SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ
ĐỊA PHƯƠNG"


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết
“Dân ta phải biết sử ta,
Cho tường gôc tích nước nhà Việt Nam”
Lời dạy trên của Chủ tịch Hồ Chí Minh hàm chứa một ý nghĩa vô cùng sâu sắc về ý
nghĩa, vai trò của lịch sử. Nhờ lịch sử chúng ta mới biết nguồn gốc của dân tộc, biết được
quá trình dựng nước và giữ nước với những chiến công oanh liệt, những trang sử vàng
chói lọi của các thế hệ đi trước. Biết sử cũng sẽ bồi đắp trong mỗi chúng ta lòng yêu
nước, tinh thần tự hào dân tộc, từ đó củng cố ý chí, bản lĩnh rèn luyện, phấn đấu vươn lên
trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Trong lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương là một bộ phận không thể tách rời. Lịch sử địa
phương là biểu hiện của lịch sử dân tộc, là sự minh họa cho lịch sử dân tộc. Nó chứng
minh sự phát triển hợp quy luật của địa phương trongt sự phát triển chung của cả nước.
Nó không chỉ giúp học sinh hiểu về mảnh đất, con người nơi mình chôn nhau cắt rốn, hun
đúc niềm tự hào, giáo dục truyền thống yêu quê hương, đất nước mà còn giúp học sinh
nhận thức sâu sắc lịch sử dân tộc.
Bên cạnh đó, trong môi trường nội trú, các em phải xa gia đình, xa môi trường sống gần
gũi và truyền thống văn hoá gia đình, thôn buôn. Bởi vậy, cần tổ chức nhiều hoạt động
mang ý nghĩa giáo dục, phong phú, gần gũi với lứa tuổi học sinh, giúp học sinh phát triển
không lệch lạc khi phải sống bó hẹp trong môi trường học đường nội trú. Nghiên cứu học
tập lịch sử địa phương cũng là biện pháp tích cực để thực hiện phương châm “nhà trường
gắn liền với cuộc sống”. Giúp cho học sinh biết vận dụng tri thức lịch sử sách vở vào
thực tiễn cuộc sống, biết đem tri thức lịch sử làm sáng tỏ vốn sống của mình và xã hội
mình đang sống. Từ đó giúp các em hứng thú trong học tập, đem kiến thức phục vụ địa

6. Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở phương pháp luận khoa học biện chứng duy vật, đề tài sử dụng các phương pháp phân
tích- tổng hợp, so sánh, thống kê và phương pháp chuyên gia.
7. Đóng góp của đề tài
Giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy lịch sử địa phương ở trường PT DTNT Tây
Nguyên đã được vận dụng trong quá trình giảng dạy môn Lịch sử ở trường PT DTNT Tây
Nguyên và bước đầu đã giúp cho học sinh hứng thú hơn trong việc học môn Lịch sử.
Việc vận dụng đề tài áp dụng vào giảng dạy sẽ giúp cho học sinh hứng thú, say mê học
tập, nhận thức nhanh và củng cố khắc sâu kiến thức, nó còn bồi dưỡng niềm tự hào về
quê hương đất nước.
8. Kết cấu của đề tài gồm Mở đầu, hai phần, kết luận, tài liệu tham khảo.


PHẦN 1
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ
ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG DTNT TÂY NGUYÊN
1.1. Cơ sở lí luận :
1.1.1. Khái niệm:
- Địa phương là những vùng đất nhất định nằm trong một quốc gia có những sắc thái đặc
thù riêng, là một bộ phận cấu thành đất nước. Khái niệm “địa phương” có thể hiểu theo
hai khía cạnh cụ thể và trừu tượng. Với nghĩa thứ nhất, có thể gọi địa phương là những
đơn vị hành chính như các xã, huyện, tỉnh, thành phố. Với nghĩa thứ hai, có thể gọi “địa
phương” là những vùng đất nhất định được hình thành trong lịch sử, có ranh giới tự nhiên
để phân biệt với vùng đất khác, ví dụ: miền Nam, miền Bắc, khu vực Tây Bắc, Việt
Bắc...Có ý kiến quan niệm theo cách đơn giản là: tất cả những gì không phải là của
“Trung ương” hay “Quốc gia” đều được coi là địa phương.
- Lịch sử địa phương
Từ nhận thức như vậy, ta có thể hiểu được lịch sử địa phương cũng chính là lịch sử của
các làng, xã, huyện, tỉnh hay khu vực, vùng, miền.
Lịch sử địa phương còn bao hàm ý nghĩa lịch sử của các đơn vị sản xuất, chiến đấu, các

phương với lịch sử dân tộc và rộng lớn hơn là lịch sử lịch sử thế giới.
- Mối quan hệ giữa giảng dạy lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc
Giảng dạy lịch sử địa phương có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần thực hiện mục
tiêu giáo dục ở trường phổ thông. Việc giảng dạy lịch sử địa phương bồi dưỡng cho các
em học sinh những kĩ năng cần thiết trong việc vận dụng tri thức lí thuyết vào việc giải
quyết những nhiệm vụ cụ thể mà thực tiễn đang đòi hỏi. Giảng dạy lịch sử địa phương
còn góp phần rèn luyện và phát triển năng lực học tập và nghiên cứu của học sinh. Các
em thấy được sự phát triển đa dạng sinh động, phức tạp và thú vị của lịch sử địa phương
ở các địa phương, thấy được mối quan hệ chặt chẽ của lịch sử địa phương và lịch sử dân
tộc, thấy được nét độc đáo, đặc thù của lịch sử địa phương song vẫn tuân theo quy luật
phát triển chung của lịch sử dân tộc và lịch sử nhân loại.
1. 2. Cơ sở thực tiễn :
1. 2. 1. Thực trạng chất lượng giảng dạy lịch sử địa phương hiện nay
* Chất lượng giảng dạy lịch sử địa phương trong nhà trường hiện nay
- Các nội dung hoạt động sau đây đã được thường xuyên tổ chức thực hiện
+ Thuyết trình các nội dung về lịch sử địa phương
+ Cung cấp các tài liệu về lịch sử địa phương
- Các hoạt động sau đây ( do điều kiện thực tế của từng trường, lớp) ít được tổ chức thực
hiện một cách thường xuyên:
+ Chăm sóc các di tích lịch sử


+ Hoạt động nhân đạo từ thiện, đền ơn đáp nghĩa với buôn cách mạng, anh hùng liệt sĩ,
Mẹ Việt Nam anh hùng.
+ Thưởng thức, sinh hoạt văn hoá, văn nghệ với chủ đề liên quan lịch sử địa phương.
+ Trò chơi giải trí
- Các nội dung hoạt động sau đây được học sinh yêu thích, song ít được tổ chức thực
hiện:
+ Tham quan các di tích cách mạng, buôn cách mạng…
+ Tổ chức bài học tại địa phương, trong nhà bảo tàng, phòng truyền thống…

1.2.2. Những khó khăn trong việc giảng dạy lịch sử địa phương
* Khó khăn chủ quan:
Do giáo viên thiếu thời gian, do giáo viên thiếu kiến thức và năng lực tổ chức hoạt động.
Nhiều giáo viên nhận xét rằng giảng dạy lich sử địa phương là việc làm chưa “thuận tay”
với các giáo viên THCS. Thực tế trong trường THCS lâu nay giáo viên chỉ chú tâm đến
dạy học lịch sử dân tộc, chưa quan tâm thoả đáng đến lịch sử địa phương; hơn thế nữa
trong chương trình đào tạo giáo viên THCS của các trường sư phạm từ lâu ít chú ý đến
hình thành năng lực và kĩ năng hoạt động giảng dạy lịch sử địa phương cho giáo sinh.
Mặt khác để giảng dạy lịch sử địa phương thực sự có hiệu quả đòi hỏi người giáo viên
phải tốn nhiều công sức, tốn nhiều thời gian – từ khâu sưu tầm, lựa chọn tài liệu cần thiết
để sử dụng, kế hoạch, thiết kế nội dung đến triển khai, tổ chức thực hiện. Ở một số nơi,
các tiết lịch sử địa phương được quy định trong chương trình còn bị xem nhẹ, thiếu sự
quan tâm, đầu tư nên giờ học nhàm chán, mang tính chất hình thức; có giáo viên còn sử
dụng các tiết lịch sử địa phương để dạy bù, ôn tập. Mặt khác, phương pháp tiến hành các
tiết dạy lịch sử địa phương vẫn theo lối dạy học trên lớp là chủ yếu nên chưa tạo được
hứng thú cho học sinh trong các giờ học lịch sử địa phương.
* Khó khăn khách quan:
Do trường THCS thiếu thiết bị, phương tiện, cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động,thiếu tài
liệu, sách hướng dẫn cũng làm hạn chế hiệu quả giảng dạy lịch sử địa phương. Muốn
giảng dạy lịch sử địa phương ở THCS hiện này ngoài điều kiện nhân cách – tấm lòng và
tài năng của nhà giáo, rất cần có những điều kiện về cơ sở vật chất, kinh phí để thu hút,
lôi cuốn học sinh, đồng thời lại cần có cả môi trường hoạt động. Thực tế điều kiện của
các trường THCS hiện nay phải học cả sáng cả chiều, khuôn viên chật hẹp, giáo viên
kiêm nhiệm nhiều việc, các trường không có kinh phí dành cho chương trình lịch sử địa
phương nên chỉ thực hiện theo hình thức cho học sinh nghe thuyết giảng… Bên cạnh đó,
tài liệu lịch sử địa phương được sưu tầm, lưu giữ trong các nhà trường còn nghèo nàn.
Việc giảng dạy lịch sử địa phương chỉ được dành thời lượng 2 tiết/1năm học/1 lớp trong
chương trình vì vậy nên cán bộ quản lí giáo dục THCS dễ xem nhẹ, giao khoán cho giáo



chiến giành độc lập của dân tộc.


- Trong nhà trường nội trú, các em được học 2 buổi/ 1 ngày. Buổi chiều còn nhiều giờ
trống, giờ tự học rất thuận lợi về thời gian cho việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa tìm
hiểu lịch sử địa phương.
* Khó khăn :
- Giáo viên mất nhiều thời gian cho công tác chuẩn bị.
- Nếu tổ chức ở sân trường, vườn trường hay ngoài trời đôi lúc còn phải tuỳ thuộc vào
tình hình thời tiết.
- Học sinh còn có những em chưa tích cực, tự giác tham gia.
- Đa phần học sinh là người đồng bào dân tộc thiểu số nên việc tiếp thu học tập còn
chậm.
- Do thường xuyên ở trong môi trường nội trú nên học sinh ít có cơ hội tham quan các di
tích cách mạng trong địa bàn.
- Trang thiết bị, phương tiện cho việc tổ chức giảng dạy còn hạn chế.
- Kinh phí tổ chức các hoạt động còn hạn chế.


Phần 2.
GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ
ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG PT DTNT TÂY NGUYÊN
2. 1. Tạo sự chuyển biến về nhận thức cho cán bộ giáo viên, học sinh về lịch sử địa
phương
2.1.1. Đối với cán bộ giáo viên.
Cán bộ giáo viên là lực lượng nòng cốt quyết định chất lượng giáo dục và giảng dạy vì
vậy nâng cao nhận thức là một việc làm cần thiết.
Trước hết là đối với hiệu trưởng, người cán bộ quản lý trường học phải nhận thức được
tầm quan trong của giảng dạy lịch sử địa phương.Thấy được tầm quan trọng của công
giảng dạy lịch sử địa phương trong trường dân tộc nội trú, giúp học sinh có hiểu biết về

Minh và Đội TNTP Hồ Chí Minh trong năm học.
+ Căn cứ nội dung chương trình lịch sử địa phương trong phân phối chương trình.
+ Căn cứ vào khả năng hiện có về các mặt của học sinh trong lớp.
+ Căn cứ vào khả năng phối kết hợp của các lực lượng giáo dục khác ( Hội phụ huynh
học sinh, các cơ quan bảo trợ, các tổ chức xã hội, các giáo viên nhạc, hoạ, thể dục; Tổng
phụ trách …) trong năm học.
- Các yêu cầu sư phạm của việc xây dựng kế hoạch giảng dạy lịch sử địa phương cho học
sinh:
+ Đảm bảo sự thống nhất giữa mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp và hình thức
tổ chức giảng dạy lịch sử địa phương
+ Lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức hoạt động phải phù hợp với đặc điểm lứa
tuổi và cá nhân học sinh.
+ Đảm bảo tính hệ thống, tính liên tục của việc giảng dạy lịch sử địa phương theo khối
lớp.
+ Đảm bảo sự thống nhất giữa kế hoạch của từng lớp với kế hoạch trong toàn trường với
kế hoạch hoạt động của Đoàn, Đội …
- Lập kế hoạch giảng dạy trong năm học cho một lớp cho phù hợp môi trường nội trú:
Việc xây dựng kế hoạch giảng dạy trong năm học cần lấy phân phối chương trình làm
định hướng.
- Lớp 6:
+ Số tiết dạy LSĐP theo PPCT: 1 tiết/năm.
+ Nội dung dạy: Khái quát về vùng đất và con người Đắk Lắk, trong đó chủ yếu tìm hiểu
những nét đặc sắc về văn hóa của các dân tộc bản địa Êđê, Mơ nông.
- Lớp 7:


+ Số tiết dạy LSĐP theo PPCT: 3 tiết/năm.
+ Nội dung dạy: - Truyền thống đoàn kết ở Đắk Lắk
- Giới thiệu các anh hùng dân tộc Đắk Lắk
- Giới thiệu di tích lịch sử Đắk Lắk

tham gia cùng học sinh như : phụ huynh, các tổ chức giáo dục xã hội, các chứng nhân
lịch sử…
- Thời gian dành cho việc thực hiện :
Tuỳ theo nội dung, tính chất tiết dạy cũng như quỹ thời gian hiện có để phân phối thời
gian một cách hợp lí.
- Địa điểm tiến hành các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp :
Địa điểm tiến hành các hoạt động có thể ở lớp, ở sân trường, ngoài trường. Trong đó, cần
lưu ý những địa điểm ngoài trường khi tổ chức đi tham quan, tìm hiểu… phải đảm bảo an
toàn.
Sau đây là bản tóm tắt kế hoạch hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
- Bản tóm tắt kế hoạch giáo dục hướng nghiệp năm học (200 – 200 )
+ Trường ……………………
+ Lớp ………………………
+ Các căn cứ để lập kế hoạch giảng dạy lịch sử địa phương ( năm học 200 – 200 )
+ Kế hoạch giảng dạy lịch sử địa phương ( năm học ……. - ……….)
STT Tên
giảng

bài Mục
tiêu
giáo
dục

Nội
dung, Người
Thời gian Ghi chú
phương pháp, thực hiện thực hiện
hình thức

1

Phối hợp với Đoàn thanh niên, Đội thiếu niên lồng ghép các nội dung lịch sử địa phương
vào các hoạt động ngoại khoá. Thành lập các tổ ngoại khóa lịch sử địa phương và tổ chức
cho học sinh tham quan dã ngoại liên quan lịch sử địa phương.
Để hoạt động tham quan có kết quả cần:
+ Chọn nơi tham quan phù hợp.
+ Lập dự trù kinh phí cho chuyến đi.
+ Cử người hướng dẫn liên hệ trước. Người hướng dẫn học sinh đi tham quan phải là
người có hiểu biết về nơi cần đến và có kinh nghiệm tổ chức.
+ Trước khi đi tham quan phải trang bị kiến thức cho học sinh về nơi đến tham quan.


+ Đặt mục đích yêu cầu cho học sinh cần đạt được trong chuyến tham quan.
+ Sau khi tham quan tổ chức cho học sinh viết thu hoạch hoặc trao đổi trực tiếp về cảm
nhận của các em sau chuyến đi để nhà trường nắm được kết quả, chất lượng của chuyến
tham quan, từ đó rút kinh nghiệm cho những chuyến tham quan khác.
Theo kinh nghiệm, có hai loại bài có thể tổ chức dạy tại thực địa địa phương. Thứ nhất,
những bài về lịch sử địa phương. Thứ hai, những bài học trong chương trình lịch sử dân
tộc nói về một sự kiện lớn xảy ra ở địa phương như ở lịch sử lớp 9 bài 30. Hoàn thành
giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (1973-1975) với các nội dung liên quan chiến
thắng Buôn Ma Thuột.
* Nói chuyện lịch sử địa phương
Hướng dẫn học sinh sưu tập tư liệu và biên soạn thành bài để trình bày trong những buổi
nói chuyện lịch sử địa phương. Buổi nói chuyện có thể tiến hành trong những dịp có
những ngày lễ kỉ niệm như ngày 22/12, 3/2, 10/3… Bài nói chuyện giúp các em biết cách
lựa chọn và biên soạn tài liệu theo các chủ đề, những kĩ năng phân tích, đánh giá, bình
luận, nhận xét, so sánh các vấn đề lịch sử. Mặt khác cũng rèn luyện khả năng lôi cuốn thu
hút cảm hóa người nghe bằng những hiểu biết và cách diễn đạt súc tích gây ấn tượng và
giàu tính thuyết phục của mình.
Bên cạnh đó, ở trường nội trú, nhằm tạo điều kiện cho các em học sinh có cơ hội tiếp cận
thêm thông tin, nhà trường thường xuyên mời các chứng nhân lịch sử về nói chuyện tại

thị xã. Cuộc mít tinh biến thành cuộc biểu tình tuần hành qua các đường phố trong thị xã.
Cho đến vài ngày sau toàn bộ tỉnh Đắk Lắk hoàn toàn được giải phóng; khởi nghĩa giành
chính quyền ở Đắk Lắk thành công rực rỡ.
2.5. Giảng dạy lịch sử địa phương gắn với cuộc sống thường ngày của học sinh
trường nội trú
Đối với học sinh người đồng bào trường dân tộc nội trú, phần lớn thời gian các em học
tập và sinh hoạt tại nhà trường. Bởi vậy, ngoài giờ học, chúng ta có thể lồng ghép giảng
dạy lịch sử địa phương, gắn với những gì gần gũi trong cuộc sống thường ngày của các
em.
Ví dụ, khi đặt tên cho các chi đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, ưu tiên sử dụng tên
của các anh hùng dân tộc tại tỉnh Đắk Lắk như Ama Khê, N’Trang Lơng, Y Jút, Ama
Jhao.
Tổ chức chương trình chăm sóc con đường danh nhân. Đoàn trường tổ chức cho các em
chăm sóc, dọn vệ sinh đường Nơ Trang Gưh và Thủ Khoa Huân.
Tổ chức cho học sinh đi viếng và chăm sóc các nghĩa trang liệt sĩ, các nhà bia tưởng
niệm, các tượng đài của anh hùng liệt sĩ, viếng thăm và chăm sóc, nuôi dưỡng các anh
hùng, các nhân vật, nhân chứng lịch sử gắn liền với lịch sử cách mạng địa phương; các
Mẹ Việt Nam anh hùng còn sống.
Tổ chức các hình thức ngoại khóa như tiến hành cuộc dã ngoại hành quân về nguồn, hành
quân “Theo bước chân những người anh hùng”, thực hiện các công tác xã hội, đi tìm Địa
chỉ đỏ,


Tổ chức các cuộc hội thảo, giao lưu trao đổi, thi tìm hiểu lịch sử, hái hoa học tập, dạ hội
lịch sử xung quanh các chủ đề lịch sử, các ngày lễ kỉ niệm, các ngày truyền thống lịch sử
cách mạng địa phương.
Tổ chức cho học sinh đảm nhận phát thanh và làm các bản tin về các anh hùng cách
mạng tỉnh Đắk Lắk trong chương trình phát thanh măng non và cập nhật bản tin hàng
tuần.
Hướng dẫn cho các em sưu tầm một số tư liệu lịch sử địa phương liên quan đến chương

mình.
- Hầu hết các học sinh của tôi đều yêu thích lịch sử địa phương vì nó giúp các em hiểu
hơn về con người và địa phương, tạo ra hứng thú học tập và giúp các em thêm yêu và tự
hào về địa phương, quê hương đất nước.
- Giảng dạy lịch sử địa phương có chất lượng đòi hỏi người giáo viên mất nhiều thời gian
lên kế hoạch và tổ chức, giáo viên phải luôn bám sát cùng học sinh để hiệu quả được cao
nhất.
- Chương trình giảng dạy lịch sử địa phương ở bậc THCS hiện có rất nhiều nội dung
phong phú, nhiều vấn đề lịch sử của địa phương hấp dẫn. Sự nhiệt huyết, đầu tư kỹ lưỡng
của giáo viên trong từng bài giảng là yếu tố quan trọng nhất giúp HS thêm yêu thích và
dành nhiều đam mê hơn cho môn học lịch sử nói chung cũng như lịch sử địa phương nói
riêng.
KIẾN NGHỊ
- Cần thống nhất đưa vào khung phân phối chương trình cụ thể hơn trong việc giảng dạy
lịch sử địa phương (ví dụ ở lớp 6 ghi rõ tiết lịch sử địa phương giảng dạy bài gì, nội dung
gì).
- Cung cấp đầy đủ tài liệu, sách hướng dẫn, phương tiện hoạt động cho giáo viên và học
sinh.
- Đưa nội dung lịch sử địa phương vào nội dung kiểm tra một tiết, kiểm tra học kì hoặc kì
thi học sinh giỏi lịch sử để nâng cao sự quan tâm của thầy và trò, bên cạnh đó giúp thầy
cô giáo đánh giá chính xác mức độ tiếp thu, thái độ học tập của học sinh để qua đó có
hướng điều chỉnh nâng cao chất lượng giảng dạy.
- Các trường nội trú THCS cần chú trọng xây dựng phòng lịch sử, xây dựng môi trường
hoạt động thuận lợi; cần phân công trách nhiệm tổ chức thực hiện từng nội dung bài
giảng một cách hợp lí, thích hợp với khả năng, năng lực của từng giáo viên, học sinh và
phát huy được tiềm năng của họ.


- Cần thường xuyên mở các lớp tập huấn, bồi dưỡng, nâng cao năng lực,kĩ năng và
phương pháp giảng dạy lịch sử địa phương cho giáo viên; tổ chức các chuyên đề, hội