ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN VĂN HIỆP

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM
THEO HƯỚNG BỀN VỮNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN VĂN HIỆP

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM
THEO HƯỚNG BỀN VỮNG

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 60 31 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. NGUYỄN HỮU ĐẠT

XÁC NHẬN CỦA
CÁN BỘ HƢỚNG DẪN

của PGS.TS. Nguyễn Hữu Đạt.
Các số liệu, tài liệu nêu ra trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính
khách quan, khoa học. Các tài liệu tham khảo và nguồn trích dẫn có nguồn
gốc, xuất xứ rõ ràng.
Hà Nội, ngày 01 tháng 08 năm 2016
Tác giả

Nguyễn Văn Hiệp


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT ..... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................. Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ......................... Error! Bookmark not defined.
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 8
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ
LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THEO
HƢỚNG BỀN VỮNG .................................................................................... 11
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài ...................... 11
1.2. Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp theo hƣớng bền vững ..... Error!
Bookmark not defined.
1.2.1. Khái quát lý luận về phát triển bền vữngError!

Bookmark

not

defined.
1.2.2. Lý luận về phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững ........ Error!
Bookmark not defined.

3.1.3. Kinh tế - xã hội.................................. Error! Bookmark not defined.
3.2. Thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Hà Nam theo hƣớng bền vững
giai đoạn 2011 – 2015 .................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Thực trạng tăng trưởng kinh tế nông nghiệp và phát triển kết cấu
hạ tầng trong nông nghiệp .......................... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Thực trạng giải quyết vấn đề xã hội trong nông nghiệp, nông thôn
..................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.3. Thực trạng bảo đảm bền vững về môi trường, sinh thái ......... Error!
Bookmark not defined.
3.2.4. Đánh giá chung về thành công, hạn chế và vấn đề đặt ra trong phát
triển nông nghiệp theo hướng bền vững ở tỉnh Hà NamError! Bookmark
not defined.
CHƢƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
TỈNH HÀ NAM THEO HƢỚNG BỀN VỮNGError!
defined.

Bookmark

not


4.1. Bối cảnh mới ảnh hƣởng đến phát triển nông nghiệp tỉnh Hà Nam
...................................................................... Error! Bookmark not defined.
4.1.1. Bối cảnh quốc tế ............................... Error! Bookmark not defined.
4.1.2. Bối cảnh trong nước ......................... Error! Bookmark not defined.
4.1.3. Bối cảnh của tỉnh Hà Nam................ Error! Bookmark not defined.
4.2. Quan điểm phát triển nông nghiệp tỉnh Hà Nam theo hƣớng bền vững
...................................................................... Error! Bookmark not defined.
4.3. Một số giải pháp chủ yếu phát triển nông nghiệp tỉnh Hà Nam theo
hƣớng bền vững ........................................... Error! Bookmark not defined.

hội, phát triển bền vững (PTBV) theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Sau 30 năm
đổi mới, nông nghiệp Việt Nam đã đạt đƣợc nhiều thành tựu đáng kể, không
những đảm bảo tự cung tự cấp mà còn trở thành một nƣớc xuất khẩu nông sản,
đảm bảo an ninh lƣơng thực, góp phần phát triển kinh tế.
Trong những năm qua, Hà Nam với dân cƣ sống ở nông thôn và lao
động nông nghiệp là chủ yếu, đã đạt đƣợc những thành tích quan trọng trong
việc sản xuất nông nghiệp (SXNN) nhƣ giải quyết công ăn việc làm, tăng thu
nhập, tăng giá trị sản xuất nông nghiệp góp phần nâng cao đời sống nhân dân,
làm thay đổi diện mạo nông thôn, phát triển KT-XH...Tuy nhiên phát triển
nông nghiệp tỉnh Hà Nam đang có nhiều vấn đề cần phải giải quyết. Cụ thể là
nông nghiệp Hà Nam phát triển chƣa tƣơng xứng với tiềm năng, phát triển
còn theo chiều rộng thay vì phát triển theo chiều sâu. Ruộng đất bị chia nhỏ,
manh mún, không phù hợp với thời đại. Hơn thế nữa, SXNN đã và đang gây
tác động tiêu cực tới môi trƣờng nhƣ làm giảm sự đa dạng sinh học, suy thoái
tài nguyên, ô nhiễm nguồn nƣớc…Tóm lại SXNN ở tỉnh Hà Nam vẫn đƣợc
xem là còn lạc hậu, kém bền vững. Vì vậy việc xây dựng một nền nông
nghiệp phát triển theo hƣớng bền vững ở tỉnh Hà Nam có ý nghĩa lý luận và ý
nghĩa thực tiễn quan trọng. Điều này cũng đƣợc khẳng định trong mục tiêu
8


định hƣớng phát triển nông nghiệp của tỉnh là đến năm 2020, Hà Nam trở
thành một tỉnh công nghiệp theo hƣớng hiện đại, trong đó nông nghiệp chiếm
tỷ trọng nhỏ. Do đó, việc nghiên cứu để tìm ra các giải pháp có tính khoa học,
có tính khả thi nhằm đẩy mạnh PTNN của tỉnh theo hƣớng bền vững là một
đòi hỏi vô cùng bức thiết. Xuất phát từ điều này, tác giả đã lựa chọn vấn đề:
“Phát triển nông nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững” làm đề tài
nghiên cứu của luận văn.
Câu hỏi nghiên cứu
Những giải pháp nào nhằm phát triển nông nghiệp tỉnh Hà Nam theo hƣớng

Đánh giá đƣợc thực trạng PTNN theo hƣớng bền vững ở tỉnh Hà Nam
giai đoạn 2011-2015, nêu bật những kết quả đạt đƣợc, những hạn chế, nguyên
nhân hạn chế và những vấn đề đặt ra;
Đề xuất một số giải có cơ sở thúc đẩy PTNN tỉnh Hà Nam theo hƣớng
bền vững đến năm 2020.
5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4
chƣơng với nội dung nhƣ sau:
Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và cơ sở thực
tiễn về phát triển nông nghiệp theo hƣớng bền vững
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng 3: Thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Hà Nam theo hƣớng
bền vững giai đoạn 2011 – 2015
Chƣơng 4. Định hƣớng và giải pháp phát triển nông nghiệp tỉnh Hà
Nam theo hƣớng bền vững

10


CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU,
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ
PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG BỀN VỮNG
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về PTNN cũng nhƣ
PTNNBV. Tiêu biểu có công trình Phát triển nông nghiệp và chính sách đất
đai ở Việt Nam (2007) của nhóm tác giả Sally P. Marsh, T Gordon MacAulay
và Phạm Văn Hùng. Nghiên cứu này chỉ ra rằng đất đai là nguồn lực quan
trọng cho việc PTNN; tuy nhiên việc chia nhỏ đất đai làm cản trở hiện đại hóa
nông nghiệp nông thôn, làm chậm quá trình PTNN ở Việt Nam. Bên cạnh đó,

Lao động – xã hội; Công nghiệp hóa từ nông nghiệp, lý luận thực tiễn và triển
vọng áp dụng ở Việt Nam (2007) của tác giả Đặng Kim Sơn, Nxb Nông
nghiệp; Nông nghiệp Việt Nam trong phát triển bền vững (2004) của tác giả
Nguyễn Từ, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Ngoài ra còn có nhiều nghiên cứu ở phạm vi rộng hẹp khác nhau.
Trong đó, có một số công trình tiêu biểu nhƣ: Xây dựng hạ tầng cơ sở nông
thôn trong quá trình CNH,HĐH ở Việt Nam (2001), của tác giả Đỗ Hoài Nam
và Lê Cao Đoàn, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Vấn đề Nông nghiệp nông
dân nông thôn - Kinh nghiệm Việt Nam, kinh nghiệm Trung Quốc (2009) Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội; Nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong đổi mới
ở Việt Nam - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn (2008) của Tô Huy Rứa, Tạp
chí Cộng sản, số 794.
Những nghiên cứu trên đều chỉ ra sự cần thiết phải PTNN, đặc biệt là
PTNNBV nhƣng ở phạm vi vĩ mô quốc gia, chƣa đi sâu địa phƣơng cụ thể.
Một số bài nghiên cứu về PTNN ở địa phƣơng gồm: Phát triển nông nghiệp
tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2011 – 2020 (2012) của tác giả Đoàn Tranh; Phát
12


triển nông nghiệp bền vững ở Vĩnh Phúc (2012) của tác giả Bùi Thị Thu
Hằng; Phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững ở tỉnh Thái Bình (2013)
của tác giả Nguyễn Thị Thanh Hoa. Các bài nghiên cứu này đều chỉ ra đƣợc
sự cần thiết của PTNN ở địa phƣơng, nghiên cứu kinh nghiệm của các nơi
khác, phân tích đƣợc những đặc thù của nông nghiệp tỉnh đó và nêu ra những
giải pháp thiết thực cho việc PTNN của tỉnh.
Liên quan trực tiếp đến tỉnh Hà Nam, có công trình nghiên cứu: Vấn đề
tam nông ở tỉnh Hà Nam hiện nay (2013) của tác giả Nguyễn Thị Nhƣ Quỳnh.
Tác giả đã chỉ ra thực trạng nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở tỉnh Hà Nam
giai đoạn 2008 – 2012, từ đó chỉ ra những định hƣớng chung về giải quyết
vấn đề tam nông trong tổng thể chiến lƣợc phát triển KT-XH và nêu ra một số

6. Đặng Kim Sơn (2008), Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam:
Hôm nay và mai sau, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.
7. Đỗ Hoài Nam và Lê Cao Đoàn (2001), Xây dựng hạ tầng cơ sở nông
thôn trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội.
8. Đỗ Quốc Sam (2006), Một số vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa sau
20 năm đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
9. Đoàn Tranh (2012), Phát triển nông nghiệp tỉnh Quảng Nam giai đoạn
2011 – 2020, Luận án Tiến sĩ. Đại học Đà Nẵng.
10.Hoàng Ngọc Hòa (2008), Nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong quá
trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
11.Nguyễn Danh Sơn (2010), Vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân
Việt Nam trong quá trình phát triển đất nước theo hướng hiện đại, Nxb
Nông nghiệp, Hà Nội.
14


12.Nguyễn Kế Tuấn (2006), Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp
và nông thôn Việt Nam – Con đường và Bước đi, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
13.Nguyễn Quang Thái và Ngô Thắng Lợi (2007), Phát triển bền vững ở
Việt Nam – thành tựu, cơ hội, thách thức và triển vọng, Nxb Lao động
– xã hội, Hà Nội.
14.Nguyễn Thị Nhƣ Quỳnh (2013), Vấn đề tam nông ở tỉnh Hà Nam hiện
nay. Đại học Quốc gia Hà Nội.
15.Nguyễn Thị Thanh Hoa (2013), Phát triển nông nghiệp theo hướng bền
vững ở tỉnh Thái Bình. Đại học Kinh tế - ĐHQGHN.
16.Nguyễn Từ (2004), Nông nghiệp Việt Nam trong phát triển bền vững,
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.