỗi học sinh
có vở bài tập để chuẩn bị bài ở nhà.
5. Khả năng ứng dụng.
Sáng kiến kinh nghiệm có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ hiểu và có thể
ứng dụng một cách dễ dàng và đại trà trong toàn trường.
Có thể áp dụng cho các lớp, các môn khác.
KẾT LUẬN
Để phát huy tính tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức của học sinh, nâng
cao hiệu quả dạy học là một yêu cầu mà bất cứ giáo viên nào cũng luôn mong
muốn và luôn sử dụng mọi phương pháp dạy học để đạt được mục tiêu trên.
GV: Thái Văn Bằng – THCS Chu Văn An

7


“Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới ở nhà để giờ học
đạt hiệu quả”
Cũng như nhiều bộ môn học khác, môn Sinh học hiện nay đang thu hút được sự
chú ý của nhiều người bởi vì kết quả học tập của bộ môn Sinh học không cao.

MỤC LỤC.
Trang
ĐẶT VẤN ĐỀ....................................................................................
1
1 – Cơ sở lí luận:..................................................................
1
2 – Cơ sở thực tiễn:................................................................
1
NỘI DUNG...........................................................................................
2
1. Thực trạng..........................................................................
2
2. Một số kinh nghiệm trong việc hướng dẫn HS chuẩn bị
bài ở nhà..........................................................................................
3
3. Kết quả đạt được.................................................................
6
4. Bài học kinh nghiệm............................................................
7
5. Khả năng ứng dụng...................................................................
7
KẾT LUẬN.............................................................................................
7

GV: Thái Văn Bằng – THCS Chu Văn An

9


“Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới ở nhà để giờ học