SKKN “Rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 12 qua giờ đọc - hiểu truyện ngắn”

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài.
Trong xã hội ngày nay, cùng những bước tiến tích cực về mọi mặt là
những tồn tại đầy nhức nhối khiến mỗi một công dân đều phải trăn trở. Với tư
cách là một giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn tôi rất đau lòng khi phải chứng
kiến mầm non của mình có những hành động thiếu văn hóa. Một trong những
tình trạng đáng buồn đó chính là học sinh đánh nhau, vô lễ với thầy cô giáo, bỏ
học, ra đời gặp nhiều bất trắc, ứng xử thiếu kĩ năng, dễ lún sâu vào những tệ nạn
của xã hội…xuất hiện ngày một nhiều. Nguyên nhân thì nhiều nhưng có lẽ,
nguyên nhân cơ bản nhất vẫn là do các em thiếu kĩ năng sống.
Kĩ năng sống là một trong những yếu tố cần thiết của thời đại, đặc biệt là
trong thời kì hội nhập. Xuất phát từ nhu cầu đó Bộ Giáo dục và Đào tạo tích hợp
kĩ năng sống vào trong chương trình học của học sinh.
Kĩ năng sống không phải là vấn đề mới mẻ nhưng giáo dục kĩ năng sống
cho học sinh một cách hiệu quả cũng không phải là vấn đề đơn giản. Đặc biệt là
học sinh lớp 12 Trung học phổ thông (THPT). Đây là lứa tuổi đang ở ngưỡng
cửa của một công dân trưởng thành, độ tuổi không còn là trẻ con nhưng cũng
chưa thành người lớn, mọi suy nghĩ và hành động còn nông nổi, cảm tính; giàu
ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá nhưng còn thiếu kinh nghiệm
sống, dễ bị lôi kéo, mua chuộc, kích động…vì thiếu những kĩ năng sống cơ bản.
Là năm cuối cùng của cấp trung học, các em phải đương đầu với nhiều khó
khăn, thách thức, phải chịu nhiều áp lực…Vì vậy, nếu thiếu những kĩ năng sống
cơ bản, học sinh lớp 12 dễ mắc những sai lầm nghiêm trọng, đặc biệt với một
trường nông thôn như trường chúng tôi. Thực tế chúng ta đã chứng kiến không ít
trường hợp đau lòng: Có những em vì thiếu kĩ năng sống nên dễ bị lôi kéo dẫn
đến bỏ học đi làm ăn, học sinh khá giỏi dễ bị nản chí trước tình tình biến động
của xã hội, có những học sinh cuối cấp tìm lẽ sống của mình ở trò chơi điện tử,
học sinh vô lễ coi thường giáo viên và môn học…Hơn thế, học sinh lớp 12 trong
Trường THCS & THPT Hà Trung

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết.
- Phương pháp thống kê.
- Phương pháp phỏng vấn.
- Phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp.

Trường THCS & THPT Hà Trung

GV: Nguyễn Thị Thủy
2


SKKN “Rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 12 qua giờ đọc - hiểu truyện ngắn”

- Phương pháp thực hành: Rèn kĩ năng sống cho học sinh qua những bài
giảng, tình huống ứng dụng.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận.
Luật giáo dục năm 2005. Điều 2 đã xác định: "Mục tiêu của giáo dục phổ
thông là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức,
sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp; trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và
chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực
công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc".
Vì vậy, Bộ giáo dục và đào tạo từ năm 2005 đã xác định lại mục tiêu của
giáo dục Việt Nam; chuyển từ mục tiêu cung cấp kiến thức là chủ yếu sang hình
thành và phát triển những năng lực cần thiết ở người học để đáp ứng sự phát
triển Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước. Thể hiện mục tiêu của giáo dục
thế kỉ XXI: học để biết, học để làm, học để tự khẳng định và học để cùng chung
sống. Chủ trương chung của Bộ giáo dục là từ năm học 2009-2010 đưa vấn đề
giáo kĩ năng sống cho học sinh vào tích hợp trong tất cả các môn học từ cấp
mầm non cho đến lớp 12.

năng sống trong thời đại hội nhập, kết hợp với cơ sở lí luận trên đưa ra một số kĩ
năng được tích hợp giáo dục trong tiết đọc Văn.
Ở nước ta, kĩ năng sống thường được phân làm 3 nhóm:
- Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình, bao gồm các kĩ năng
sống cụ thể như: Tự nhận thức, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, tự
tin…
- Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác, bao gồm: Giao
tiếp, thương lượng, bày tỏ cảm thông, hợp tác…
- Nhóm các kĩ năng ra quyết định một cách hiệu quả, bao gồm: Tìm kiếm
và xử lí thông tin, ra quyết định, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo…
Ngày nay, những ai quan tâm đến giáo dục đều hiểu rằng: Giáo dục thế hệ
trẻ không chỉ chú trọng dạy chữ mà còn phải quan tâm đến nhiệm vụ dạy người,
con người không chỉ cần có tri thức mà phải biết sống đúng, sống đẹp, sống có
ích. Muốn như thế, con người nhất thiết phải có kĩ năng sống. Bởi, người có kĩ
năng sống luôn vững vàng trước mọi khó khăn, thử thách; biết ứng xử, giải
quyết các vấn đề đặt ra trong cuộc sống một cách tích cực và phù hợp; luôn lạc
quan, làm chủ bản thân và làm chủ hoàn cảnh. Có thể nói: Kĩ năng sống là
Trường THCS & THPT Hà Trung

GV: Nguyễn Thị Thủy
4


SKKN “Rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 12 qua giờ đọc - hiểu truyện ngắn”

“chiếc chìa khóa vạn năng” giúp con người từng bước khẳng định bản ngã của
chính mình. Hơn thế, người có kĩ năng sống luôn có hành vi tích cực để góp
phần xây dựng và làm giảm bớt các tệ nạn xã hội, làm cho cuộc sống tươi sáng
và văn minh hơn.
Tất nhiên, kĩ năng sống của con người không phải tự nhiên mà có được,


Có người chân thành và cởi mở hơn thì tâm sự: Chủ trương chung là phải tích
hợp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh nhưng thực tế chẳng có gì là cụ thể,
thậm chí làm cho giờ học phức tạp và rối rắm hơn. Bản thân tôi, khi mới tiếp
cận với vấn đề cũng có những cảm nhận như thế. Hơn nữa, trong bối cảnh hiện
nay, học sinh chẳng mấy thiết tha với môn Văn nên việc "tích hợp" càng khó
khăn hơn. Một điều đáng nói, đa số phụ huynh, học sinh lớp 12, ngay cả phần
lớn giáo viên dạy khối học này cũng đều xác định mục tiêu quan trọng nhất của
việc học cho lớp 12 là "học để thi" chứ không phải là "học để làm người". Xác
định mục tiêu như thế nên kiến thức phải luôn đặt ở vị trí hàng đầu, việc giáo
dục kĩ năng sống cho học sinh 12 chỉ mang tính chất tự phát và tùy hứng chứ
không mang tính chiến lược nên hiệu quả chưa cao.
Đối với học sinh chỉ nghe, chép không tìm tòi khám phá ứng dụng dẫn
đến tình trạng trường chúng tôi đôi khi phải tổ chức những buổi họp kỉ luật để
xử lí những vụ đánh nhau chỉ vì những lí do đơn giản để lại hậu quả nghiêm
trọng đối với từng cá nhân học sinh, với gia đình, với nhà trường, với cả xã hội.
Học sinh lớp 12 chỉ cần một ánh mắt, một câu nói đùa của bạn đã có thể gây ra
một vụ ẩu đả ra trò. Đó chẳng phải do các em thiếu kĩ năng làm chủ cảm cảm
xúc, kĩ năng ra quyết định phù hợp đó sao? Mỗi tuần, các giáo viên chủ nhiệm
đều phải xử lí tại lớp mình bao nhiêu trường hợp nghỉ học để đi chơi game, bao
nhiêu trường hợp vô lễ với thầy cô giáo…Xử lí nhiều, kỉ luật nhiều nhưng tình
hình vẫn không thay đổi được là bao. Trong trường có rất nhiều em rơi vào tình
trạng "ăn không nên đọi, nói không nên lời", khi được thầy cô giáo chỉ định trả
lời một câu hỏi thì ấp úng, lúng túng, không thể diễn đạt nổi… Vấn đề cốt lõi
của cái gốc thực trạng đau lòng ấy chính là do các em thiếu những kĩ năng sống
quan trọng: Kĩ năng làm chủ cảm xúc, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp,
kĩ năng ra quyết định, kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ…Thiết nghĩ, không thể khắc
phục được thực trạng đáng buồn ấy bằng kiểu "học thi" như bây giờ mà phải chú
tâm thỏa đáng đến việc rèn luyện cho các em những kĩ năng sống để "làm Người".
Trường THCS & THPT Hà Trung

3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.
Chất lượng giáo dục phụ thuộc vào phương pháp giảng dạy, quy trình học
tập cũng như môi trường đào tạo. Vì vậy, giáo dục kĩ năng sống phải đáp ứng
nhu cầu của người học, nội dung giáo dục phải thiết thực hiệu quả. Bản thân đã

Trường THCS & THPT Hà Trung

GV: Nguyễn Thị Thủy
7


SKKN “Rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 12 qua giờ đọc - hiểu truyện ngắn”

sử dụng một só biện pháp khá hiệu quả trong việc tích hợp giáo dục kĩ năng
trong tiết đọc Văn.
Thực tế, kĩ năng sống không thể chỉ được giới thiệu và giảng giải bằng lí
thuyết. Bởi “lí thuyết suông” có thể tạo ra sự nhàm chán hoặc suy nghĩ “văn nói
láo, báo nói thừa” từ phía học sinh, khiến các em mất niềm tin vào lời thầy cô
giảng. Hơn nữa, chỉ lí thuyết không chắc hẳn các em sẽ rất chóng quên. Vì thế,
tôi mạnh dạn giải quyết vấn đề bằng các tình huống .
Ưu thế nổi bật nhất của việc tạo ra được những tình huống có ý nghĩa vận
dụng trong quá trình dạy học văn:
- Nâng cao tính thực tiễn của môn học, để Văn học gắn với đời sống chứ
không phải là thế giới chỉ có trong sách vở.
- Nâng cao tính chủ động, sáng tạo và sự hứng thú của học sinh trong quá
trình học.
- Đặc biệt sẽ rèn luyện, nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng trình
bày, bảo vệ và phản biện ý kiến trước đám đông.
- Ngoài ra, giáo viên trong vai trò của người dẫn dắt, cũng sẽ tiếp thu
được rất nhiều kinh nghiệm và những cách nhìn, những giải pháp mới từ phía

- Học sinh trả lời: Vì sự đồng cảm, vì lòng thương người, nhưng sâu thẳm
vẫn là nỗi lòng khao khát giải phóng bản thân.
- Vậy, nếu bản thân em rơi vào một tình huống tương tự em sẽ có những
hành động như Mị hay không?
- Học sinh trả lời với nhiều đáp án như sau:
+ Em sẽ hành động như Mị, bởi đó là con đường duy nhất.
+ Em sẽ không dám làm như vậy, bởi đã là “cỗ máy” thì phải cam chịu
tới cùng.
+ Em sẽ cởi trói cho A Phủ nhưng không chạy theo anh ta.
Từ những câu trả lời trên giáo viên hướng tới kĩ năng sống phù hợp nhất
đó chính là: Hãy làm chủ bản thân, tự tin về về bản thân, và hãy tự giải phóng
chính bản thân mình đừng thụ động chấp nhận.
3.2 Tạo tình huống nhằm ứng phó với những căng thẳng.
Trong cuộc sống hàng ngày, con người thường gặp những tình huống gây
căng thẳng cho bản thân. Đặc biệt, với lứa tuổi mới lớn như các em việc gặp và
đối phó với những căng thẳng là một việc thường xuyên và thường găp. Tuy
nhiên, có những tình huống gây căng thẳng cho người này nhưng lại không gây
Trường THCS & THPT Hà Trung

GV: Nguyễn Thị Thủy
9


SKKN “Rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 12 qua giờ đọc - hiểu truyện ngắn”

căng thẳng cho người khác và ngược lại. Đó chính là kĩ năng ứng phó của từng
người. Khi bị căng thẳng mỗi ngưới có tâm trạng, cảm xúc và hành động khác
nhau. Cũng có khi là những cảm xúc tích cực nhưng thường là cảm xúc - suy
nghĩ theo hướng tiêu cực gây ảnh hưởng không tốt đến thể chất tinh thần của
con người. Vì vậy, đây là một trong số những kĩ năng thiết yếu giúp các em


- Học sinh sẽ tìm được câu trả lời: Vì đức hy sinh của người mẹ, vì tình
thương con, vì cuộc sống khó khăn bế tắc mà người phụ nữ phải cam chịu.
Không khí lớp dường như đã dịu trở lại trong đôi mắt các em không còn
sự căng thẳng bức xúc. Tôi chợt nhận ra trong các đôi mắt ấy sự cảm thông xen
lẫn niềm xót xa thương cảm cho người phụ nữ nghèo.
Từ đó, tôi liên hệ tích hợp giáo dục kĩ năng sống: Trong cuộc sống các
em sẽ gặp không ít những khó khăn bế tắc và sự căng thẳng. Lúc đó, đòi hỏi các
em cần sự tỉnh táo để xác định nguyên nhân, ứng phó với căng thẳng sao cho ít
gây tổn thương nhất.
Đồng thời, tôi kết luận kĩ năng ứng phó với căng thẳng rất quan trọng,
giúp con người.
- Biết suy nghĩ và ứng phó một cách tích cực khi gặp căng thẳng.
- Duy trì được trạng thái cân bằng, không làm tổn hại đến sức khỏe thể
chất tinh thần của bản thân.
- Xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp, không làm ảnh hưởng đến người
xung quanh.
Muốn việc ứng phó với căng thẳng thành công các em cần sự tích hợp các
kĩ năng sống khác như sau:
- Kĩ năng tự nhận thức.
- Kĩ năng xử lí cảm xúc.
- Kĩ năng giao tiếp.
- Kĩ năng tư duy sáng tạo.
- Kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ.
- Kĩ năng giải quyết vấn đề…
3.3 Tạo tình huống nhằm phát triển tính chủ động, sáng tạo.
Tư duy sáng tạo là khả năng nhìn nhận và giải quyết vấn đề theo một cách
mới, với ý tưởng mới, theo phương thức mới, cách sắp xếp và tổ chức mới. Là

Trường THCS & THPT Hà Trung

có những hành vi như thế? trước hết phải tìm hiểu sâu xa nguyên nhân của
những hành động bạo hành. Từ đó, tìm hướng giải quyết; tìm cách để thoát
nghèo; sau đó sẽ dùng lời lẽ, lập luận để chỉ ra cái sai trái trong hành động của
người chồng. Dùng trái tim và tấm lòng của người vợ, người mẹ hướng chồng

Trường THCS & THPT Hà Trung

GV: Nguyễn Thị Thủy
12


SKKN “Rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 12 qua giờ đọc - hiểu truyện ngắn”

có lối sống tích cực nhằm bảo vệ hạnh phúc gia đình. Nếu bản chất của người
chồng là tốt đẹp thì không có lí do gì mà cảnh tượng ấy lại tái diễn.
Để có những cuộc đối thoại đạt hiệu quả, tôi xác định những vấn đề trọng
tâm, mở ra nhiều cách giải thích khác nhau, kích thích khả năng tư duy sáng tạo,
thúc đẩy học sinh bộc lộ quan điểm và đối thoại. Những tình huống nêu ra để
học sinh tham gia đối thoại vừa không thoát li tác phẩm, vừa phù hợp với trình
độ tiếp nhận của các em, đồng thời đảm bảo cuộc tranh luận không mất trật tự,
và không mất quá nhiều thời gian cho phép. Cần tránh những hình thức câu hỏi
mà khi trả lời, học sinh chỉ dựa vào những quan niệm và kinh nghiệm đã có hay
chỉ trình bày một chiều các luận cứ để khẳng định một kiến giải nào đó. Ngoài
ra, tôi cũng dự đoán những tình huống có thể xảy ra trong sự tiếp nhận của học
sinh để điều khiển cuộc đối thoại sao cho không rơi vào bế tắc luôn đi theo
những con đường hợp lí nhất.
3.4. Tạo tình huống ứng dụng thực tiễn đời sống .
Trong mỗi bài học tôi đều cố gắng tạo ra những tình huống mang tính
chất ứng dụng vào thực tế đời sống, từ đó tổ chức cho học sinh tự giải quyết.
Việc giải quyết các tình huống như thế lúc đầu mang tính chất cá nhân sau đó

được thừa hưởng thành quả của cha ông, được sống trong hòa bình và phồn vinh
không có lí do gì để chúng ta không làm được điều đó.
Từ đó, giáo viên nhấn mạnh giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Như
vậy, qua một chi tiết trong tác phẩm cô đã tạo được tình huống cho các em nhập
cuộc cùng nhân vật để tự khám phá và nhận thức đúng về sự việc. Qua đó, các
em nhận ra rằng trong cuộc sống sẽ gặp rất nhiều khó khăn nhưng chúng ta hãy
vượt qua nó bằng sự sẻ chia, đồng cảm, hướng đến tương lai tươi sáng. Cô nghĩ
rằng khi các em làm được điều đó các em sẽ thấy cuộc sống này vô cùng ý
nghĩa.
Việc tổ chức giải quyết các tình huống trải nghiệm kiểu như thế này thường
tạo cho học sinh tâm thế “nhập cuộc”, hứng thú, cảm thấy mình là người trong
cuộc, cần phải thể hiện suy nghĩ và hành động cụ thể. Qua những tình huống đó,
học sinh dần dần hình thành kĩ năng giải quyết các vấn đề và điều chỉnh hành vi
theo hướng hợp lí.
4. Kết quả thực hiện.
Qua quá trình tiến hành thực nghiệm tại trường THCS và THPT Hà
Trung, đối tượng là học sinh lớp 12 khối THPT đã nhận thấy sự chuyển biến tích
Trường THCS & THPT Hà Trung

GV: Nguyễn Thị Thủy
14


SKKN “Rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 12 qua giờ đọc - hiểu truyện ngắn”

cưc. Điều đó cho thấy việc rèn kĩ năng sống cho học sinh hết sức thiết thực. Nó
không chỉ giúp học sinh nâng cao kĩ năng sống mà còn giúp các em hứng thú
tiếp nhận tri thức từ bộ môn. Việc rèn luyện không tập trung ở việc học lý thuyết
mà còn phải qua quá trình luyện tập thường xuyên, qua các kiến thức phân môn
khác. Học sinh biết tự đánh giá khả năng của mình, biết lĩnh hội ,vận dụng ứng

SL
số 01
35
36 03

%
2,9
8,3

Khá
SL
15
20

Trường THCS & THPT Hà Trung

Xếp loại học lực
Trung

%
42,9
55,6

bình
SL
%
14
40
13 36,6


STT

Lớp

1
2

12B5
12B6

Sĩ
số
35
36

Kĩ năng tự nhận

Kĩ năng
Kĩ năng giao

Kĩ năng giải

thức tốt
SL
%
21
60
26
74,3


Hứng thú cao

Tích cực tham

số

với bộ môn

gia đối thoại

SL
25
30

SL
23
27

35
36

%
71,4
83,3

%
46
75

Học sinh không

cuộc sống vô cùng phức tạp. Về phía giáo viên, trong quá trình nghiên cứu và
thực hiện, bản thân dường như được trau dồi thêm về kiến thức cũng như những
kĩ năng trong cuộc sống. Giúp bản thân vững vàng hơn trong sự nghiệp cũng
như trong cuộc sống. Đề tài này tuy không phải là một hướng đi mới và duy
nhất, nó chỉ là một cách làm cụ thể trong quá trình lên lớp hằng ngày của giáo
viên, hướng tới thực hiện mục tiêu chung của nghành. Song, để thực hiện một
cách có hiệu quả những giải pháp trên với những tiết dạy cụ thể, đòi hỏi giáo
viên phải thực sự có tâm huyết, yêu nghề, thực sự chăm lo đến sự phát triển toàn
diện của học sinh trong tương lai, các phương tiện hiện đại hỗ trợ cũng như
những chương trình ngoại khóa bổ ích và thiết thực. Hơn nữa, cần phải có sự
phối hợp, quan tâm thỏa đáng hơn từ phía nhà trường, gia đình và các tổ chức xã
hội giúp quá trình thực hiện có hiệu quả triệt để.
Qua quá trình thực hiện bản thân rút ra một số kinh nghiệm trong
việc lồng ghép giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua đọc – hiểu truyện
ngắn như sau: Tích hợp kĩ năng sống cho học sinh trong tiết đọc Văn đã tạo
được hứng thú khi tiếp nhận bài, đồng thời giúp các em có thêm một số
kinh nghiệm, kĩ năng để bước vào đời. Và điều quan trọng hơn hết là học
sinh không chỉ có tri thức về Văn học mà còn vận dụng kĩ năng sống trong
cuộc sống hàng ngày. Song, quá trình thực hiện chưa được phối hợp từ
nhiều phía, tình huống đặt ra còn trong phạm vi ở lớp, chưa trực quan sinh
động, chưa thực tế khiến học sinh và giáo viên còn gặp nhiều khó khăn
Trường THCS & THPT Hà Trung

GV: Nguyễn Thị Thủy
17


SKKN “Rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 12 qua giờ đọc - hiểu truyện ngắn”

trong thực hiện. Vì vậy, rất mong được sự phát triển và nhân rộng đề tài