SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
I.1 Lí do chọn đề tài
Mục tiêu của chương trình phổ thông là giúp học sinh: Phát triển toàn
diện về đạo đức, trí lực, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển
năng lực cá nhân, tính năng động, sáng tạo…(Luật Giáo dục năm 2005). Với
mục tiêu đó trong thời đại bùng nổ thông tin khoa học và công nghệ phát triển
mạnh thì phương pháp giảng dạy để đạt hiệu quả cao trở thành một trong
những vấn đề cấp bách. Trong quyết định 16/2006/QĐ. BGD & ĐT của Bộ
trưởng Bộ Giáo Dục cũng nêu: Phải phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo
của học sinh, phù hợp với từng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều
kiện của từng lớp học bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng
hợp tác, rèn luyện cho kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến
tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh.
Với đặc thù của bộ môn Sinh học là chuyên nghiên cứu về thế giới
sóng ở nhiều cấp độ khác nhau, nghiên cứu các khái niệm sinh học, các quy
luật và hiện tượng tự nhiên…Vì vậy sinh học luôn gắn liền với thực tiễn. Việc
áp dụng các hiện tượng sinh học thực tiễn phù hợp với các bài dạy sẽ giúp học
sinh nắm vững kiến thức, tạo nhiều hứng thú, say mê trong học tập. Đặc biệt
là trong chương trình sinh học 10, tuy học sinh đã được làm quen với sinh
học ở THCS nhưng lớp 10 học sinh đã bước đầu có định hướng nghề nghiệp
trong việc lựa chọn các môn học yêu thích. Từ những lí do đó tôi chọn đề tài
h .nghiên cứu là: Tính thực tiễn trong giảng dạy sinh học 10.
I.2 Mục đích nghiên cứu
- Trên phương diện lý thuyết: nghiên cứu một số hình thức áp dụng các
hiện tượng thực tiễn vào bài giảng, đưa ra một số tình huống thực tiễn cụ thể
áp dụng cho một số bài dạy trong chương trình sinh hoc 10.

Giáo viên: Nguyễn Thị Thu

học sinh thấy được kiến thức lí thuyết luôn được gắn liền với việc giải quyết
các vấn đề của cuộc sống. Gắn kiến thức của bài học với việc bảo vệ sức
khoẻ, bảo vệ môi trường và đời sống hàng ngày sẽ giúp học sinh tăng hứng
Giáo viên: Nguyễn Thị Thu
Trường THPT Vĩnh Bảo
----------------------------------------------------------------------------------------------


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

thú và thấy rằng những kiến thức học được thực sự có ích với bản thân. Giáo
viên phải tổ chức các hoạt động học tập của học sinh dụa trên các cơ sở lí luận
sau:
1. Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh học tập theo hướng tích hợp
Sinh học là môn khoa học đa ngành, muốn hiểu được sâu sắc các khái
niệm cơ bản của của môn học cũng như lí giải được các hiện tượng tự nhiên
đòi hỏi học sinh phải nắm vững kiến thức của các môn học khác như: Toán,
Lí, Hoá…Vì vậy sử dụng các câu hỏi mở rộng theo hướng tích hợp học sinh
sẽ chủ động tìm tòi câu trả lời đồng thời thấy được sự liên hệ giữa các môn
học với nhau.
2. Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh cách thiết lập sự liên hệ các nội
dung học với thực tiễn.
Học sinh sẽ thấy hứng thú và dễ ghi nhớ bài hơn nếu trong quá trình
dạy và học giáo viên luôn có định hướng liên hệ thực tế giữa các kiến thức
sách giáo khoa với thực tiễn đời sống hàng ngày. Trong chương trình sinh học
10 từng chương, từng bài đều có thể liên hệ được với các hiện tượng tự nhiên
xung quanh chúng ta.
Ví dụ: Khi học xong phần cấu trúc hoá học của nước(Bài 3, chương I
phần sinh học tế bào) học sinh sẽ giải thích được tại sao nước đá luôn nổi?

Với thực trạng trên trong quá trình giảng dạy sinh học 10 để đáp ứng
mục tiêu giáo dục thì đổi mới phương pháp giảng dạy là rất quan trọng. Đặc
biệt do đặc thù của bộ môn Sinh học một trong những phương pháp dạy học
đạt hiệu quả là khai thác các hiện tượng sinh học thực tiễn trong tự nhiên và
trong đời sống hàng ngày lồng ghép trong các bài học. Từ đó học sinh hiểu
bài và làm chủ kiến thức nhanh hơn, có ý thức hơn trong việc áp dụng kiến
thức lý thuyết để giải thích các hiện tượng tự nhiên đặc biệt hơn là biết vận
dụng chúng vào thực hành sản xuất chăn nuôi, trồng trọt, bảo vệ môi trường,
bảo vệ sức khoẻ.
1. Một số hình thức áp dụng các hiện tượng thực tiễn trong giảng dạy.
a. Đặt tình huống vào bài mới
Tiết dạy có thu hút được sự chú ý của học sinh hay không phụ thuộc rất
nhiều vào người giáo viên đặc biệt quan trọng nhất là phần mở đầu. Một trong
những cách mở đầu gây hứng thú cho học sinh là đặt ra một tình huống thực
tiễn hoặc một tình huống giả định yêu cầu học sinh cùng tìm hiểu, giải thích
qua bài học.
Giáo viên: Nguyễn Thị Thu
Trường THPT Vĩnh Bảo
----------------------------------------------------------------------------------------------


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ví dụ: Khi dạy bài “Cấu trúc các loại virut” giáo viên có thể yêu cầu
học sinh: Hãy kể tên một số loại virut gây bệnh cho người?” Từ đó giáo viên
đặt vấn đề “ Tại sao những bệnh do virut gây ra thường rất nguy hiểm?”
b. Lồng ghép tích hợp môi trường trong giảng dạy
Hiện nay vấn đề bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề được
quan tâm hàng đầu. Trong thực tế sinh vật đặc biệt là con người có tác động


Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho bài 3 Các nguyên tố hoá học
và nước. Giáo dục ý thức tự bảo vệ sức khoẻ.
Câu 3: Tại sao con nhện nước lại có thể đứng và chạy trên mặt nước?
Giải thích: Do các phân tử nước có tính phân cực nên phân tử nước này hút
phân tử nước kia..
Áp dụng: Đây là hiện tượng rất hay gặp ở tự nhiên. Giáo viên đặt câu hỏi trên
sau khi dạy xong phần cấu trúc hoá học của nước bài 3.
Câu 4: Ông bà ta xưa nay luôn nhắc nhở con cháu câu: “ Nhai kĩ no lâu”.
Tại sao khi ăn cơm nhai kỹ sẽ thấy ngọt và no lâu?
Giải thích: Cơm chứa một lượng lớn tinh bột, khi ăn cơm tuyến nước bọt sẽ
tiết enzim amilaza thuỷ phân tinh bột thành đường mantozơ và glucozơ nên
có vị ngọt. Nhai kỹ thì lượng tinh bột thuỷ phân càng nhiều dẫn tới lượng
đường cung cấp cho cơ thể nhiều.
Áp dụng: Giáo viên có thể đề cập vấn đề trên trong bài 4 Cácbohiđrát và lipit
nhằm giúp học sinh nắm vững cấu trúc của tinh bột hoặc bài 14 Enzim và vai
trò của enzim.
Câu 5: Tại sao các động vật ngủ đông như gấu thường có lớp mỡ dưới da
rất dày?
Giải thích: Các động vật ngủ đông trong thời gian ngủ đông thường không ăn
nên chúng phải dự trữ năng lượng dưới dạng mỡ. Đồng thời lớp mỡ dưới da
giúp giữ nhiệt cho cơ thể.
Áp dụng: Đây là một hiện tượng thực tế nên dễ thu hút học sinh vì vậy giáo
viên có thể đề cập vấn đề này trong bài 4 Cacbohđrat và Lipit.
Câu 6: Tại sao cùng là thịt nhưng thịt bò ăn khác thịt gà?
Giải thích: Do Prôtêin trong thịt bò và thịt gà khác nhau.
Áp dụng: Giáo viên có thể áp dụng câu hỏi trên để tạo tình huống trước khi
dạy bài 5 Prôtêin gây sự tò mò chú ý của học sinh.
Câu 7: Tại sao khi nấu canh cua có hiện tượng gạch cua nổi lên từng
mảng?

sao. Em hãy giải thích giúp bạn Lan.
Giải thích: Trong nước giải chứa nhiều chất tan khi tưới cho cây hàm lượng
chất tan trong tế bào cây thấp hơn làm cây bị mất nước các tế bao co nguyên
sinh dẫn đến cây bị héo.
Áp dụng: Giáo viên có thể sử dụng tình huống trên khi day bài 11 Vận
chuyển các chất qua màng sinh chất. Từ đó giúp học sinh biết vận dụng kiến
thức trong sản xuất trồng trọt.
Giáo viên: Nguyễn Thị Thu
Trường THPT Vĩnh Bảo
----------------------------------------------------------------------------------------------


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Câu 12: Tại sao khi ăn thịt bò khô người ta thường ăn cùng với nộm đu
đủ?
Giải thích: Do trong đu đủ chứa enzim phân giải prôtêin, ngoài ra trong nộm
chứa axit hữu cơ, trong môi trường axit Prôtêin sẽ được phân giải nhanh hơn.
Áp dụng: Đây là một trong những kinh nghiệm ăn uống được vận dụng rộng
rãi nhưng không phải ai cũng giải thích được nên sẽ gây được sự quan tam
của học sinh nếu sử dụng để đạt vấn đề cho bài 14 enzim và vai trò của enzim.
Câu 13: Tại sao khi hoạt động mạnh như tập luyện TDTT thì tim lại đập
nhanh và nhịp thở tăng?
Giải thích: Khi hoạt động mạnh thì tế bào cần nhiều năng lượng do đó quá
trình hô hấp tế bào tăng nhu cầu ôxi cao dẫn tới tim phải đập nhanh , nhịp thở
tăng để cung cấp đủ ôxi cho tế bào.
Áp dụng: Để giải thích được câu hỏi trên buộc học sinh phải nắm vững kiến
thức bài 16 Hô hấp tế bào. Do đó giáo viên có thể sử dụng cho bài này.
Câu 14: Tại sao phải trồng nhiều cây xanh?

sinh chủ động tìm tòi, giải thích các hiện tượng tự nhiên xung quanh, biết vận
dụng các kiến thức đã học vào đời sống thực tiễn.
Kết quả học tập môn Sinh học 10 ở lớp C1, C2, C3 như sau:
Năm học
HKI (2009-2010)

Dưới TB

Trên TB

Khá, Giỏi

HKII(2009-2010)
HKI(2010-2011)
III. KẾT LUẬN
Như vậy đổi mới dạy và học hiện nay là hướng tới học tập chủ động,
tích cực tự tìm tòi, chống thói quen học tập thụ động.Các phương pháp tích
cực hướng tới việc hoạt dộng hoá, tích cực hoá hoạt động nhận thức của
người học phải gắn liền với giá trị thực tiễn của nội dung bài học. Đó là nhu
cầu cũng là xu hướng của giáo dục thời hội nhập để rèn luyện cho học sinh
khả năng tự lực, nhạy bén trong cuộc sống bao gồm nhiều kĩ năng và một
trong những kĩ năng đó là: Kĩ năng liên hệ các vấn đề học tập vào cuộc sống.
Áp dụng các hiện tượng thực tiễn phải biết lựa chọn đúng nội dung bài, thời
gian hợp lí trong giờ học mới cuốn hút sự chú ý tập trung của học sinh tạo
không khí thoải mái trong tiết học mới tạo được ý thức học tập và yêu thích
bộ môn.
Giáo viên: Nguyễn Thị Thu
Trường THPT Vĩnh Bảo
----------------------------------------------------------------------------------------------