ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

ĐINH CHÍ HÕA

PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM
THEO HƢỚNG BỀN VỮNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

ĐINH CHÍ HÕA

PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM
THEO HƢỚNG BỀN VỮNG
Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. LÊ THỊ ANH VÂN
XÁC NHẬN CỦA


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ...................................................................... i
DANH MỤC BẢNG, HÌNH VẼ.............................................................................. ii
LỜI MỞ ĐẦU ............................................................................................................1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ
THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
THEO HƢỚNG BỀN VỮNG ..................................................................................4
1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
LUẬN VĂN ................................................................................................................4
1.1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài ..................................................................4
1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam ....................................................................5
1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH THEO HƢỚNG BỀN VỮNG .......................................................................6
1.2.1. Phát triển công nghiệp .......................................................................................6
1.2.2. Phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh theo hướng bền vững ......................10
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 ........................................................................................32
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ...........................33
2.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU .........................................................................33
2.2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................................................35
2.3. KHUNG LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU .........................................................36
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM
THEO HƢỚNG BỀN VỮNG ................................................................................38
3.1. GIỚI THIỆU VỀ TỈNH HÀ NAM .................................................................38
3.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiện tỉnh Hà Nam .................................................38
3.1.2. Đặc điểm kinh tế, xã hội tỉnh Hà Nam ............................................................40
3.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP CỦA TỈNH HÀ NAM ..43
3.2.1. Cơ sở vật chất kỹ thuật ngành công nghiệp ....................................................43
3.2.2. Tình hình đầu tư cho ngành công nghiệp ........................................................47




KẾT LUẬN ............................................................................................................131
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................133


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
PTBV

: Phát triển bền vững

BVMT

: Bảo vệ môi trường

CNH, HĐH

: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

PTCNTHBV

: Phát triển công nghiệp theo hướng bền vững

GDP

: Tổng sản phẩm quốc nội

CN

: Công nghiệp


: Công nghệ thông tin

UNBD

: Ủy ban nhân dân

TCTD

: Tổ chức tín dụng

NHTM

: Ngân hàng thương mại

TCVN

: Tiêu chuẩn Việt Nam

i


DANH MỤC BẢNG, HÌNH VẼ
Danh mục bảng
Bảng 3.1.

Số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp phân theo ngành công nghiệp
tỉnh Hà Nam giai đoạn 2001-2014 ......................................................43

Bảng 3.2.

Dự báo GDP (VA) công nghiệp, tăng trưởng và cơ cấu .....................54

Bảng 3.9.

Giá trị sản xuất công nghiệp và tăng trưởng công nghiệp Hà Nam đến
năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 .....................................................55

Bảng 3.10.

Tổng hợp vốn đầu tư cho phát triển Công nghiệp giai đoạn 20112020, tầm nhìn 2030 ...........................................................................57

Bảng 3.11.

Dự báo cơ cấu vốn có khả năng huy động đến năm 2020 ..................58

Bảng 3.12.

Mẫu đánh giá hiệu quả làm việc của đội ngũ cán bộ làm công tác lập
và thực hiện kế hoạch phát triển công nghiệp tỉnh theo hướng bền
vững ....................................................................................................64

Bảng 3.13.

Kết quả đánh giá hiệu quả làm việc của đội ngũ cán bộ làm công tác
lập và thực hiện kế hoạch phát triển công nghiệp tỉnh theo hướng bền

ii


vững giai đoạn 2012-2014 ..................................................................65


Bảng 3.21.

Đánh giá chính sách môi trường tỉnh Hà Nam ...................................88

Bảng 3.22.

Đánh giá tiến độ thực hiện kế hoạch phát triển công nghiệp trên địa
bàn tỉnh theo hướng bền vững giai đoạn 2011-2020 tính đến hết
31/12/2014 ..........................................................................................91

Bảng 3.23.

Kết quả kiểm tra trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, người có thẩm
quyền trong tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển công nghiệp trên
địa bàn tỉnh theo hướng bền vững giai đoạn 2011-2020 ....................93

Bảng 3.24.

Giá trị gia tăng phân theo ngành Công nghiệp ...................................95

Bảng 3.25.

Thu nhập của người lao động trong doanh nghiệp công nghiệp phân
theo các loại hình doanh nghiệp giai đoạn 2010-2014 .......................96

Bảng 3.26.

Kết quả phân tích một số mẫu đất..........................................................97


Cơ cấu bộ máy lập và thực hiện kế hoạch phát triển công nghiệp tỉnh
Hà Nam theo hướng bền vững ............................................................59

Hình 3.4.

Đánh giá chính sách tài chính - tín dụng công nghiệp tỉnh Hà Nam ..71

Hình 3.5.

Đánh giá chính sách phát triển nguồn nhân lực công nghiệp tỉnh ......75

Hình 3.6.

Đánh giá chính sách khoa học và công nghệ tỉnh Hà Nam ................81

Hình 3.7.

Đánh giá chính sách môi trường tỉnh Hà Nam ...................................89

iv


LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Phát triển bền vững (PTBV) với “ba trụ cột” là phát triển kinh tế, giải quyết
các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường (BVMT) là một quá trình toàn diện, bao
gồm những biến đổi về kinh tế, cũng như những biến đổi về xã hội, về văn hoá và
giáo dục, khoa học và công nghệ, về môi trường và sự phát triển của con người.
PTBV là nhu cầu tất yếu và đang là thách thức cho mọi quốc gia, nhất là trong điều
kiện toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế. Việc lựa chọn con đường, biện pháp và

nghiệp tỉnh trong thời gian tới, học viên mạnh dạn lựa chọn đề tài “Phát triển công
nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững” làm đối tượng nghiên cứu luận văn
thạc sĩ của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu của luận văn là trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết và phân tích thực
trạng phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam theo yêu cầu PTBV, đề xuất
các giải pháp nhằm phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam theo hướng
bền vững, góp phần đẩy nhanh quá trình CNH, HĐH và PTBV của đất nước. Để đạt
được mục tiêu nêu trên, luận văn xác định một số nhiệm vụ cụ thể sau:
- Xác định khung lý thuyết cho nghiên cứu về PTBV, trên cơ sở đó vận
dụng, làm rõ những khía cạnh cơ bản về phát triển công nghiệp trên địa bàn một
tỉnh theo hướng bền vững.
- Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà
Nam theo hướng bền vững trong giai đoạn 2011-2014.
- Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà
Nam theo hướng bền vững trong thời gian tới.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu:
Phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về nội dung: luận văn giới hạn nghiên cứu những nội dung cơ bản của phát

2


triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững tiếp cận theo quá
trình quản lý.
+ Về không gian: Tỉnh Hà Nam.
+ Về thời gian: Số liệu được thu thập, xử lý và phân tích trong giai đoạn
2011-2014; những giải pháp được đề xuất cho thời gian tới .

2007 đã giới thiệu những kiến thức cơ sở về PTBV, trong đó đã tập trung phân tích
những vấn đề đo lường và chỉ số đánh giá tính bền vững; vấn đề đánh giá, quản lý
và chính sách đối với môi trường; cách tiếp cận và mối liên kết với giảm nghèo;
những ảnh hưởng và phát triển cơ sở hạ tầng; các vấn đề về kinh tế, sản xuất, tiêu
dùng, những trục trặc của thị trường và về vai trò của xã hội dân sự.
(3) John Blewitt trong cuốn “Tìm hiểu về phát triển bền vững”
(Understanding Sustainable Development) xuất bản năm 2008 cũng đóng góp một
phần quan trọng vào lý thuyết về PTBV, trong đó phải kể đến những phân tích về
mối quan hệ giữa xã hội và môi trường, PTBV và điều hành của Chính phủ; các
công cụ, hệ thống để PTBV, phác thảo về một xã hội bền vững.

4


(4) Simon Dresner trong cuốn “Các nguyên tắc của phát triển bền vững”(The
Principles of Sustainability) xuất bản năm 2008 đã tổng hợp và phân tích các vấn đề
có liên quan như: lịch sử phát triển khái niệm PTBV, các cuộc tranh luận hiện nay
về con đường để đạt được sự PTBV; các trở ngại và triển vọng về PTBV.
(5) Simon Bell và Stephen Morse trong cuốn “Các chỉ số phát triển bền
vững: đo lường những thứ không thể đo?” (Sustainability Indicators: Measuring the
Immeasurable?) xuất bản năm 2008 đã có đóng góp lớn về lý luận và thực tiễn
trong việc sử dụng các chỉ số PTBV. Các tác giả đã giới thiệu hệ thống các quan
điểm và một loạt các công cụ, kỹ thuật có khả năng giúp làm sáng tỏ hơn những vấn
đề phức tạp trên cơ sở tiếp cận định tính hơn là tiến hành các biện pháp đo lường
định lượng.
1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
Nghiên cứu cơ bản và có hệ thống nhất về vấn đề PTBV ở Việt Nam được
thực hiện trong khuôn khổ Dự án “Hỗ trợ xây dựng và thực hiện Chương trình nghị sự
21 quốc gia Việt Nam” - VIE/01/021 do Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI) chủ trì thực hiện
với sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương và sự hỗ trợ hợp tác của Chương trình

trên cả nước. Các công trình đều có những đóng góp có giá trị cho việc tiếp tục đẩy
mạnh phát triển công nghiệp theo hướng bền vững tại địa phương nghiên cứu.
Qua khảo sát các công trình nghiên cứu trên thế giới và trong nước, điều dễ
nhận thấy là cho tới thời điểm này chưa có một công trình nghiên cứu nào bàn về
vấn đề phát triển công nghiệp theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Hà Nam.
1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH THEO HƢỚNG BỀN VỮNG
1.2.1. Phát triển công nghiệp
1.2.1.1. Khái niệm phát triển công nghiệp
Các đặc trưng của “công nghiệp”:
Công nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản. Trình độ phát triển của công
nghiệp là một trong những tiêu chuẩn đánh giá trình độ phát triển của một quốc gia.
Có được một cơ cấu công nghiệp hợp lý sẽ thúc đẩy sự phát triển của ngành và các
mục tiêu cần đạt sẽ nhanh đến đích hơn. Công nghiệp bao gồm ba loại hoạt động
chủ yếu:
- Khai thác tài nguyên thiên nhiên tạo ra nguồn nguyên liệu nguyên thuỷ.

6


- Sản xuất và chế biến sản phẩm của công nghiệp khai thác và của sản phẩm
nông nghiệp thành nhiều loại sản phẩm nhằm thoả mãn các nhu cầu khác nhau của
đời sống xã hội.
- Khôi phục giá trị sử dụng của sản phẩm được tiêu dùng trong quá trình sản
xuất và sinh hoạt.
Có thể thấy công nghiệp là một ngành kinh tế to lớn thuộc lĩnh vực sản xuất
vật chất và là một tập hợp các hoạt động sản xuất với những đặc điểm nhất định:
- Sản xuất công nghiệp có tính chất tập trung cao độ. Tính chất tập trung thể
hiện rõ ở việc tập trung tư liệu sản xuất, nhân công và sản phẩm. Trên một diện tích
nhất định, có thể xây dựng nhiều xí nghiệp, thu hút nhiều lao động và tạo ra một

Từ trước đến nay, có nhiều định nghĩa, khái niệm khác nhau về phát triển
kinh tế, nhưng một cách chung nhất “phát triển kinh tế” được xem là tiến trình mà
theo đó các nước tăng cường khả năng sản xuất các hàng hoá và dịch vụ đáp ứng
nhu cầu ngày càng tăng của xã hội .
Việc sử dụng khái niệm “phát triển” thay thế “tăng trưởng kinh tế” từ lâu đã
là bằng chứng cho sự hạn chế của việc sử dụng các thông số đo lường như GDP để
đánh giá sự phồn vinh của quốc gia. Thực tiễn phát triển ngày nay cho thấy, khái
niệm “phát triển” liên quan nhiều đến những vấn đề rộng hơn, ảnh hưởng đến chất
lượng cuộc sống như thành tựu giáo dục, tình trạng dinh dưỡng, giá trị những quyền
tự do cơ bản và đời sống tinh thần... Theo cách tiếp cận này, nhiều nỗ lực phát triển
trong lịch sử chỉ mang lại lợi ích trước mắt.
Qua những khái quát trên có thể rút ra khái niệm phát triển công nghiệp như
sau: “Phát triển công nghiệp là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt về công nghiệp
của các quốc gia, các địa phương, bao gồm sự tăng trưởng công nghiệp về mặt kinh
tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu công nghiệp, chất lượng cuộc sống
tại các quốc gia, các địa phương đó”.
Như vậy, Những vấn đề cơ bản của phát triển công nghiệp bao gồm:
Điều kiện đầu tiên là phải có sự tăng trưởng công nghiệp (gia tăng về quy
mô sản lượng của ngành công nghiệp, nó phải diễn ra trong một thời gian tương đối
dài và ổn định).
Sự thay đổi trong cơ cấu công nghiệp: thể hiện ở tỷ trọng các vùng, miền,
ngành công nghiệp... thay đổi.

8


Cuộc sống của đại bộ phận dân số trong xã hội sẽ trở lên tươi đẹp hơn do tác
động của phát triển công nghiệp: giáo dục, y tế, tinh thần của người dân được chăm
lo nhiều hơn, môi trường được đảm bảo.
Phát triển công nghiệp là một quá trình tiến hóa theo thời gian và do những

phương góp phần vào quá trình tăng trưởng kinh tế địa phương, góp phần huy động
vốn tích luỹ, đồng thời tác động đến phát triển các ngành khác, tăng thu nhập cho
người dân, từ đó, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của họ.
1.2.2. Phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh theo hƣớng bền vững
1.2.2.1. Khái niệm phát triển công nghiệp theo hướng bền vững
Khái niệm phát triển bền vững: Khái niệm “phát triển bền vững” xuất hiện
trong phong trào bảo vệ môi trường từ những năm đầu của thập niên 70 của thế kỷ
XX, từ đó đến nay đã có nhiều định nghĩa về PTBV được đưa ra, như:
- PTBV là sự phát triển kinh tế - xã hội lành mạnh, dựa trên việc sử dụng
hợp lý nguồn tài nguyên và BVMT, nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại nhưng không
làm ảnh hưởng bất lợi cho các thế hệ mai sau.
- PTBV là sự phát triển kinh tế - xã hội với tốc độ tăng trưởng cao, liên tục
trong thời gian dài dựa trên việc sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên
mà vẫn bảo vệ được môi trường sinh thái. Phát triển kinh tế nhằm đáp ứng nhu cầu
ngày càng cao của xã hội hiện tại, song không làm cạn kiệt tài nguyên, để lại hậu
quả về môi trường cho thế hệ tương lai.
- PTBV là phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm thương tổn
đến khả năng của các thế hệ tương lai đáp ứng nhu cầu của họ.
Tuy nhiên, theo những nghiên cứu gần đây, khái niệm phát triển bền vững
dần được hoàn thiện, đề cập được hết những mảng vấn đề có liên quan như sau:
PTBV là một phương thức phát triển kinh tế - xã hội nhằm giải quyết tốt mối quan
hệ giữa tăng trưởng kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội và BVMT với mục tiêu đáp
ứng tốt hơn các nhu cầu của thế hệ hiện tại đồng thời không gây trở ngại cho việc
đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau. Hay nói cách khác: đó là sự phát triển hài
hoà cả về kinh tế, văn hoá, xã hội, môi trường ở các thế hệ nhằm không ngừng nâng
cao chất lượng sống của con người. Định nghĩa này có thể mở rộng với ba cấu
thành cơ bản về sự PTBV:

10


11


sản xuất công nghiệp phải tạo ra nhiều sản phẩm hơn và hệ quả là làm gia tăng quá
trình khai thác tài nguyên và tác động xấu tới môi trường là không thể tránh khỏi.
Khắc phục nhược điểm trên, tại Hội nghị Copenhagen (Đan Mạch) tháng 10/1991,
một khái niệm mới được đưa ra với những nội dung cụ thể hơn và bám sát hơn các
khái niệm gốc. Khái niệm PTCNTHBV được UNIDO tiếp tục phát triển như là:
“Những mô hình (pattern) công nghiệp hoá hướng vào các lợi ích về kinh tế và xã
hội của thế hệ hiện tại và các thế hệ sau mà không làm tổn hại tới quá trình sinh
thái nền”. Tại hội nghị này, những tiêu chí cụ thể hơn cũng đã được đề cập đến,
trong đó có 3 tiêu chí quan trọng của quá trình PTCNTHBV:
- Bảo vệ năng lực sinh thái;
- Sử dụng có hiệu quả các nguồn lực con người, nguyên vật liệu, năng lượng;
- Công bằng trong chia sẻ gánh nặng về môi trường, xã hội và các thành quả
công nghiệp hoá.
Đã có một bước tiến quan trọng trong việc làm rõ các nội dung của khái
niệm. Trong định nghĩa này đã gợi mở hướng tiếp cận thông qua những mô hình
công nghiệp hoá có cân nhắc. Đó là các mô hình hướng vào các lợi ích kinh tế và xã
hội của thế hệ hiện tại và các thế hệ sau mà không để lại những hậu quả về môi
trường sinh thái.Tuy nhiên, liệu có tồn tại một mô hình chung cho phát triển công
nghiệp bền vững như định nghĩa đã nêu và đâu là mô hình tốt nhất để tham khảo?
Rất tiếc một mô hình lý tưởng như vậy dường như không có. Các chuyên gia đều
cho rằng sẽ khó có một mô hình chung cho các nước và về cơ bản các khái niệm
trên vẫn chỉ là nguyên lý và mỗi nước vẫn phải chọn cho mình một cách đi riêng
thích hợp nhất với hoàn cảnh.
Đối với Việt Nam, nhiều người cho rằng PTCNTHBV đơn giản là khả năng
tồn tại lâu dài. Tồn tại đồng nghĩa với duy trì được lợi ích doanh nghiệp và quốc
gia. Tuy nhiên, làm thế nào để đạt được điều đó thì câu trả lời trở nên phức tạp và
bắt đầu khác nhau. Các ý kiến chung cho rằng phát triển bền vững công nghiệp là

hợp chặt chẽ, hợp lý, hài hòa giữa ba mặtcủa sự phát triển, đó là sự phát triển bền
vững về kinh tế, phát triển bền vững về xã hội và phát triển bền vững về môi
trường. Do đó, mục tiêu cụ thể của phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh theo
hướng bền vững bao gồm:
(1) Phát triển công nghiệp trên cơ sở sử dụng hợp lý và có hiệu quả các

13


nguồn lực của địa phương:
- Sử dụng hợp lý tài nguyên vì mục tiêu phát triển bền vững, bao gồm:
+ Sử dụng hợp lý tài nguyên rừng;
+ Bảo vệ và quản lý đại dương;
+ Bảo vệ và quản lý nước ngọt.
- Duy trì đa dạng sinh học và tính bền vững:
Phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh theo hướng bền vững tức là địa
phương phải gắn phát triển công nghiệp với bảo vệ đa dạng sinh học của địa
phương, sử dụng các nguồn tài nguyên sinh học của mình một cách bền vững.
(2) Thúc đẩy tăng trưởng ngành công nghiệp:
(3) Tăng đóng góp của ngành công nghiệp vào NSNN
(4) Tăng trình độ chuyên môn hoá và liên kết kinh tế
(5) Chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp
Mục tiêu của phát triển công nghiệp theo hướng bền vững của địa phương là
tăng số lượng doanh nghiệp đầu tư vào ngành công nghiệp, tăng vốn đầu tư ngành
công nghiệp, tăng giá trị sản xuất công nghiệp, tăng tốc độ tăng trưởng ngành công
nghiệp, tăng chất lượng quy hoạch phát triển công nghiệp, tăng đóng góp của ngành
công nghiệp vào ngân sách nhà nước, tăng trình độ chuyên môn hoá và liên kết kinh
tế, góp phần chuyến dịch cơ cấu ngành công nghiệp, cơ cấu kinh tế địa phương;
khuyến khích việc chuyển giao các công nghệ sản xuất công nghiệp thân thiện với
môi trường.