1

TÁC ĐỘNG CỦA QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP ĐẾN VĂN HÓA GIA ĐÌNH
TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM HIỆN NAY
VÕ VĂN DŨNG
PHẠM THỊ PHƯƠNG THẢO

Tóm tắt
Quá trình hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay đã và đang tác động không nhỏ
đến văn hóa gia đình truyền thống. Sự biến đổi này đã tạo điều kiện cho gia đình
truyền thống Việt Nam hội nhập, phát triển; nhưng mặt khác lại làm lung lay những
truyền thống tốt đẹp vốn có của gia đình. Như vậy, quá trình hội nhập đã đặt văn hóa
gia đình truyền thống Việt Nam trước nhiều thách thức và phải lựa chọn một khuôn
mẫu phù hợp với sự phát triển của thế giới. Khuôn mẫu đó vừa mang giá trị truyền
thống tốt đẹp vốn có của dân tộc, vừa tiếp thu được những nét mới mang tính tiến bộ
của nhân loại.
Abstract
THE EFFECTS OF INTEGRATION PROCESS TO THE CULTURE OF
TRADITIONAL VIETNAMESE FAMILY TODAY
The process of international integration in Vietnam nowadays has a significant impact
on the culture of the traditional family. This change has created a great opportunity for
Vietnamese traditional family in integration, development. On the other hand it has shaken the
fine traditions of family. Thus, the integration process has placed the culture of traditional
Vietnamese family into many challenges ahead and require it to choose a suitable template for
the development of the world. That pattern both has good traditional values of the nation and
requires new features progressive nature of humanity.

Keyword- Từ khóa
Effects- Tác động
Integration- Thách thức
Culture- Văn hóa

mà ở đó con người có nhiều sự lựa chọn sao cho phù hợp với nhu cầu, nguyện vọng, lối
sống của họ.
1

Đảng Cộng Sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà
Nội, tr. 77.


3

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã làm cho cá nhân được giải phóng, vai trò, vị
thế của người phụ nữ đã dần được khẳng định trong gia đình và ngoài xã hội, kinh tế
gia đình cũng đã có sự thay. “Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã tạo điều kiện
cho mỗi cá nhân phát huy được tính sáng tạo, tìm tòi trong việc tạo ra những giá trị
mới phù hợp với điều kiện của xã hội”2. Tuy nhiên, công nghiệp hóa, hiện đại hóa
cũng đặt gia đình trước những thách thức mới như; áp lực công việc, tính không bền
vững của hôn nhân, sự phân hóa giàu nghèo giữa các gia đình, v.v…
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã tạo ra áp lực công việc, nhu cầu làm việc để
nuôi sống bản thân và gia đình đã làm cạn kiệt thời gian dành cho việc chăm sóc gia
đình, tạo ra sự bất bình đẳng mới trong gia đình như bất bình đẳng về công việc nội
trợ, giáo dục con cái; bạo lực về tình dục, v.v. Trong thời đại công nghiệp hóa, hiện
đại hóa mọi hoạt động của con người đều tập trung vào công việc, thu nhập, giáo dục
và các hoạt động khác dẫn đến động chăm sóc các thành viên gia đình bị bỏ quên hoặc
chỉ dành rất ít thời gian. Đối tượng bị lãng quên là những người sống phụ thuộc như
trẻ em, người già, người đau ốm. Hội nhập đã làm cho người phụ nữ dần được giải
phóng khỏi vai trò người nội trợ trong gia đình, tham gia bình đẳng với nam giới vào
các hoạt động kiếm thu nhập nhưng mặt trái của nó mang lại cũng là vấn đề cần phải
quan tâm như sự chăm sóc gia đình thường được giao cho người giúp việc hoặc phó
mặc cho nhà trường. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tính không bền
vững của hôn nhân.

trong lĩnh vực kinh tế. Dưới sự tác động mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, nhiều
giá trị văn hóa truyền thống trong gia đình Việt Nam đang có những vận động và biến
đổi, trách nhiệm của cá nhân, nhân cách mỗi người được nâng lên. Sự đổi mới đã làm
cho con người khắc phục dần tư duy cảm tính tiến đến tư duy lý tính, lành mạnh. Đất
nước đổi mới đã kích thích tăng năng suất lao động, sự tìm tòi, sáng tạo của cá nhân
luôn được khuyến khích. Từng bước hình thành nhân cách tự chủ, đủ bản lĩnh, năng
động, thích nghi và sáng tạo. Bên cạnh đó quá trình mở cửa cũng tác động mạnh mẽ
đến đời sống gia đình truyền thống Việt Nam, đặt gia đình trước những thử thách,
sóng gió như: các mối quan hệ truyền thống trong gia đình vốn tốt đẹp và bền vững
ngày càng trở nên lỏng lẻo; nhiều quan điểm, cách sống, lối sống, lệch chuẩn đang
xuất hiện; xu hướng chạy theo lối sống thực dụng, sùng bái đồng tiền, đề cao lợi ích cá
nhân, v.v dẫn đến tình trạng con cháu bất hiếu với ông bà, cha mẹ; vợ chồng bất hòa,
bạo lực thường xuyên diễn ra; anh em từ nhau, v.v. Tất cả các vấn đề đó đang đẩy lùi
các giá trị vốn có của gia đình truyền thống Việt Nam như: tình thương, sự bao dung,
lòng nhân ái, sự chia sẻ, v.v.
Sự tác động của quá trình hội nhập văn hóa đến gia đình truyền thống Việt Nam


5

hiện nay. Quá trình giao lưu văn hóa đã làm cho văn hóa gia đình có những biến đổi
nhất định, có những nét văn hóa tốt đẹp vốn có của gia đình đang dần bị lãng quên, nó
được biểu hiện rõ nét trong những vấn đề như: quan hệ ứng xử giữa vợ chồng; trong
quan niệm về hôn nhân; trong giáo dục con cái, v.v.
Trong gia đình truyền thống Việt Nam, mối quan hệ giữa vợ chồng là mối quan
hệ mang tính nền tảng cho sự ổn định và phát triển gia đình. Việc cân bằng mối quan
hệ này là một yếu tố quyết định để giữ vững hạnh phúc gia đình. Nếu như trước đây
người chồng có vai trò quyết định mọi việc, còn người vợ chỉ có vai trò tham khảo; thì
đến nay ở các thành phố lớn quyền quyết định mọi việc trong gia đình đến việc đối
nội, đối ngoại có xu hướng cân bằng. Việc nội trợ và giáo dục con cái trước đây

các bậc cha mẹ giáo dục con cái theo xu hướng gợi mở thì ở vùng sâu, vùng xa quan
niệm giáo dục con cái theo xu hướng gia trưởng vẫn còn tồn tại. Có thể thấy rằng, văn
hóa hội nhập đã tác động đến gia đình truyền thống Việt Nam theo nhiều xu hướng
khác nhau. Trong những năm gần đây kiểu gia đình biến đổi theo xu hướng: kiểu gia
đình hạt nhân tiếp tục chiếm số đông, kiểu gia đình mở rộng giảm và gia đình một thế
hệ tăng, đồng thời ngày càng xuất hiện những hộ độc thân. Sự tác động đó không chỉ
cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho cá nhân và gia đình, mà còn tạo ra những
điều kiện thuận lợi phát huy vai trò của gia đình đối với sự phát triển của xã hội. Tuy
nhiên, vẫn còn đó những bất cập mà chúng ta cần phải quan tâm.
2. Nhân tố chủ quan của quá trình hội nhập tác động đến văn hóa gia đình
truyền thống Việt Nam hiện nay
Sinh thời Hồ Chí Minh rất quan tâm đến gia đình vì theo Người “nhiều gia đình
cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới
tốt. Hạt nhân của xã hội là gia đình”4. Quan điểm đó được Đảng và Nhà nước kế thừa
và phát huy. Vấn đề này được thể hiện qua các chủ trương, chính sách của Đảng.
Trong văn kiện Đại hội VII của Đảng nhấn mạnh “gia đình là tế bào của xã hội, là cái
nôi thân yêu nuôi dưỡng cả đời người, là môi trường quan trọng giáo dục nếp sống và
hình thành nhân cách. Các chính sách của nhà nước phải chú ý tới xây dựng gia đình
ấm no, hòa thuận tiến bộ, nâng cao ý thức và nghĩa vụ gia đình đối với mọi lớp
người”5. Do vậy, đời sống vật chất và văn hóa gia đình đã được cải thiện, nhiều hộ gia
đình ở nông thôn đã xây được nhà cửa khang trang và sắm sửa những tiện nghi sinh
hoạt. Phát triển đa dạng các hình thức sở hữu, việc ban hành bộ luật đầu tư nước
ngoài nhằm khuyến khích các nhà tư bản đầu tư vốn và kỹ thuật vào nước ta đã phát
triển nhanh chóng công nghiệp, giải quyết số lượng lớn việc làm cho người lao động,
4

Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 9, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 523.

5


gia đình khó khăn, mở rộng các hệ đào tạo, các loại hình đào tạo nhằm thu hút mọi
người tham gia học tập nhằm nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ. Trong những năm qua
Đảng và Nhà nươc luôn tích cực tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế thông qua
6

Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 125.

7

Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb. Sự thật, Hà Nội, tr 96


8

việc ký kết và cam kết thực hiện nhiều văn bản liên quan đến luật pháp quốc tế về
quyền phụ nữ và quyền trẻ em. Các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ban
hành đã tác động sâu sắc đến gia đình truyền thống Việt Nam.
Để các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước thực thi một cách có hiệu
quả thì phải có quy định của pháp luật. Luật Hôn nhân và gia đình là bộ luật căn bản,
có ảnh hưởng toàn diện, trực tiếp nhất đến đời sống gia đình. Năm 2000, Quốc hội
nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 9 tháng 06
năm 2000 và chính thức có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2001, có tất cả 13
chương và 110 điều, trong đó nhấn mạnh vai trò, nhiệm vụ của Luật Hôn nhân và gia
đình trong việc xây dựng gia đình: “Luật hôn nhân và gia đình có nhiệm vụ góp phần
xây dựng, hoàn thiện và bảo vệ hôn nhân gia đình tiến bộ, xây dựng chuẩn mực pháp
lý cho các ứng xử của các thành viên trong gia đình, kế thừa và phát huy truyền thống
đạo đức tốt đẹp của gia đình Việt Nam, nhằm xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng,
tiến bộ, hạnh phúc, bền vững”8. Luật Hôn nhân và gia đình đã nêu cao sự tự do về giới,
về tinh thần tự nguyện trong quan hệ hôn nhân và xóa bỏ những quan niệm lạc hậu, hũ
tục trước đây để từ đó xây dựng nên gia đình bình đẳng, tự nguyện, tiến bộ và văn

hội nhập để giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá tốt đẹp của gia đình Việt Nam
hiện nay là yêu cầu bức thiết của toàn xã hội. Để làm được điều đó trước hết chúng ta
cần phải có phương hướng cụ thể; đồng thời có những giải pháp thiết thực nhằm phát
huy được truyền thống tốt đẹp vốn có của gia đình Việt Nam, nhưng cũng phải tiếp
thu có chọn lọc những giá trị của văn hóa gia đình trên thế giới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Võ Văn Dũng- Võ Tú Phương (2013), Xây dựng gia đình Việt Nam thời kỳ công
nghiệp hóa, hiện đại hóa, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, Số 352.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII,
Nxb. Sự thật, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X,
Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
4. Đảng Cộng Sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI,
Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, tr. 77.
5. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 9, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
6. Lê Minh (2000), Gia đình và phát triển phụ nữ, Nxb. Lao động, Hà Nội.

9

Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 523.


10

7. Theo nguồn của nhóm tác giả nghiên cứu về “văn hóa phương đông và ý nghĩa của
nó đối với việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa”.


11