Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ

Phần C: Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục: 32 (2014): 7-17

RÈN LUYỆN VÀ PHÁT TRIỂN TƯ DUY CHO HỌC SINH
QUA DẠY HỌC KHÁI NIỆM TOÁN Ở TIỂU HỌC
Dương Hữu Tòng và Nguyễn Đào Ngọc Linh1
1

Khoa Sư phạm, Trường Đại học Cần Thơ

Thông tin chung:
Ngày nhận: 12/04/2014
Ngày chấp nhận: 27/06/2014

Title:
Training and developing
pupils' thinking through
teaching concepts in
primary school
Từ khóa:
Rèn luyện, phát triển tư duy,
dạy học khái niệm
Keywords:
Train, develope thinking,
teaching concepts

ABSTRACT
In teaching mathematics, one of the main tasks of teachers is training and
developing students’ thinking. From there, they get important skills which
help the process of discovering knowledge in math and other subjects.

quyết những vấn đề liên quan nhờ đó tiết kiệm
được công sức. Nhờ tư duy, trình độ hiểu biết của
con người cũng nâng cao hơn và làm việc có kết

1 QUAN NIỆM VỀ PHÁT TRIỂN TƯ
DUY CHO HỌC SINH TIỂU HỌC
Khái niệm tư duy được hiểu là quá trình nhận
thức, phản ánh những thuộc tính bản chất, những
mối quan hệ có tính quy luật của sự vật, hiện
tượng. (4; tr. 12)
Tư duy có nhiều đặc điểm đặc trưng như: tính
có vấn đề của tư duy, tính gián tiếp của tư duy, tính
trừu tượng hóa – khái quát hóa, tư duy quan hệ
chặt chẽ với ngôn ngữ, tư duy quan hệ mật thiết
với nhận thức cảm tính. Đối với con người tư duy
đóng vai trò vô cùng quan trọng vì tư duy giúp ích
7


Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ

Phần C: Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục: 32 (2014): 7-17

quả tốt hơn. Tư duy có phương tiện là ngôn ngữ và
có sản phẩm là những khái niệm, những phán đoán,
những suy luận được biểu đạt bằng từ ngữ, kí hiệu,
công thức. Quá trình tư duy gồm bốn giai đoạn:
đầu tiên là xác định được vấn đề, biểu đạt nó thành
nhiệm vụ tư duy. Tiếp theo là huy động tri thức,
vốn kinh nghiệm, liên tưởng hình thành giả thuyết

2.1 Định nghĩa về khái niệm

Hệ thống các biện pháp rèn luyện và phát triển
tư duy cho HS thông qua dạy học khái niệm toán
phải hướng vào vai trò chủ động của HS, tích cực
hóa được hoạt động nhận thức của các em. GV chỉ
giữ vai trò là người hướng dẫn, điều khiển tiết dạy
theo đúng hướng. Vì vậy, GV cần xây dựng các
hoạt động sao cho HS chủ động, tích cực, tự giác
tham gia vào việc hình thành các khái niệm mới.
Trong quá trình đó, các hoạt động rèn luyện và
phát triển tư duy sẽ được đan xen vào giúp cho tiết
học sinh động hơn, HS hứng thú và đạt được
những kỹ năng nhất định.
3.1.3 Định hướng 3

Khái niệm là sự thể hiện những đặc điểm, bản
chất, thuộc tính của đối tượng một cách khái quát
qua hoạt động tư duy. Ví dụ: Ki-lô-mét là một đơn
vị đo độ dài. 1 km = 1000 m.
2.2 Dạy học khái niệm toán ở tiểu học
2.2.1 Quan niệm về dạy học khái niệm
Dạy học khái niệm toán học là quá trình GV
giúp HS lĩnh hội tri thức mới, làm tiền đề để các
em vận dụng những kiến thức toán học.
2.2.2 Vai trò của việc dạy học khái niệm
Trong môn Toán, dạy học khái niệm có vai trò
hết sức quan trọng. Dạy học khái niệm là tiền đề để
hình thành khả năng vận dụng hiệu quả các kiến
thức đã học. Ngoài ra, nó còn giúp hình thành và


 Bước 2: Tổ chức cho HS tiếp cận khái niệm
(đôi khi HS chỉ nhận thức trực giác).
 Bước 3: Củng cố khái niệm thông qua các
hoạt động nhận dạng và thể hiện khái niệm. Đây là
2 khâu quan trọng mà GV cần thiết kế hoạt động
phù hợp giúp HS hiểu rõ khái niệm.
 Bước 4: Vận dụng khái niệm vào giải các
bài toán cụ thể.
8


Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ

Phần C: Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục: 32 (2014): 7-17

hỏi hợp lí để giúp HS khám phá tri thức một cách
đúng đắn, không bị chệch hướng. GV có thể dựa
vào hệ thống câu hỏi Bloom (biết, hiểu, đánh giá,
vận dụng, phân tích, tổng hợp) để xây dựng nên hệ
thống câu hỏi phù hợp với bài dạy của mình.
3.2.3 Nâng cao ý thức của giáo viên trong việc
rèn luyện và phát triển tư duy trong dạy học khái
niệm toán

hoạt động dạy học ở trường và tự học ở nhà còn
hạn chế.
3.2 Các biện pháp rèn luyện và phát triển
tư duy cho học sinh qua dạy học khái niệm toán
ở tiểu học

học tập ngoài ra còn gợi ý về quan hệ thứ tự giữa
các số cho HS (6 = 5 + 1).

Ngoài ra, GV cũng nên tự làm đồ dùng dạy học
để tăng thêm sự sinh động cho tiết dạy. Ví dụ: khi
giới thiệu về khái niệm hình vuông, GV có thể đem
những đồ vật có dạng hình vuông trong đời sống
như viên gạch men, cái đĩa,… những minh họa cụ
thể sẽ giúp HS khắc sâu những khái niệm mới một
cách hiệu quả. Dạy học có sử dụng đồ dùng trực
quan giúp tiết học thêm phong phú sinh động
nhưng cũng có hạn chế. Khi sử dụng phương pháp
này GV nên lưu ý: không nên quá lạm dụng sẽ gây
mất thời gian; cần sử dụng đúng lúc, đúng thời
điểm cần thiết; kết hợp linh hoạt với các phương
pháp dạy học khác.
3.2.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi gợi mở để
kích thích tư duy của học sinh

GV nên để HS tự tìm ra tri thức mới, không nên
áp đặt. Vì khi tự tìm hiểu, khám phá một khái niệm
mới HS sẽ dễ tiếp thu và ghi nhớ lâu hơn, rèn luyện
tính tháo vát cùng năng lực tự xoay xở. Khi tổ chức
cho HS tự khám phá khái niệm mới việc HS mắc
sai lầm là khó tránh khỏi nên GV cần chỉ ra những
sai lầm của HS một cách thuyết phục.
Ngoài ra, việc GV chủ động tạo không khí vui
tươi, sinh động, hấp dẫn HS hứng thú học tập, giúp
việc học khái niệm ít khô khan, nhàm chán nhưng
vẫn gây sự chú ý tập trung cho HS cũng góp phần


Để sử dụng có hiệu quả phương pháp đàm thoại
trước hết người GV cần xây dựng một hệ thống câu

Dùng tương tự để xây dựng ý nghĩa của tri thức
9


Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ

Phần C: Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục: 32 (2014): 7-17

câu hỏi nghiên cứu như sau:

Trong quá trình dạy học để giúp HS hiểu được
những khái niệm toán học, GV thường sử dụng
phép tương tự. Chẳng hạn: đôi mắt giống máy quay
phim, trái tim giống như một máy bơm… Ở tiểu
học, các tính chất giao hoán, kết hợp của phân số
giống số tự nhiên; cộng hai số thập phân giống như
cộng hai cặp số tự nhiên (phần nguyên cộng phần
nguyên, phần thập phân cộng phần thập phân),…
Dùng tương tự để xây dựng giả thuyết và khám
phá nội dung học tập
Trong dạy học, chúng ta có thể sử dụng phép
tương tự giữa các đối tượng để hướng dẫn HS tự
tìm tòi đưa ra các giả thuyết, sau đó tiến hành
chứng minh hay bác bỏ giả thuyết đó. Nhờ vậy, HS
có thể tự khám phá nội dung học tập.
Khi học về số tự nhiên HS luôn hiểu là “hai số

4 NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRA ĐỐI VỚI
D. Khác………………………………………...
GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
Câu 2: Khi dạy học một khái niệm toán, Thầy (Cô)
4.1 Quan niệm của giáo viên về phát triển
thường phát triển tư duy nào sau đây cho HS?
tư duy cho học sinh và dạy học khái niệm toán
A. Tư duy trực quan
4.1.1 Những phân tích trước khi điều tra
B. Tư duy trực giác
a. Mục tiêu nghiên cứu
C. Tư duy phân tích - tổng hợp
D. Tư duy logic
Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu về quan niệm
E. Tư duy biểu đồ không gian
của GV trong việc phát triển tư duy cho HS qua
F. Khác………………………………………..
dạy học khái niệm, đồng thời kiểm chứng xem GV
Câu
3: Theo Thầy (Cô) việc rèn luyện và phát triển
có sử dụng biện pháp 3.2.1, 3.2.2, 3.2.4 trong quá
tư
duy
cho HS trong quá trình dạy khái niệm mới
trình giảng dạy hay không, từ đó triển khai biện
và giải toán thì hoạt động nào khó hơn:
pháp 3.2.3. Với mục tiêu như thế, GV không chỉ
A. Dạy khái niệm
được yêu cầu trình bày những hiểu biết về việc
B. Giải bài tập


Phần C: Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục: 32 (2014): 7-17

Câu 5: Xin Thầy (Cô) cho biết kết quả đạt được trong việc rèn luyện, phát triển tư duy cho HS thông qua
dạy học khái niệm toán (đánh dấu X vào mức độ tương ứng).
STT

Mức độ sử dụng
Không có Ít Vừa phải Nhiều Rất nhiều

Mục đích sử dụng

1 Tạo hứng thú học tập cho HS
2 Phát huy tính đọc lập, sáng tạo của HS trong học tập
Phát triển các năng lực trí tuệ:
3 phân tích – tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái
quát hóa.
Ít bị chi phối, ảnh hưởng của tác động xấu từ môi
4
trường bên ngoài.
5 Khác:……………………
Câu 6: Xin Thầy (Cô) cho biết những biện pháp sư phạm được sử dụng để giúp HS rèn luyện, phát triển tư
duy trong dạy học khái niệm toán và mức độ sử dụng các biện pháp đó (đánh dấu X vào mức độ tương ứng,
nếu thầy cô có sử dụng biện pháp khác thì vui lòng viết thêm vào ý 7).
STT

Mức độ sử dụng
Không có Ít Vừa phải Nhiều Rất nhiều

Biện pháp sử dụng

và việc phát triển tư duy, bao gồm câu hỏi 1 và 2.
tôi sẽ biết được vấn đề là ở đâu để tìm biện pháp
Trước hết cần phải biết được GV quan niệm như
khắc phục.
thế nào về tư duy và phát triển tư duy cho HS thì
4.1.2 Kết quả và thảo luận
mới có thể áp dụng những phương pháp giảng dạy
Phân tích chi tiết kết quả điều tra
phù hợp.
Tổ chức điều tra được tiến hành với một số GV
giảng dạy ở lớp 1, 2, 3, 4, 5 tại thành phố Cần Thơ.
Tổng số phiếu trả lời phát ra là 40. Tổng số phiếu
thu vào là 40. Những kết quả đáng ghi nhận thông
qua các phân tích dưới đây:

Thứ hai là nghiên cứu về việc tích hợp phát
triển tư duy với dạy học khái niệm trong các câu
hỏi 3, 4, 5, 6. Đây là vấn đề quan trọng nên chúng
tôi khai thác nhiều hơn. Các câu hỏi này có mối
quan hệ chặt chẽ với nhau, câu thứ nhất làm nền
tảng cho câu hỏi tiếp theo. Qua việc trình bày thực

11


Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ

Phần C: Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục: 32 (2014): 7-17

Bảng 1: Thống kê trả lời câu hỏi 1, 2, 3


18,33%

57,5%

15%

27,5%

E

6,15%

dạy cần chú trọng có nhiều biện pháp để có thể rèn
luyện tư duy thông qua dạy học khái niệm cho HS
tốt hơn. Bên cạnh đó, GV còn đưa ra những
nguyên nhân gây khó khăn khi dạy học khái niệm
như sau:

Với Câu 1 cho thấy GV có những kiến thức
khác nhau về khái niệm tư duy. Trên những tài liệu
chúng tôi thì đáp án đúng là A (chỉ 7,5% GV trả lời
đúng). Điều này nói lên những hiểu biết về tư duy
của GV chưa đầy đủ. GV thường được tiếp xúc với
những chi tiết của khái niệm tư duy, chưa được tìm
hiểu sâu, cụ thể từ tổng quan đến chi tiết, điều này
cũng ảnh hưởng tới chất lượng của việc rèn luyện,
phát triển tư duy cho HS.

12,5% do dạy học khái niệm mang tính trừu

Vai trò ý nghĩa của việc rèn luyện và phát
triển tư duy
Không có Ít Vừa phải Nhiều Rất nhiều
Giúp HS trang bị kiến thức một cách đầy đủ và
0%
0%
30%
30%
40%
1
nhanh chóng
2 Giúp HS có kĩ năng đánh giá và đưa ra quyết định
0%
0%
25%
45%
40%
Có khả năng điều chỉnh trạng thái tâm lý tốt, có
3
0%
2,5%
20%
45%
32,5%
thái độ tích cực trong cuộc sống
4 Tiếp thu, ghi nhớ tốt kiến thức
0%
0%
0%
55%

nhiều biện pháp khác trong khi thực tế giảng dạy.
năng điều chỉnh trạng thái tâm lý tốt, có thái độ
Qua khảo sát, tất cả GV đều nhận định rèn luyện và
tích cực trong cuộc sống thì 2,5% GV cho là ít,
phát triển tư duy giúp ích rất nhiều cho HS tiếp thu
20% GV chọn vừa phải, 45% GV chọn nhiều và
và ghi nhớ tốt kiến thức. 30% GV chọn mức độ
32,5% GV cho là rất nhiều.
vừa phải, 30% GV cho là nhiều, 40% chọn rất
nhiều trong việc khẳng định HS sẽ được trang bị
STT

12


Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ

Phần C: Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục: 32 (2014): 7-17

Bảng 3: Thống kê trả lời câu hỏi 5
STT

Mức độ sử dụng

Mục đích sử dụng

Không có Ít Vừa phải Nhiều Rất nhiều
1 Tạo hứng thú học tập cho HS
0%
0%

0%
0%
0%
0%
0%
Đối
với
mục
đích
tạo
hứng
thú
học
tập
cho
HS,
Ở Câu 5, đa phần các GV đều hướng đến 3
phát
huy
tính
độc
lập,
sáng
tạo
của
HS
trong
học
mục đích chính là tạo hứng thú học tập, phát huy
tập,

5
6
7

Mức độ sử dụng
Không có Ít Vừa phải Nhiều Rất nhiều
0%
5%
25%
50%
20%
3%
5%
62,5%
25%
2,5%
0%
0%
25%
50%
25%

Biện pháp sử dụng

Tái hiện tri thức có liên quan
Cho HS đọc nội dung trong sách giáo khoa
Đưa ra hệ thống câu hỏi gợi mở
Không dạy nội dung mới chỉ làm một ví dụ minh họa
27,5% 27,5% 22,5%
cho bài tập rồi cho HS giải bài tập

rất nhiều. Giờ học bình thường ở nhà trường tiểu
học thì chủ yếu thực hiện phương pháp dạy – học
hỏi đáp vì lý do thời gian và sĩ số lớp đông.
Đây cũng là phương pháp dạy học hiệu quả nhưng
yếu tố quyết định vẫn là nội dung của câu hỏi được
đặt ra.

Thứ nhất, việc vận dụng tri thức có liên quan
được đa số GV sử dụng ở mức độ nhiều (50%). Rõ
ràng ta thấy việc nhắc lại kiến thức cũ sẽ giúp HS
dễ dàng so sánh kiến thức cũ và mới để tìm ra cách
ghi nhớ tốt nhất cho bản thân. Nếu không nhắc lại
những kiến thức đã có thì HS sẽ không hiểu được
mối liên hệ giữa các kiến thức, nội dung môn học
bị rời rạc trong cách hiểu của các em. Tuy vậy, vẫn
còn 5% bộ phận GV ít khi tái hiện kiến thức cũ cho
HS, vấn đề này cần phải nhìn nhận lại vì việc xây
dựng những tri thức mới trên chính nền tảng kiến
thức đã có mới là cần thiết.

Thứ tư, việc đưa ra ví dụ thay cho dạy nội dung
bài học thì tỉ lệ gần như bằng nhau ở mức độ không
có, ít, vừa phải và nhiều. Đưa ra ví dụ thay cho dạy
nội dung bài cũng là phương pháp hay nhưng ở đây
là đưa ví dụ cụ thể về bài tập tức là GV chỉ hướng
dẫn cách giải bài chứ không làm cho HS hiểu được
vấn đề. GV cần phải xem lại việc chỉ đưa ví dụ
mẫu cho một bài tập rồi bắt HS làm trong khi các
em chưa nắm được tinh thần của toàn bài.


chuẩn bị tốt cho bài học. 4% cho rằng nên tóm tắt
kiến thức cho HS giúp các em dễ ghi nhớ. 4% đề
xuất tái hiện kiến thức cũ cho HS, ý kiến này đã
cho thấy sự cần thiết của biện pháp 3.2.1 do chúng
tôi đề xuất. Biện pháp này giúp HS nắm được khái
niệm mới từ nền tảng kiến thức sẵn có. 16% ý kiến
cho rằng nên giúp HS tích cực học tập, mạnh dạn
phát biểu, 8% tạo bầu không khí biện pháp này liên
quan đến vấn đề tổ chức tiết dạy của GV có sinh
động, lôi cuốn hay không. 8% GV đề xuất dạy học
phân hóa, vấn đề này đòi hỏi GV phải có tay nghề
cao và hiểu rõ từng HS của mình thì mới có thể áp
dụng. 4% ý kiến cho rằng GV phải nghiên cứu kĩ
giáo án. Việc nghiên cứu kĩ giáo án là điều bắt
buộc thực hiện trước khi tiến hành tiết dạy của mỗi
GV. 4% cho rằng GV nên giải thích cụ thể chặt chẽ
cho HS. 16% ý kiến đề xuất xây dựng hệ thống câu
hỏi gợi mở, trùng khớp với biện pháp 3.2.2 đã nêu
ở trên. Biện pháp này tạo điều kiện thuận lợi cho
HS tìm hiểu chi tiết nội dung mới.
4.1.3 Kết luận rút ra từ nghiên cứu điều tra
đối với giáo viên

Thứ sáu, việc liên hệ thực tế, lấy ví dụ minh
họa cho nội dung bài giảng là điều nên làm, tất cả
GV được phỏng vấn đều thực hiện nhưng trong đó
lại có 2,5% GV ít sử dụng. Khi GV đưa ra những
minh chứng cụ thể cho khái niệm mới HS sẽ hiểu
được tầm quan trọng của vấn đề, gợi hứng thú học
tập. Ngoài ra, khi liên hệ thực tế, các em cũng sẽ dễ

vị trí, vai trò của việc rèn luyện và phát triển tư duy
cho HS thông qua dạy học khái niệm toán.

Rõ ràng, 1 tiết học ở tiểu học còn hạn chế về
thời gian nhưng trong một tiết học lại phải dàn trải
thời gian cho dạy học khái niệm và giải bài tập. Đó
là một bất lợi cho quá trình giảng dạy của GV
nhưng nó mang tính khách quan không thay đổi
được thì bản thân người GV cần linh hoạt, xây
dựng tiết dạy phù hợp để đảm bảo thời gian, lượng
kiến thức và sự phát triển tư duy của HS. GV cho
rằng HS không hiểu bài là lỗi của HS nhưng cần
xem xét lại phương pháp truyền thụ tri thức của
GV. Tình trạng này vẫn có thể xảy ra vì theo câu
hỏi 6 thì có 5% GV ít tái hiện kiến thức cũ. Ngoài
ra, cũng có ý kiến cho rằng do gia đình HS không
quan tâm thì theo chúng tôi nó không phải là khó
khăn, vì việc dạy học khái niệm mới thuộc về thời
gian trên lớp, là quá trình làm việc của riêng GV và
HS. Các em có hiểu bài hay không dựa vào cách
giảng giải, tổ chức giờ học cho cả lớp của GV.

Những điều nói trên cho thấy những biện pháp
sư phạm chúng tôi đề ra là có cơ sở. Dựa trên
những gì có được từ việc điều tra đối với GV,
chúng tôi tiến hành nghiên cứu điều tra đối với HS
để kiểm chứng lại những thông tin từ các GV.

Chỉ có 62,5% GV nêu ra biện pháp khắc phục
những khó khăn gặp phải cho thấy GV còn chưa

A. Kiến thức mới
 Thứ hai, những phương pháp dạy học
B. Giải bài tập
nào của GV giúp HS cảm thấy hứng thú, dễ tiếp
C. Thực hành
thu và kiểm chứng xem GV có sử dụng các biện
D. Cả ba phần
pháp 3.2.1, 3.2.2, 3.2.4 trong thực tế giảng dạy
Vì sao?…………………………………………
Câu 2: Khi giới thiệu bài mới cho các em, GV thường sử dụng biện pháp nào và mức độ sử dụng chúng ra
sao? Em hãy đánh dấu X vào ô thích hợp
Mức độ sử dụng
STT
Biện pháp sử dụng
Rất
Vừa
Không sử
Nhiều
Ít
nhiều
phải
dụng
1
Cho các em đọc trong sách giáo khoa
2
Nhắc lại bài cũ
3
Sử dụng tranh ảnh, đồ vật minh họa
4
Liên hệ bài với thực tế đời sống

B. Thầy (Cô) dạy quá nhanh hoặc không dạy
giảng dạy, vận dụng chủ yếu. Ngoài ra, phần trả lời
C. Có nhiều kiến thức mới cùng một lúc
thêm (nếu có) của HS có thể giúp chúng tôi
Khác…………………………………………
biết thêm cách thức học mà các em yêu thích để
c. Phân tích chi tiết bộ câu hỏi
áp dụng vào bài dạy, đồng thời cải thiện các
Qua việc HS trình bày các ý kiến của mình
biện pháp.
chúng tôi khảo sát tính khả thi của các biện pháp sư
4.2.2 Kết quả và thảo luận
phạm đã đề xuất. Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu,
Nghiên cứu được tiến hành với 80 HS tại
nội dung của bộ câu hỏi được chia thành 2 nhóm.
trường tiểu học Ngô Quyền, thành phố Cần Thơ,
Nhóm thứ nhất gồm các câu hỏi 1, 4 liên quan đến
trong tháng 12/2013. Số phiếu phát ra là 80, số
việc tự nhận xét quá trình học khái niệm toán của
phiếu thu về là 80.
bản thân HS. Câu hỏi 1 sẽ cho chúng tôi biết các
em có thích học khái niệm hay không vì ở lứa tuổi

15


Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ

Phần C: Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục: 32 (2014): 7-17


20,34%
lí và không nên lạm dụng.

Qua số liệu điều tra Câu 1 cho thấy HS thích
học đồng đều các phần của môn toán chiếm
60,01%. Thực tế này cho thấy việc rèn luyện tư
duy cho HS cần rèn luyện trong lúc dạy khái niệm
lẫn khi dạy các phần khác. Bên cạnh đó, các em
còn đưa ra một số nguyên nhân thích học các phần
môn toán như: tiếp thu nhiều kiến thức mới, bổ ích
(58%); rèn luyện và nâng cao trí tuệ (30%); rèn
luyện các kĩ năng khác như cẩn thận, tỉ mỉ, tính
toán nhanh (12%). Điều này nói lên được bản thân
HS cũng biết được vai trò và ý nghĩa của việc học
toán. Đối với Câu 3 theo số liệu thống kê HS cho
rằng HS tiếp thu kiến thức mới tốt nhất khi GV xây
dựng hệ thống câu hỏi cho HS trả lời (28,9% ý
kiến) và tiếp thu kém nhất khi GV cho HS đọc sách
giáo khoa (11,1% ý kiến). Từ đó, GV có thể đầu tư
thiết kế hệ thống câu hỏi gợi mở nhằm rèn luyện tư
duy cho HS; sử dụng sách giáo khoa một cách hợp

28,9%

Cuối cùng, dựa trên số liệu điều tra Câu 4 cho
thấy 88,13% HS gặp khó khăn khi học khái niệm
(trong đó có 34,04% gặp khó khăn khi học kiến
thức mới do khó hiểu, khó nhớ; 65,96% gặp khó
khăn khi học nhiều kiến thức mới cùng một lúc;
8,47% gặp khó khăn do quên kiến thức cũ và chỉ


5
6

Dựa trên số liệu điều tra ở Câu 2, HS cho rằng
GV ít liên hệ thực tế và sử dụng tranh ảnh khi minh
họa chỉ có 11,67% GV thường xuyên thực hiện
điều này. Việc GV cho HS xem sách giáo khoa và
nhắc lại kiến thứ cũ ở mức độ vừa phải. Nhưng bên
cạnh đó còn 10% GV thường xuyên cho HS thực
hành một số ví dụ rồi giải bài tập mà không chú
trọng dạy học khái niệm. Điều này không những
làm giảm khả năng thực hành, giải bài tập của HS
mà còn ảnh hưởng đến việc rèn luyện phát triển tư
duy cho HS. Ngoài ra, việc đặt câu hỏi trong lúc
dạy là cần thiết. HS đều đánh giá mức độ sử dụng
của GV ở mức “rất nhiều” và “nhiều”. Đại đa số
GV đều không áp dụng việc “Không dạy nội dung
mới chỉ làm một ví dụ minh họa cho bài tập rồi cho
HS giải bài tập”. Điều này là chính xác bởi vì nếu

Rất nhiều

Nhiều

Vừa phải

16,67%
25,00%
11,67%


Ít

46,63%

36,67% 38,33%
21,67%
3,33%
0%
GV làm như thế sẽ không phù hợp qui trình nhận
thức của HS “từ trực quan sinh động đến tư duy
trừu tượng”. Tuy vậy, vẫn còn một số GV (ở cột rất
nhiều 10% và nhiều là 8,33%) lại không dạy kiến
thức mà chỉ giải bài tập mẫu rồi tiến hành tổ chức
cho lớp luyện tập. Qui trình này chỉ áp dụng khi
kiến thức mới chỉ được ôn tập lại. Nếu làm như
vậy, vô hình dung GV đã cắt đi phần rèn luyện và
phát triển tư duy của HS khi dạy học kiến thức
mới, nói riêng là dạy học khái niệm.
4.2.3 Một số kết luận rút ra từ nghiên cứu
điều tra đối với học sinh
Qua cuộc khảo sát điều tra HS, chúng tôi đạt
được một số kết quả sau:

16


Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ

Phần C: Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục: 32 (2014): 7-17

luyện và phát triển tư duy cho HS thông qua dạy
học khái niệm.
5 KẾT LUẬN
Rèn luyện và phát triển tư duy cho HS qua dạy
học khái niệm toán là việc làm quan trọng nhưng
để đạt kết quả tốt cần kết hợp nhiều biện pháp khác
nhau. Kết quả của 2 cuộc khảo sát điều tra trên đã
cho thấy phần nào sự hợp lí của 4 biện pháp được
đề ra. Chúng tôi hi vọng các biện pháp này sẽ được
áp dụng rộng rãi trong giảng dạy toán ở tiểu học và
trên cơ sở đó sẽ có thêm nhiều nghiên cứu khác để
tìm ra những biện pháp mới hiệu quả phục vụ cho
quá trình dạy học khái niệm toán ở tiểu học.

17