Một vài kinh nghiệm giảng dạy thơ chữ Hán trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
LI GII THIU
Dy hc l mt ngh thut m trong ú vic s dng ngụn t, vn dng
cỏc phng phỏp phi ht sc tinh t, linh hot mi cú th truyn ti ti hc sinh
mt khi lng kin thc nht nh. Mi bi hc l mt cỏnh ca tri thc m
nhim v ca ngi giỏo viờn l cn nh hng cho hc sinh chim lnh trn
vn trờn tinh thn phỏt huy tớnh tớch cc, ch ng, sỏng to.
Mụn Ng Vn cú c thự ca mt b mụn thuc khoa hc xó hi nờn khi
lng kin thc rng. nm bt ht giỏ tr ngh thut, ni dung ca mt tỏc
phm vn hc ũi hi phi kt hp vi nhiu lnh vc kin thc khỏc nh: lch
s, a lớ.c bit vi nhng tỏc phm vn hc nc ngoi, vn hc c hiu
ỳng, hiu chớnh xỏc ni dung ca tỏc phm l c mt vn khụng n gin
chỳt no. Nu ngi giỏo viờn ng lp khụng nm bt ht ni dung t tng
ca tỏc phm hoc hiu sai lch, phin din v tỏc phm t s dn ti vic nh
hng cho hc sinh khụng chớnh xỏc. iu ny rt nguy him trong dy hc
Ng Vn. Tuy nhiờn hin nay B Giỏo Dc v o To ó cung cp cho giỏo
viờn cun Chun kin thc k nng giỳp cho giỏo viờn nh hng chớnh
xỏc mc tiờu mi bi hc t ú s dng cỏc phng phỏp ging dy phự hp vi
i tng hc sinh ca mỡnh mi gi ging cú hiu qu cao nht.
Tuy nhiờn, cú mt tit ging vn thnh cụng, hc sinh hiu chc v vn
dng tt lý thuyt vo lm bi tp l c mt quỏ trỡnh xuyờn sut ca cỏc khõu
lờn lp, rốn k nng cho hc sinh ca mi giỏo viờn.
Trong chng trỡnh ng vn THCS bn thõn tụi thy vic ging dy th
ch Hỏn dch Vit i vi giỏo viờn(nht l giỏo viờn tr) cũn cú nhiu khú
khn. iu ny cú th lớ gii bi mt s lớ do sau:
+ Th nht do cỏc vn bn th ch Hỏn u cú thi gian ra i t nhng
th k trc. ú l nhng tỏc phm cũn lu gi c nờn thng tiờu biu cú
giỏ tr ni dung v ngh thut cao.

1


hc hin nay ang l yờu cu v cng l nim mong mi ca i ng giỏo viờn.
Chng trỡnh THCS mi vi nhng thay i quan trng chớnh l mt khõu then
cht ca quỏ trỡnh ny.
Cn c nh hng chung, chng trỡnh ng vn THCS quỏn trit cỏc yờu
cu: tớch hp, tớch cc, gim ti. S thay i mt cỏch ton din c v cu trỳc,
ni dung chng trỡnh ó to cho dy hc Ng vn THCS nhiu du hiu tớch
cc.
Nhm ỏp ng yờu cu trờn, vic ging dy mụn Ng vn hin nay v c
bit l vic dy th ch Hỏn dch Vit trong nh trng THCS khụng ch nhm
mc ớch trang b nhng kin thc c bn ca b mụn cho hc sinh, m cũn phi
nõng cao k nng s dng t ng, k nng nghe - núi - c - vit trong giao tip.
hỡnh thnh nờn nhng con ngi XHCN cú trỡnh vn hoỏ, bn lnh, cú
nng lc v t duy sỏng to.
b. Ch quan:
Vic ging dy mụn Ng vn hng ti mc ớch chung l o to nhng
con ngi phự hp vi nhng i thay ca xó hi. t c hiu qu ú,
3


Mét vµi kinh nghiÖm gi¶ng d¹y th¬ ch÷ H¸n trong ch¬ng tr×nh Ng÷ V¨n líp 7
người giáo viên phải xây dựng cho mình một kế hoạch cụ thể. Đó là việc thực
hiện thiết kế giáo án trong mỗi giờ dạy phải phù hợp với đặc trưng bộ môn, phải
nổi bật kiến thức trọng tâm của bài, thực hiện dạy học theo đúng phương pháp
đổi mới, tạo điều kiện cho học sinh chủ động, tích cực tham gia hoạt động.
Giảng dạy thành công một bài thơ chữ Hán trong chương trình Ngữ văn 7
lớp 7 đề học sinh thấy hết những giá trị của từng câu, từng chữ trong bài thơ,
thấy được sự đặc sắc của từng bài là điều vô cùng khó đối với người dạy. Bởi
thơ chữ Hán thường khó hiểu, mặt khác phần dịch nghĩa và dịch thơ thường
không chuyển tải hết ý nghĩa của tiếng Hán gốc trong bài. Điều này khiến nhiều
giáo viên tỏ ra lúng túng trong việc giảng giải cho học sinh.

- iu tra, quan sỏt.
- Thc ging.
- Phõn tớch sn phm.
c. i tng kho sỏt: hc sinh khi 7 trng THCS Lõm Thao.
4. Nhim v, phm vi v thi gian thc hin.
a. nhim v: cỏc bi th ch Hỏn dch Vit trong chng trỡnh sỏch giỏo
khoa THCS u ó ghi li bng ba vn bn: phiờn õm, dch ngha, dch th. Phn
dch th sỏch giỏo khoa ó chn nhng bn dch sỏt, hay v nhỡn chung ó gi
ỳng th th, kt cu, b cc v nhp iu ca nguyờn tỏc. Tuy nhiờn do nguyờn
tc hip vn th nờn mt s bn dch th cú mt s t ng b chch.
Vỡ vy m nhim v nghiờn cu trong bi tp nghiờn cu khoa hc ny l
nh hng c th cho giỏo viờn khi ging dy vn th ch Hỏn dch Vit l
to hng thỳ hc tp cho hc sinh.
b. Phm vi nghiờn cu: Do thi gian v iu kin thc tin, tụi ch a ra
nhng kinh nghim mang tớnh c bn nht ca vic ging dy th ch Hỏn
dch Vit trong chng trỡnh Ng vn 7 THCS.
c. Thi gian thc hin:
Qua quỏ trỡnh trc tip ging dy Ng vn lp 7 nm hc 2009-2010.
5


Mét vµi kinh nghiÖm gi¶ng d¹y th¬ ch÷ H¸n trong ch¬ng tr×nh Ng÷ V¨n líp 7
5. Đóng góp về mặt khoa học của sáng kiến kinh nghiệm:
Qua sáng kiến của mình tôi hi vọng mỗi giáo viên sẽ tích lũy thêm cho
mình một kinh nghiệm giảng dạy hữu ích, từ đó áp dụng có hiệu quả nhất vào
công việc giảng dạy.
Việc đổi mới phương pháp giảng dạy hiện nay sẽ mang lại những hiệu
quả thiết thực hơn, làm cho kiến thức sách vở gần với thực tế hơn. Cùng với
đó là làm cho các tác phẩm văn chương sẽ dễ đi vào tâm hồn các em học sinh,
trau dồi cho các em lòng say mê văn học, yêu cái đẹp, yêu cuộc sống đồng

Hiện nay hầu hết giáo viên dạy môn Ngữ văn trong nhà trường THCS
thường có tâm lý ngại dạy thơ chữ Hán- dịch Việt với một số lý do như sau:
- Thứ nhất thơ chữ Hán – dịch Việt sử dụng từ Hán Việt có chứa nhiều điển
cố, điền tích cổ điển khó hiểu, để hiểu hết đòi hỏi giáo viên phải mất nhiều thời
gian để tìm hiểu kĩ, tìm hiểu sâu qua đồng nghiệp, qua sách tham khảo và nhiều
tư liệu mới có thể phục vụ tốt và hiệu quả cho bài dạy.
- Thứ hai thể thơ thường mô phỏng thơ của Trung Quốc là những thể thơ có
kết cấu, bố cục quy tắc chặt chẽ, niêm luật nghiêm ngặt rất phức tạp. Khi giảng
dạy giáo viên cũng phải nắm chắc niêm luật của thể loại mà mình giảng dạy.
- Thứ ba khi dạy phải so sánh với bản phiên âm chữ Hán mất nhiều thời
gian. Khó nhất là làm cho học sinh hiểu được phần phiên âm chữ Hán.
- Thứ tư để giảng dạy có hiệu quả phần thơ chữ Hán đòi hỏi giáo viên phải
là người có kiến thức vững vàng, nhất là kiến thức lịch sử, xã hội, cần có thời
gian tìm hiểu kĩ và sâu về từng bài dạy và sử dụng phương pháp giảng dạy phù
hợp nhất. Vậy để có một bài giảng thành công giáo viên sẽ mất nhiều thời gian,
công sức nghiên cứu và tìm hiểu về bài dạy.
Từ những lý do trên dẫn tới đại đa số giáo viên khi dạy thơ chữ Hán – dịch
Việt thường giảng dạy theo trình tự sau:
- Đối với việc đọc và hướng dẫn học sinh đọc, giáo viên thường bỏ qua bản
phiên âm và dịch nghĩa mà chỉ chú ý đọc và hướng dẫn học sinh đọc phần dịch
thơ(chỉ chú trọng vào phần dịch thơ).
- Đối với phần phân tích tìm hiểu giá trị bài thơ giáo viên thường chỉ căn cứ
vào bản dịch thơ, không hoặc rất ít khi bám vào phiên âm và dịch nghĩa, điều
7


Mét vµi kinh nghiÖm gi¶ng d¹y th¬ ch÷ H¸n trong ch¬ng tr×nh Ng÷ V¨n líp 7
này ảnh hưởng trực tiếp đến việc truyền thụ và lĩnh hội kiến thức vì có những bài
thơ, câu thơ dịch chưa thật sát.
- Một số giáo viên khi phân tích có chú ý so sánh giữa bản dịch thơ và

CHNG 3: NHNG GII PHP TIN HNH GING DY
MT BI TH CH HN TRONG CHNG TRèNH NG VN 7

I. Ni dung chng trỡnh Ng vn THCS.
Phn th ch Hỏn dch Vit c a vo ging dy THCS (thuc
chng trỡnh Ng vn lp 7 v lp 8 vi tng s l 6 tit), trong ú:
* Lp 7: 05 tit (07 bi):
1. Nam quc sn h (Sụng nỳi nc Nam).
2. Tng giỏ hon kinh s(Phũ giỏ v kinh).
3. Thiờn Trng vón vng (Bui chiu ng ph Thiờn Trng trụng ra).
4. Vng L sn bc b (Xa ngm thỏc nỳi L ).
5. Tnh d t (Cm ngh trong ờm thanh tnh).
6. Hi hng ngu th (Ngu nhiờn bit nhõn bui mi v quờ ).
7. Nguyờn tiờu (Rm thỏng giờng).
* Lp 8: 01 tit (02 bi)
1. Ngm trng (Vng nguyt).
2. i ng (Tu l).
Tt c cỏc bi th u cú c ba bn phiờn õm, dch th, dch ngha trong
sỏch giỏo khoa
II. Tin hnh mt tit ging dy th ch Hỏn-dch Vit.
1. Bc chun b.
* V phớa giỏo viờn:
Quỏ trỡnh chun b bi giỏo viờn cn nm vng ni dung bi ging: i ý,
9


Mét vµi kinh nghiÖm gi¶ng d¹y th¬ ch÷ H¸n trong ch¬ng tr×nh Ng÷ V¨n líp 7
thể thơ, nghĩa từng câu, vẻ đẹp từng hình ảnh, những từ hay, từ khó, từ có chứa
điển tích, điển cố.
Thuộc bản phiên âm, dịch thơ trên cơ sở nắm vững nội dung phiên bản dịch

tớch th).
Ni dung bi mi c tin hnh nh sau:
2.1. c v tho lun tỡm hiu chỳ thớch sgk.
- Phn c vn bn: Giỏo viờn hng dn c, c mu v cho hc sinh c
chớnh xỏc phn phiờn õm ch Hỏn, phn dch ngha, dch th.
Giỏo viờn yờu cu hc sinh c k phn phiờn õm, phn gii ngha ch Hỏn,
phn dch ngha v hng dn hc sinh so sỏch bi th vi nguyờn tỏc hc
sinh hiu ỳng, sỏt cõu th, ng thi giỳp hc sinh tng thờm vn t Hỏn
Vit. iu ny rt cú ý ngha khi m t gc Hỏn trong ting Vit chim mt t l
c bit ln.
2.2 Phn phõn tớch.
Cn c vo bn dch th lm vn bn ging dy trờn lp. Nhng tuyt i
khụng c ri phn mt phiờn õm.
- So sỏnh i chiu vi phiờn õm phỏt hin nhng ch dch hay, thoỏt ý,
sỏt ý v nhng ch dch cha sỏt, cha thoỏt ý (da vo bn dch ngha).
- Phõn tớch rỳt ra giỏ tr, tỏc dng, hn ch cõu th dch. Trong quỏ trỡnh so
sỏnh, i chiu gia bn dch th v phiờn õm chỳng ta s gp phi bn dng
sau:
2.2.1 Bn dch th sỏt ý, thoỏt ý.
- Cn phỏt hin ra nhng ch, cõu dch hay, giỳp hc sinh cm nhn c
ngụn t qua phiờn õm.
Vớ d: Hai cõu 3 v 4 trong bi i ng.
Trựng san ng ỏo cao phong hu
Vn lý d c min gian
11


Một vài kinh nghiệm giảng dạy thơ chữ Hán trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
Dch:


Một vài kinh nghiệm giảng dạy thơ chữ Hán trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
nhiờn nhng phn no gim i cỏi chc chn, cht ch, gõn guc phự hp vi ni
dung t tng ca bi th.
+ Bi Vng nguyt (Ngm trng) bi dch gi ỳng th th nhng thay
i cu trỳc ca bi th nguyờn tỏc.
Trong phiờn õm hai cõu kt cú kt cu khỏ cht ch, mi cõu l mt tiu i
nhõn v minh nguyt; nguyt v thi gia, bn thõn hai cõu th cng to thnh mt
cp i: nhõn v nguyt, minh nguyt v thi gia, trong bn dch th ca Nam
Trõn lm mt i cu trỳc ng i ú, tc l lm gim i hiu qu ngh thut,
khin ý v tỡnh cm giao ho gn bú gia tỡnh cm con ngi v thiờn nhiờn
cng gim i.
2.2.4. i vi nhng cõu th dch cha y .
- So sỏnh vi phiờn õm phỏt hin ra ch cha c dch v phõn tớch rừ ý
ngha tỏc dng ca nhng ch ú, giỏo viờn cú th b sung ý cho hon chnh ý
th.
Vớ d: Cõu th th hai trong bi Rm thỏng giờng (Nguyờn tiờu): xuõn
giang, xuõn thu, tip xuõn thiờn cú ngha l (sụng xuõn, nc xuõn, tip lin
tri xuõn). Bn dch th l sụng xuõn, nc ln mu tri thờm xuõn, rừ rng
cõu th dch ó b mt ch xuõn khin cõu th mt i v p trn tr ngõn
nga, vang vng ca sc xuõn ang lan to c t tri sụng nc.
Cõu th th ba Yờn ba thõm s m quõn s cú ngha l (ni sõu thm
mt mự khúi súng bn vic quõn).
Cõu th dch l: Gia dũng bn bc vic quõn nh vy cõu th dch ó
ỏnh mt t yờn ba (khúi súng) thng gp ng i. nu da vo phiờn õm
ta cú th tng tng thy hỡnh nh thiờng liờng trang trng ú l nhng v
tng lnh ch huy cuc khỏng chin ang hp bn vic quõn nh n hin trong
khúi súng (súng nc ca sụng v sng ờm ca mựa xuõn) trờn con thuyn ni
sõu thm (thõm s), cõu th cú nột gỡ ú phng php nh nhng anh hựng c
xa, s vic hin ti m mang phong v ca quỏ kh tht gi cm.
13


5 trở lên

Số
Khối

K7

HS SL

%

91

8.8 17

8

SL

%
18.

SL

%
56.

SL


Kết quả điểm thi của học sinh lớp 7 trường THCS Lâm Thao
năm học 2009 - 2010
Điểm
Số

Khối

0->2
HS SL %

K7

112

3

Điểm

Điểm

Điểm

Điểm

Điểm 5

2,5->4,5
SL %
11.



96

7

Như vậy với việc sử dụng phương pháp giảng dạy phù hợp và những
kinh nghiệm giảng dạy tích lũy được của bản thân kết quả học tập của học sinh
đã được nâng lên một cách rõ rệt. Điều đó minh chững cho sự đúng đắn khi
người giáo viên biết vận dụng linh hoạt và sáng tạo phương pháp dạy học mới
kết hợp những kinh nghiệm sư phạm sẽ đạt hiệu quả cao và chất lượng giáo dục
tốt nhất. Làm cho học sinh thêm yêu môn học và những kiến thức nhân văn tốt
đẹp mà các em có được sẽ có ý nghĩa hơn trong việc bồi dưỡng tâm hồn và nhân
cách cho các em.
III: PHẦN KẾT LUẬN
1. Những vấn đề quan trọng nhất được đề cập của sáng kiến kinh
14


Một vài kinh nghiệm giảng dạy thơ chữ Hán trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
nghim:
Hin nay sỏch giỏo khoa sỏch giỏo viờn ó to nờn c mt c ch dy
hc phự hp, nhp nhng, va to iu kin cho ch th hc tp (hc sinh) hot
ng, suy ngh c lp sỏng to, va m bo vai trũ ch o ca thy, va to
iu kin cho giỏo viờn ng lp dy ỳng phng phỏp mi. D nhiờn, thc
hin tt bt c mt iu gỡ mi cng ũi hi phi cú mt quỏ trỡnh. Qua sỏng
kin nh bộ ny tụi ó cp n vn nõng cao hiu qu mt gi ging dy
th ch Hỏn trong chng trỡnh ng vn 7. Qua õy tụi mun chia s kinh
nghim ca bn thõn vi cỏc bn ng nghip v vic lm th no nõng cao
hiu qu mt gi ging th ch Hỏn-dch Vit trong chng trỡnh ng vn lp 7.
2. Hiu qu ca sỏng kin kinh nghim:

cht lng i tr núi chung, cht lng i tr mụn ng vn núi riờng ca huyn
nh. Tt c vỡ mc tiờu phỏt trin vng mnh ca s nghip giỏo dc.

Lõm Thao, thỏng 10 nm 2010

16


Mét vµi kinh nghiÖm gi¶ng d¹y th¬ ch÷ H¸n trong ch¬ng tr×nh Ng÷ V¨n líp 7

MỤC LỤC
Mục
I
1
2
3
4
5
II
Chương I
Chương II
Chương III
III
1
2
3
IV

Nội dung
Phần mở đầu

13

17