SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị: Trƣờng THPT Nguyễn Trãi
Mã số:...............................

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
GIÁO DỤC TÍCH CỰC PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC
HỌC ĐƢỜNG Ở TRƢỜNG THPT NGUYỄN TRÃI

Ngƣời thực hiện: TRẦN THỊ VƢƠNG NHI
Lĩnh vực nghiên cứu:
Quản lý giáo dục



Phƣơng pháp dạy học bộ môn.... 
Phƣơng pháp giáo dục 
Lĩnh vực khác..........................................

Có đính kèm:

 Mô hình

 Phần mềm

 Phim ảnh

 Hiện vật khác

Năm học: 2011 - 2012
1


+ Ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng dạy môn GDCD THPT
+ Dạy tích hợp Giáo dục Môi trƣờng trong giảng dạy môn GDCD THPT
+ Vận dụng phƣơng pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy GDCD 11

2


GIÁO DỤC TÍCH CỰC PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG Ở
TRƢỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Quá trình hình thành cộng đồng cƣ dân ngƣời Việt ở Đồng Nai nói chung, cũng
nhƣ khu vực Hố Nai nói riêng thực chất là quá trình hợp cƣ bởi các đợt di dân qua
các thời kỳ nên văn hoá, tính cách của ngƣời Đồng Nai rất phong phú, sinh động. Với
thế mạnh là một tỉnh công nghiệp trong vùng kinh tế trọng điểm với tính năng động,
dễ tiếp cận với cái mới thì đó cũng là thách thức không nhỏ đối với các lĩnh vực kinh
tế, chính trị, xã hội nói chung, lĩnh vực giáo dục nói riêng. Trƣớc những diễn biến
phức tạp của đạo đức học đƣờng, cả hệ thống chính quyền, dƣ luận xã hội hết sức
quan tâm về chiến lƣợc, chính sách, phƣơng pháp giáo dục đạo đức học sinh của các
cơ quan chức trách và nhà trƣờng.
Đảng bộ tỉnh Đồng Nai đã xác định chiến lƣợc: “Đổi mới mạnh mẽ, toàn diện
giáo dục - đào tạo và phát triển nhanh nguồn nhân lực chất lƣợng cao; coi phát triển
giáo dục - đào tạo là động lực phát triển nhanh, bền vững”1. Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ
đã chỉ đạo thành lập phòng Công tác chính trị tại cơ quan sở Giáo dục và Đào tạo và
trong hệ thống của ngành với chức năng tham mƣu cho giám đốc sở chỉ đạo hoạt
động giáo dục đạo đức trong học sinh, sinh viên, công tác chính trị tƣ tƣởng trong đội
ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục. Trên cơ sở đó hình thành hệ thống dọc từ sở
xuống đến các trƣờng. Là đầu mối thực hiện phối hợp 3 môi trƣờng giáo dục với các
đoàn thể, tổ chức xã hội nhất là Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh. Các trƣờng
đã và đang thay đổi nhận thức về vai trò của công tác giáo dục đạo đức trong cán bộ
quản lý giáo dục và đội ngũ giáo viên.

thần là các em luôn luôn lo lắng, sợ sệt, tƣ tƣởng không ổn định khiến các em không
thể tập trung vào bài vở, còn ảnh hƣởng về mặt xã hội ở chỗ là các em bị những ngƣời
xung quanh đánh giá không tốt về nhân phẩm, nhân cách.
Các yếu tố nguy cơ dẫn đến bạo lực học đƣờng:
Thứ nhất, cá nhân. Các em thực hiện hành vi bạo lực có kết quả học tập trung
bình hoặc yếu. Nhƣng đa số các em thực hiện hành vi bạo lực cho rằng vấn đề học tập
là không khó. Một số thầy cô cho rằng các em học yếu không phải do các em kém tƣ
duy mà do các em không chịu chăm chỉ học hành và còn tùy thuộc vào thầy cô, nếu
thầy cô bản lĩnh hơn các em và có thể quản lý các em thì các em học rất tốt ở môn học
đó và ngƣợc lại. Các em này thích chơi với bạn theo một nhóm và hay nghe lời rủ rê
của bạn trốn đi chơi, đi đánh nhau. Khi có ngƣời xúc phạm đến mình, các em sẽ đôi
co và có thể dẫn đến đánh nhau. Các em không hề sợ nhóm nào trong trƣờng, mà cho
rằng ngƣời ta thích đánh nhau với mình thì mình chiều theo ý ngƣời ta thôi. Có em
cho rằng mình là đàn anh đàn chị trong trƣờng nên không sợ bất kỳ một ai.
4


Có một sự phân biệt giữa cách cƣ xử nội tâm và biểu lộ. Những cách cƣ xử nội
tâm phản ánh sự rút lui, ức chế, lo lắng, và - hoặc hay chán nản. Cƣ xử nội tâm đã
đƣợc tìm thấy trong một số trƣờng hợp bạo lực thanh niên dù với một số thanh niên,
chán nản đi liền với sự lạm dụng liên tục. Bởi chúng hiếm khi bộc lộ ra ngoài, các học
sinh với các vấn đề nội tâm thƣờng không đƣợc chú ý. Những cách cƣ xử biểu lộ
phản ánh các hành động lầm lỗi, gây hấn, và hiếu động thái quá. Không giống nhƣ
những cách cƣ xử nội tâm, những cách cƣ xử biểu lộ gồm, hay liên kết trực tiếp với,
các giai đoạn bạo lực. Những cách cƣ xử bạo lực nhƣ đấm và đá thƣờng đƣợc học khi
quan sát những ngƣời khác. Các hành động biểu lộ diễn ra cả bên trong và bên ngoài
trƣờng học. Bên cạnh đó, một số yếu tố cá nhân khác gắn liền với những mức độ gây
hấn cao. Những em bắt đầu sớm thƣờng có những hành động tồi hơn những trẻ em có
những hành động chống xã hội muộn hơn. IQ thấp cũng liên quan tới những mức độ
hung hăng cao hơn. Các phát hiện khác cho thấy ở trẻ nam các khả năng khó vận

bình thƣờng. Khi phụ huynh biết đƣợc các em bị bạo lực, thì phụ huynh có thái độ xúi
giục các em đánh trả lại, có ngƣời còn nhờ xã hội đen ra giải quyết dùm, điều này cho
thấy từ vấn đề bạo lực của các em học sinh mà chúng ta không kịp thời giải quyết, thì
sẽ dẫn đến bạo lực kế tiếp có liên quan đến ngƣời lớn.
Có một số bằng chứng cho thấy việc tiếp xúc với bạo lực trên vô tuyến và, ở một
mức độ nhỏ hơn, các trò chơi bạo lực liên quan tới sự gia tăng tính hung hãn ở trẻ em,
và sự hung hăng này lại có thể đƣợc đƣa vào trƣờng học.
Thứ ba, môi trƣờng lân cận. Môi trƣờng lân cận và cộng đồng cũng tạo bối cảnh
cho bạo lực học đƣờng. Các cộng đồng có tỷ lệ tội phạm và sử dụng ma tuý cao dạy
thanh niên những hành động cƣ xử bạo lực và chúng lại đƣợc mang vào trƣờng học.
Tình trạng nhà cửa tồi tạn bên cạnh trƣờng học đã đƣợc phát hiện gắn liền với bạo lực
học đƣờng. Việc tấn công giáo viên dƣờng nhƣ hay xảy ra hơn tại các trƣờng ở gần kề
các khu vực có tỷ lệ tội phạm cao. Việc tiếp xúc với những ngƣời bạn hƣ hỏng là một
yếu tố nguy cơ cho những mức độ hung hãn cao. Nghiên cứu đã cho thấy rằng nghèo
khổ và mật độ dân số cao gắn liền với những tỷ lệ bạo lực học đƣờng cao. Những
cuộc nghiên cứu theo chiều dọc dài hạn cho thấy trẻ em phải tiếp xúc với bạo lực
cộng đồng, gồm cả bạo lực súng, trong những năm tiểu học đƣợc các bạn học và giáo
viên thông báo có nguy cơ cao về hung hãn trong những năm cuối cấp. Các băng đảng
trong khu vực cũng đƣợc cho là góp phần tạo ra các môi trƣờng học đƣờng nguy
hiểm. Các băng đảng sử dụng môi trƣờng xã hội của trƣờng học để tuyển mộ các
6


thành viên và tƣơng tác với các nhóm đối địch, với việc bạo lực băng đảng đƣợc đƣa
từ bên ngoài vào trong trƣờng học.
Thứ tư, môi trƣờng học đƣờng. Nghiên cứu gần đây đã chỉ ra sự liên quan
giữa môi trƣờng trƣờng học với bạo lực học đƣờng. Những vụ tấn công giáo viên
gắn liền với những nơi có tỷ lệ nam sinh cao, và một tỷ lệ cao học sinh có hoàn
cảnh khó khăn. Nói chung, một cộng đồng nam sinh đông, ở cấp học càng cao, một
lịch sử các vấn đề vô kỷ luật cao, tỷ lệ học sinh trên giáo viên cao, và một địa điểm

ý thức giữ gìn tập tục quê cha đất tổ. Các gia đình trọng tình cảm, chuộng lễ nghĩa, đạo
đức truyền thống dân tộc nên sự giáo dục gia đình vẫn duy trì việc giáo dục con cái
những chuẩn mực đạo đức truyền thống của dân tộc, của gia đình. Vì thế, học sinh
trƣờng Nguyễn Trãi là những học sinh có tình, trọng tình; có lễ nghĩa, chuộng lễ nghĩa; tự
hào về bản sắc dân tộc và có ý thức giữ gìn bản sắc dân tộc. Bên cạnh đó, các giáo xứ đều
có nhà giáo lý với chƣơng trình giáo dục giáo lý, nhân bản, giá trị sống và kỹ năng sống
bài bản, chặt chẽ. Chính vì thế, học sinh đa số là ngoan, hiền, lễ phép, biết vâng lời thầy
cô trong nhà trƣờng, là những ngƣời con ngoan, hiếu thảo trong gia đình. Học sinh đƣợc
thầy cô đánh giá là có thái độ tích cực và hành vi phù hợp chuẩn mực đạo đức xã hội.
Trong môi trƣờng học đƣờng, các em kính trọng thầy cô, nhân viên nhà trƣờng, quý mến
bạn bè và những ngƣời xung quanh. Có sự quan tâm giúp đỡ bạn học tập, chia sẻ nhiều
điều trong cuộc sống, luôn mong muốn những điều tốt đẹp đến với mọi ngƣời.
Bên cạnh đó, học sinh còn đƣợc rèn luyện, tu dƣỡng ở nhà trƣờng, ở các tổ
chức chính trị xã hội, các tổ chức đoàn thể trong nhà trƣờng và ngoài xã hội nhƣ:
Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp thanh niên,… các em có
tinh thần đoàn kết, tƣơng trợ, yêu nƣớc, yêu đồng bào, tự hào về truyền thống dân
tộc, về quê hƣơng, về vùng đất mình gắn bó, tích cực tham gia các hoạt động
phong trào, chăm sóc nghĩa trang liệt sỹ, đài tƣởng niệm.
Mặc dù trƣờng đóng trên địa bàn thuận lợi về giao thông nên sự giao lƣu, tiếp
nhận văn hóa mới hết sức sôi động, nhƣng tính cấu kết công đồng ở khu vực này
còn rất cao. Các em có lối sống thân ái, chân thật, cởi mở, quan tâm đến cộng
đồng, từ bi, bác ái, dễ tha thứ... Học sinh ở đây ngoài việc đƣợc học tập, tu dƣỡng
đạo đức ở nhà trƣờng, còn chịu sự chi phối, điều chỉnh hành vi từ phía bà con,
hàng xóm láng giềng, dƣ luận xã hội. Dƣ luận xã hội ở địa bàn khá mạnh mẽ, vô
hình chung tạo nên sự cổ vũ lớn cho hành vi hợp đạo lý, tuyên dƣơng những ngƣời
có lối cƣ xử đúng chuẩn mực đạo đức truyền thống, nhân rộng đƣợc điển hình có
lối sống lành mạnh, hành vi chững chạc, lễ phép, giàu nghĩa tình …; đồng thời, lên
8



9


Thứ ba, những tác động tiêu cực từ xã hội. Đó là tác động của phim ảnh, sách
báo, trò chơi bạo lực, phản giáo dục; do ảnh hƣởng của công nghệ thông tin, nhất là
internet. Ngoài ra, trong xã hội hiện nay không thiếu những ngƣời lớn không gƣơng
mẫu đã làm ảnh hƣởng đến quan điểm của học sinh về con ngƣời, về xã hội, thậm chí
làm cho học sinh bắt chƣớc và coi đó nhƣ một lối sống hợp thời.
Nguyên nhân dẫn đến những biểu hiện tiên cực về đạo đức của học sinh hết sức
phức tạp. Nhƣng, bao trùm mọi nguyên nhân là ba môi trƣờng giáo dục: Gia đình –
nhà trƣờng – xã hội thiếu gắn kết, chƣa thực sự phối hợp tạo sự đồng thuận, nhất
quán, đồng bộ trong giáo dục học sinh.
Ở nhà trƣờng THPT Nguyễn Trãi có thể khẳng định rằng: hằng năm, có hiện tƣợng
học sinh khối 10 mới vào trƣờng đánh nhau vì những hiềm khích rất nhỏ, có em là cán sự
lớp, học sinh nữ. Song, những hiện tƣợng tiêu cực này đƣợc phát hiện kịp thời nên chƣa
gây hậu quả nghiêm trọng. Hơn nữa, các vụ việc thƣờng diễn ra ở đối tƣợng học sinh
khối lớp 10, ít xảy ra ở khối lớp 11 và rất hiếm xảy ra ở học sinh khối 12.
2.3. Các biện pháp giáo dục tích cực góp phần giảm thiểu bạo lực học
đƣờng ở trƣờng THPT Nguyễn Trãi
Thứ nhất, tạo lập sự đồng thuận trong chiến lƣợc giáo dục đạo đức học sinh
ngay từ khi các em mới bƣớc vào trƣờng. Thực hiện tốt sự phối hợp với đội ngũ
giáo viên, nhân viên trong nhà trƣờng trong chiến lƣợc xây dựng và phát huy mô
hình "Trƣờng học thân thiện, hoạc sinh tích cực", "Mỗi ngày đến trƣờng là một
ngày vui". Biểu dƣơng, tạo điều kiện cho giáo viên thực hiện lồng ghép, tích hợp
giáo dục đạo đức học sinh. Không cắt xén những chƣơng trình, nội dung có giá trị trong
giáo dục đạo đức học sinh dù nội dung đó không thi tốt nghiệp. Có thể nói đây cũng là
một phƣơng pháp giáo dục về sự trung thực, lòng yêu thƣơng, sự tôn trọng.
Thứ hai, phối hợp chặt chẽ với các tổ chức đoàn thể để giáo dục đạo đức học
sinh nhƣ: Đoàn thanh niên, Ban nữ công, ban đại diện cha mẹ học sinh, Ban tƣ vấn
tâm lý học đƣờng, Ban hƣớng nghiệp... Thƣờng xuyên tuyên truyền, giáo dục đạo

trang Liệt sỹ tỉnh Đồng Nai, Giao lƣu Lữ đoàn tăng thiết giáp 22, thăm và tặng quà
các bạn ở Cô nhi viện tỉnh Đồng Nai. Chƣơng trình có tác dụng giáo dục lớn về
cảm xúc, tình cảm giữa học sinh với những ngƣời có hoàn cảnh khó khăn, hun đúc
tình cảm yêu quê hƣơng đất nƣớc, lòng tự hào dân tộc; kỹ năng giao tiếp ứng xử,
kỹ năng chia sẻ, kỹ năng hợp tác, kỹ năng lãnh đạo,...

11


Chuẩn bị ra quân

Học gấp nội vụ tại Trung đoàn Tăng thiết giáp 22

Viếng Nghĩa trang liệt sỹ tỉnh Đồng Nai

Giao lưu với các em mồ côi tại Cô nhi viện tỉnh Đồng Nai

Ba là, tổ chức Ngày hội nghề nghiệp và tư vấn tuyển sinh. Ngày hội tạo điều
kiện cho học sinh tiếp xúc với một số ngành sản xuất kinh doanh; một số trƣờng
trung cấp chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học; đƣợc trao đổi về thông tin nghề
nghiệp với các khách mời; có cơ hội thể hiện mình qua cuộc thi hùng biện,… từ đó
ƣơm mầm ƣớc mơ và bồi dƣỡng ƣớc mơ cho các em. Một khi đƣợc dẫn dắt bởi
những ƣớc mơ đẹp, học sinh sẽ xác định đƣợc phƣơng hƣớng, phƣơng pháp học
tập, rèn luyện đạo đức, kỹ năng.

Cựu học sinh tham gia tọa đàm Tư vấn tuyển sinh

Trường Đại học Lạc Hồng tư vấn tuyển sinh

12

động trải nghiệm; nuôi dƣỡng ƣớc mơ, quyết tâm học tập vƣơn lên.

Lần lượt vào tham quan, học tập tại Bảo tàng Hồ Chí Minh

Tham quan và học tập tại Bảo tàng Chứng tích chiến tranh

Tham quan Dinh Độc Lập

Tham quan và học tập tại Bảo tàng lịch sử Việt Nam

14


Với những hoạt động giáo dục phù hợp với phong tục, tâm lý lứa tuổi học
sinh, nhà trƣờng đã tạo điều kiện cho các em không chỉ đƣợc nghe mà còn đƣợc
thấy, đƣợc trải nghiệm về cuộc sống, về những phẩm chất mà xã hội đang cần và
yêu cầu đối với các cá nhân trong xã hội đó. Đặc biệt là những phẩm chất, kỹ năng
của những ngƣời trẻ, thế hệ tƣơng lai của đất nƣớc. Với chủ trƣơng xây dựng
“Trƣờng học thân thiện, học sinh tích cực”, nhà trƣờng xây dựng phƣơng pháp
giáo dục toàn diện, dạy người song song với dạy chữ, dạy đức cùng với dạy trí,
dạy cách sống cùng với dạy cách làm, nhà trƣờng nhất định sẽ thu nhận đƣợc
những “sản phẩm” tốt, đó là những con ngƣời giỏi tri thức, biết cách chung sống,
khẳng định đƣợc bản thân.
Hoạt động giáo dục tích cực cần bảo đảm các nguyên tắc:
- Phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi,
- Đƣợc xây dựng trên cơ sở thống nhất và thảo thuận giữa ngƣời lớn và trẻ em,
- Không làm tổn thƣơng đến thể xác và tinh thần của trẻ.
- Đảm bảo lợi ích tốt nhất của trẻ.
- Không có bất kỳ 1 khuôn mẫu nào để giáo viên chỉ việc bê nguyên vào áp dụng
với học sinh cả, bởi mỗi học sinh là một tích cách, một môi trƣờng, một hoàn cảnh

- Kết thúc hoạt động: tổng kết.
KẾT LUẬN
Bạo lực học đƣờng là hành vi đánh nhau, đánh nhau có sử dụng hung khí,
nhƣng không phải là hành vi chửi nhau và hiếp dâm. Hành vi bạo lực học đƣờng
ảnh hƣởng rất nhiều đến sức khỏe của nạn nhân và những ngƣời xung quanh. Các
em thực hiện hành vi bạo lực không phải là những em kém tƣ duy, mà do các em
mê chơi, nghe lời bạn trốn học đi chơi, đi đánh nhau. Các em không sợ nhóm nào
trong trƣờng. Nhƣng các em biết đƣợc khi nào nên bênh vực bạn và khi nào
không. Khu vực nơi các em sinh sống khá phức tạp đặc biệt là tình trạng tệ nạn
buôn bán và sử dụng ma túy, mối quan hệ của các em với những ngƣời xung quanh
không tốt. Ba mẹ của các em không có nghề nghiệp ổn định và khi gặp chuyên
không vui thì hay cải cọ và đánh nhau. Anh chị của các em quan tâm không đúng
cách đến các em. Phụ huynh thì không có quan tâm nhiều về vấn đề học tập, vấn
đề vui chơi giải trí cũng nhƣ vấn đề giao lƣu kết bạn của các em. Phụ huynh
thƣờng dùng bạo lực đối với các em khi biết các em làm sai vấn đề gì đó và phụ
huynh có thái độ xúi giục các em đánh trả lại ngƣời đã xúc phạm đến các em. Mối
16


quan hệ giữa thầy cô và các em không đƣợc tốt. Nhà trƣờng chƣa quan tâm nhiều
đến vấn đề bạo lực và cũng chƣa có hình phạt cụ thể đối với từng mức độ sai phạm
của các em và đôi khi mang tính bạo lực.
Trƣờng THPT Nguyễn Trãi đã thực hiện phƣơng pháp giáo dục tích cực góp phần
đáng kể vào việc phòng chống bạo lực học đƣờng. Thông qua việc thừa nhận giá trị của
mỗi cá thể học sinh, tăng cƣờng động viên, tạo điều kiện cho các em trải nghiệm chủ
động tích lũy kinh nghiệm, kỹ năng sống cho chính mình, học sinh đã dần nhận thức
đúng bản thân, biết thừa nhận giá trị của cá nhân mình và bạn bè xung quanh, từ đó đối
xử giữa ngƣời thêm đẹp, thêm chan hòa, thêm yêu thƣơng và gắn bó hơn.
Tuy nhiên, mỗi phƣơng pháp đều có những khó khăn, thuận lợi, tích cực và
hạn chế riêng. Mỗi phƣơng pháp chỉ có thể phù hợp với một nhóm đối tƣợng, phù

chúng tôi hiệu quả hơn. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm và góp ý của
quý đồng nghiệp!
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bùi Gia Thịnh, “Lý thuyến kiến tạo, một hướng phát triển mới của lý luận dạy
học hiện đại" - T/c Thông tin KHGD số 52, tháng 11&12/1995, tr. 30-34.
2. Nguyễn Hữu Châu, “Dạy học Kiến tạo, vai trò của người học và quan điểm kiến
tạo trong dạy học”, T/c Dạy và học ngày nay số 5/2005.
3. Phạm Minh Hạc, “Tâm lý học Vgôtxki”. NXB Giáo dục, Hà Nội 1997.
4. Báo điện tử của trung ƣơng hội khuyến học Việt Nam.Trẻ vị thanh niên phạm tội
do ảnh hƣởng của cha mẹ.
5. Báo Giáo Dục Thành Phố Hồ Chí Minh. Tình hình bạo lực tại việt
nam.
6. Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật. Định nghĩa bạo lực học đƣờng.

7. Trung tâm báo chí và hợp tác truyền thông quốc tế.
NGƢỜI THỰC HIỆN

TRẦN THỊ VƢƠNG NHI

18


SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Đơn vị: TRƢỜNG THPT NGUYỄN TRÃI

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Biên Hòa, ngày 20 tháng 05 năm 2012

Khá 
Đạt 
- Đƣa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ thực
hiện và dễ đi vào cuộc sống:
Tốt 
Khá 
Đạt 
- Đã đƣợc áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt
hiệu quả trong phạm vi rộng:
Tốt 
Khá 
Đạt 
XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN

THỦ TRƢỞNG ĐƠN VỊ

19