ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
---------------
NGUYỄN THÀNH LUÂN
NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG THỰC VẬT CỦA TRẠNG THÁI
RỪNG PHỤC HỒI TỰ NHIÊN (IIB) CỦA XÃ HOÀNG NÔNG
HUYỆN ĐẠ TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Hệ đào tạo
Chuyên ngành
Khoa
Khóa học
: Chính quy
: Quản lý tài nguyên rừng
: Lâm nghiệp
: 2011 - 2015
Thái Nguyên - 2015
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
---------------
NGUYỄN THÀNH LUÂN
NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG THỰC VẬT CỦA TRẠNG THÁI
HUYỆN ĐẠ TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Hệ đào tạo
Chuyên ngành
Lớp
Khoa
Khóa học
Giảng viên hướng dẫn
: Chính quy
: Quản lý tài nguyên rừng
: 43-QLTNR
: Lâm nghiệp
: 2011 – 2015
: TS. Đỗ Hoàng Chung
ThS. Trịnh Quang Huy
Khoa Lâm Nghiệp - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình làm khoá luận, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ
của TS Đỗ Hoàng Chung và Th.S. Trịnh Quang Huy Nhân dịp này tôi xin bày
tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy.
Tôi xin chân trọng cảm ơn UBND xã Hoàng Nông cùng tập thể cán bộ
trạm kiểm lâm Hoàng Nông đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và tận tình giúp
đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu.
Trong quá trình thực hiện đề tài tôi còn nhận đựoc sự giúp đỡ của nhiều tổ
chức và cá nhân trong và ngoài trường. Nhân dịp này tôi xin chân trọng cảm ơn
: Hiệp hội quốc tế và bảo vệ thiên nhiên
UNEF
: Trương trình môi trường liên hợp quốc
WWF
: Quỹ quốc tế về bảo vệ thiên nhiên
HN
: Hoàng Nông
MỤC LỤC
PHẦN 1: MỞ ĐẦU.......................................................................................... 1
1.1. Đặt vấn đề................................................................................................... 1
1.2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 2
1.3. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................... 2
1.4. Ý nghĩa nghiên cứu .................................................................................... 3
PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ...................................... 4
2.1. Cơ sở khoa học ........................................................................................... 4
2.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước ................................................ 5
2.2.1. Một số kết quả nghiên cứu về đa dạng sinh học trên thế giới ................ 5
2.2.2. Một số kết quả nghiên cứu về đa dạng sinh học ở Việt Nam ................. 7
2.2.3. Những nghiên cứu tại xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên .... 11
2.3. Tổng quan khu vực nghiên cứu ................................................................ 11
PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .14
3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ............................................................... 14
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp: “Nghiên cứu tính đa dạng thực
vật trạng thái rừng phục hồi tự nhiên tại xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ,
Tỉnh Thái Nguyên” là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân tôi, công
trình được thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Đỗ Hoàng Chung và ThS.
Trịnh Quang Huy trong thời gian từ . . . . . Những phần sử dụng tài liệu tham
khảo trong khóa luận đã được nêu rõ trong phần tài liệu tham khảo. Các số liệu
thô và kết quả nghiên cứu trình bày trong khóa luận là quá trình điều tra thực
địa hoàn toàn trung thực, nếu có sai sót gì tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm
và chịu mọi hình thức kỉ luật của khoa và nhà trường đề ra.
XÁC NHẬN CỦA GVHD
Thái Nguyên, ngày tháng năm
(Đồng ý cho bảo vệ kết quả
Người viết cam đoan
trước hội đồng khoa học)
Nguyễn
Thành Luân
XÁC NHẬN CỦA GV CHẤM PHẢN BIỆN
Xác nhận đã sửa chữa sai sót sau khi hội đồng đánh giá chấm
(Kí, họ và tên)
2
Xã Hoàng Nông – huyện Đại Từ - tỉnh Thái Nguyên nằm trong vùng
đệm của Vườn quốc gia Tam Đảo. Đây là vùng đồi núi khá cao nằm ở Đông
Bắc Việt Nam nơi rừng đã bị phá hủy một cách nghiêm trọng do những tác
động của con người như: Đốt nương làm rẫy, chăn thả gia súc, khai thác gỗ
củi…. Tuy nhiên sau 10 năm được khoanh nuôi bảo vệ rừng tại nơi đây dần
được hồi phục cả về cấu trúc nói chung và đa dạng sinh học nói riêng. Việc
nghiên cứu xây dựng cơ sở khoa học cho công tác quản lý, bảo vệ, phục hồi và
sử dụng hợp lý rừng phục hồi tự nhiên là rất cần thiết trong đó đánh giá đa dạng
sinh học của các thảm thực vật rừng là một khâu cơ bản không thể thiếu.
Bên cạnh đó, việc áp dụng những kiến thức học được để áp dụng giải
quyết những vấn đề thực tiễn cụ thể là rất quan trọng, qua đó tôi có thể thực
hành những phương pháp đã được học, cũng như bước đầu làm quen với hoạt
động nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực lâm nghiệp.
Trước thực tiễn đó, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: Nghiên cứu tính
đa dạng thực vật của rừng phụ hồi tự nhiên tại xã Hoàng Nông, huyện Đại
Từ, tỉnh Thái Nguyên”.
1.2. Mục đích nghiên cứu
Khoá luận cung cấp cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu về đa dạng sinh
học cũng như cũng cấp một số giải pháp nhằm phục hồi rừng phục vụ cho công
tác nghiên cứu khoa học và bảo tồn các loài thực vật nhằm làm tăng tính đa
dạng sinh học của tỉnh Thái Nguyên nói chung và rừng của xã Hoàng Nông,
huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên nói riêng.
1.3. Mục tiêu nghiên cứu
- Xác định thành phần và mối quan hệ của những loài cây trong khu vực
nghiên cứu.
- Xác định các loài chiếm ưu thế và phát hiện được một số loài, nhóm sinh
thái quý hiếm trong quần xã cây gỗ của rừng cần được bảo tồn.
Whittaker (1975) và Sharma (2003) phân biệt 3 loại đa dạng sinh học
loài khác nhau đó là α, β và ω. [ 16]
- Đa dạng sinh học alpha liên quan đến thông tin thành phần số lượng
loài của một khu vực, hiện trường nghiên cứu cụ thể, chẳng hạn như một ô tiêu
chuẩn là 20m x 50m (quadrat).
5
- Đa dạng sinh học beta mô tả cho biết sự khác nhau về thành phần loài
giữa 2 hiện trường nghiên cứu gần kề dọc theo một lát cắt; chỉ số beta thấp khi
thành phần loài của 2 hiện truờng nghiên cứu có tính tương đồng cao và ngược
lại. Giá trị này đạt tối đa khi giữa 2 hiện trường nghiên cứu không hề có chung
một loài xuất hiện (tương đồng là zero).
- Đa dạng sinh học gamma được định nghĩa là mức độ gặp một loài bổ
xung khi thay đổi địa lý trong các khu vực khác nhau của một kiểu cư trú. Đa
dạng này cho biết sự khác nhau về thành phần loài và các chỉ số đa dạng sinh
học của 2 khu hệ sinh sống cư trú lớn cách xa gần kề nhau.
* Phục hồi rừng
Phục hồi rừng được hiểu là quá trình tái tạo lại rừng trên những diện tích
đã bị mất rừng. Theo quan điểm sinh thái học thì phục hồi rừng là một quá trình
tái tạo lại một hệ sinh thái mà trong đó cây gỗ là yếu tố cấu thành chủ yếu. Đó
là một quá trình sinh địa phức tạp gồm nhiều giai đoạn và kết thúc bằng sự xuất
hiện một thảm thực vật cây gỗ bắt đầu khép tán [13].
Để tái tạo lại rừng người ta có thể sử dụng các giải pháp khác nhau tuỳ theo
mức độ tác động của con người là: phục hồi nhân tạo (trồng rừng), phục hồi tự
nhiên và phục hồi tự nhiên có tác động của con người (xúc tiến tái sinh).
2.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
2.2.1. Một số kết quả nghiên cứu về đa dạng sinh học trên thế giới
Vấn đề đa dạng sinh vật và bảo tồn đã chở thành một chiến lược trên toàn
thế giới. Nhiều tổ chức quốc tế đã ra đời để hướng dẫn,giúp đỡ và tổ chức đánh
1.000 10
ĐV thân mền
2
Thực vật đơn
4.760 11
Côn trùng
751.000
ĐV không xương
238.761
30.000
bào
3
Nấm
70.000 12
sống
4
12.000 16
Chim
99.060
8
Hạt trần
9
Hạt kín
750 17
Động vật có vú
250.000
(Nguồn: Theo Walters và Hamilton)
190.656
4.170
7
Cá loài tập trung chủ yếu ở vùng nhiệt đới đã nói như trên cho đến nay đã
có 90.000 loài đã được xác định, trong lúc toàn bộ vùng ôn đới Bắc Mỹ và Châu
trạm kiểm lâm Hoàng Nông đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và tận tình giúp
đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu.
Trong quá trình thực hiện đề tài tôi còn nhận đựoc sự giúp đỡ của nhiều tổ
chức và cá nhân trong và ngoài trường. Nhân dịp này tôi xin chân trọng cảm ơn
người dân xã Hoàng Nông. Đặc biệt là sự giúp đỡ, động viên của gia bác Trần
Văn Phúc trong suốt thời gian tôi học tập và nghiên cứu.
Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên28 , tháng 05 năm 2015
Sinh viên
Nguyễn Thành Luân
9
Công tác bảo tồn từ năm 1986 đến nay hệ thống các khu bảo tồn được mở
rộng thêm và hiện nay danh sách các khu bảo tồn đã lên đến 164 khu, trong đó
có 30 vườn Quốc gia, 58 khu bảo tồn (bảo vệ hệ sinh thái), 56 khu bảo tồn loài
và cảnh quan, 20 khu bảo tồn cảnh quan. Trong thời gian tới sẽ mở rộng thêm
một số khu đã có thể đạt diện tích khoảng 2,373 triệu ha.
Bảng 2.2. Đa dạng các nhóm sinh vật ở Việt Nam
TT
Nhóm sinh vật
1
Nấm
2
3
Bò sát
189
4
Thực vật có mạch
10.580
4
Chim
826
5
Động vật có vú
273
80
Đối với thực vật bậc cao ở Việt Nam, tổng số các họ, chi, loài thể hiện sự
đa dạng như sau:
Bảng 2.3. Đa dạng các taxon của các ngành thực vật bậc cao ở Việt Nam
TT
1
đất
57
5
3
4
Cỏ tháp bút (Equisetophyta)
2
1
1
5
Dương xỉ (Polypodiophyta)
669
137
25
Số loài TT
Họ
Số loài
1
Lan (Orchidaceae)
800
13
Dâu tằm (Moraceae)
140
2
Thầu dầu
422
14
Hoa hồng (Rosaceae)
140
5
Cà phê (Rubiaceae)
400
17
Cỏ
roi
ngựa
120
(Verbenaceae )
6
Cúc (Asteraceae)
336
18
Ráng
113
(Polypodiaceae)
21
Thiên
(Apocynaceae)
10 Long não
lý
100
nem
100
(Asclepiadaceae)
160
22
(Lauraceae)
11 Na (Annonaceae)
100
Đơn
(Myrsinaceae)
149
ở phía tây của huyện và thuộc vùng núi Tam Đảo, tiếp giáp với đỉnh cao nhất
của dãy núi này (1591 mét).
Vị trí tiếp giáp:
Xã Hoàng Nông giáp với xã La Bằng ở phía tây bắc và bắc
Xã Bản Ngoại và Tiên Hội ở phía đông bắc
Xã Khôi Kỳ ở phía đông
Xã Mỹ Yên ở phía đông nam
* Địa hình
- Địa hình, địa mạo khu vực quy hoạch có đặc trưng của vùng đồi núi trung
du. Địa hình xã nghiêng dần từ Tây sang Đông, do kiến tạo địa chất xã Hoàng
Nông có địa hình khá phức tạp, hình thành những sườn đồi, mông bâc thang và
vùng đồng bằng.
12
Đặc điểm địa hình đa dạng là tiền đề phát sinh nhiều loại đất khác nhau và
sự đa dạng hóa các loại cây trồng.
Tuy nhiên, địa hình phức tạp cũng gây khó khăn không nhỏ đến khả năng
sử dụng đât cho mục đích nông nghiệp như hạn hán, úng lụt cục bộ, thiêt kê đông
ruộng, cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp, cải tạo đồng mộng.. .khó khăn trong việc
bố trí các công trình quy hoạch, xây dựng giao thông thủy lợi.
* Điều kiện địa chất – thổ nhưỡng
• Về địa chất.
Về đất xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên là một bộ phận
của dãy núi Tam Đảo nên có cấu tạo địa chất chủ yếu là tầng phun trào acid gồm
các lớp Rionit, Daxit kết tinh xen kẽ nhau, có tuổi khoảng 260 triệu năm.
• Về thổ nhưỡng.
Nhìn chung các loại đá mẹ khá cứng, thành phần khoáng có nhiều thạch
anh, Muscovit, khó phong hóa, hình thành nên các loại đất thành phần cơ giới
động như: Chăn thả gia súc, lấy củi, măng …, vẫn diễn ra trong khu vực nghiên
cứu.
Trong những năm gần đây do có sự đổi mới các chính sách về kinh tế,
xã hội của nhà nước nên đã có những tác động tích cực đến đời sống nhân dân
trong xã nên đã phần nào cải thiện được cuộc sống của người dân. Tuy nhiên
do ảnh hưởng của tập quán sinh sống của nhân dân quanh khu vực là nhờ vào
khai thác các lâm sản trong rừng đã có từ lâu đời nên ý thức bảo vệ của người
dân vẫn chưa cao rừng bị chặt để lấy gỗ, củi, săn bắt các loài thú, đốt lương làm
rẫy…, đây là những nguyên nhân làm cho nguồn tài nguyên của khu vực bị
giảm sút.
15
Lập các bảng danh sách các loài thực vật dựa trên cơ sở các ô điều tra, đo
đếm.
Định lượng đa dạng sinh học cho quần xã. Tính toán các chỉ số đa dạng
sinh học, so sánh đa dạng sinh học của các ô tiêu chuẩn.
3.3.3. Đề xuất một số giải pháp
Đề xuất một số giải pháp để bảo tồn đa dạng sinh học cho khu vực nghiên
cứu.
3.4. Phương pháp tiến hành
3.4.1. Phương pháp luận
Hầu hết các nghiên cứu phân tích đánh giá thảm thực vật (Phytosociological study) đều áp dụng phương pháp Quadrat (Mishra, 1968; Rastogi,
1999 và Sharma, 2003).
Quadrat là một ô mẫu hay một đơn vị lấy mẫu có kích thước xác định
và có thể có nhiều hình dạng khác nhau như tròn, vuông, chữ nhật. Có 4 phương
pháp quadrat có thể được áp dụng đó là phương pháp liệt kê (List quadrat),
phương pháp đếm (Count), phương pháp đếm và phân tích (Chart quadrat) và
phương pháp ô cố định. Thông thường ô tiêu chuẩn có kích cỡ 1m x 1m được
Copyright: Tài liệu đại học ©