MỤC LỤC

1


I, Trình bày quan điểm về các nguyên tắc chung của Luật Hình
sự quốc tế theo quy chế Rome.
Quy chế Rome là một Điều ước quốc tế đa phương quan trọng, thu
hút được sự quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới. Ngày 17 tháng 7
năm 1998, Quy chế Rome được thông qua. Quy chế được lập thành 6
bản, viết bằng 6 ngôn ngữ chính thức của Tòa án là Ả Rập, Trung Quốc,
Anh, Pháp, Nga và Tây Ban Nha. Tất cả đều là bản gốc, có sự chứng
nhận của đại diện toàn quyền 139 quốc gia tham gia ký kết và được gửi
tới Tổng thư ký liên hợp quốc. Quy chế Rome được xem như một đạo
luật hình sự bởi nó là công cụ pháp lý hình sự cơ bản và quan trọng của
cộng đồng quốc tế trong đấu tranh phòng chống tội phạm quốc tế. Điều
này thể hiện ở việc hiện diện trong Quy chế Rome là một loạt các quy
định về Luật hình sự, như các tội phạm thuộc quyền tài phán của Tòa
án , các yếu tố cấu thành tội phạm, hình phạt, và đặc biệt trong đó phải
kể đến Những nguyên tắc chung của Luật hình sự quốc tế ( Từ điều 22
đến điều 33 Quy chế Rome). Những nguyên tắc cơ bản của Luật Hình sự
quốc tế ( General principles of international criminal law) được ghi nhận
trong quy chế Rome là một sự tổng hợp của các nguyên tắc được ghi
nhận trong các văn bản pháp luật liên quan trước đó và trở thành (sợi chỉ
đỏ xuyên suốt các quy định của Pháp luật Hình sự”.
Trước hết là nguyên tắc pháp chế, đây được coi là nguyên tắc truyền
thống quan trọng nhất của Luật hình sự. Nguyên tắc này được ghi nhận
2


trong Quy chế Rome với nhiều luận điểm tiến bộ như “ Không có tội khi

người như nguyên thủ quốc gia hoặc những người có trọng trách quan
trọng trong chính phủ sẽ không được coi là căn cứ để loại trừ hoặc giảm
nhẹ trách nhiệm hình sự.
Đối với các tội phạm thuộc quyền tài phán của Tòa án Hình sự quốc
tế ICC (International Criminal court) bao gồm Tội phạm diệt chủng, Tội
phạm chống loài người, Tội phạm chiến tranh, Tội xâm lược thì có một
nguyên tắc rất đặc trưng đó là nguyên tắc không áp dụng thời hiệu. Đây
được coi là một luận điểm tiến bộ nhằm buộc cá nhân đã thực hiện hành
vi tội ác phải chịu trách nhiệm hình sự.
Tiếp theo là nguyên tắc trách nhiệm hình sự cá nhân. Nguyên tắc
này được ghi nhận trong quy chế Rome đã có sự kế thừa từ quy chế Tòa
án Nurumberg và Tokyo, chẳng hạn như cá nhân phải chịu trách nhiệm
hình sự quốc tế đối với hành vi xâm phạm nghiêm trọng luật quốc tế và
phải chịu hình phạt dựa trên cơ sở Luật pháp quốc tế…
Ngoài ra, Quy chế còn quy định nguyên tắc trách nhiệm do lỗi: Điều
31 của Quy chế ghi nhận các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự
cho chủ thể thực hiện không có lỗi bao gồm các trường hợp thực hiện tội
4


phạm khi không có khả năng nhận thức và khả năng điều khiển hành
vi( do bệnh tâm thần hoặc trong tình trạng say do người khác đem lại),
phòng vệ chính đáng và tình thế cấp thiết…Các trường hợp do sai lầm
về sự việc hoặc sai lầm về pháp luật ( Điều 32), tội phạm được thực hiện
theo mệnh lệnh (Điều 33) thì chủ thể thực hiện hành vi cũng không phải
chịu trách nhiệm hình sự do không có lỗi.
II.Phân tích các nội dung cơ bản về tội phạm ma túy trong ba
công ước của Liên hợp quốc về kiểm soát ma túy( các công ước năm
1961,1971,1988)
Hợp tác quốc tế trong đấu tranh chống các hoạt động buôn bán bất

định về đấu tranh với tội phạm ma túy kém phát triển hơn, chỉ gồm một
điều luật. Do hiện tượng các chất hướng thần như thuốc ngủ, thuốc giảm
đau, thuốc an thần, chât gây ảo giác ở nhiều nước trên thế giới gia tăng
và gây lo lắng cho cộng đồng quốc tế, đến năm 1971, Công ước về chất
hướng thần của Liên hợp quốc đã được các quốc gia ký kết (sau đây gọi
tắt là Công ước 1971). Công ước này đã mở rộng phạm vi kiểm soát
quốc tế đến chất hướng thần-những chất có thể gây ra tình trạng nghiện
6


hay tình trạng lệ thuộc đối với người sử dụng.Tuy nhiên, những quy
định của nó chủ yếu dựa trên khuôn mẫu của Công ước 1961, vì vậy cả
hai công ước đều có chung một đặc điểm là chú trọng vào kiểm soát các
hoạt động hợp pháp, chưa tạo được một cơ chế đấu tranh hiệu quả với
tội phạm liên quan đến chất ma túy và chất hướng thần. Xuất phát từ lý
do này, Công ước 1988 ra đời đã củng cố và phát triển đáng kể chế định
kiểm soát các hoạt động bất hợp pháp liên quan đến ma túy. Như vậy, ba
Công ước đã hỗ trợ lẫn nhau và thiết lập nên một cơ chế kiểm soát ma
túy khá thành công trên phạm vi thế giới.
Khác với Công ước 1971, Công ước 1961 và Công ước 1988 liệt kê
cụ thể các hoạt động bất hợp pháp liên quan đến ma túy mà các quốc gia
thành viên phải quy định là tội phạm. Biện pháp này có ưu điểm là đi
vào các loại hành vi cụ thể, do đó đảm bảo được sự thống nhất tương đối
ở các quốc gia thành viên, tạo cơ sở thuận lợi để các quốc gia hợp tác
trong điều tra, truy tố và xét xử tội phạm. Tuy vậy, các Công ước này
không mô tả dấu hiệu của cấu thành tội phạm mà chỉ dừng lại ở việc nêu
các “từ khóa” về các hoạt động bất hợp pháp liên quan đến ma túy mà
các quốc gia có nghĩa vụ tội phạm hóa.
Điều 36(1)(a) của Công ước 1961 cung cấp một danh mục các tội
phạm về ma túy đã được liệt kê trước đó trong Điều 2(a) của Công ước

8


Công ước 1988 thiết lập một danh mục các tội phạm mà các quốc gia
có nghĩa vụ tội phạm hóa không được từ chối bằng cách viện dẫn hiến
pháp và luật quốc gia ( các tội phạm có tính bắt buộc). Ngoài ra, Công
ước 1988 còn quy định các tội phạm mà các quốc gia thành viên có
nghĩa vụ tội phạm hóa trên cơ sở phù hợp với quy định của Hiến pháp và
các nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật quốc gia ( các tội phạm có
tính tùy nghi). Trong danh mục các tội phạm có tính bắt buộc, một trong
những thành tựu quan trọng của Công ước 1988 là quy định một tội
phạm mới: “Các tội phạm sản xuất, vận chuyển hay phân phối các công
cụ, nguyên liệu hoặc tiền chất, mà biết rõ các thứ đó được dùng để
trồng, sản xuất hoặc điều chế trái phép chất ma túy hoặc chất hướng
thần”. Đối tượng của hành vi phạm tội này là các công cụ,nguyên liệu
hoặc tiền chất, có vai trò quan trọng đối với việc điều chế, sản xuất ma
túy. Vì vậy, với việc tội phạm hóa hành vi này, các cơ quan thi hành
pháp luật đã được trao một công cụ cần thiết để tấn công vào một mắt
xích quan trọng của các hoạt động bất hợp pháp về ma túy.
Trong danh mục các tội phạm bắt buộc, Công ước 1988 là Công ước
đầu tiên quy định về tội phạm rửa tiền và đây cũng là một thành tựu
quan trọng của Công ước. Các quy định về tội phạm rửa tiền tại Điều
6(1) của Công ước chống tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia năm 2000
là “bản sao” của các quy định tại Điều 3(1)(b) của Công ước 1988. Tuy
nhiên, Công ước 1988 chỉ áp dụng đối với tội phạm nguồn là tội phạm

9


ma túy, còn Công ước chống tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia áp

giữa các nước sản xuất và các nước tiêu thụ ma túy, việc tội phạm hóa
các hành vi này không có tính bắt buộc, mà phải phù hợp với những quy
định của hiến pháp và nguyên tắc cơ bản của hệ thống luật quốc gia.
3) Đồng phạm và phạm tội chưa đạt.
Các công ước 1961, 1971 và 1988 đều yêu cầu các quốc gia tội phạm
hóa các hành vi đồng phạm và các trường hợp phạm tội chưa đạt phù
hợp với hiến pháp và nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật quốc gia.
Tuy nhiên, Công ước 1988 tiến bộ hơn các Công ước trước ở chỗ Công
ước này đã liệt kê các dạng hành vi đồng phạm cụ thể bao gồm: “tham
gia vào, giúp đỡ, khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi và tư vấn thực
hiện” bất cứ một tội phạm ma túy nào( mặc dù hiểu theo nghĩa rộng thì
“tham gia vào” đã hàm chứa tất cả các dạng hành vi đồng phạm).
4) Hình phạt

Cả ba công ước nói trên yêu cầu các quốc gia thành viên áp dụng
những hình phạt nghiêm khắc đối với các tội phạm về ma túy như hình
phạt tù hoặc các hình phạt tước tự do khác, nhưng không xác định khung
hình phạt cụ thể. Vấn đề này được điều chỉnh theo pháp luật quốc gia.

11


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1, “Quy Chế Rome về Tòa án hình sự quốc tế”, Nxb Chính trị quốc
gia, Ts Dương Tuyết Miên (Chủ biên).
2, Luật hình sự Quốc tế, Nxb Công an nhân dân, Ths Nguyễn Thị
Thuận (chủ biên), 2006.
3, Luật hình sự quốc tế với việc đảm bảo quyền con người, Nxb Đại
học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Ts Nguyễn Thị Phương Hoa
4,Những vấn đề lý luận và thực tiễn về Luật hình sự Quốc tế, Nxb