SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TỈNH BÌNH DƯƠNG
TRƯỜNG TH, THCS VÀ THPT NGÔ THỜI NHIỆM

Sáng kiến kinh nghiệm
Đề tài

“NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA
PHƯƠNG TỈNH BÌNH DƯƠNG THÔNG QUA CÁC HOẠT
ĐỘNG NGOẠI KHÓA”


I.

ĐẶT VẤN ĐỀ
Giáo dục lịch sử địa phương ở trường phổ thông là một trong những

hoạt động quan trọng giáo dục cho các em về lòng yêu quê hương, hình
thành những khái niệm về nghĩa vụ đối với quê hương, tạo cho học sinh
nhận thức được mối liên hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc.
Giảng dạy Lịch sử địa phương góp phần không nhỏ vào việc giáo
dục tư tưởng, chính trị, lao động, đạo đức, thẩm mỹ cho học sinh. Điều
này có vị trí quan trọng trong việc hình thành cho thế hệ trẻ lòng yêu
nước tự hào về đất nước, dân tộc Việt Nam. Bắt đầu từ lòng tự hào về
những chiến công của cha anh mình đã làm nên ngay ở trong làng xóm
thân yêu thi đấu tranh chống kẻ thù xâm lược. Học sinh cũng tự hào với
những thành tựu kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương từ trước đến
nay đặc biệt là trong thời kỳ xây dựng Chủ nghĩa xã hội. Học sinh không
những tự hào về truyền thống anh hùng, bất khuất trong đấu tranh tạo
mà cũng tự hào về chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong thời kỳ xây
dựng, sản xuất, tự hào về những nghề thủ công truyền thống, về sự tài
giỏi, khéo léo của những nghệ nhân ở địa phương đã tạo nên những sản

nhiều nhất cho con người … học sinh hiểu rõ rằng: chỉ có chế độ xã hội
chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng, khi nhân dân thực sự “làm chủ
thiên nhiên - làm chủ con người - làm chủ xã hội”, khi được cải tạo và
chinh phục thiên nhiên mới góp phần tích cực vào việc phát triển lịch sử,
đem lại nó ấm, hạnh phúc cho con người.
Qua đó, chúng ta thấy sự cần thiết phải tăng cường, cải tiến về nội
dung và phương pháp, đẩy mạnh việc dạy học lịch sử địa phương trong
nhà trường phổ thông hiện nay.
Việc giảng dạy Lịch sử địa phương trong trường phổ thông tại Bình
Dương hiện nay còn rất nhiều khó khăn như: Sách, tài liệu đã được biên
soạn ít, nội dung mới chỉ tập trung vào vấn đề lịch sử cách mạng. Trong
khi đó, các vấn đề về lịch sử kinh tế, văn hóa của địa phương lại không
có tài liệu biên soạn; kinh phí và phương tiện chưa đáp ứng được yêu cầu
chung của bộ môn…
Vì vậy khi giảng dạy, giáo viên phải tự tìm hiểu thu thập và sưu tầm
tài liệu.
Cũng vì những khó khăn trên mà dẫn đến trong quan niệm của một
số giáo viên và học sinh coi việc dạy và học lịch sử địa phương là một
nhiệm vụ thứ yếu. Cho nên giáo viên chưa thực sự chú trọng đầu tư cho


phần này. Còn học sinh thì chỉ học cho qua quýt. Việc dạy và học chỉ gói
gọn trong 2 tiết tại lớp học, giáo viên thuyết trình - học sinh ghi chép …,
vì vậy hiệu quả chưa cao.
Xuất phát từ vị trí, ý nghĩa, tầm quan trọng và thực trạng của việc
dạy học lịch sử địa phương ở trường phổ thông tại Bình Dương hiện nay,
Qua ba năm học 2012 đến 2015 bản thân tôi và tổ lịch sử, Trường tiểu
học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Ngô Thời Nhiệm đã mạnh
dạn áp dụng một cách làm nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học
lịch sử địa phương để việc “học” phải thực sự gắn liền với “hành”. Tổ

Phạm vi đề tài này, tôi xin trình bày kinh nghiệm của bản thân khi
tiến hành dạy học lịch sử kinh tế văn hóa của Bình dương gồm các khối
lớp 10 và 11.
1. Giáo viên chuẩn bị:
a. xác định mục tiêu của bài học:

Làm phong phú trí thức và khắc sâu những hiểu biết của học sinh

về quê hương Bình Dương.
Giáo dục cho các em lòng yêu quê hương, lòng yêu lao động, tính
tổng nhân dân lao động qua nhiều thế hệ, niềm tự hào về những nghề
thủ công truyền thống, về sự tài giỏi, khéo léo của những nghệ nhân ở
địa phương đã tạo nên những sản phẩm nổi tiếng, biết trân trọng và giữ
gìn những di sản văn hóa của quê hương.
Hình ảnh những khái niệm về nghĩa vụ bảo vệ, giữ gìn các di tích
văn hóa và phát triển nghề truyền thống của địa phương. Cho học sinh
nhận thức được mối liên hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc.
Học sinh thông qua hoạt động học tập và nghiên cứu lịch sử địa
phương, được rèn luyện kỹ năng tìm hiểu thực tế, thu thập thông tin, tài
liệu, hình ảnh, rèn luyện kỹ năng diễn đạt, trình bày về một vấn đề lịch
sử, được tập dượt nghiên cứu khoa học.
b. Tìm hiểu, sưu tầm và thu thập tài liệu, thông tin về lịch sử
hình thành địa phương, tiềm năng kinh tế và truyền thống văn hóa
của địa phương Bình Dương. Đây là những kiến thức cơ bản giúp giáo
viên cần có để định hướng cho học sinh đi thực tế tại làng nghề và các di
tích văn hóa:
Bình Dương là tỉnh thuộc miền Đông Nam bộ, nằm trong Vùng kinh
tế trọng điểm phía Nam. Phía Đông giáp tỉnh Đồng Nai, phía Bắc giáp
tỉnh Bình Phước, phía Tây giáp tỉnh Tây Ninh và một phần thành phố Hồ
Chí Minh, phía Nam giáp thành phố Hồ Chí Minh và một phần tỉnh Đồng

nông dân.
Khoảng đầu thập niên 90 thế kỷ trước, ít ai nghĩ rằng Bình
Dương sẽ vượt lên trở thành một trong những tỉnh công nghiệp hàng đầu
của cả nước. Bình Dương khi đó chỉ là một tỉnh thuần nông, người dân
nhiều đời gắn bó với ruộng đồng, cây trái. Kinh tế chủ yếu là nông
nghiệp, trong khi công nghiệp và dịch vụ còn quá nhỏ bé. Tuy nhiên, từ
thời khắc lịch sử, Ngày tái lập tỉnh (01/01/1997), Bình Dương đã trỗi dậy
với chủ trương đổi mới được cụ thể hóa bằng những chính sách thông


thoáng, mở đường cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của địa
phương. Bằng việc xây dựng cơ sở hạ tầng, quyết liệt cải thiện môi
trường đầu tư, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh,
dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước ồ ạt chảy về Bình Dương, nhà máy
mọc lên khắp nơi, nguồn nhân lực bốn phương quy tụ về... Kinh tế - xã
hội của Bình Dương bắt đầu đạt những thành tựu đáng kể, cơ cấu kinh tế
chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp - dịch vụ - nông nghiệp,
bộ mặt đô thị hóa đã được hình thành rõ nét.
Bình Dương đã biến vùng đất thuần nông, khô cằn, kém hiệu
quả trở thành những khu, cụm công nghiệp trọng điểm của cả nước. Đến
nay, toàn tỉnh có 28 khu công nghiệp và 8 cụm công nghiệp, với tổng
diện tích khoảng 10.000ha. Trong đó có những khu công nghiệp tiêu biểu
cho cả nước về xây dựng kết cấu hạ tầng hoàn chỉnh, đồng bộ và hiện
đại, về tốc độ thu hút đầu tư, quản lý sản xuất và bảo vệ môi trường như
VSIP 1, 2, Mỹ Phước, Đồng An, … Bằng những chính sách phù hợp, đến
tháng 10 năm 2014, Bình Dương đã thu hút được 2.356 dự án đầu tư
nước ngoài với số vốn là 20 tỷ 200 triệu đô la Mỹ, trên 17.000 doanh
nghiệp trong nước. Nhiều khu đô thị và dân cư mới văn minh, hiện đại
được hình thành, trong đó tiêu biểu nhất là thành phố mới Bình Dương
với điểm nhấn là Trung tâm hành chính tập trung của tỉnh đã chính thức

tế phát triển, năng động, của một môi trường đầu tư thông thoáng mà
còn ở đôi bàn tay khéo léo và khối óc sáng tạo của người Bình Dương đã
thể hiện thông qua các sản phẩm thủ công vừa đẹp mắt, vừa tinh tế,
chuyển tải trong đó những thông điệp đối ngoại tốt đẹp ra thế giới.
Bình Dương luôn là vùng đất của hội tụ. Thế và lực của Bình
Dương hôm nay là kết quả phấn đấu kiên cường, năng động, sáng tạo
không ngơi nghỉ của bao lớp cư dân trên vùng đất này qua các thời kỳ
lịch sử. Đó là hành trang, là vốn liếng quan trọng để Bình Dương cất cách
trong thời kỳ mới – thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trở thành
thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2020.
c. Giáo viên liên hệ với địa phương - nơi có các làng nghề và nơi
có các di tích nhờ chủ của các cơ sở giúp đỡ để họ sắp xếp chuẩn bị
thời gian đón đoàn học sinh. ( Khâu này giáo viên phải chuẩn bị trước
nhiều ngày).
d. Giáo viên phổ biến, hướng dẫn cách thức đi tham quan thực
tế:


Tổ chức chia lớp thành các nhóm theo các nội dung cần cho học
sinh tham quan thực tế và cử mỗi nhóm 1 trưởng và một phó nhóm chịu
trách nhiệm quản lý nhóm. Ví dụ khối lớp 10 tôi thường tổ chức cho học
sinh đi tham quan các điểm: Nhà tù Phú Lợi, Chùa Hội Khánh và Bảo tàng
tỉnh Bình Dương chia lớp thành ba nhóm:
+ Nhóm tìm hiểu về di tích nhà tù Phú Lợi với các nội dung: Địa điểm,
các biện pháp tra tấn điển hình, vụ đấu tranh điển hình của quân dân ta,
ảnh hưởng, được công nhận loại di tích nào (tỉnh hay quốc gia?), thời
gian công nhận?
+ Nhóm tìm hiểu về di tích chùa Hội Khánh: Địa điểm thời gian xây
dựng, các đợt trùng tu lớn, nét đặc trung về kiến trúc, nghệ thuật của
chùa, các bảo vật còn lại của chùa, đóng góp của chùa trong hai cuộc

Mỗi nhóm một bài theo chủ đề mà giáo viên đã giao). Bài thu hoạch phải
đảm bảo đầy đủ nội dung cần tìm hiểu về chủ đề (có miêu tả, tường
thuật, diễn giải và minh họa bằng hình ảnh chụp được qua chuyến đi).
Sau chuyến đi 1 tuần hoặc 10 ngày, nhóm sẽ mang bài thu hoạch đã
hoàn chỉnh đến lớp để cho giáo viên và các bạn nhóm khác nghe và học
tập (Học sinh phải trình bày bài thu hoạch của nhóm mình trên phần
mềm Microsoft Powerpoint để có thể dễ dàng chèn hình ảnh minh họa).
2. Giáo viên tổ chức cho học sinh đi thực tế.
Ngay từ đầu năm khi lập kế hoạch năm học, Giáo viên phải đề
xuất kế hoạch với nhà trường để từ đó chuẩn bị các điều kiện cần thiết
như xe, nhân sự, kinh phí để phục vụ chuyến đi. Mỗi chuyến đi giáo viên
tổ chức cho một khối. Mỗi lớp chia thành một số nhóm gồm các nhóm có
cùng chủ đề đi theo sự hướng dẫn quản lý của thầy cô đi cùng. (Thực tế
tại trường Ngô Thời Nhiệm sẽ huy động giáo viên bộ môn và phối hợp
một số bộ môn liên quan như Địa lý, Giáo dục công dân, và giáo viên
giám thị tổ chức và quản lý học sinh tham quan và học tập).
3. Giáo viên tổng hợp bài thu hoạch và tổ chức cho học sinh
trình bày báo cáo về kết quả chuyến đi thực tế:
-

Trước khi đến tiếp cuối của bài dạy lịch sử địa phương giáo viên tập

hợp các bài thu hoạch của học sinh để kiểm tra xem các em đã tiếp thu
và trình bày như thế nào.
- Đến tiết dạy, giáo viên gọi từng nhóm lên trình bày báo cáo. Trình
bày xong, các nhóm khác có thể nhận xét cho nhau.
Cuối Cùng giáo viên nhận xét và đánh giá kết quả của các nhóm
(về cách diễn đạt, trình bày trong bài viết thu hoạch, nội dung trình bày
so với yêu cầu, sự tỉ mỉ khoa học về kiến thức của các nhóm qua quá
trình thu thập tài liệu...)

thiết trong việc vận dụng tri thức lý thuyết vào việc giải quyết những
nhiệm vụ cụ thể mà thực tiễn đang đòi hỏi. đây là công việc nghiên cứu
khoa học, cần phải có ý thức nghiêm túc, sự say mê, sáng tạo, có kỹ
năng phân tích, so sánh, đánh giá khái quát, tổng hợp. góp phần rèn
luyện và phát triển năng lực học tập và nghiên cứu của học sinh. các
em thấy được nét độc đáo đặc thù của lịch sử địa phương mình, song
vẫn tuân theo quy luật phát triển chung của lịch sử dân tộc và lịch sử
nhân loại.
- chúng ta bảo các em là phải biết yêu quê hương và phải có ý thức
bảo vệ và xây dựng quê hương. Nhưng chỉ nói với các em như vậy thì
không biết các em ghi nhớ và thực hiện được bao nhiêu….


-

Mặc dù khả năng tiếp thu và trình bày của các em còn hạn chế

Nhưng tôi thấy hiệu quả của việc dạy và học lịch sử địa phương qua
những chuyến đi thực tế còn hơn cả những gì mà chúng ta cố nhồi nhét
vào đầu các em trong hai tiết dạy trên lớp và bắt các em phải “nhớ đi”.

KẾT LUẬN
Thực tiễn dạy học phần lịch sử địa phương bằng hình thức tổ
chức chuyến đi thực tế, Tôi nhận thấy kết quả dạy và học rất hiệu quả:
Học sinh hoàn toàn chủ động trong việc lĩnh hội kiến thức về lịch sử địa
phương, gắn lý thuyết với thực tế, rèn luyện được nhiều kỹ năng trong
học tập và cuộc sống. phát triển toàn diện cả bốn yếu tố Đức Trí Thể Mĩ,
rèn luyện được các kỹ năng trong cuộc sống như: kỹ năng làm việc
nhóm, kỹ năng thu thập và xử lý thông tin kỹ năng thuyết trình... bước
đầu tập dượt nghiên cứu khoa học cho học sinh….

năm 2016
Người viết

Lưu Xuân Trường