Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp

PHẦN I: MỞ ĐẦU
1.

Lý do chọn đề tài
Con người là sản phẩm cao quý nhất của quá trình tiến hóa hữu cơ và
trở thành một thành viên trong hệ sinh quyển. Con người với tư cách là một
vật thể sống là một yếu tố của sinh quyển đã tác động trực tiếp vào môi
trường.
Các hệ sinh thái tự nhiên dần dần chuyển thành hệ sinh thái nhân tạo
hoặc bị tác động của con người đến mức mất cân bằng suy thoái.
Trái đất đang biến đổi đó là thực tế chúng ta cần phải thừa nhận, đặc
biệt qua một số dẫn chứng cụ thể gần đây: cháy rừng hàng loạt ở Nga (2010),
động đất, sóng thần ở Nhật Bản (2011) và hiện tại là băng tuyết ở Châu Âu,
một số nước Châu Á.
Biến đổi khí hậu được coi là vấn đề toàn cầu vì nó diễn ra ở khắp mọi
nơi trên thế giới, đặc biệt là Việt Nam đứng thứ 5 trong danh sách các nươc bị
ảnh hưởng bởi những biến đổi khí hậu toàn cầu.
Học sinh các cấp và học sinh THPT nói chung, học sinh lớp 12
nói riêng, các em chính là những chủ nhân tương lai của đất nước.. Vì vậy,
phải hình thành cho các em ý thức và kiến thức về biến đổi khí hậu ngay khi
còn ngồi trên ghế nhà trường từ đó sẽ có cách ứng xử đúng đắn và có trách
nhiệm với môi trường xung quanh.
Với những lý do trên chũng tôi đã chọn đề tài “TÍCH HỢP GIÁO
DỤC ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC SINH
HỌC 12 (CƠ BẢN) PHẦN BẢY CHƯƠNG II - QUẦN XÃ SINH VẬT và
III - HỆ SINH THÁI SINH QUYỂN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG’’ với
mong muốn góp phần nhỏ bé của mình vào công cuộc chống biến đổi khí hậu

4.1 Đối tượng nghiên cứu
Nội dung GDBĐKH, các phương pháp giáo dục BDKH trong giảng
dạy Sinh học 12 (cơ bản), THPT
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Sinh học 12 Phần 7: Chương II - Quần xã sinh vật.
Chương III - Hệ sinh thái, sinh quyển và bảo vệ môi trường.
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp lý thuyết
Nghiên cứu các tài liệu có liên quan làm cơ sở lý luận cho đề tài như:
Lý luận dạy học Sinh học, Phương pháp dạy học tích cực, Kĩ thuật dạy học,
SGK, Sách giáo viên, Sách thiết kế bài giảng…Các tài liệu, các báo cáo liên
quan đến BĐKH…
5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
5.2.1 Phương pháp điều tra xã hội học

2

Dương Thị Bền

2

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp

Đối tượng điều tra là giáo viên dạy Sinh học và học sinh một số trường
THPT. Điều tra bằng phỏng vấn trực tiếp, phiếu và câu hỏi…về thực trạng

Khóa Luận tốt nghiệp

PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1. Những nghiên cứu liên quan đến đề tài
1.1.1 Trên thế giới
Năm 2009: 192 Chính phủ các quốc gia tới Copenhagen tham dự Hội

-

Nghị của Liên Hợp Quốc về BĐKH (COP - 15) nhằm đưa ra giải pháp về một
thỏa thuận quốc tế sau Nghị định thư Kyoto sắp hết hạn.
Các nhà khoa học trên thế giới vẫn đang tiếp tục nghiên cứu các biện
pháp nhằm chống lại BĐKH, giảm thiểu BĐKH và thích ứng với BĐKH.
Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu, hội thảo về mối quan hệ giữa
BĐKH và các lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội. Có thể kể tới một số hội thảo
tiêu biểu:
- Tháng 11/ 2007: Hội nghị về nông nghiệp và BĐKH tại Hyderabad
(Ấn Độ) đã kết luận rằng từ thịt gà, gia cầm, sữa đến khoai tây, hành cùng các
loại thực phẩm khác nói chung là mọi thứ được dùng trên bàn ăn của thế giới,
dường như đang bị ảnh hưởng do tình trạng BĐKH. Các nhà nghiên cứu đang
cố gắng xác minh mức độ mà sự ấm lên của khí hậu trên toàn cầu sẽ tác động
đến sản xuất nông nghiệp và đề ra các biện pháp ứng phó với vấn đề này.
- Tháng 2/ 2009: Hội thảo “BĐKH lưu vực song Mê Kông” xoay quanh
nghiên cứu về BĐKH Châu Á trong thiên niên kỷ vừa qua nhằm dự báo và
định hướng các hoạt động tương lai. Bên cạnh đó, Hội nghị tập trung thảo
luận các bằng chứng mới về sự nóng lên của bề mặt đại dương cũng như các
hiện tượng liên quan đến nóng lên toàn cầu.
1.1.2. Ở Việt Nam

Á…tổ chức hội thảo “Đánh giá nhanh tác động, tính dễ tổn thương và khả
năng thích ứng với BĐKH và lũ lụt ở Đồng Bằng Sông Cửu Long”
1.2. Cơ sở lý luận của đề tài
1.2.1 Khái quát về Biến đổi khí hậu
1.2.1.1. Khái niệm về khí hậu.
Theo giáo trình tài nguyên khí hậu NXB-DDHQGHN-Mai Trọng
Thông và Hoàng Xuân Cơ, có các quan niệm về khí hậu khác nhau của nhiều
tác giả như sau:
Các quan niệm về khí hậu:
Theo Vôâycốp: Khí hậu là trạng thái thời tiết trung bình
Theo Phêđôrôp: Khí hậu là tổng hợp của thời tiết
Theo Béc: Khí hậu là một bộ phận của các quá trình địa lý
Theo quan điểm hiện đại: Khí hậu là trạng thái vật lý tổng quát của hệ
thống không khí bao quanh trái đất, hình thành dưới tác dụng tương hỗ giữa
bức xạ mặt trời, hoàn lưu khí quyển và địa lí.
1.2.1.2. Khái niệm về biến đổi khí hậu?

5

Dương Thị Bền

5

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp


Nên sử dụng các thiết bị dân dụng tiết kiệm như bóng đèn compact, các
loại pin nạp.
1.2.6.4. Ăn uống thông minh, tăng cường rau, hoa quả
Canh tác hữu cơ, gieo trồng các loại rau, hoa quả không dung phân hóa
học, thuốc trừ sâu..
1.2.6.5.Giảm tiêu thụ nhựa plastic

7

Dương Thị Bền

7

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp

Một trong những phương án kinh tế nhất là tiết kiệm giảm chi tiêu, điều
này không chỉ đúng trong cuộc sống hàng ngày mà nó còn có tác dụng làm
giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Ví dụ như giảm dùng các loại bao gói sẽ
giảm được đáng kể chi phí sản xuất lẫn phí tái chế. Một trong những vấn đề
bức xúc hiện nay là sử dụng quá nhiều các loại bao gói có nhiều nguồn gốc từ
nhựa plastic đã gây nên hiệu ứng “ô nhiễm trắng”.
1.2.6.6. Cải tạo, nâng cấp hạ tầng
Xây dựng các cầu thang điều chỉnh nhiệt độ…sẽ tiết kiệm được rất
nhiều nhiên liệu và giảm mức phát thải khí thải. Ngoài ra, các công trình giao
thông như cầu đường cũng là yếu tố cần đầu tư thỏa đáng. Đường tốt không


1.2.7.1 Tích hợp là gì?
Quan niệm về tích hợp:
Tích hợp được hiểu là sự kết hợp, lồng ghép các mục tiêu khác nhau
thông qua một hoạt động nào đó.
Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống, ở những mức độ
khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học khác nhau hoặc các hợp
phần của bộ môn thành phần nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên
hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các học
phần của môn đó.
1.2.7.2. Khái niệm tích hợp biến đổi khí hậu
Như vậy, dựa trên khái niệm tích hợp có thể hiểu "tích hợp giáo dục
biến đổi khí hậu là sự lồng ghép các kiến thức về BĐKH vào các bài học, bài
tập, các bài ôn tập, ngoại khóa…Thông qua hệ thống câu hỏi, trò chơi…
nhằm cung cấp cho học sinh những thông tin về thực trạng của BĐKH,
nguyên nhân, hậu quả và các biện pháp ứng phó với BĐKH từ đó hình thành
ý thức cho HS về mức độ nghiêm trọng của việc BĐKH".
1.3. Cơ sở thực tiễn của đề tài
Thực trạng dạy học tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu
trong dạy học môn sinh học 12 (cơ bản), THPT
1.3.1 Về phía giáo viên
Về nhận thức: Phần lớn số GV được điều tra đều có nhận thức đầy đủ
và đúng đắn về vấn đề GDBĐKH chiếm (50%), còn lại 50% GV nhận thức
tương đối đầy đủ và chưa đầy đủ.
Về thái độ: 75% GV có thái độ tích cực đối với GDBĐKH. Tuy nhiên,
vẫn còn một bộ phận GV chưa có thái độ tích cực trong việc GDBĐKH cho
HS của mình.

9


10

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp

CHƯƠNG 2: TÍCH HỢP GIÁO DỤC ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI
KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 12 (CƠ BẢN)

2.1. Mục tiêu của giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu qua dạy học môn
sinh học ở THPT
Kiến thức
Học sinh phải nắm được những sự kiện, mức độ của sự biến đổi (tuy
nhiên cả những ưu điểm của xã hội xanh và lành mạnh), các hậu quả, tiềm
năng, giải pháp có thể thực hiện và chiến lược lãnh đạo mà nó có thể dẫn tới
một con đường phát triển bền vững.
Học sinh hiểu rõ được hậu quả nghiêm trọng của BĐKH, dựa trên
những hiện tượng, vấn đề về môi trường xung quanh nơi họ sống cũng như
trong khu vực và trên toàn cầu.
HS phân tích được mối tác động tương hỗ giữa các yếu tố kinh tế - xã
hội, chính trị, văn hóa, môi trường…tới BĐKH.
HS hiểu rõ được vai trò và sự tác động của con người tới toàn bộ môi
trường sống dẫn đến BĐKH.
2.1.2 Kĩ năng
Bồi dưỡng kĩ năng về BĐKH để hạn chế và ứng phó với những hậu quả
khôn lường do BĐKH gây ra trong thực tế cuộc sống.
Giáo dục cung cấp cho người học hệ thống kiến thức khoa học, bồi

- Hệ thống sống tác động lên khí hậu và khí hậu cũng tác đông ngược
lại.
- Các yếu tố của hệ thống sống.
- Hiện trạng, nguyên nhân của sự biến đổi khí hậu, đặc biệt là những
nguyên nhân do con người tạo ra như phát thải khí nhà kính gây nên sự ấm
lên toàn cầu…
- Hậu quả của biến đổi khí hậu và tác động của nó trên phạm vi toàn
cầu, quốc gia và khu vực - địa phương.
- Những biện pháp hạn chế các tác nhân gây nên biến đổi khí hậu trên
phạm vi toàn cầu, quốc gia và địa phương.
- Ứng phó trước tác động của biến đổi khí hậu ở Việt Nam
- Cung cấp, rèn luyện những kỹ năng cần thiết để ứng phó với thiên tai
do biến đổi khí hậu gây nên ở địa phương
2.3 Các phương thức giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu
Ở phổ thông có thể sử dụng là 3 phương thức: tích hợp, lồng ghép và
liên hệ để dạy GDƯPBĐKH.

12

Dương Thị Bền

12

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp



Dương Thị Bền

13

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp

NỘI DUNG DẠY HỌC

MỘT MÔN KHÁC

2.4. Tích hợp nội dung GDƯPBĐKH vào dạy phần bảy chương II và III
sinh học 12 (cơ bản)
2.4.1 Tầm quan trọng của GDƯPBĐKH trong dạy học sinh học 12 (cơ bản)
Việt Nam là môt trong năm nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của hiện
tượng BĐKH. Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc (LHQ) trong các nguyên
nhân gây BĐKH toàn cầu 90% là do con người gây ra như phá rừng, sản xuất
công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải, sinh hoạt, dân số tăng nhanh…
và 10% là do tự nhiên. Do đó việc bảo vệ môi trường góp phần hạn chế
BĐKH hiện nay và trong tương lai đẻ nâng cao chất lượng cuộc sống bảo vệ
sức khỏe cho con người “mang tính toàn cầu”.
2.4.2 Khái quát nội dung phần bảy. SINH THÁI HỌC
Ở phần bảy SINH THÁI HỌC bao gồm có 3 chương
2.5. Một số địa chỉ tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong
phần bảy Chương II – Quần xã sinh vật và Chương III - Hệ sinh thái,


K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp
quần xã. Biện loài nhiều hay ít có ảnh
pháp

khắc hưởng đến khí hậu không?

phục

- Theo em để ổn định thành
phần loài thì cần những điều
kiện gì?
- Tại sao nói loài ưu thế có
ảnh hưởng rất lớn tới khí hậu
môi trường?
- Em đã làm gì để góp phần
ổn định thành phần loài chưa?

II.2. Đặc trưng Ảnh hưởng của - Khi nhiệt độ trái đất nóng
của phân bố cá BĐKH đến sự lên các loài sv sẽ có sự phân
thể trong không phân bố các bố ntn?
gian QX

loài sv trong - Để đảm bảo sự phân bố theo
quần xã.


Khóa Luận tốt nghiệp

mối BĐKH

ảnh -Khi các mối quan hệ hỗ trợ

trong hưởng tới các hoặc đối kháng bị phá vỡ thì
mối quan hệ sẽ có hiện tượng gì?
trong sinh thái. - BĐKH có ảnh hưởng đến
các mối quan hệ sinh thái
không?
- Những hoạt động khai thác
tài nguyên không hợp lí có
ảnh hưởng đến các mối quan
hệ sinh thái không?

III.2 Hiện tượng Biện

pháp - Hiện tương khống chế sinh

khống chế sinh khắc

phục học có những ưu điểm gì?

học

BĐKH

- Hiện nay hiện tượng khống

Dương Thị Bền

16

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp
nào?
- em hãy kể tên một số rừng
nguyên sinh ở Việt Nam mà
em biết.

II.2 Diễn thế thứ Ảnh hưởng của - Nguyên nhân nào dẫn đến
sinh

quần xã sv tới diễn thế thứ sinh?
BĐKH.

- Khi quần xã sv bị con người
khai thác đến mức hủy diệt sẽ
dẫn đến hậu quả gì?
- Em đã có hành động gì để
bảo vệ tài nguyên thiên nhiên
chưa?
- Em hãy kể một số diễn thế
thứ sinh tại địa phương em



Khóa Luận tốt nghiệp
- Em đã làm có làm gì để góp
phần ứng phó biến đổi khí

IV.

Tầm

trọng của

quan Biện

hậu?
pháp - Là chủ nhân tương lai của

việc ngăn

chặn, đất nước em đã có kế hoạch

nghiên cứu diễn khắc phục của gì để bảo vệ môi trường
thế sinh thái

BĐKH

chưa?
- Biện pháp như thế nào thì
được coi là khai thác hợp lý
các ngồn tài nguyên thiên
nhiên?

xuất có vai trò gì đối với môi

hệ sinh thái

Xây dựng biện trường không?
pháp

ngăn - Em hãy kể tên một số sinh

18

Dương Thị Bền

18

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp
chặn và khắc vật sản xuất có khả năng sử
phục hậu quả dụng năng lượng mặt trời để
BĐKH

dựa tổng hợp nên các chất hữu cơ.

vào vai trò của -Nếu vi sinh vật sản xuất
SVXS


- Ở Việt Nam hình thức khai
thác 2 hệ sinh thái này đã hợp

19

Dương Thị Bền

19

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp
lí chưa?
- Con người vận dụng kiến
thức về thành phần cấu trúc
của hệ sinh thái trong việc tạo
hệ sinh thái nhân tạo như thế
nào?
-Hãy nhận xét về việc xây
dựng hệ sinh thái nhân tạo
hiện nay ở Việt Nam và ở địa
phương.
- Con người đã tác động như
thế nào lên các hệ sinh thái
trên trái đất? Và chiều hướng
diễn biến của các hệ sinh thái
ngày nay?

- Đối với GV nhận thức được vai trò, tầm quan trọng và xác định được
nội dung, phương pháp tích hợp, lồng ghép và liên hệ.
- Đối với HS nhận thức về kiến thức BĐKH chưa đầy đủ còn rất hạn
chế hoặc còn có cái nhìn sai lệch và phiến diện. Song đa số HS có thái độ tích
cực đối với vấn đề BĐKH và rất hứng thú với các bài học có tích hợp nội
dung BĐKH từ đó hình thành ý thức bảo vệ môi trường và các kĩ năng ứng
phó biến đổi khí hậu.
- Lựa chọn phương pháp dạy học hợp lý cho từng nội dung VD: Phương
pháp trực quan, bài tập nhóm, trò chơi…chuyên đề dạy học.
- Đã chỉ ra một số địa chỉ và thiết kế một số bài giảng tích hợp GDBĐKH
trong Phần bảy Chương II - QUẦN XÃ SINH VẬT và Chương III - HỆ
SINH THÁI, SINH QUYỂN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Đã có nội dung
tích hợp GDBĐKH. Sinh học 12 (cơ bản) THPT. Thông qua trao đổi với giáo
viên phổ thông đều thống nhất khẳng định các thiết kế bài giảng có tính khả
thi và góp phần nâng cao chất lượng dạy học Sinh học 12 (cơ bản), THPT.

2. Kiến nghị
Qua quá trình nghiên cứu đề tài, tôi xin có một số kiến nghị sau:

21

Dương Thị Bền

21

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2
-

22

K34B Sinh-KTNN


Trường ĐHSP Hà Nội 2

Khóa Luận tốt nghiệp

2. Nguyễn Thành Đạt, “sách giáo viên”, Nxb Giáo Dục.
3. Ngô Văn Hưng, Nguyễn Hải Châu, Lê Hồng Điệp, Nguyễn Thị Hồng

Liên, “Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Sinh học 12”,
Nxb Giáo dục.
4. Mai Trọng Thông và Hoàng Xuân Cơ, Giáo trình “Tài nguyên khí hậu”
Nxb ĐHQG Hà Nội.
5. Trần Thục, (2010) “Xây dựng Chương trình Mục tiêu Quốc gia Ứng phó
với BĐKH”, Hội thảo diễn đàn đối thoại chính sách về BĐKH và Chương
trình Mục tiêu ứng phó với BĐKH.
6. Tổ chức khí tượng thế giới, “Tháng 4 - 2010, nóng nhất lịch sử” , Báo tiền
phong số 142(22/5/2010)
7. Nguyễn Đức Ngữ, (2008) “BĐKH và phát triển bền vững ở việt nam”,
Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ ba”, Nxb ĐHQG Hà Nội.
8. Dương Tiến Sỹ, (2008) “Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học
Sinh học phổ thông”, Chuyên đề đào tạo thạc sĩ chuyên ngành lí luận và
phương pháp dạy học Sinh học - Mã số 60-40-10”.
9. Nguyễn Văn Cường “Tổng quan về BĐKH và tác động của chúng đến
hoạt động của con người”
10. Chỉ thị số 35/2005/CT-TTG ngày 17/10/2005 của thủ tướng chính phủ về
việc tổ chức thực hiện Nghị định Kyoto thuộc công ước khung của liên

-

Chương trình môi trường Liên Hợp Quốc: http//unep.org
Đài truyền hình Việt Nam: http//vtv.vn
Báo nhân dân: http//nhandan.com.vn
http://www.khoahoc.com.vn/doisong/moi-truong/tham-

-

hoa/29653_8-hau-qua-chua-biet-cua-bien-doi-khi-hau.aspx
http://www.slideshare.net/cuongcbn/tng-quan-v-bin-i-kh-hu-vpresentation

24

Dương Thị Bền

24

K34B Sinh-KTNN