MỤC LỤC

1


Bài 1: Hướng dẫn sử dụng các dụng cụ, thiết bị vi sinh và các quy tắc trong
phòng thí nghiệm
1.
-

Các quy tắc an toàn trong phòng thí nghiệm:
Nắm vững nguyên tắc, phương pháp làm việc với vi sinh vật
Không ăn uống, hút thuốc trong phòng thí nghiệm, mang khẩu trang khi thao tác

-

với vi sinh vật
Mặc áo blouse trong thời gian làm thí nghiệm
Cần ghi chú tên chủng, ngày, tháng làm thí nghiệm lên tất cả các hộp petri, ống

-

nghiệm môi trường, bình nuôi cấy
Khi lỡ tay làm đổ, nhiễm vi sinh vật ra nơi làm việc, dùng khăn giấy tẩm chất diệt

-

khuẩn lau kĩ, sau đó thực hiện khử trùng lại bàn làm việc
Cẩn thận khi thao tác với đèn cồn. Tắt ngọn lửa khi chưa có nhu cầu sử dụng hoặc

-

Nồi hấp: Để tiêu diệt cả tế bào dinh dưỡng lẫn bào tử của vi sinh vật
Tủ sấy: Sấy khô dụng cụ thủy tinh hoặc để khử trùng bằng phương pháp nhiệt khô
Tủ cấy vô trùng: Đảm bảo tính vô trùng cao khi thao tác với vi sinh vật
Bài 2: Cách sử dụng kính hiển vi và cách làm nút bông ống nghiệm, bình tam
giác, bao gói và thanh trùng dụng cụ vi sinh

1.

Kính hiển vi:

2


Kính hiển vi dùng để quan sát vi sinh vật. Kính hiển vi cần được đặt nơi tránh bụi,
ẩm, chấn động. Để tránh bị két dầu soi hoặc bị mốc kính thì sau khi dùng kính với
dầu soi, dùng giấy lau kính chuyên dụng. Khi không dùng kính cần phải đậy kín
2.
a.
b.
-

lại.
Bao gói dụng cụ:
Cách làm nút bông:
Với các ống nghiệm
Lấy một ít bông không thấm nước cuộn tròn lại
Dùng que ấn vào giữa cuộn bông
Đẩy cuộn bông này gập đôi và từ từ vào miệng ống nghiệm
Với các chai lọ, bình tam giác có kích thước lớn: Làm tương tự nhưng sử dụng
lượng bông nhiều hơn.

-

Nguyên liệu – Dụng cụ thí nghiệm.
Nguyên liệu.
Thịt lợn, bò (không rửa) ngâm vào 30 ml nước để trong 24 giờ.
Nước canh thiu.
Dụng cụ thí nghiệm.
Que cấy, đèn cồn 90°.
3


2.
a.
-

Phiến kính( lame), lá kính.
Kính hiển vi.
Nước cất.
Cách tiến hành.
Làm vết bôi.
Chọn lame sạch và khô.
Đốt đèn cồn, hơ que cấy ( nghiêng 45°) trên ngọn lửa đèn cồn để thanh trùng.
Dùng que cấy lấy mẫu thịt lợn, thịt bò, canh thiu vào giữa 3 lame, ghi tên mỗi loại

b.
-

lên lame.
Hơ lại que cấy.
Để vết bôi khô tự nhiên trong không khí.

Thịt lợn

Tên vi khuẩn: chostridium
Mô tả hình dạng: hình bầu dục,hình que, không rõ nhân, màng nhày rộng
Nhận xét: mẫu ít vi sinh vật khó quan sát, có nhiều cặn lơ lửng nên tiêu bản khó
quan sát.

5


Bài 4: Quan sát hình dạng vi khuẩn lactic ( nước dưa, sữa chua)
I/ Cơ sở lý thuyết.
1.
a.
b.
2.
a.
-

Nguyên liệu – Dụng cụ thí nghiệm.
Nguyên liệu.
Sữa chua ( một hộp).
Nước dưa chua ( nước thơm, vàng, không bị khú).
Dụng cụ thí nghiệm.
Que cấy, đèn cồn 90°.
Phiến kính( lame), lá kính.
Kính hiển vi.
Nước cất.
Cách tiến hành.
Làm vết bôi.


6


Nước dưa

Sữa chua

Hình vẽ:

Nước dưa

Sữa chua

Tên vi khuẩn: Latic
Mô tả hình dạng:
- Nước dưa: liên cầu khuẩn, quan sát thấy hình que, sợi
- Sữa chua: song cầu khuẩn tròn,trắng liên kết nhóm 2 hoặc 3
Nhận xét:
- Nước dưa: soi ở vật kính 10X dạng sơi liền, vật kĩnh 40X thầy những cầu khuẩn
liên kết thành sợi
- Sữa chua: khó nhìn thấy do dễ nhầm với váng sữa chua và mầu đục do đường, vi
khuẩn có kích thước rất nhỏ phải dung vật kính 100X và sử dụng dầu soi

Bài 5: Quan sát vi khuẩn nốt sần.
I/ Cơ sở lý thuyết.
1.

Nguyên liệu – Dụng cụ thí nghiệm.
7

Lấy kẹp sắt ( lau sạch bằng cồn) hơ trên ngọn lửa đèn cồn, dầm nốt sần ra nước,
khi đó vi khuẩn nốt sần sẽ tan trong nước.
Dùng que cấy đã thanh trùng lấy mẫu lên phiến kính.
Để mẫu khô tự nhiên trong không khí.
Chú ý:
Lượng vi sinh vật lấy vừa phải.
Vết bôi tròn gọn, thật mỏng.
Các tế bào vi sinh vật được dàn đều dễ quan sát.
Quan sát hình dạng vi khuẩn.
Chỉnh vật kính ở 4X và soi mẫu.
Cất trữ mẫu vi khuẩn nốt sần.
Hơ hộp petri trên ngọn lửa đèn cồn ( xoay vòng quanh).

8


-

Thanh trùng miệng ống đựng nước cất, đổ khoảng 5-7 giọt vào hộp petri, đậy nắp

-

ống.
Hơ que cấy ở 45°C đến khi đầu que cấy đỏ để vi sinh vật chết hết.
Cho que cấy vào hộp petri để giảm nhiệt độ.
Lấy mẫu, mở hộp petri, để mẫu vào chỗ có nước ( hé miệng hộp).
Thanh trùng lại hộp, cho vào bao giấy, bảo quản.
II/ Kết quả - Nhận xét.

Mô tả hình dạng: Có mầu xanh lá. Đơn cầu khuẩn hình tròn, ovan, màng nhầy


lame.
Mẫu ngô, cơm: lấy những hạt ngô, cơm đã lên mốc, hòa vào trong nước.
Mẫu nho: lấy một giọt nước lên phiến kính, dùng que cấy đã thanh trùng, lấy một ít

b.
-

nước phết lên phấn nho.
Hơ lại que cấy.
Để vết bôi khô tự nhiên trong không khí.
Chú ý:
Lượng vi sinh vật lấy vừa phải.
Vết bôi tròn gọn, thật mỏng.
Các tế bào vi sinh vật được dàn đều dễ quan sát.
Cố định vết bôi.
Dùng kẹp gỗ hoặc kẹp sắt kẹp lame.
Hơ mặt dưới của lame trên ngọn lửa đèn cồn, tránh không để quá nóng.
Việc cố định vết bôi nhằm các mục đích giết chết vi sinh vật để dễ dàng quan sát,

c.
-

tránh khỏi các vi sinh vật độc hại.
Quan sát hình dạng vi khuẩn.
Chỉnh vật kính ở 4X và soi lần lượt ba mẫu mốc cơm, mốc ngô và nho.

-

II/ Kết quả - Nhận xét.

11


2.
a.
-

-

Phiến kính( lame), lá kính.
Kính hiển vi.
Thuốc nhuộm Xanh metylen, Fucshin.
Nước cất.
Cách tiến hành.
Làm vết bôi.
Chọn lame sạch và khô.
Đốt đèn cồn, hơ que cấy ( nghiêng 45°) trên ngọn lửa đèn cồn để thanh trùng.
Dùng que cấy lấy mẫu thịt lợn, thịt bò, vào giữa 2 lame, ghi tên mỗi loại lên lame.
Hơ lại que cấy.
Để vết bôi khô tự nhiên trong không khí.
Nhỏ vào vết bôi vài giọt Xanh metylen và Fucshin, đế yên 1-2 phút.
Rửa vết bôi bằng cách nghiêng lame, dùng bình tia xịt nước cho chảy nhẹ qua vết
bôi cho đến khi mất màu ở tiêu bản.
Hơ nhẹ tiêu bản trên đèn cồn.
Quan sát tiêu bản ở vật kính X40 và X100 dùng dầu soi.
Chú ý:
Lượng vi sinh vật lấy vừa phải.
Vết bôi tròn gọn, thật mỏng.
Các tế bào vi sinh vật được dàn đều dễ quan sát.


Que cấy, đèn cồn 90°.
Phiến kính( lame), lá kính.
Kính hiển vi.
Thuốc nhuộm Xanh metylen, Fucshin.
Nước cất.
Cách tiến hành.
Làm vết bôi.
Chọn lame sạch và khô.
Đốt đèn cồn, hơ que cấy ( nghiêng 45°) trên ngọn lửa đèn cồn để thanh trùng.
Dùng que cấy lấy mẫu cơm và nho ( đã hòa vào nước) vào giữa 2 lame, ghi tên

-

mỗi loại lên lame.
Hơ lại que cấy.
Để vết bôi khô tự nhiên trong không khí.
Nhỏ vào vết bôi vài giọt Xanh metylen và Fucshin, đế yên 1-2 phút.
Rửa vết bôi bằng cách nghiêng lame, dùng bình tia xịt nước cho chảy nhẹ qua vết

b.
-

bôi cho đến khi mất màu ở tiêu bản.
Hơ nhẹ tiêu bản trên đèn cồn.
Chú ý:
Lượng vi sinh vật lấy vừa phải.
Vết bôi tròn gọn, thật mỏng.
Các tế bào vi sinh vật được dàn đều dễ quan sát.
Quan sát hình dạng tế bào vi khuẩn.
Quan sát tiêu bản ở vật kính X40 và X100 dùng dầu soi.

Thịt lợn (không rửa) ngâm vào 30 ml nước để trong 24 giờ.
Dụng cụ thí nghiệm.
Que cấy, đèn cồn 90°.
Phiến kính( lame), lá kính.
Kính hiển vi.
Thuốc tím Geltian, dung dịch Lugol, thuốc nhuộm Fucshin.
Nước cất.
Cách tiến hành.
Làm tiêu bản ( tạo vết bôi).
Dùng que cấy lấy nước vô trùng để 2 vết bôi trên lame kính.
Dùng que cấy lấy một ít sinh khối làm vết bôi theo thứ tự:
+ Bên trái là nấm men.
+ Bên phải là nấm mốc.
Để khô vết bôi trong không khí hoặc cố định nhẹ trên đèn cồn.
Nhuộm tiêu bản.
Nhuộm bằng thuốc tím geltian từ 1-2 phút.
Rửa bằng nước đến khi trôi hết màu, để khô.
Nhuộm bằng dung dịch Lugol từ 1-2 phút.
Rửa nước, để khô.
Tẩy màu bằng cồn trong khoảng 20 giây, để nghiêng tiêu bản, nhỏ từ từ từng giọt

c.
-

đến khi mất màu.
Rửa lại bằng nước.
Nhuộm bổ sung Fuchsin từ 30-60 giây.
Rửa bằng nước, để khô.
Quan sát hình dạng tế bào vi khuẩn.
Quan sát tiêu bản ở vật kính X40 và X100 dùng dầu soi.

5
6
7

Mẫu, dụng cụ
Sữa ông thọ
Nước lọc
Sữa chua Vinamilk
Bình đựng 2l
Hộp đựng sữa chua có nắp
Nước sôi
Muôi

Số lượng
1 hộp
1 lít
2 hộp
1 bình
6 hộp
1 lít
1 cái

2.
-

Cách tiến hành:
B1: Đổ nước sôi vào bình đựng có chứa một hộp sữa đặc theo tỉ lệ 1:1.
B2: Khuấy đều hỗn hợp
B3: Cho nước nguội vào bình theo tỉ lệ sữa tươi: nước sôi là 2:1 để giảm lượng


Thời gian

Màu sắc

Độ đục

Độ ngọt

Độ chua

Mùi

ủ(300C)
4h

Trắng

+

+++

+

+++

6h
8h

đục ít
Đục vừa


Nguyên liệu – Dụng cụ thí nghiệm.
Nguyên liệu.
Nấm men, nấm mốc.
Sữa chua.
Dụng cụ thí nghiệm.
Bếp điện, xoong, muôi.
Đũa thủy tinh, nồi hấp thanh trùng.
Tủ sấy, tủ ấm.
6 ống nghiệm ( 2 ống cấy nấm men, 2 ống cấy nấm mốc, 2 ống cấy vi khuẩn).
Đĩa petri ( thanh trùng, bọc giấy).
Môi trường nuôi cấy.
Nước cất.
Chuẩn bị môi trường nuôi cấy.
Môi trường nuôi cấy vi khuẩn.
Môi trường cao thịt – Pepton
Chuẩn bị:
+ 2 ống cấy vi khuẩn.
+ 2 đĩa petri: thanh trùng, bọc giấy.
+ Bình tam giác 250ml.
Công thức:
+ Pepton: 2,5g.
+ Cao thịt: 1,25g.
+ Agar: 5g.
+ Nước 250ml.

20


b.

Cho thêm 2- 5g dịch chiết của nấm men.
Môi trường Hansen.
Công thức:
+ 12,5g Glucozơ.
+ 2,5g Peptôn.
+ 0,75g K2HPO4.
+ 0,75g MgSO4.7H2O.
+ 5g Agar.
+ 250ml nước cất.
Môi trường nuôi cấy nấm mốc.
Chuẩn bị:
+ 2 ống cấy nấm mốc.
+ 2 đĩa petri: thanh trùng, bọc giấy.
+ Bình tam giác 250ml.
Môi trường Czapek.
Công thức:
+ 7,5g Saccarozơ.
+ 7,5g NaNO3.
+ 0,25g K2HPO4.
+ 0,125g MgSO4.
+ 0,0025g FeSO4.
+ 5g Agar.
+ 250ml nước cất.
Cách tiến hành:
Chuẩn bị môi trường nuôi cấy
B1: Cân hóa chất cho các môi trường vào 3 bình tam giác khác nhau
B2: Cho vào mỗi bình 250ml nước cất, khuấy đều
21



Cấy nấm men và vi khuẩn.

-

B1: Đun nóng dung dịch môi trường của vi khuẩn và nấm men trong bình tam giác

-

đã thanh trùng
B2: Để nguội dung dịch xuống khoảng 40oC
B3: Hơ nhẹ miệng bình tam giác và đĩa peptri
B4: Mở nhẹ đĩa peptri, đổ dung dịch vào đĩa, dày khoảng 0,3-0,5cm
B5: Thanh trùng miệng bình tam giác, đậy nút bông lại
B6: Lắc cho dung dịch tràn đều trên đĩa peptri rồi để thạch đông đặc
B7: Cấy vi sinh vật (quy trình giống như cấy trong ống nghiệm)
B8: Đặt đĩa peptri ngược lại và cho vào tủ ủ.
II/ Kết quả - Nhận xét.
Sau 2 ngày ta có kết quả nuôi cấy

1.

Nấm men

22


Có mầu trắng đục phát triển tốt

23


6
7
8
9

Hóa chất
Glucozo
MgSO4
Cao nấm men
Cônggô đỏ(thiếu, bỏ)
K2HPO4
NaCl
CaCO3
Agar
Nước cất

Khối lượng (g)
2
0,04
0,1
2 (ml)
0,1
0,04
0,2
4
200(ml)

Bảng : Dụng cụ chuẩn bị
STT
1