Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông

MỞ ĐẦU
•

Lý do chọn đề tài

Nhiệm vụ dạy học hóa học trường phổ thông là một trong những nhiệm vụ phát triển tiềm
lực trí tuệ cho học sinh, có năng lực sử dụng kiến thức hóa học trong việc giải quyết các vấn đề
thực tiễn
Biến đổi khí hậu và những hệ quả của biến đổi khí hậu đang là vấn đề toàn cầu, được các
thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ rất quan tâm.
Môn hóa học ở trường phổ thông là một trong những môn học có nhiều điều kiện thuận lợi
để triển khai tích hợp nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
•

Mục đích của đề tài

Mục đích chính của đề tài này là nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi
khí hậu trong dạy học hóa học trường phổ thông
•

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

•

Đối tượng nghiên cứu
Quá trình dạy học hóa học trường phổ thông

•


Phương pháp nghiên cứu
Để nghiên cứu một cách có hiệu quả đề tài này chúng tôi sử dụng kết hợp các phương pháp

sau:
•

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp tài liệu, mô hình hóa.

• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát sư phạm, điều tra giáo dục học (phỏng vấn),
thực nghiệm.

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
Tổng quan vấn đề nghiên cứu

•

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về việc triển khai tích hợp, lồng ghép giáo dục môi
trường trong dạy học hóa học trường phổ thông:
•

Giáo dục môi trường cho học sinh THPT trong dạy học hóa học phần hidrocacbon (lớp
11) –khóa luận tốt nghiệp đại học của sinh viên Nguyễn Hải Yến – trường ĐHSP TN
(2005) đề cập đến giáo dục môi trường cho học sinh THPT

•

Ứng dụng công nghệ thông tin trong thiết kế bài học và tổ chức các hoạt động dạy học
hóa học có lồng ghép nội dung giáo dục môi trường nhằm nâng cao hứng thú học tập và

Nghị quyết số 41 của Bộ Chính trị về BVMT trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước (số 41/NQ-TW ngày 15 tháng 11 năm 2004).
Về 7 nhóm giải pháp cơ bản của Nghị quyết số 41: Nhóm giải pháp thứ nhất đề cập đến
vấn đề “Đấy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức và trách nhiệm bảo vệ
môi trường”. Đây là nội dung rất quan trọng, tăng cường đa dạng hóa các hình thức tuyên
truyền, phổ biến chính sách, chủ trương, pháp luật và các thông tin về môi trường và phát triển
bền vững cho mọi người, đặc biệt là trong thanh niên, thiếu niên; nhất là đưa nội dung giáo dục
môi trường vào chương trình, sách giáo khoa của hệ thống giáo dục quốc dân, tăng dần thời
lượng và tiến tới hình thành môn học chính khóa đối với các cấp học phổ thông; xây dựng tiêu
chí, chuẩn mực về môi trường để có thể đánh giá tập thể và cá nhân, cán bộ , đảng viên, đoàn
viên, hội viên và gia đình trong công tác bảo vệ môi trường. Tạo lập thói quen, nếp sống gần
gũi, gắn bó với thiên nhiên, cộng đồng làng xã, thôn bản, phố phường, dòng họ, tôn giáo. Đề
cao vai trò trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức và cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường.
Nhóm giải pháp thứ ba là “Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động bảo vệ môi trường”, trong đó chú
trọng tạo cơ sở pháp lý và cơ chế, chính sách khuyến khích cá nhân, tổ chức và cộng đồng tham
gia công tác bảo vệ môi trường, xây dựng và thực hiện các quy ước, ương ước, cam kết về bảo
vệ môi trường của cộng đồng dân cư.
•Chỉ thị số 29-CT/TW, ngày 21 tháng 01 năm 2009 của Ban bí thư về “Tiếp tục đẩy
mạnh thực hiện nghị quyết 41/NQ-TW của Bộ Chính trị (Khóa IX) về bảo vệ môi trường trong
thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước”. Chỉ thị đã đánh giá việc thực hiện Nghị quyết 41 sau 4
năm về những mặt được và mặt hạn chế, đồng thời nhấn mạnh những hạn chế, yếu kém chưa

Page 3


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
đạt được cùng với tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu và hội nhập quốc tế đặt ra cho công
tác BVMT nhiều thách thức lớn.
•Luật BVMT năm 2005


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
•Quyết định số 256/2003/QĐ-TTg ngày 02/12/2003 của Thủ tướng Chính phủ phê
duyệt Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020
Một trong những quan điểm của Chiến lược nêu rõ: Bảo vệ môi trường là bộ phận cấu
thành không thể tách dời của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, là cơ sở quan trọng để phát
triển bền vững đất nước. Đầ tư bảo vệ môi trường là đầu tư cho phát triển bền vững. Trong
những giải pháp thực hiện Chiến lược đã nhấn mạnh tới 2 giải pháp liên quan đến Ngành Giáo
dục và Đào tạo là:
•

Tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức và trách nhiệm BVMT

•

Tăng cường năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ về bảo vệ môi trường

•Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình nghị sự 21
của Việt Nam)
Ngày 17/8/2004, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt “Định hướng Chiến lược Phát triển
bền vững ở Việt Nam – Chương trình nghị sự 21 của Việt Nam”. Đây là một chiến lược
khung bao gồm những định hướng lớn làm cơ sở pháp lý để các Bộ, Ngành, địa phương, các tổ
chức và cá nhân triển khai thực hiện và phối hợp hành động nhằm đảm bảo phát triển bền vững
đất nước trong thế kỷ 21.
Chương trình Nghị sự 21 gồm 5 phần chính: Trong đó, phần 4 tập trung vào các vấn đề: (i)
chống tình trạng thoái hóa đất, sử dụng hiệu quả và bền vững tài nguyên đất; (ii) Bảo vệ môi
trường nước và sử dụng bền vững tài nguyên nước; (iii) Khai thác và sử dụng hợp lý, bền vững
tài nguyên khoáng sản; (iv)Bảo vệ môi trường biển, ven biển và hải đảo; (v) Bảo vệ và phát
triển rừng: (vi) Giảm ô nhiễm ở các đô thị và khu công nghiệp; (vii) Quản lý chất thải rắn; (viii)

•
•

Biến đổi khí hậu toàn cầu – mối quan tâm lớn của toàn thế giới

Tất cả các quốc gia đều phải thích ứng với BĐKH, phương pháp thích ứng đều phụ thuộc
vào bản chất của những rủi ro đi liền với BĐKH, khả năng phát triển con người, trình độ khoa
học công nghệ tổ chức và tiềm lực tài chính… Những chính sách KT-XH nhằm xây dựng năng
lực và khả năng chống chịu, khả năng đối phó; những khoản đầu tư vào hệ thống cơ sở hạ tầng
phòng chống lụt bão và các cơ chế điều tiết, quản lý các lưu vực – chính là những gì cần thiết để
có thể ứng phó với BĐKH. Tuy nhiên quy mô của những đe dọa cũng đem lại những thách thức
cả về chất và lượng.
•Công tác thích ứng ở thế giới các nước phát triển
Các cấp chính quyền ở các nước phát triển đều đang vạch ra những chiến lược cho quá
trình thích ứng với mục tiêu chung là bảo vệ nhân dân, cơ sở vật chất và hạ tầng kinh tế trước
những rủi ro cua BĐKH. Sự quan tâm của công chúng ngày càng lớn tới BĐKH là một nhân tố
tác động lên chương trình nghị sự của công tác thích.
Một nhận thức ở các nước phát triển là các rủi ro của BĐKH ngày cang trở lên trầm trọng.
Đợt nắng nóng ở Châu Âu năm 2003, bão khủng khiếp ở Nhật Bản năm 2004, cơn bão Katrina
tàn phá thành phố New Orleans, cùng với các hiện tượng hạn hán, lũ lụt và nhiệt độ cực đoan
xảy ra ở nhiều nước phát triển đã và đang thu hút sự qua tâm của công chúng và là sức ép để
Chính phủ phải có những phản ứng tích cực.
Page 6


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
Lĩnh vực bảo hiểm là một yếu tố thúc đẩy thay đổi mạnh mẽ thông qua việc định giá các rủi
ro và thị trường này đã tạo ra động cơ cho các cá nhân, công ti và Chính phủ thực hiện các biện
pháp giảm thiểu rủi ro bao gồm các biện pháp thích ứng. Ở các nước Châu Âu và Hoa Kỳ, lĩnh

một nửa là được bảo hiểm chi trả. Mực nước biển gia tăng trung bình 4-8 mm/năm và Chính

Page 7


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
phủ Nhật Bản đã lên kế hoạch phòng ngừa cho nước biển dâng cao 1 mét với mức đầu tư 93 tỷ
USD.
CHLB Đức: Nhiều vùng rộng lớn ở Đức có nguy cơ bị lũ lụt. Các nghiên cứu tại Bang Bavaria
cho thấy, số lượng các đợt lũ nhỏ và vừa tăng lên 40-50% đến năm 2050 và những trận lũ thế kỷ
sẽ tăng lên 15%. Bộ Môi Trường của bang này đã bổ sung cho ngân sách khoảng 685 tỷ USD
cho công tác ứng phó. Sau những đợt lũ năm 2002, 2003 Đức đã phê chuẩn Đạo luật kiểm soát
lũ lụt, trong đó yêu cầu lồng ghép các đánh giá về BĐKH trong các công tác hoạch định vùng lũ
và khu vực dân cư.
California: BĐKH ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình cấp nước sinh hoạt cho một số vùng
của California. Nhiệt độ mùa đông tăng sẽ làm suy giảm lượng tuyết trên dãy núi Sierra Nevada
– vốn có vai trò dự trữ nước ngọt của Bang. Sự suy giảm mật độ bao phủ tuyết dự báo khoảng
37% giai đoạn 2035-2064 và lên đến 79% cho giai đoạn 2070-2090. California đang phát triển
hệ thống hồ chứa nước và kênh dẫn nước rộng khắp để duy trì cung cấp nước đến những nơi
khô hạn. Chính quyền của Bang đã đầu tư 930 triệu USD cho biện pháp nâng cao hiệu quả sử
dụng nước ở thành thị và trong nông nghiệp đến năm 2020. Chính phủ Mỹ cũng chi 3 tỷ USD
cho phòng chống lũ và ước biển dâng ở vùng thung lũng Trung tâm.
•

Sống chung với BĐKH – quá trình thích ứng ở các quốc gia đang phát triển

Những nước đang phát triển đang phải đối mặt với những nguy cơ lớn hơn từ BĐKH, nó
tác động đến mức sống, sinh kế, tăng trưởng kinh tế nói chung và khả năng dễ bị tổn thương của
con người. Ở những quốc gia nghèo, công tác thích ứng chủ yếu vẫn là tự lực của mỗi cá nhân.

năm về trước và đã xác định được 5 vấn đề của BĐKH có thể hạn chế và đẩy lùi quá ttrinhf
phát triển của con người. Đó là:
• Sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực sẽ bị ảnh hưởng thông qua lượng mưa, nhiệt
độ bị biến động;
• Khủng hoảng nước và tình trạng mất an ninh về nước. Sự thay đổi hình thể dòng chảy và
hiện tượng băng tan sẽ làm tăng thêm áp lực sinh thái, ảnh hưởng xấu tới lưu lượng nước tưới
tiêu và sự định cư của con người trong quá trình này;
• Nước biển dâng và nguy thiên tai. Sự tan chảy với tốc độ ngày càng cao của các tảng
băng có thể làm cho mực nước biển dâng lên nhanh chóng. Nếu nhiệt độ Trái đất tăng thêm 340C có thể khiến cho 330 triệu người phải di dời tạm thời hay vĩnh viễn do lũ lụt. Hơn 70 triệu
người Băng-la-đét, 6 triệu người ở các đồng bằng thấp của Ai Cập và 22 triệu người ở Việt Nam
sẽ bị ảnh hưởng;
• Các hệ sinh thái (HST) và đa dạng sinh học sẽ bị đe dọa. BĐKH đang làm thay đổi diện
mạo của các HST. Khoảng một nửa số hệ san hô trên thế giới bị “bợt trắng”. Tính axit ngày
càng tăng cao ở các đại dương cũng là mói đe dọa đối với các HST biển về lâu dài;
• Sức khỏe con người bị đe dọa đặc biệt ở những nước đang phát triển vì tỷ lệ người nghèo
cao và năng lực của hệ thống y tế công cộng còn hạn chế.
Trong cả 5 vấn đề trên, không có một vấn đề nào có cơ chế để có thể áp dụng một cách đơn
lẻ. Các cơ chế này có mối quan hệ qua lại với các quá trình vận hành xã hội, kinh tế và sinh tạo
cơ hội cho phát triển con người. Rõ ràng, việc kết hợp các cơ chế tác động từ BĐKH đến phát
triển con người sẽ khác nhau giữa các nước và trong từng nước.
Page 9


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
Biến đổi khí hậu ở Việt Nam và tác động tới ngành giáo dục

•

Theo kết quả nghiên cứu bước đầu của Ngân hàng thế giới (WB) và UNDP (2007) thì Việt


Các hiện tượng cực trị và thiên tai (bão, lũ lụt, hạn);

•

Ô nhiễm không khí (cát bay vùng ven biển);

•

Các bệnh nhiễm khuẩn (sốt rét, sốt xuất huyết);

•

Các vấn đề về ô nhiễm nguồn nước;
Page 10


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
•

Những vấn đề liên quan đến lương thực và dinh dưỡng.

Các tác động này có thể là trực tiếp như khí hậu nóng lên làm tăng tác động tiêu cực đối
với sức khỏe các đối tượng. Thời tiết cực đoan dẫn đến gia tăng một số nguy cơ đối với các đối
tượng có tuổi, các cháu bậc mầm non, các thầy cô, các cán bộ quản lý giáo dục mắc bệnh tim
mạch. Khí hậu nóng lên làm thay đổi cấu trúc mùa hàng năm. Mùa đông ở miền Bắc sẽ ấm dần
lên dẫn tới thay đổi đặc tính trong nhịp sinh học của các thầy cô và học sinh, sinh viên. Sự tăng
tần suất thiên tai như bão, nước dâng do bão, gió mạnh, mưa lớn đe dọa cơ sở vật chất trường sở,
đời sống của nhiều đối tượng trên nhiều vùng nhất là vùng ven biển, vùng núi. Tác động gián

• Trên 80% cộng đồng dân cư và 100% công chức, viên chức nhà nước có hiểu biết cơ bản
về BĐKH và các tác động của nó.
Tiếp theo đó, Bộ Tài Nguyên và Môi trường đã xây dựng kịch bản BĐKH, nước biển dâng
cho Việt Nam. Theo các kịch bản, khí hậu trên tất cả các vùng của Việt Nam sẽ có nhiều biến
đổi. Vào cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm ở nước ta có thể tăng khoảng 2,5oC, tổng
lượng mưa năm và lượng mưa mùa mưa tăng trong khi lượng mưa mùa khô lại giảm, mực nước
biển dâng khoảng 75cm so với trung bình thời kỳ 1980 – 1999.
Hiện nay, tất cả các Bộ, Ngành, trong đó có Bộ GD&ĐT đang tiến hành xây dựng Chương
trình hành động ứng phó với BĐKH. Ngành GD&ĐT có lơcj lượng đông đảo, chiếm gần ¼ dân
số của cả nước và liên quan đến từng gia đình. Công tác giáo dục về BĐKH, những nguyên
nhân và tác động của nó, những chiến lược có thể tập trung vào việc làm thay đổi hoặc giảm
nhẹ và tìm ra các phản ứng đầy đủ, kịp thời đối với những tác động BĐKH trên phạm vi toàn
cầu là cấp bách. Những nhận thức và hành động của lực lượng học sinh, sinh viên sẽ lan tỏa
mau chóng ra khắp cộng đồng. Do đó việc “Đưa các nội dung ứng phó với biến đổi khí hậu vào
các chương trình giáo dục và đào tạo” có ý nghĩa rất to lớn và rất cần thiết.
Như vậy, việc đưa khối kiến thức về ứng phó với BĐKH vào hệ thống giáo dục quốc dân
được ghi nhận như một bộ phận cấu thành không thể thiếu được của Chương trình mục tiêu
quốc gia về ứng phó với BĐKH. Đây là một nhu cầu rất lớn với hơn 21 triệu học sinh, sinh
viên, chiếm ¼ dân số của cả nước. Các nhà giáo dục học từ trước đến nay đã khẳng định: Tư
cách của một con người, cách ứng xử đối với xã hội và biến đổi xã hội đối với môi trường được
hình thành một cách cơ bản trong những năm tháng trên ghế nhà trường, và trong việc ứng phó
với BĐKH thì yếu tố quyết định nhất là yếu tố con người. Một mặt khác, thế hệ trẻ Việt Nam là
những người sẽ phải chịu những gánh nặng tác động của BĐKH trong tương lai, chiếm tỷ lệ cao
ttrong tổng dân số và là những tuyên truyền viên cho các thay đổi. Việc tăng cường năng lực và
giáo dục thế hệ trẻ có thể gây ảnh hưởng tới sự thay đổi những hành vi của những người có tuổi.
Do đó, nếu lực lượng đông đảo này được giác ngộ, có ý thức đầy đủ về các hành động của mình
trong các tình huống thay đổi của thời tiết, của khí hậu, có những hiểu biết cần thiết về tác động
của BĐKH, mối quan hệ giữa đời sống, phát triển kinh tế với BĐKH thì có thể gắn kết được
những vấn đề kinh tế với ứng phó BĐKH. Tại Điều 13 của Luật giáo dục sửa đổi về đầu tư cho
giáo dục nêu: Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển. Đầu tư trong lĩnh vực giáo dục là hoạt


Nhiệt độ không khí của Trái Đất đang có xu hướng nóng dần lên: từ năm 1850 đến nay
nhiệt độ trung bình đã tăng 0,74oC, trong đó nhiệt độ tại 2 cực của Trái Đất tăng gấp 2 lần so
với số liệu trung bình toàn cầu; và theo dự báo nhiệt độ trung bình của Trái Đất có thể tăng lên
1,1 – 6,4oC tới năm 2100, đạt mức chưa từng có trong lịch sử 10.000 năm qua.
Ở Việt Nam trong vòng 50 năm (1957 – 2007) nhiệt độ không khí trung bình tăng khoảng
0,5 – 0,7oC, sẽ tăng từ 1 – 2oC vào năm 2020 và từ 1,5 – 2oC vào năm 2070.
• Có sự dâng cao của mực nước biển do tan băng gây ngập úng và xâm nhập mặn ở các
vùng thấp ven biển và xóa sổ nhiều đảo trên biển và đại dương.
Trong thế kỷ XX, trung bình mực nước biển ở châu Á dâng cao 2,44 mm/năm, chỉ riêng
thập kỷ vừa qua là 3,1mm/năm. Dự báo trong thế kỷ XIX, mực nước biển dâng cao từ 2,8 –
4,3mm/năm.
Ở Việt Nam, tốc độ dâng lên của mực nước biển khoảng 3mm/năm (giai đoạn 1993 –
2008) tương đương với tốc độ dâng lên của đại dương thế giới. Dự báo đến giữa thế kỷ 21 mực
nước biển có thể dâng thêm 30cm và đến cuối thế kỷ 21 mực nước biển có thể dâng lên 75cm so
với thời kỳ 1980 – 1999.

Page 13


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
• Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhau của trái
đất dẫn tới nguy cơ đe doạ sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạt động của con
người.
• Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn
nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác.
• Có sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sống của con
người và các sinh vật sống trên Trái Đất.
• Có sự xuất hiện của nhiều thiên tai bất thường, trái quy luật, mức độ lớn như bão, mưa

rừng và cháy rừng… cũng làm nghiêm trọng thêm tình hình ô nhiễm không khí, giữ lại lượng
bức xạ sóng dài khiến cho nhiệt độ Trái Đất nóng lên theo hiệu ứng nhà kính. Từ đó làm thay
Page 14


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
đổi các quá trình tự nhiên của hoàn lưu khí quyển, vòng tuần hoàn nước, vòng tuần hoàn sinh
vật…
Suốt thiên niên kỉ trước khi có cuộc cách mạng công nghiệp, hàm lượng khí CO2 trong khí
quyển dao động ở mức 280ppm. Tuy nhiên tính từ đầu thế kỷ XX đến nay hàm lượng đó đã
tăng lên liên tục đến 380ppm. Hiệu ứng nhà kính do khí CO2 gây ra là quá mức cần thiết, gây
tăng nhanh nhiệt độ bề mặt địa cầu kéo theo nhiều hệ lụy cho đời sống trên khắp hành tinh.
Những BĐKH nguy hiểm là khi nhiệt độ tăng thêm khoảng 2oC, khi đó tình trạng môi trường
sinh thái bị hủy hoại ở mức không thể khắc phục được.
Có thể nói, hoạt động của con người là nguyên nhân chủ yếu gây ra những biến đổi khí hậu
hiện nay trên Trái Đất.
•

Tác động của sự biến đổi khí hậu toàn cầu

•

Tác động của sự nóng lên của Trái Đất

• Nhiệt độ tăng có ảnh hưởng trực tiếp đến các hệ sinh thái tự nhiên, làm suy giảm đa dạng
sinh học, làm ảnh hưởng tới năng suất, chất lượng sản phẩm vật nuôi, cây trồng.
• Sự thay đổi và chuyển dịch các đới khí hậu, đới thảm thực vật tự nhiên dẫn tới nguy cơ
đe dọa sự sống của các loài sinh vật.
• Nhiệt độ tăng dần dẫn đến sự thay đổi các yếu tố thời tiết khác phá hoại mùa màng, có

•
•

Tình trạng hoang mạc hóa có xu hướng gia tăng.
Tác động đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực

BĐKH tác động đến sự sinh trưởng, năng suất cây trồng, thời vụ gieo trồng, làm tăng nguy
cơ lây lan sâu bệnh hại cây trồng, ảnh hưởng đến sinh sản, sinh trưởng của gia súc, gia cầm, làm
tăng khả năng sinh bệnh, truyền dịch của gia súc, gia cầm, gây.
BĐKH có tác động đến sinh trưởng, năng suất cây trồng, thời vụ gieo trồng, làm tăng nguy
cơ lây lan sâu bệnh hại cây trồng. BĐKH ảnh hưởng đến sinh sản, sinh trưởng của gia súc, gia
cầm, làm tăng khả năng sinh bệnh, truyền dịch của gia súc, gia cầm. Ngành nông nghiệp đối
mặt với nhu cầu lớn về phát triển giống cây trồng và vật nuôi nhằm giảm thiểu rủi ro do BĐKH
và các hiện tượng khí hậu cực đoan.
Một phần đáng kể diện tích đất nông nghiệp ở vùng đất thấp ven biển sẽ bị ngập mặn do
nước biển dâng, nguy cơ thu hẹp diện tích đất nông nghiệp nếu không có các biện pháp ứng phó
thích hợp.
• Nhiệt độ thay đổi (tăng vào mùa hè, giảm vào mùa đông) gây thay đổi loại cây trồng
truyền thống tại mỗi vùng, gia tăng vùng cây trồng nhiệt đới.
• Dịch bệnh có điều kiện phát triển trong điều kiện nóng ẩm cao hơn làm giảm năng suất
cây trồng.
• Thay đổi lượng mưa, nước biển dâng gây ngập lụt làm giảm diện tích canh tác; Nguy cơ
xói lở, bạc màu các vùng đất nông nghiệp; Giảm năng suất các loại cây trồng không ưa nước,
làm tăng nhu cầu chuyển đổi giống cây trồng; Làm thiết hại và giảm năng suất do mưa lớn thất
thường xảy ra vào thời điểm ra hoa - kết quả; Mưa lớn thất thường gây ngập úng kéo dài và
thiệt hại mùa màng; Đất và nước bị mặn xâm nhập làm ảnh hưởng đến các loại cây trồng; Làm
thay đổi mùa vụ, ảnh hưởng đến an ninh lương thực; Làm gia tăng dịch bệnh, sâu bệnh ảnh
hưởng lớn đến năng suất cây trồng…
• Biến đổi khí hậu, nước biển dâng là mối đe dọa an ninh lương thực nước ta cả trước mắt
và lâu dài.

Tác động đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học

Sự biến đổi khí hậu biểu hiện nhiệt độ Trái Đất tăng có ảnh hưởng trực tiếp đến các hệ sinh
thái tự nhiên, làm suy giảm đa dạng sinh học.
BĐKH là nguyên nhân gây nên những thay đổi lớn ở các loài thực vật, cân bằng quang hợp
- hô hấp và cấu trúc của rừng.
Sự BĐKH đã buộc các sinh vật phải thay đổi để thích nghi với môi trường sống bằng cách
thay đổi chu kỳ sinh trưởng hoặc phát triển đặc điểm thích nghi mới trên cơ thể. Các ảnh hưởng
quan sát được gần đây cho thấy:
• Nhiệt độ nước biển tăng gây hiện tượng tẩy trắng san hô và là nguyên nhân gây chết trên
diện rộng các dải san hô ngầm từ vùng biển Australia đến Caribbean.
• Loài chim biển Common Murre thay đổi thời gian sinh sản từ 24 ngày/thập kỷ thành 24
ngày/50 năm để thích ứng với hiện tượng nhiệt độ tăng lên.

Page 17


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
• Loài chim hoàng anh Baltimore đang di chuyển về hướng bắc và sẽ sớm biến mất hoàn
toàn khỏi khu vực Baltimore.
•

Gấu Bắc cực đang đối mặt với nguy cơ khan hiếm thức ăn.

• Nhiều loài khác sẽ phải đương đầu với những thách thức bất thường. Ví dụ, giới tính của
rùa biển mới sinh phụ thuộc vào nhiệt độ; khi nhiệt độ nóng lên số lượng rùa cái sinh ra sẽ tăng
so với số lượng rùa đực.
Sự thay đổi và chuyển dịch của các đới khí hậu, đới thảm thực vật tự nhiên dẫn tới nguy cơ
đe dọa sự sống của các loài sinh vật.

•

Chuyển dịch vùng nhiễm bệnh do các loài côn trùng và vật mang bệnh.
Page 18


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
Sự BĐKH là mối đe dọa lớn của toàn nhân loại vì vậy mà mỗi cá nhân đều phải có ý thức
bảo vệ môi trường sẵn có của mình.
•

Chiến lược ứng phó với biến đổi khí hậu

Ứng phó với BĐKH có hai khía cạnh: Giảm nhẹ BĐKH và thích ứng với nó.
•

Giảm nhẹ

Theo Ban Liên Chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC) giảm nhẹ có nghĩa là: Sự can thiệp
của con người nhằm làm giảm nguồn phát thải khí nhà kính, hoặc cải thiện các bể chứa khí nhà
kính.
•

Thích ứng

Thích ứng đề cập đến khẳ năng tự điều chỉnh của một hệ thống để thích nghi với những
biến đổi của khí hậu nhằm giảm nhẹ những nguy cơ thiệt hại, để đối phó với những hậu quả (có
thể xảy ra) hoặc tận dụng những cơ hội.
•

Sự BĐKH đã gây ra nhiều ảnh hưởng xấu đối với tự nhiên và đời sống con người
Nhiều bộ, ngành, địa phương đã triển khai các chương trình, dự án nghiên cứu tình hình
diễn biến và tác động của BĐKH đến tài nguyên, môi trường, sự phát triển KT-XH, đề xuất và
bước đầu thực hiện các giải pháp ứng phó.
Tuy vậy, những cố gắng nói trên là chưa đủ để đảm bảo ứng phó có hiệu quả với những tác
động trước mắt và tiềm tàng của BĐKH.
Hành động ứng phó với BĐKH là rất cần thiết và cấp bách đối với toàn nhân loại.
•

Hành động của chúng ta

Giảm tốc độ của biến đổi khí hậu có liên quan đến nhiều lĩnh vực như nền kinh tế chúng ta
phải làm. Hiện nay tất cả các nước trên thế giới đang sử dụng nguồn nhiên liệu có nguồn gốc
hóa thạch như dầu lửa, than đá... Cần phải sử dụng nhiên liệu hóa thạch một cách hợp lý để
giảm khí thải nhà kính. Chúng ta cần phải tiết kiệm năng lượng, sử dụng các hình thức năng
lượng khác như nhiên liệu sinh học, năng lượng gió, năng lượng mặt trời, năng lượng nguyên
tử... thay thế các nhiên liệu dùng nhiên liệu hoá thạch như than đá, dầu lửa. Có rất nhiều các
biện pháp liên ngành và đòi hỏi các chính sách phù hợp với từng nước và từng địa phương với
mục tiêu tối đa. Mặt khác, chúng ta phải làm sao có những biện pháp đối phó thích nghi sống
cùng biến đối khí hậu và tránh thiệt hại tối đa, chính sách, truyền thông các biện pháp ứng phó.
Khi chúng ta đắp đê biển chúng ta trồng rừng ngập mặn ở phía ngoài để bảo vệ. Để có thể giải
quyết vấn đề biến đổi khí hậu thế giới cần tăng cường các biện pháp nhằm giảm thiểu phát thải
khí nhà kính từ các nước công nghiệp và huy động sự tham gia nhiều hơn nữa của các nước
đang phát triển, đề ra các biện pháp khuyến khích các nước này hạn chế mức phát thải, đồng
thời đảm bảo tăng trưởng kinh tế.
Nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển nguồn nhân lực, tranh thủ sự giúp đỡ hỗ trợ
của các tổ chức quốc tế.
Tiến hành những cải thiện năng lượng có hiệu quả hoặc có các nhiên liệu sạch hơn.
Các nước giới hạn hoặc giảm thiểu khí nhà kính thông qua kỹ thuật. Có đầu tư và luân
chuyển tài chính để các nước đang phát triển có thể giảm nhẹ và thích nghi với biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu ở Việt Nam

•

Tình hình biến đổi khí hậu ở nước ta

•

Những biểu hiện của biến đổi khí hậu

•
•

Sự nóng lên của khí quyển và Trái đất nói chung.

• Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sống của con
người và các sinh vật trên Trái đất.

Page 21


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông
• Sự dâng cao mực nước biển do băng tan, dẫn tới sự ngập úng ở các vùng đất thấp, các
đảo nhỏ trên biển.
• Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhau của
Trái đất dẫn tới nguy cơ đe doạ sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạt động của
con người.
• Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn
nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác.

Nước biển dâng và nguy cơ gia tăng thiên tai

•

Tác động đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực

•

Giảm nhẹ và thích ứng

•

Hành động của chúng ta

•

Vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ

•

Nước biển dâng và nguy cơ gia tăng thiên tai

•

Tác động đến các hệ sinh thái và đa dạng sinh học
Page 22


Nghiên cứu tích hợp các nội dung về ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học hóa học trường phổ thông

Hành động của chúng ta

•

Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long

•

Nước biển dâng và nguy cơ gia tăng hiện tượng xâm nhập mặn

BĐKH đã gây tổn thất nặng nề cho người dân vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu
Long: nước biển dâng, gây ngập lụt ở nhiều tỉnh:
Nếu như năm 1990, TP.HCM chỉ có 10 điểm ngập thì đến năm 2003, số điểm ngập đã tăng
lên 80 điểm và hiện là 100 điểm ngập.Th.s Hoàng Phi Long, ĐH Bách Khoa dự tính, nếu mức
thủy triều đỉnh chỉ cần tăng lên 50cm nữa thì gần như 90% diện tích đất của TPHCM đều bị
ngập. Khảo sát của Viện Khoa học Khí tượng thủy văn và môi trường cho biết, tại Bến Tre, mực
nước biển đã dâng lên khoảng 20 cm so với cách đây 10 năm, hiện tượng thời tiết cực đoan xuất
hiện ngày càng nhiều. “Trước đây vùng này không hề có bão nhưng năm 2007 đã có bão...”. Do
biến đổi khí hậu, ô nhiễm mặn đã tăng lên khoảng 20% so với trước đó 10 năm
•

Tác động đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực

•

Giảm nhẹ và thích ứng

•

Hành động của chúng ta


Chương 3
THIẾT KẾ MẪU BÀI HỌC TÍCH HỢP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC HÓA
HỌC

MỤC LỤC
Mở đầu .......................................................................................................................................1
•

Lý do chọn đề tài .............................................................................................................1

•

Mục đích của đề tài .........................................................................................................2

•

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................................3

•

Nhiệm vụ của đề tài ........................................................................................................3

•

Phương phấp nghiên cứu ................................................................................................4

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn ......................................................................................5
•


•

Sống chung với BĐKH – quá trình thích ứng ở các quốc gia đang phát triển . . .

•

Những thách thức do biến đổi khí hậu gây nên ...........................................................

•

Biến đổi khí hậu ở Việt Nam và tác động tới ngành giáo dục.....................................
Tiểu kết chương 1 ...............................................................................................................

Chương 2: Tích hợp nội dung ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học về
hidrocacbon – chương trình hóa học lớp 11 .........................................................................
Khái quát về sự biến đổi khí hậu toàn cầu..........................................................................

•

Biểu hiện, đặc điểm, nguyên nhân chính của sự biến đổi khí hậu toàn cầu.................

•
•

Khái niệm về biến đổi khí hậu ............................................................................

•

Những biểu hiện của sự biến đổi khí hậu ..........................................................


•

Tác động đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học ...................................................

•

Tác động đến sức khỏe con người ......................................................................
Page 25