ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

VŨ HẢI TRIỀU

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN 661 DO
ĐOÀN KINH TẾ QUỐC PHÒNG 327 THỰC
HIỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
GIAI ĐOẠN 2001 - 2010

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP

Thái Nguyên 2012


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

VŨ HẢI TRIỀU

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN 661 DO
ĐOÀN KINH TẾ QUỐC PHÒNG 327 THỰC
HIỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
GIAI ĐOẠN 2001 - 2010
Chuyên ngành Lâm Học
Mã số:60.62.02.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Nhâm


ii
MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN
ĐẶT VẤN ĐỀ .........................................................................................

1

Chương 1 ................................................................................................

3

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .............................................

3

1.1. Trên thế giới ...................................................................................

3

1.1.1. Khái niệm về dự án .......................................................................

3

1.1.2. Đánh giá tác động dự án ..............................................................

4

1.1.3. Các khía cạnh đánh giá tác động của dự án ...............................

4

2.1.2. Mục tiêu cụ thể .............................................................................

10

2.2. Đối tượng nghiên cứu .....................................................................

10

2.3. Giới hạn nghiên cứu .......................................................................

10

2.4. Nội dung nghiên cứu.......................................................................

11

2.5. Phương pháp nghiên cứu ...............................................................

11

2.5.1. Quan điểm và phương pháp luận ................................................

11

2.5.2. Phương pháp thu thập số liệu ......................................................

14

(1). Thu thập các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu..............


17

a. Điều tra cây gỗ ....................................................................................

17

b. Điều tra cây tái sinh ............................................................................

18

c. Điều tra cây bụi thảm tươi..................................................................

18

(4). Phương pháp xử lý số liệu ...............................................................

19

- Phương pháp đánh giá tác động kinh tế .............................................

19

- Phương pháp đánh giá tác động xã hội ..............................................

21

(5). Phương pháp đánh giá các tác động môi trường .........................

22



3.1.2. Địa hình địa thế ............................................................................

25

3.1.3. Khí hậu, thuỷ văn .........................................................................

25

(1) Khí hậu ..............................................................................................

25

(2) Thủy văn ............................................................................................

26

3.1.4. Địa chất - Thổ nhưỡng .................................................................

27

3.2. Điều kiện kinh tế xã hội..................................................................

28

3.2.1. Dân số và lao động ..........................................................................

29

3.2.2. Tình hình kinh tế - xã hội .......................................................................

32

(2). Tên của dự án...................................................................................

32

(3). Mục tiêu của dự án ..........................................................................

33

(4). Nhiệm vụ của dự án .........................................................................

33

(5). Tiến độ thực hiện ............................................................................

34

(6).Tổ chức thực hiện quản lý dự án .....................................................

34

(7).Tổng vốn đầu tư ................................................................................

35

4.1.2. Khái quát dự án tại Đoàn KT-QP 327 và kết quả của dự án ..

35


44

(1). Đánh giá về cơ cấu tổ chức quản lý dự án .....................................

44

(2). Đánh giá tiến độ thực hiện dự án ...................................................

47

(3). Đánh giá quá trình đầu tư của dự án .............................................

47

(4). Đánh giá kết quả hoạt động của dự án...........................................

47

*Hoạt động quy hoạch 3 loại rừng ........................................................

47

* Hoạt động thiết kế trồng rừng.............................................................

47


v
* Hoạt động gieo ươm và cung cấp giống cây trồng ............................


4.2.2. Tác động của dự án đến cơ cấu chi phí của các hộ tham gia ....

61

4.2.3. Tác động của dự án đến cơ cấu sử dụng đất của các HGĐ .......

62

4.2.4. Đánh giá hiệu quả kinh tế theo phương pháp động ...................

64

4.3. Đánh giá tác động của dự án về mặt xã hội ...................................

65

4.3.1. Sự tham gia của người dân ..........................................................

65

4.3.2. Tác động của dự án đến cơ cấu sử dụng thời gian.....................

66

4.3.3. Tác động của dự án đến việc nâng cao ý thức và vai trò của
người dân trong việc bảo vệ và phát triển rừng ....................................
4.3.4. Dự án góp phần nâng cao vai trò của người phụ nữ trong các
hoạt động sản xuất và đời sống hướng tới bình đẳng giới ...................

67

81

4.5.1. Về chỉ đạo điều hành ....................................................................

81

4.5.2. Về công tác qui hoạch ..................................................................

81


vi
4.5.3. Áp dụng biện pháp kỹ thuật lâm sinh tổng hợp ..........................

82

4.5.4. Về cơ chế chính sách ....................................................................

82

4.5.5. Tổ chức bộ máy quản lý Dự án 661 ............................................

83

4.5.6. Về việc lồng ghép các dự án .........................................................

84

4.5.7. Đề xuất một số giải pháp nhằm duy trì và phát triển thành
quả của dự án .........................................................................................


Tài liệu tham khảo ................................................................................

93


vii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn

Bộ NN&PTNT
Bộ CHQS

B

BQLDA

Ban Ban Quản lý dự án

Bộ Chỉ huy quân sự

CTV

Cộng tác viên

CĂQ

Cây ăn quả

DA



viii
DANH MỤC CÁC BIỂU
Biểu 2.1

Phiếu điều tra cây gỗ trên ÔTC rừng trồng…………………

18

Biểu 2.2

Phiếu điều tra cây tái sinh…………………………………..

18

Biểu 2.3

Phiếu điều tra cây bụi thảm tươi……………………………

19

Biểu 3.4

Một số chỉ tiêu khí hậu bình quân của các tháng trong năm.

26

Biểu 4.5


53

Kết quả bvệ rừng của Đoàn KT-QP327 từ năm 2001- 2010

54

Biểu 4.12 Tổng hợp nguồn vốn đầu tư từ năm 2001 - 2010…………...

57

Biểu 4.13 Cơ cấu thu nhập theo nhóm hộ trước và sau dự án…………

59

Biểu 4.14

Cơ cấu chi phí trong các nhóm hộ trước và sau dự án……..

61

Biểu 4.15 Diện tích đất sản xuất bình quân của các hộ………………..

63

Biểu 4.16 Thống kê số hộ tham gia các hoạt động của dự án…………

65

Mức sử dụng thời gian làm việc bình quân/năm/lao động…



Biểu 4. 23 Ảnh hưởng của các mô hình trồng rừng đối với xói mòn đất

79


ix
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 2.1

Các bước nghiên cứu………………………………………..

13

Sơ đồ 4.2

Miêu tả mục tiêu theo hình cây……………………………..

38

Sơ đồ 4.3

Cơ cấu tổ chức Đoàn KT-QP327…………..……………….

45

Sơ đồ 4.4

Tổ chức cơ cấu dự án……….………………………………



Hình 4.8 Độ che phủ của rừng trước và sau dự án……………………...

70

Hình 4.9 Độ phì của đất ở khu vực có rừng và khu vực đất trống………

74

Hình 4.10

Lượng nước thấm vào đất ở trạng thái rừng Thông…………..

77

Hình 4.11

Cường độ xói mòn của mô hình Thông + Keo ở độ dốc 190...

79

Hình 4.12 Cường độ xói mòn của mô hình keo lai ở độ dốc 150…………

80

Hình 3.1


x
DANH MỤC CÁC ẢNH

Rừng trồng năm 2005 Lâm trường 155………………………...

Ảnh 4.8
Ảnh 4.9

49

71

Điều tra sinh trưởng cây rừng trồng năm 2001………………… 72

Ảnh 4.10 Vật rơi rụng dưới tán rừng trồng năm 2002……………………. 74
Ảnh 4.11 Rừng trồng năm 2002 Lâm trường 156 Đoàn 327……………..

78

Ảnh 4.12 Khu vực trồng rừng Lâm trường 155 Đoàn 327……………….. 80


1

ĐẶT VẤN ĐỀ
Việt Nam là một quốc gia nằm ở khu vực Đông Nam Á, có hệ sinh thái
rừng nhiệt đới được đánh giá là tính đa dạng sinh học rất cao và có ý nghĩa quan
trọng trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội và môi trường. Đặc biệt đối với an ninh
quốc phòng, trong lịch sử dựng nước và giữ nước luôn luôn gắn liền hình ảnh lũy
tre làng. Trong hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ bảo vệ tổ quốc,
rừng đã đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn cách đánh và giành độc lập
dân tộc “Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù”. Tuy nhiên, trong những thập niên
vừa qua, rừng bị suy thoái nghiêm trọng do nhiều nguyên nhân. Theo số liệu kiểm

chức, ban ngành cùng tham gia, trong đó có sự tham gia tích cực và hiệu quả của
quân đội.
Thực hiện Quyết định số: 466/1999/QĐ-QP ngày 12/4/1999 của Bộ trưởng
Bộ quốc phòng về việc chuyển đổi Sư đoàn 327 thành Đoàn KT-QP 327 thực
hiện đồng thời 3 chức năng: sẵn sàng chiến đấu, huấn luyện dự bị động viên - phát
triển kinh tế trên địa bàn đơn vị đứng chân tại các huyện Tiên Yên, Bình Liêu, Hải
Hà và thành phố Móng Cái tỉnh Quảng Ninh.
Đoàn KT- QP 327 thực hiện Dự án 661 trên địa bàn huyện Bình Liêu, Hải
Hà và thành phố Móng Cái. Sau 10 năm thực hiện, dự án đã thu hút lực lượng
quân đội và đông đảo người dân địa phương tham gia, sự thành công của dự án
thể hiện qua diện tích đất trống đồi núi trọc đã được phủ xanh, độ che phủ của
rừng được nâng cao. Góp phần đáng kể trong việc cải thiện kinh tế, xã hội và môi
trường trên địa bàn đơn vị đứng chân.
Để làm rõ những ảnh hưởng và mức độ tác động của Dự án 661 đến kinh tế
- xã hội, đánh gía những thuận lợi, khó khăn trong quá trình Đoàn KT-QP 327
triển khai thực hiện dự án, làm căn cứ khuyến nghị, đề xuất đối với những dự án
tiếp theo có điều kiện, đặc điểm tương tự, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh
giá tác động của Dự án 661 do Đoàn kinh tế quốc phòng 327 thực hiện trên địa
bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2001 – 2010”


3
Chương 1
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Thuật ngữ “dự án” được con người sử dụng từ lâu để đặt tên cho một
loạt các hoạt động của tập thể hay cá nhân nhằm đạt được một hoặc một số
mục tiêu nhất định trong khoảng thời gian hạn định. Thường thì dự án gồm
nhiều các hoạt động trong thời gian dài và đề ra các mục tiêu có tính chất rộng
rãi, ý nghĩa lan rộng. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện dự án, hướng mục
tiêu thường bị chi phối, mức độ đạt mục tiêu khác với mức đặt ra ban đầu.

Trong các dự án mà ở đó vai trò tham gia của các bên liên quan có ý
nghĩa đặc biệt quan trọng, thì công tác đánh giá đòi hỏi phải có sự tham gia
của các bên liên quan. Đánh giá có sự tham gia là một hệ thống phân tích
được thực hiện bởi các nhà quản lý dự án và các thành viên được hưởng lợi từ
dự án, cho phép họ điều chỉnh, xác định lại chính sách hoặc mục tiêu, chiến
lược, sắp xếp lại các tổ chức các đơn vị triển khai lại các nguồn lực nếu cần
thiết. Nó là cơ hội cho cả người bên trong và người bên ngoài cộng đồng
dừng lại phản ánh về quá khứ và đưa ra quyết định cho tương lai.
Các lý thuyết về hướng dẫn và đánh giá được đề cập chi tiết trong các
công trình nghiên cứu của WHO, Gittinger, Dixon & Hufschmidt L.Therse
Barker, Jim Woodhill, FAO, WB.
Các phương pháp đánh giá dự án cũng được phát triển mạnh mẽ từ
những năm 50, 60 của thế kỷ trước, khi các dự án phát triển cộng đồng ra đời.
Các phương pháp bao gồm: Phương pháp điều tra khảo sát (servey), phương
pháp người dân tham gia đánh giá (PRA), phương pháp phỏng vấn
(interview), phương pháp thảo luận nhóm (group).
1.1.3. Các khía cạnh đánh giá tác động của dự án
Trên thế giới, đánh giá tác động của dự án đã có từ lâu đời. Đánh giá
tác động của dự án là những việc làm để xem xét một cách toàn diện về các
tác động của nó làm ảnh hưởng đến các lĩnh vực của đời sống xã hội và tự
nhiên mà cụ thể là kinh tế, xã hội và môi trường đã định trước ở mục tiêu của


5
dự án. Về phương pháp đánh giá tác động dự án tùy thuộc loại dự án mà có
phương pháp phù hợp. Dự án đầu tư cho sản xuất kinh doanh thì tập chung
đánh giá tác động về lợi ích kinh tế; các dự án đầu tư lĩnh vực bảo tồn thì
đánh giá tác động dự án về mặt môi trường và văn hóa xã hội.
Thời điểm và mục tiêu khác nhau thì phương pháp đánh giá cũng khác
nhau. Những dự án đánh giá nhiều lĩnh vực thì việc đánh giá phải tách riêng

quả về các hoạt động của dự án đối với môi trường.
1.2. Ở Việt Nam
1.2.1. Khái niệm về dự án
Ở Việt Nam, khái niệm dự án được đề cập đến nhiều vào khoảng những
năm cuối thế kỷ 20. Tùy các góc độ, khía cạnh khi xem xét về dự án, các tác
giả đã đưa ra nhiều khái niệm về dự án.
Hội thảo PIMES về chương trình phòng ngừa thảm họa đã đưa ra hai
khái niệm về dự án:
- Dự án là một quá trình gồm các hoạt động đã được lập kế hoạch nhằm
đạt được những thay đổi mong muốn hoặc đạt được một mục tiêu cụ thể nào
đó.
- Dự án là một quá trình phát triển có kế hoạch [15], được thiết kế
nhằm đạt được mục tiêu cụ thể với khoản kinh phí xác định trong một thời
gian nhất định.
Theo bài giảng về Quản lý lâm nghiệp xã hội [20] của Trung tâm Lâm
nghiệp xã hội, để nhìn nhận dự án một cách đầy đủ nhất phải đứng trên nhiều
khía cạnh khác nhau: về hình thức, về quản lý, về kế hoạch, về nội dung.
+ Theo đại bách khoa toàn thư:
- Dự án (Project) là điều người ta có ý định làm, hay đặt kế hoạch cho
một ý đồ, một quá trình hành động.
- Dự án là một nỗ lực tổng hợp bao gồm các nhiệm vụ có liên quan với
nhau được thực hiện trong một giới hạn về thời gian, ngân sách và với mục
tiêu đã được định nghĩa rõ ràng.


7
- Dự án là một tập hợp có tổ chức các hoạt động và các quy trình đã
được tạo ra để thực hiện các mục tiêu riêng biệt trong các giới hạn về nguồn
lực, ngân sách và các kỳ hạn đã được xác định trước.
Tóm lại, dự án được hiểu chung nhất là một tập hợp các hoạt động có

đã đề cập đến vấn đề định lượng có trọng số các chỉ tiêu đánh giá và cho biết
phương pháp tính trọng số bằng tương quan đạt độ chính xác cao hơn cả.
Một số tác giả khác có đề tài nghiên cứu có liên quan như:
Phạm Xuân Nam (2004)[5]: đánh giá tác động của dự án trồng rừng
cung cấp nguyên liệu thuộc Công ty Lâm nghiệp Hòa Bình trên địa bàn xã
Lâm Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.
Nguyễn Hữu Thọ (2007)[13]: đánh giá tình hình thực hiện dự án trồng
rừng phòng hộ đầu nguồn sông Thạch Hãn tỉnh Quảng Trị.
Nhóm chuyên gia của chương trình phát triển nông thôn miền núi Việt
Nam - Thụy Điển (MRDP) và viện điều tra quy hoạch rừng đã nghiên cứu sự
thay đổi của thảm thực vật và độ che phủ rừng trong giai đoạn 10 năm (1989
– 1998) trên địa bàn 5 tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Tuyên Quang và Hà
Giang nghiên cứu đã đánh giá chung của 5 tỉnh và đánh giá chi tiết sự thay
đổi của 20 xã trong đó có 10 xã được hỗ trợ của Chương trình hợp tác xã Lâm
Nghiệp (FCP) và 10 xã ngoài 2 chương trình đó.
Trong báo cáo đánh giá tác động “Dự án Lâm nghiệp xã hội Sông Đà
trong chương trình hợp tác kỹ thuật Việt Đức đối với hệ thống canh tác trên
địa bàn các huyện Yên Châu tỉnh Sơn La và huyện Tủa Chùa tỉnh Lai Châu”
do Annette Luibrand (2000) thông qua phương pháp điều tra hộ gia đình đã
tiến hành đánh giá tác động của dự án đến phương pháp điều tra hộ nông dân
trên các loại hình sử dụng đất mà gia đình hiện có.
Đánh giá tác động dự án về kinh tế, xã hội và môi trường ở nước ta
hiện nay còn mới mẻ, đang ở giai đoạn đầu của sự phát triển. Có rất nhiều yếu
tố làm ảnh hưởng tới mức độ thành công hay thất bại của dự án thời điểm


9
thực hiện, cơ quan đơn vị, tổ chức thực hiện, cách thức tổ chức thực hiện, địa
bàn triển khai dự án....vì vậy đây là vấn đề phức tạp, đòi hỏi phải có đầu tư
thích đáng về thời gian và kinh phí nên nhìn chung chúng ta còn thiếu hụt về

- Diện tích rừng trồng qua các năm thực hiện dự án.
2.3. Giới hạn nghiên cứu
- Về không gian: do hạn chế về mặt thời gian, nhân lực và kinh phí nên
trong phạm vi đề tài này tôi chỉ đi sâu nghiên cứu trên địa bàn 2 xã là xã
Hoành Mô và xã Đồng Văn - huyện Bình Liêu - tỉnh Quảng Ninh, đây là 2 xã
có điều kiện đặc trưng cơ bản nhất của vùng dự án KT-QP.
- Về thời gian: nghiên cứu tác động của dự án trong 10 năm từ 2001 - 2010.
- Về lĩnh vực: chỉ trong các hoạt động trồng rừng.
- Việc đánh giá tác động của dự án đến việc phát triển kinh tế, xã hội và
bảo vệ môi trường chỉ áp dụng một số chỉ tiêu phù hợp với đối tượng và nội


11
dung nghiên cứu của luận văn như: sự tham gia của quân đội cùng với người
dân và sự thay đổi nhận thức của người dân trong việc bảo vệ và phát triển
rừng. Thay đổi về thu nhập trước dự án và trong giai đoạn thực hiện dự án.
Đóng góp của dự án trong việc cải thiện môi trường đất, tiểu khí hậu cũng
như nâng cao độ che phủ rừng trong vùng.
2.4. Nội dung nghiên cứu
Căn cứ vào mục tiêu và giới hạn nghiên cứu, nội dung nghiên cứu của
đề tài được xác định như sau:
(1). Kết quả các hoạt động trồng rừng do Đoàn KT-QP 327 thực hiện từ
năm 2001 đến năm 2010.
(2). Về kinh tế: đây là dự án trồng rừng do Đoàn KT-QP thực hiện theo
chương trình trồng mới 5 triệu ha rừng và thực hiện trên diện tích đất được
UBND tỉnh Quảng Ninh giao để thực hiện dự án KT-QP, sau khi hoàn thành
nhiệm vụ, đơn vị sẽ bàn giao lại cho địa phương quản lý, bảo vệ và khai thác.
Trong phạm vi yêu cầu của luận văn thì chỉ tính giá trị kinh tế theo phương
pháp ước lượng để xác định giá trị sản phẩm.
(3). Đánh giá về tác động mặt xã hội của dự án đến khu vực nghiên

kinh tế, hiệu quả kinh tế thông qua các tiêu chí, giá trị hiện tại của lợi nhuận
ròng (NPV), tỷ xuất thu nhập so với chi phí (BCR) và tỷ lệ hoàn vốn (IRR).
- Tác động về xã hội thể hiện qua hai mặt tích cực và tiêu cực, để đánh
giá được mức độ thành công một dự án chúng ta phải cân nhắc giữa các mặt
tích cực (tăng thu nhập, giải quyết công ăn việc làm, chất lượng cuộc sống,
thay đổi nhận thức của người dân, mối kết hợp trong khi thực hiện dự án đến
các hoạt động khác trên địa bàn....) so với những tác động tiêu cực nảy sinh
trong quá trình thực hiện dự án (tệ nạn xã hội, hạ tầng xuống cấp, tiếng
ồn......)
- Đánh giá dự án dựa vào kết quả giám sát và đánh giá kết quả thực
hiện của các ban ngành địa phương.


13
Phương pháp nghiên cứu được thể hiện theo sơ đồ sau:
Xác định vấn đề nghiên cứu

Xây dựng đề cương nghiên cứu

Thu thập thông tin hiện trường

Điều kiện tự
nhiên, kinh tế xã hội

Kết quả trồng
rừng Dự án 661

Kết quả trồng
rừng tại Đoàn
KT-QP 327