ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHÓ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---- o0o----•

•

•

•

TRẦN MAI ƯỚC

TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ
CỦA PHAN CHÂU TRInH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

THÀNH PHÓ HỒ CHÍ MNH - 2013


ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---- o0o---•

•

•

•

TRẦN MAI ƯỚC

Tp. Hồ Chí Minh, tháng ... năm 2013
Tác giả

TRẦN MAI ƯỚC

MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU

1


PHẦN NỘI D UNG.................................................................................................20
CHƯƠNG 1: ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ - XÃ HỘI VÀ TIỀN ĐỀ HÌNH
THÀNH TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA PHAN CHÂU TRIN H ................ 20
1.1. ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ - XÃ HỘI HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ
CỦA PHAN CHÂU TRINH...........................................................................

20

1.1.1. Điều kiện lịch sử - xã hội Việt Nam những năm cuốithế kỷ XIX đầu
thế kỷ XX với sự hình thành tư tưởng chính trị của Phan Châu Trin h ............. 20
1.1.2. Điều kiện lịch sử - xã hội thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
với sự hình thành tư tưởng chính trị của Phan Châu Trinh..............................

40

1.2. TIỀN ĐỀ TƯ TƯỞNG HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA
PHAN CHÂU TRINH.............................................................................................54
1.2.1. Tư tưởng yêu nước của dân tộc Việt Nam với việc hình thành tư tưởng
chính trị của Phan Châu Trinh ............................................................................... 5.5

Quá trình chuyển biến tư tưởng chính trị của Phan Châu Trinh có tính

chất quá đ ộ ..............................................................................................................153
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .......................................................................................157
CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ, HẠN CHẾ VÀ NHỮNG BÀI HỌC LỊCH SỬ TỪ
TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ PHAN CHÂU TRINH ĐỐI VỚI THỰC TIỄN
XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM HIỆN N A Y ...............160
3.1. GIÁ TRỊ, HẠN CHẾ TRONG TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ
PHAN CHÂU TRINH.......................................................................................... 161
3.1.1. Giá trị của tư tưởng chính trị Phan Châu T rinh......................................... 161
3.1.2. Mặt hạn chế trong tư tưởng chính trị của Phan Châu Trinh...................... 175
3.2. NHỮNG BÀI HỌC LỊCH SỬ TỪ TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ PHAN
CHÂU TRINH VỚI THỰC TIỄN XÂY DỰNG h ệ t h ố n g c h ín h t r ị
VIỆT NAM HIỆN N A Y ........................................................................................186


3.2.1. Khái quát quá trình xây dựng, đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam
hiện nay ....................................................................................................................186
3.2.2. Những bài học lịch sử từ tư tưởng chính trị Phan Châu Trinh.................. 201
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ....................................................................................... 231
KẾT LUẬN C H U N G ........................................................................................... 233
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM K H Ả O ...........................................................239
DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC
GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN................................. 251
PHẦN PHỤ L Ụ C ..................................................................................................253


1

PHẦN MỞ ĐẦU



2

người Việt Nam. Chính mục đích và lý tưởng ấy đã thôi thúc các thế hệ người
Việt Nam phấn đấu, vượt mọi khó khăn, thử thách để vươn lên tìm con
đường bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước. Lịch sử Việt Nam, cuối thế
kỷ XIX đầu thế kỷ XX là một giai đoạn đặc biệt, đó là giai đoạn Việt Nam
bị thực dân Pháp xâm lược, biến nước ta từ một nước phong kiến thành một
nước thuộc địa, nửa phong kiến. Chế độ phong kiến Việt Nam đi vào thời kỳ
suy tàn, thực dân Pháp đặt ách thống trị trên cả nước ta, kể từ Hiệp ước
Patơnốt (1884). Từ một nước phong kiến, với nền kinh tế nông nghiệp nhỏ
là chủ yếu, nước ta bắt đầu chuyển sang nền kinh tế phát triển theo tư bản
chủ nghĩa. Sự chuyển biến này do tác động từ bên ngoài vào, chứ không
phải do mâu thuẫn nội tại giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong
nước qui định. Trên thế giới, chủ nghĩa thực dân đang bành trướng, mở rộng
các cuộc chiến tranh xâm lược, tìm thuộc địa, đã tạo những ảnh hưởng lớn
đến các dân tộc. Nhưng cũng trong thời kỳ đó, phong trào cách mạng vô sản
thế giới đang ngày càng phát triển nhanh chóng, được mở đầu bằng cuộc
Cách mạng Tháng Mười Nga (1917) thành công đã mở ra một thời đại mới
cho nhân loại. Trong bối cảnh ấy, lịch sử dân tộc Việt Nam đã đặt ra các câu
hỏi lớn cho các bậc sĩ phu, những nhà yêu nước: Dân tộc ta lựa chọn con
đường nào và phải làm gì để giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước? Trước
yêu cầu cấp thiết của lịch sử, các nhà tư tưởng chính trị tiêu biểu, trong đó
có Phan Châu Trinh (1872 - 1926), với tư tưởng cấp tiến về dân chủ, dân
quyền, dân sinh, khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh, về thể chế nhà
nước, về quản lý nhà nước... sâu sắc, đã có giá trị lịch sử to lớn không chỉ
với thời đại lúc bấy giờ mà còn cả với thời đại hiện nay.
Có thể nói, trong tiến trình lịch sử Việt Nam giai đoạn cuối thế kỷ XIX
đầu thế kỷ XX, tư tưởng Phan Châu Trinh đã góp phần làm phong phú thêm

một nhân sĩ nổi tiếng trong giới Việt kiều ở Pháp và nước ngoài, đồng thời
cũng là một nhân chứng lịch sử quan trọng, đã cho rằng: “những tư tưởng
của Phan Châu Trinh về cơ bản vẫn còn giá trị lớn đối với xã hội ta ngày
nay” [145, 131]. Nhà sử học người Pháp Daniel Héméry lại cho rằng :
"Những nhan đề do Phan Châu Trinh xác định từ thế kỉ XX các thế hệ người
Việt Nam còn phải đảm nhận lâu dài" [66, 128].
3


4

Bằng cả cuộc đời đấu tranh gian khổ, Phan Châu Trinh đã có những
cống hiến lớn lao cho dân tộc về phương diện tư tưởng chính trị. Nghiên cứu
lịch sử Việt Nam trong thời kỳ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX không chỉ
làm rõ sự chuyển biến sâu sắc của toàn bộ phong trào cách mạng, mà còn
làm rõ vai trò to lớn của các chí sĩ cách mạng trong việc xác định đường lối,
xây dựng khối đoàn kết dân tộc, tìm phương pháp tiếp cận để hội nhập với
khu vực và thế giới, đồng thời để từ đó có thể rút ra những bài học kinh
nghiệm về vai trò và tầm quan trọng của chủ nghĩa yêu nước trong phong
trào giải phóng dân tộc ở những năm đầu của thế kỷ XX. Việc đánh giá tư
tưởng và sự nghiệp của Phan Châu Trinh là việc làm hết sức cần thiết, nhất
là những tư tưởng chính trị có tính cách mạng của ông, đã góp phần quan
trọng vào phong trào Duy tân, đầu thế kỷ XX ở nước ta. Chính tinh thần
quật cường và niềm tin tất thắng của dân tộc, của các bậc tiền bối trong đó
có chí sĩ Phan Châu Trinh, đã đúc kết nên giá trị độc lập tự do cho đất nước
ngày hôm nay.
Hiện nay, trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới, Việt Nam đã
đạt được những thành tựu to lớn trên tất cả các mặt của đời sống xã hội.
Kinh tế phát triển và đã đạt được tốc độ tương đối nhanh. Đời sống nhân dân
được cải thiện, quốc phòng an ninh được giữ vững, tình hình chính trị ổn

Hướng thứ nhất, đó là các công trình nghiên cứu riêng về cuộc đời, sự
nghiệp và tư tưởng của Phan Châu Trinh như: Phan Châu Trinh, thân thế và
sự nghiệp (Nhà xuất bản Đà Nẵng, 1992) của Giáo sư Huỳnh Lý. Nội dung
của tác phẩm, ngoài phần tổng luận và phụ lục, được kết cấu gồm 6 chương,
với gần 250 trang sách. Chủ đề của công trình là nghiên cứu về thân thế và
sự nghiệp của Phan Châu Trinh qua các mốc thời gian, trải dài từ năm 1872
đến năm 1926.
Trong công trình Tuyển tập Phan Châu Trinh (Nhà xuất bản Đà Nẵng,
1995) của Nguyễn Văn Dương, in lần thứ hai, có sữa chữa, bổ sung và tăng
cường (Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, 2006). Công trình là kết quả của
một quá trình nghiên cứu nhiều năm, chủ yếu là những năm 1977 - 1981 của
nhóm nghiên cứu Phan Châu Trinh thuộc Khoa Văn, trường Đại học Sư phạm
Huế. Nội dung của công trình được kết cấu thành 3 phần, 1262 trang sách đã
5


6

chứng tỏ đây là một công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc của tác giả
về vấn đề này. Trong đó, phần thứ nhất bao gồm thơ ca quốc âm (từ trang 88
đến trang 362), phần thứ hai gồm các tác phẩm chính luận chữ Hán của Phan
Châu Trinh (từ trang 385 đến trang 679), với các tác phẩm nổi tiếng của Phan
Châu Trinh như: Đầu pháp chính phủ thư; Trung Kì dân biến tụng oan thủy
mạt ký; Đông Dương chính trị luận; Pháp Việt liên hiệp hâu chi tân Việt
Nam; Khảo về sưu thuế, Thư thất điếu... Phần thứ ba (từ trang 680 đến trang
1262), bao gồm các bài báo (Bài báo chữ Hán, chữ Quốc ngữ, chữ Pháp), thư
tín (Thư viết trước và sau khi sang Pháp; thư viết tại nhà giam Santé; thư viết
về vụ Khải Định; thư viết cho người khác; thư viết trước và sau khi về nước),
và các bài diễn thuyết (Đạo đức là luân lý Đông Tây; Quân trị chủ nghĩa và
dân trị chủ n g h ĩa .). Với công trình này, tác giả đã giúp cho người đọc có cái

học lịch sử. Qua nội dung của cuốn sách, tác giả đã khẳng định, Phan Châu
Trinh là người có hoài bão lớn, muốn cởi bỏ ách thống trị của người Pháp,
giành lại chủ quyền cho đất nước, đưa dân tộc Việt Nam lên ngang hàng với
các dân tộc khác trên thế giới. Ông cổ súy tinh thần yêu nước, quảng bá công
cuộc Duy tân, đem tâm huyết, tác phẩm và cả cuộc đời để đóng góp vào sự
nghiệp chung [121, 9]. Ngoài ra, tác giả cũng đã có cùng nhận định với các
nhà nghiên cứu khác, khi cho rằng “Đường lối đấu tranh cho dân tộc của ông
tuy có hác với đường lối của Phan Bội Châu hoặc đường lối của một vài nhà
yêu nước khác, nhưng tựu trung vẫn biểu lộ một tấm lòng trung dân ái quốc
tha thiết, rõ ràng và sáng chói” [121, 9].
Với tác phẩm Phong trào Duy tân với các khuôn mặt tiêu biểu (Nxb.
Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2006) cũng của Nguyễn Quang Thắng, quyển
sách đã ra mắt độc giả nhân kỉ niệm một trăm năm ngày phong trảo Duy tân
bị người Pháp ở Đông Dương và chính phủ Nam triều dập tắt (1908 - 2008).
Nội dung của tác phẩm được kết cấu thành 10 chương, với 737 trang, tác giả
đã chỉ ra rằng, phong trào Duy tân là một phong trào cách mạng tân văn hóa,
được các nhà yêu nước Việt Nam cận đại khởi xướng từ các năm 1903 - 1908
7


8

và có thể có trước nữa (1900). Cuốn sách cũng giúp chúng ta thấy rằng,
phong trào Duy tân là một cuộc vận động cách mạng dân chủ đầu tiên trong
lịch trình cách mạng Việt Nam. Phong trào được dẫn dắt bởi các nhà trí thức
xuất thân từ khoa bảng, nhưng họ lại biết quí chuộng cái học thực nghiệm
phương Tây. Tác giả đã “tìm hiểu rõ nội hàm vấn đề một cách khách quan và
khoa học” [124, 6] về phong trào Duy tân thông qua các lãnh tụ và chiến sĩ
phong trào tiêu biểu như: Trần Quí Cáp, nhà cách mạng dân quyền (từ trang
231 đến trang 255); Phan Châu Trinh, lãnh tụ phong trào (từ trang 284 đến

dung chủ đề: thơ thù tạc với bạn, làm khi cảm khái thế sự nhân tình, nói
chuyện với ông nghè Trương Gia Mô, xướng họa với một số thi hữu.
Đặc biệt trong Tây Hồ thi tập có đến 20 bài liên hoàn họa vận 10 bài tự
thuật của Tôn Thọ Tường (cụ Phan họa liên hoàn hai lần), đủ thấy sự bức xúc
của Phan Châu Trinh trước thái độ theo Pháp của Tôn Thọ Tường lúc bấy giờ.
Tập thơ đồ sộ “Santé thi tập” với hơn 220 bài thơ ông viết trong thời
gian mười tháng bị giam ở nhà ngục Santé của Pháp từ tháng 9-1914 đến
tháng 7-1915, đủ thấy sức viết của ông cực kỳ sung mãn. Điều đặc biệt của
tập thơ Santé thi tập là cụ Phan đã dùng thơ thất ngôn bát cú Đường luật chú
giải, vịnh những ca dao tục ngữ, thành ngữ của VN. Tư tưởng chính trị của cụ
Phan cũng thể hiện qua những bài văn vần trường thiên như Tỉnh quốc hồn
ca (I và II). Đặc biệt, tác phẩm Giai nhân kỳ ngộ diễn ca (cụ Phan dịch từ tác
phẩm Kajin no Kigu của Tokai Sanshi thời Minh Trị) cũng được in đầy đủ với
phần dịch của cụ Phan 8 hồi, và của ông Trần Tiêu 7 hồi.
Trong tập 2 của bộ sách chủ yếu là các tác phẩm chính luận của Phan
Châu Trinh. Đặc biệt có những chuyên khảo quan trọng như: Đầu Pháp chính
phủ thư (thư gửi toàn quyền Đông Dương), Đông Dương chính trị luận, Điều
trần gửi hội nhân quyền, và Trung kỳ dân biến tụng oan thỉ mạt ký (đây là bài
ký quan trọng kể lại đầu đuôi vụ dân biến ở Trung Kỳ vào năm 1908), ngoài
ra còn một số thư tín và bài báo.

9


10

Tại tập 3 của bộ sách, đã giới thiệu các bức thư quan trọng của Phan
Châu Trinh trong cuộc đời hoạt động yêu nước và cách mạng. Lại có cả các
mật báo của chỉ điểm Pháp, ghi lại những tư liệu quan trọng như: cuộc gặp gỡ
giữa Phan Châu Trinh, Nguyễn Văn Vĩnh và Phạm Quỳnh tại Marseille, thư

như: Bước chuyển tư tưởng Việt Nam cuối thế kỷ X IX đầu thế kỷ X X (Nhà
xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005) của tập thể tác giả, do PGS, TS.
Trương Văn Chung, PGS,TS. Doãn Chính đồng chủ biên. Quá trình chuyển
biến tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ X IX đầu thế kỷ X X qua các
nhân vật tiêu biểu là cuốn sách hai tác giả, gồm PGS,TS. Doãn Chính và
ThS Phạm Đào Thịnh. Theo hướng này, các công trình trên đã giới thiệu,
phân tích, nêu bật ý nghĩa của những tư tưởng tiêu biểu cho từng giai đoạn
lịch sử nhất định của dân tộc.
Cụ thể, trong cuốn Bước chuyển tư tưởng Việt Nam cuối thế kỷ X IX đầu
thế kỷ X X (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005) của tập thể tác giả,
do PGS, TS. Trương Văn Chung, PGS,TS. Doãn Chính đồng chủ biên. Cuốn
sách là sự tổng hợp những bài viết của các giảng viên các trường đại học, học
viện, trung tâm nghiên cứu lý luận trong cả nước, từ việc tổ chức nghiên cứu,
hội thảo khoa học của Khoa Triết học trường Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh. Nội dung của cuốn sách gồm ba phần,
trong đó, phần thứ nhất đi vào bối cảnh lịch sử và những vấn đề chung về tư
tưởng Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX; phần thứ hai của cuốn sách
nghiên cứu về bước chuyển tư tưởng Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ
XX qua các nhà tư tưởng tiêu biểu, và phần thứ ba, nêu lên thực chất, ý nghĩa
của bước chuyển trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.
Quá trình chuyển biến tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ X IX đầu
thế kỷ X X qua các nhân vật tiêu biểu là cuốn sách hai tác giả, gồm PGS,TS.
Doãn Chính và ThS Phạm Đào Thịnh biên soạn. Trong tác phẩm này, các tác
giả đã làm rõ ba vấn đề: một là, tìm hiểu hoàn cảnh lịch sử thế giới; những
điều kiện kinh tế, chính trị - xã hội, văn hóa, khoa học - kỹ thuật ở Việt Nam;
11


12


13

Việt Nam” [117, 32]. Từ đó, tác giả đã đi vào so sánh giữa Phan Châu Trinh
và Phan Bội Châu dưới các góc độ như: đường lối đấu tranh; động lực thúc
đẩy và kết quả đấu tranh (từ trang 32 đến trang 39). Khi so sánh về chủ trương
đấu tranh của hai cụ Phan, tác giả cũng đã chỉ rõ rằng “Trên đường cách
mạng, tuy cùng nhắm một mục đích, và cũng có danh vọng thế lực ngang
nhau, hai cụ Phan đã không cùng một chủ trương. Cụ Phan Bội Châu, trong
việc tôn Kỳ Ngoại hầu Cường Để làm minh chủ cho cuộc đấu tranh, đã tỏ ra
khuynh hướng bảo hoàng và thuần túy quốc gia. Để đánh hất thực dân ra khỏi
đất nước và cởi ách nô lệ cho toàn dân, cụ chủ trương bạo động, dùng máu sắt
và tiềm lực chống đối để gây áp lực với thực dân Pháp. Trái lại, cụ Phan Tây
Hồ lại đề xướng chủ nghĩa dân chủ. Nhìn vào bản chất của dân tộc, và tin
tưởng ở sự giác ngộ của Pháp, cụ chủ trương lấy dân trí làm gốc, nghĩa là cố
gắng tạo nên một thực lực sung túc cho mình đã” [117, 33 - 34].
Tại phần 2, tác phẩm đi vào luận đề về Phan Bội Châu (từ trang 41 đến
trang 83); luận đề về Phan Châu Trinh (từ trang 84 đến trang 135). Tác giả đã
nhấn mạnh rằng “Trên đường lập chí, ta không tránh được muôn vàn thử
thách, xúc bức vây quanh mình. Sống trong công lệ ấy, người ta chỉ hơn nhau
ở chí kiên hùng và bền gan chịu đựng. Thơ văn của cụ Phan, phản ánh trung
thành đời sống cách mạng, đã để lộ ra cái bản chất tự cường ấy” [117, 93].
Cũng trong phần này, tác giả đã giải thích chủ nghĩa của Phan Châu
Trinh khi nhấn mạnh “Con đường dẫn đến độc lập hùng cường không phải là
con đường hoa gấm. Con đường ấy cần được sửa dọn bằng những nỗ lực cá
nhân tập thể. Cá nhân tự cảnh giác để tiến bộ, quần chúng nhất trí đấu tranh.
Làm thế nào để nâng cao dân trí, dân khí. Bỏ cái học từ chương khoa cử.
Chỉnh đốn phong tục. Đua tranh học hỏi về những khoa học thực nghiệm.
Thực hiện một cuộc canh tân trong chính sách guồng máy công quyền. Đó là
những chủ điểm của thế tự cường” [117, 99 - 100].
13


14


15

lại có hai xu hướng khác nhau như thế. Vì sao Phan Bội Châu và Phan Châu
Trinh lại tiêu biểu cho hai xu hướng ấy.
Cùng với hướng nghiên cứu này, còn có cuộc Hội thảo chuyên đề về
Phan Châu Trinh, do Tạp chí nghiên cứu lịch sử chủ trì vào năm 1964 1965. Năm 1964 (số 66, 67, 68) với các loạt bài Đánh giá Phan Châu Trinh
của tác giả Duy Minh, Góp mấy ý kiến đánh giá Phan Châu Trinh của tác
giả Lưỡng Khê, tác giả Nguyễn Đức Sự với bài viết Phan Châu Trinh với
nhiệm vụ chống đế quốc trong Cách mạng Việt Nam, Bàn về chủ nghĩa cải
lương Phan Châu Trinh của Tô Minh Trung, Đánh giá quan điểm luân lý
đạo đức của cụ Phan Châu Trinh của tác giả Đặng Việt Thanh. Năm 1965
(số 70, 71, 72, 73, 76, 79) với các bài như: Phan Châu Trinh, tư cách con
người và chủ trương chính trị của Tôn Quang Phiệt, Thêm một số tài liệu về
cụ Phan Châu Trinh của Trương Hữu Ký, Tìm hiểu Phan Châu Trinh trong
lịch sử cận đại Việt Nam của Chu Quang Trứ, Phan Châu Trinh với thời đại
của ông

củaHồ Song, Những quan điểm triết học lịch sử của Phan Châu

Trinh của tác giả Trường Giang, Một số ý kiến về Phan Châu Trinh của Đan
Đức Lợi. Qua các bài viết của các nhà khoa học, có thể thấy rằng các tác giả
đều khẳng định nhà yêu nước, nhà cách mạng, nhà tư tưởng Phan Châu
Trinh có một vị trí và ý nghĩa rất quan trọng trong lịch sử dân tộc ta đầu thế
kỷ XX, như nhà sử học Tôn Quang Phiệt đã khẳng định: “Ông đã có ảnh
hưởng tốt trong nhân dân, mà nhân dân đối với ông rất có cảm tình, nhân
dân thấy ở ông một người yêu nước chống ngoại xâm, và nhân dân chỉ hiểu

cứu, làm rõ.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận án
3.1. Mục đích của luận án
Luận án có mục đích là tập trung nghiên cứu làm rõ nội dung tư tưởng
và đặc điểm chủ yếu trong tư tưởng chính trị của Phan Châu Trinh, trên cơ sở
đó đánh giá và rút ra những bài học lịch sử đối với sự nghiệp xây dựng và
hoàn thiện hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay.
16


17

3.2. Nhiệm vụ của luận án
Để thực hiện mục đích nêu trên, luận án có các nhiệm vụ chủ yếu sau đây:
- Thứ nhất, trình bày, phân tích và luận giải những điều kiện lịch sử, xã
hội và những tiền đề hình thành tư tưởng chính trị của Phan Châu Trinh.
- Thứ hai, trình bày, phân tích làm rõ những nội dung và đặc điểm chủ
yếu trong tư tưởng chính trị của Phan Châu Trinh.
- Thứ ba, từ hệ tư tưởng chính trị của Phan Châu Trinh, rút ra giá trị và
bài học đối với thực tiễn xây dựng hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Nội dung tư tưởng chính trị của Phan Châu Trinh sâu sắc, phong phú, sinh
động, phản ánh và có sự ảnh hưởng mạnh mẽ đến quá trình chuyến biến tư tưởng
của phong trào yêu nước Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Do đó, trong
luận án này, nghiên cứu sinh xác định phạm vi nghiên cứu là chỉ tập trung vào
việc làm rõ những nội dung và đặc điểm chủ yếu trong tư tưởng chính trị của
Phan Châu Trinh trong bối cảnh bước chuyển tư tưởng của phong trào yêu nước
Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận án được thực hiện dựa trên các nguyên tắc thế giới quan và phương

7.2. Ý nghĩa thực tiễn
Những bài học lịch sử rút ra từ tư tưởng chính trị của Phan Châu Trinh
như: bài học về bài học về ý thức độc lập, tự cường dân tộc trong quá trình
đổi mới; bài học về phát huy dân chủ trong đổi mới; bài học về kết hợp chặt
chẽ giữa nâng cao dân trí, dân khí và dân sinh trong đổi mới có ý nghĩa thực
tiễn sâu sắc với quá trình xây dựng hoàn thiện hệ thống chính trị Việt Nam
hiện nay.
Nội dung và kết quả của luận án là tài liệu khoa học có ích cho việc
nghiên cứu, giảng dạy và học tập môn lịch sử tư tưởng triết học Việt Nam giai
đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.

18


19

8. Kết cấu của luận án
Luận án, ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham
khảo, bao gồm 3 chương với 8 tiết.
Chương 1. Điều kiện lịch sử - xã hội và tiền đề hình thành tư tưởng
chính trị của Phan Châu Trinh
Chương 2. Nội dung, đặc điểm cơ bản của tư tưởng chính trị Phan
Châu Trinh
Chương 3. Giá trị, hạn chế và những bài học lịch sử từ tư tưởng chính
trị Phan Châu Trinh đối với thực tiễn xây dựng hệ thống chính trị Việt Nam
hiện nay

19