Nguyên tắc tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự và kiến nghị nhằm đảm bảo việc thực hiện
quyền tự định đoạt của đương sự

I. Những vấn đề lý luận về nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự
trong tố tụng dân sự.
1. Khái niệm và ý nghĩa của nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự
trong tố tụng dân sự.
a, Khái niệm.
Nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự là một
trong những nguyên tắc cơ bản, chi phối quá trình tố tụng dân sự. Hiện nay nguyên
tắc này được quy định tại Điều 50 Hiến pháp năm 1992 và Điều 5 BLTTDS 2004.
Luật tố tụng dân sự quy định các đương sự có quyền tự định đoạt để bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của họ trước Tòa án.
Điều 5 BLTTDS quy định : “Đương sự có quyền quyết định việc khởi kiện,
yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ việc dân sự. Tòa án chỉ thụ lí giải
quyết vụ việc dân sự khi có yêu cầu của đương sự và chỉ giải quyết trong phạm vi
đơn khởi kiện, đơn yêu cầu đó. Trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, các
đương sự có quyền chấm dứt, thay đổi các yêu cầu của mình hoặc thỏa thuận với
nhau về việc giải quyết vụ việc dân sự một cách tự nguyện, không trái pháp luật và
đạo đức xã hội.”
Nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự có thể
hiểu là nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng dân sự Việt Nam, theo đó đương sự
được quyền tự do thể hiện ý chí của mình trong việc lựa chọn thực hiện các hành vi
tố tụng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích của mình, quyết định quyền và lợi ích của mình
trong quá trinh giải quyết vụ việc dân sự và trách nhiệm của tòa án trong việc bảo
đảm cho đương sự thực hiện được quyền tự định đoạt của họ trong tố tụng dân sự.
b, Ý nghĩa
- Việc Nhà nước thể chế hóa quyền tự định đoạt của đương sự là một
nguyên tắc quan trọng trong pháp luật tố tụng dân sự, khẳng định pháp luật đã thực
sự ghi nhận và bảo đảm cho các đương sự có điều kiện bằng hành vi của mình
quyết định quyền, lợi ích hợp pháp của họ và việc thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố

1. Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc đưa ra yêu cầu giải quyết
vụ việc dân sự.
a, Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc khởi kiện vụ án dân sự, yêu
cầu giải quyết việc dân sự.
- Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc khởi kiện vụ án dân sự nói
cách khác là việc lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp, khởi kiện hay không
khởi kiện đến tòa án thuộc quyền tự định đoạt của các đương sự. Điều 161
BLTTDS quy định: “Cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền tự mình hoặc thông qua
2|Page


Nguyên tắc tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự và kiến nghị nhằm đảm bảo việc thực hiện
quyền tự định đoạt của đương sự

người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án (sau đây gọi chung là người khởi kiện)
tại Toà án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình”.
Như vậy, khi đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự thì đương sự có thể tự mình khởi
kiện. Trong trường hợp đương sự không đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự thì
người đại diện theo pháp luật của đương sự sẽ định đoạt thay đương sự.
- Quyền tự định đoạt trong việc yêu cầu giải quyết việc dân sự. Trong các
việc dân sự không có sự tranh chấp trực tiếp giữa các bên. Trong các việc dân sự
thường là một bên công nhận hay bác bỏ quyền lợi hay thực hiện một trách nhiệm
dân sự nào đó nên không có khái niệm bị đơn hay nguyên đơn dân sự mà được gọi
là người yêu cầu và người bị yêu cầu. Người yêu cầu trong vụ việc dân sự là người
tham gia tố tụng đưa ra yêu cầu về giải quyết việc dân sự. Người yêu cầu trong vụ
án dân sự có lợi ích pháp lý độc lập nên được quyền đưa ra yêu cầu cho Tòa án giải
quyết như nguyên đơn trong vụ án dân sự để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của
mình. Tuy nhiên yêu cầu đó chỉ giới hạn trong phạm vi yêu cầu tòa án công nhận
hay không công nhận một sự kiện pháp lý làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt các
quyền và nghĩa vụ của họ hoặc công nhận quyền, nghĩa vụ của họ. Có thể thấy

cầu độc lập khi có các điều kiện sau:
- Việc giải quyết vụ án có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ;
- Yêu cầu độc lập của họ có liên quan đến vụ án đang được giải quyết;
- Yêu cầu độc lập của họ được giải quyết trong cùng một vụ án làm cho
việc giải quyết vụ án được chính xác và nhanh hơn.
Trong vụ kiện có sự tham gia của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan
tham gia độc lập thì tòa án có nghĩa vụ phải xem xét và giải quyết luôn yêu cầu của
nguyên đơn chống bị đơn và yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên
quan chống lại cả hai bên đương sự hoặc chống lại một trong hai bên.
Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quant ham gia tố tụng không độc lập là
người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng phụ thuộc vào nguyên đơn
hay bị đơn, lợi ích pháp lý của họ gắn liền với lợi ích pháp lý của nguyên đơn, bị
đơn nên việc tham gia tố tụng của họ bị phụ thuộc vào nguyên đơn và bị đơn.
Nhưng họ vẫn có quyền cùng nguyên đơn hoặc bị đơn thỏa thuận với bên đương sự

4|Page


Nguyên tắc tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự và kiến nghị nhằm đảm bảo việc thực hiện
quyền tự định đoạt của đương sự

kia, có quyền thừa nhận một phần hay chấp nhận toàn bộ yêu cầu của đương sự
kia.
2. Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc thay đổi, bổ sung yêu cầu
và thỏa thuận với nhau về việc giải quyết vụ việc dân sự.
a, Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc thay đổi, bổ sung, rút yêu
cầu.
Khi đương sự thực hiện hành vi khởi kiện, yêu cầu cầu thì họ hoàn toàn có
quyền quyết định các hành vi tố tụng tiếp theo của mình. Tùy thuộc vào từng giai
đoạn tố tụng mà việc thay đổi, bổ sung yêu cầu tùy ý. Theo quy định tại Điều 218

dân sự.
3. Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc lựa chọn người đại diện,
người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình và kháng cáo bản án, quyết
định của Tòa án.
a, Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc lựa chọn người đại diện,
người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
b, Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc kháng cáo bản án, quyết
định của Tòa án.
4. Trách nhiệm của Tòa án trong việc đảm bảo nguyên tắc quyền tự định
đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự.
III. Một số kiến nghị nhằm đảm bảo việc thực hiện quyền tự định đoạt
của đương sự trong tố tụng dân sự.
1. Về xây dựng và hoàn thiện pháp luật.
Để các quy định của BLTTDS về nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương
sự trong tố tụng dân sự được thi hành tốt trên thực tế cần phải sửa đổi, bổ sung
hoặc hướng dẫn một số quy định của BLTTDS.
- Quy định rõ sự khác biệt về địa vị tố tụng của người có quyền lợi, nghĩa
vụ liên quan có yêu cầu độc lập so với người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan
không có yêu cầu độc lập bởi khi tham gia tố tụng với những quyền và nghĩa vụ tố
tụng khác nhau thì vai trò của các chủ thể sẽ khác nhau.
- Không nên quy định về trường hợp nguyên đơn rút đơn khởi kiện trước
khi mở phiên tòa hoặc tại phiên tóa phúc thẩm phải được sự đồng ý của bị đơn.
Quy định tại khoản 1 Điều 269 BLTTDS đã vi phạm quyền tự định đoạt của đương
sự vì trong các tranh chấp dân sự các đương sự được quyền tự mình quyết định
tranh chấp hoặc không tranh chấp để yêu cầu tòa án giải quyết và như vậy họ cũng
có quyền thay đổi, bổ sung, rút một phần hoặc toàn bộ các yêu cầu khởi kiện của
mình ở các giai đoạn tố tụng. Việc quy định nguyên đơn rút đơn khởi kiện ở giai
6|Page



7|Page