BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

----- -----

LƯỜNG HOÀI THANH

PHẬT GIÁO Ở AYUTTHAYA VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ
ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ, XÃ HỘI VÀ VĂN HÓA
CỦA VƯƠNG QUỐC (1350 - 1767)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI, NĂM 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

----- -----

LƯỜNG HOÀI THANH

PHẬT GIÁO Ở AYUTTHAYA VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ
ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ, XÃ HỘI VÀ VĂN HÓA
CỦA VƯƠNG QUỐC (1350 - 1767)
Chuyên ngành: Lịch sử Thế giới
Mã số: 62.22.03.11

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. Đỗ Quang Hưng

kiến và tìm kiếm tư liệu cho việc nghiên cứu và hoàn thành luận án
Xin được cám ơn các thầy cô giáo, các bạn đồng nghiệp đã đóng góp ý kiến
giúp tôi hoàn thành luận án. Cuối cùng tôi xin được tỏ lòng cám ơn chân thành đối
với những tình cảm và sự động viên tốt nhất từ phía gia đình và người thân đã ủng
hộ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu của mình.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU........................................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài................................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu.........................................................................................................3
3. Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu....................................................................................3
4. Phạm vi nghiên cứu...........................................................................................................4
5. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu........................................................................5
6. Đóng góp của Luận án.......................................................................................................6
7. Cấu trúc của Luận án.........................................................................................................6

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU........................................................6
1.1. Các công trình nghiên cứu của học giả nước ngoài ..........................................................6
1.2. Các công trình nghiên cứu của học giả trong nước.........................................................18

CHƯƠNG 2: VƯƠNG QUỐC AYUTTHAYA VÀ CƠ SỞ TIẾP NHẬN....................................24
PHẬT GIÁO CỦA NGƯỜI THÁI.......................................................................................24
2.1. Sự hình thành vương quốc Ayutthaya...........................................................................24
2.1.1. Quá trình di cư và sự hình thành các vương quốc đầu tiên của người Thái..................................25
2.1.2. Vương quốc Ayutthaya trong lịch sử Thái Lan...............................................................................32

2.2. Cơ sở tiếp nhận Phật giáo của người Thái.....................................................................36
2.2.1. Cơ sở khách quan...........................................................................................................................36

Theravada sau khi được truyền đến đảo quốc Sri Lanka đã được đón nhận và trở thành quốc giáo,
phát triển mạnh mẽ và lấn át tất cả các dòng Phật giáo khác như Phật giáo Đại thừa, Kim Cang
thừa...nhất là danh tiếng của các Đại sư trong ngôi Đại tự viện (Mahavihara) tại thủ đô Kandy. Tuy
nhiên, một thực tế tất yếu đó là, khi Phật giáo Theravada trở thành độc tôn, duy nhất trên quốc đảo
này, nó đã để lại nhiều hệ quả đi ngược lại triết lý ban đầu của Phật giáo Theravada. Đó là việc các Đại
sư trong Tăng đoàn dựa vào uy thế của mình đã tự cho phép Tăng đoàn đảm nhận cả các trọng trách
“đạo và đời”, vừa thực thi nghi lễ, giảng kinh Phật, triển khai giáo lý, đồng thời còn tham gia vào việc
giáo dục cũng như các sinh hoạt xã hội khác, đặc biệt là các sinh hoạt tại vùng nông thôn - nơi chính
quyền trung ương khó kiểm soát nhất và thực tế, mọi hoạt động tại đây đều do các nhà sư đảm
nhiệm......................................................................................................................................................103
Chính vì tình trạng “nhập thế” này đã khiến cho Tăng đoàn không còn đứng ngoài xã hội thế tục nữa
mà vô hình chung đã biến Tăng đoàn thành công cụ phục vụ đắc lực cho vương quyền. Khi Phật giáo
Theravada được truyền vào đất Thái, các vị vua Ayutthaya đã tiếp nhận và đưa tôn giáo này trở thành
quốc giáo. Mối quan hệ giữa Tăng đoàn và nhà nước ngày càng trở nên mật thiết hơn, bởi Phật giáo
Ayutthaya, bên cạnh việc giữ nguyên giới luật của Phật giáo Theravada Sri Lanka còn chịu ảnh hưởng
của Phật giáo Môn, Phật giáo Đại thừa Khmer nên xu thế “nhập thế” càng lớn.Vì vậy, Phật giáo và Tăng
đoàn đã tham gia ngày càng nhiều vào đời sống chính trị, xã hội cũng như có một ảnh hưởng vô cùng
to lớn, chi phối tới mọi đường lối, chính sách của nhà nước cũng như mọi sinh hoạt của cộng đồng dân
cư. Do vậy, vua và giới tăng lữ đã thương thảo về vai trò mang tính liên quan giữa giới thần linh và giới
lãnh đạo chính trị [3, tr.12]. Tăng đoàn cần sự bảo hộ và bảo trợ của chính quyền. Ngược lại, chính
quyền cũng có thể yêu cầu Tăng đoàn ủng hộ vai trò lãnh đạo của họ. Một lần nữa, giới tu sĩ có thể
yêu cầu giới cầm quyền hoạt động vì lợi ích vật chất và tinh thần cho dân chúng. Trong thời kì chiến
tranh, giới tu hành chỉ trích chính quyền đã lạm thu quá nhiều thuế, cưỡng ép người dân tòng quân.
Một số tu viện lập ra các niên biểu để giám sát từng vị lãnh đạo một, ca ngợi những người bảo vệ đất
nước một cách tài ba, cai trị dân chúng một cách công bằng và đầy nhiệt huyết và tất nhiên bảo trợ
tích cực cho Tăng đoàn...........................................................................................................................104
Tăng đoàn được coi là một tổ chức lớn nhất và quan trọng nhất trong xã hội, được tổ chức theo cấp
bậc với các danh hiệu cao quý được nhà vua ban tặng theo hệ thống Samanasak tồn tại song song với
chính quyền dân sự các cấp. Chính vì thế, nhiều khi quyền lực của Tăng đoàn còn vượt lên trên cả
quyền lực của chính quyền dân sự vì khả năng chi phối và sự ảnh hưởng của các nhà sư đối với quần

cản lớn đối với chính quyền của vua Narai.............................................................................................106
Dưới triều vua Boromakot, quý tộc và tăng lữ cũng luôn tìm cách để cản trở chế độ chuyên chế. Giới
quý tộc đã áp dụng kinh Akanya Sutta [3, tr.31] - một trong những kinh điển Phật giáo thời kì đầu nêu
rằng, chế độ quân chủ gây ra những mối hoảng sợ trong một xã hội không có quy củ và đẩy người dân
cấu kết với nhau, buộc phải chọn ra một “cá nhân ưu tú nhất” làm vua. Trong những ghi chép về thời
hậu kì Ayutthaya, giới quý tộc đã chỉ ra rằng, mỗi khi diễn ra việc truyền ngôi thì nhà vua mới là do hội
đồng quý tộc chọn ra - đây là nguyện vọng của giới quý tộc chứ không phải là thực tế lịch sử quy định.
Giới quý tộc và giới tăng lữ cùng gây sức ép đòi hỏi nhà vua phải luôn luôn chứng tỏ là một cá nhân ưu
tú nhất cầm quyền theo luật Thotsaphit ratchatham, mười điều luật về hành vi của hoàng gia: hào
phóng, có lối sống đạo đức, độ lượng, công bằng, nhiệt tâm, không có những tham vọng xấu, kiềm
chế, không hống hách, khiêm tốn và tuân thủ thamma. .......................................................................106
Giai đoạn trị vì của vua Boromakot đã xuất hiện một bài thơ tiên đoán rằng thành phố sẽ sụp đổ, nếu
không có những vị vua đạo đức:............................................................................................................106
Khi mười quy định về đức độ này bị các nhà vua bỏ ngoài tai...............................................................106
Vũ trụ sẽ hoang tàn, mười sáu tai ương sẽ xuất hiện............................................................................106
Mặt trăng, các vì sao, trái đất và bầu trời..............................................................................................106
Sẽ bị băng hoại........................................................................................................................................106
Cho dù bây giờ Ayutthaya thịnh vượng..................................................................................................107
Có thể khinh thường tất cả những hạnh phúc nơi thiên đàng đến nghìn lần........................................107
Chính ở đây sự trụy lạc và tội lỗi có thể tiên đoán trước.......................................................................107
Trời ơi! Trời ơi! Hãy đếm từng ngày mong cho nó qua đi......................................................................107
[3, tr.32]..................................................107
Tuy nhiên, Tăng đoàn tại Ayutthaya và cả Bangkok sau này chưa bao giờ đủ khả năng trở thành một
lực lượng thế tục nằm ngoài sự kiểm soát của nhà nước. Trên thực tế, Tăng đoàn bị cản trở trong việc


mong muốn đạt được một mô hình xã hội độc lập, vì nó nhận được sự công nhận và bảo trợ từ nhà
nước và các cơ quan chính trị. Với sức mạnh của mình ở cấp thôn bản, Tăng đoàn có thể tạo nên một
hệ thống phân cấp của giáo hội tự trị và có thể gây ảnh hưởng đáng kể đối với chính phủ. Nhưng điều
này trên thực tế chưa bao giờ diễn ra trong lịch sử Ayutthaya. Thay vào đó, Tăng đoàn đã trung thành

nói đến văn hóa thôi thì chưa thể hiện được trọn vẹn, đầy đủ vai trò và ảnh hưởng
của Phật giáo. Bởi trước khi Phật giáo bước vào giai đoạn phát triển thịnh trị, Phật
giáo đã trải qua một quá trình xâm nhập rồi bám rễ sâu vào đời sống chính trị, kinh
tế, xã hội và tư tưởng của nhiều quốc gia, dân tộc. Điều đó chứng tỏ, Phật giáo cũng
giống như các tôn giáo khác, trong mọi thời điểm đều có mối liên hệ mật thiết với
các vấn đề chính trị - xã hội của các quốc gia mà nó đang tồn tại và phát triển.
Vấn đề này được thể hiện rõ nét nhất ở những mảnh đất mà đạo Phật được
tôn vinh, chiếm địa vị độc tôn với tư cách là quốc giáo như tại Sri Lanka, Miến
Điện, Thái Lan...
Giống như nhiều quốc gia khác ở Đông Nam Á, Phật giáo đã du nhập vào đất
Thái từ rất sớm, khi nơi đây chưa hình thành quốc gia dân tộc. Khi người Thái lập
quốc dưới vương triều Sukhothai, Phật giáo đã giữ một vai trò quan trọng trong việc
cố kết cộng đồng, thống nhất tộc người và góp phần vào sự phát triển của nhà nước
phong kiến đầu tiên trong lịch sử Thái Lan.
Vương triều Ayutthaya (1350 - 1767) được coi là giai đoạn phát triển cực
thịnh của chế độ phong kiến Thái. Bộ máy nhà nước không ngừng được bổ sung và
hoàn thiện từ trung ương tới địa phương, hệ tư tưởng Phật giáo, nhất là Phật giáo
Theravada đã nhanh chóng chiếm địa vị chủ đạo và có ảnh hưởng rất lớn trong mọi
mặt của đời sống xã hội. Cũng từ đây, như một quy định bất biến, tất cả các vị vua
khi lên ngôi đều phải là các Phật tử và từ triều đại Bangkok cho đến nay, điều này


2

đã được chính thức ghi nhận tại điều 9 Hiến pháp Thái Lan hiện hành (11/10/1997)
“Nhà vua tín ngưỡng Phật giáo và là người bảo vệ tôn giáo” [161; tr.1]. Đây chính
là nền tảng tư tưởng cho sự tồn tại và phát triển của đất nước Thái Lan.
Vì vậy, việc tìm hiểu về lịch sử và sự phát triển của Phật giáo trong thời kỳ
Ayutthaya sẽ góp phần vào việc làm sáng tỏ những ảnh hưởng của tôn giáo này trên
đất Thái. Bởi vì, trong suốt tiến trình lịch sử của mình, không giống như các quốc

Trên cơ sở nhận thức rõ tầm quan trọng của Phật giáo đối với đời sống chính
trị, xã hội và văn hóa Ayutthaya nói riêng, Phật giáo ở Thái Lan nói chung sẽ mang
lại nhận thức đúng đắn hơn trong việc phát huy vai trò tích cực của Phật giáo đối với
các vấn đề chính trị, xã hội và văn hóa của quốc gia này. Đến nay, Thái Lan vẫn là
một nước mà Phật giáo luôn là tôn giáo chủ đạo. Mối quan hệ của đạo Phật với chính
trị trong lịch sử và hiện tại của Thái Lan luôn luôn có ý nghĩa tham khảo với nhiều
quốc gia, trong đó có Việt Nam. Vả lại, việc tìm hiểu một triều đại lớn và cơ bản của
lịch sử Thái Lan như Phật giáo Ayutthaya cũng là “chìa khóa” để giúp ta hiểu thêm
về đất nước này khi quan hệ Việt Nam - Thái Lan ngày nay đang rộng mở.
Đồng thời, nghiên cứu về ảnh hưởng của Phật giáo thời kỳ Ayutthaya còn
nhằm thấy được đóng góp to lớn của tôn giáo này trong khía cạnh sáng tạo văn hóa,
và ở một mức độ nhất định nó còn có tác dụng tích cực thúc đẩy sự phát triển của
lịch sử.
Xuất phát từ những ý nghĩa trên, chúng tôi chọn vấn đề “Phật giáo ở
Ayutthaya và ảnh hưởng của nó đối với đời sống chính trị, xã hội và văn hóa của
vương quốc (1350 - 1767)” làm đề tài Luận án Tiến sĩ Lịch sử của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của Luận án là làm sáng tỏ cơ sở tiếp nhận, quá trình
phát triển của Phật giáo Theravada ở vương quốc Ayutthaya nói chung và ảnh
hưởng của tôn giáo này đối với đời sống chính trị, xã hội và văn hóa của vương
quốc nói riêng từ năm 1350 đến năm 1767. Trên cơ sở đó, rút ra được những nét
riêng của Phật giáo ở Ayutthaya đồng thời thấy được những truyền thống Phật giáo
đã được các vương triều sau kế thừa và phát triển, góp phần định hình nên dòng
Phật giáo Theravada của người Thái cho đến ngày nay.
3. Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của Luận án là toàn bộ quá trình phát triển của Phật
giáo Theravada và ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống chính trị, xã hội và
văn hóa Ayuthaya từ năm 1350 đến năm 1767.


này sẽ góp phần không nhỏ vào việc tạo nên những đặc trưng Phật giáo rất riêng
của người Thái được định hình tại Ayutthaya, được kế thừa và tiếp tục phát triển
trong các triều đại sau.
Về nội dung vấn đề nghiên cứu: Phật giáo ở Ayutthaya và ảnh hưởng của tôn
giáo này trên các lĩnh vực chính trị, xã hội và văn hóa của Ayutthaya. Ngay trong


5

từng lĩnh vực, phạm vi bao quát cũng rất rộng, do vậy, luận án chỉ tập trung nghiên
cứu một số mặt tiêu biểu của từng lĩnh vực.
Đối với đời sống chính trị, luận án chỉ chủ yếu tập trung tìm hiểu về hoạt
động của các nhà sư và Tăng đoàn Phật giáo cũng như thái độ, chính sách của chính
quyền Ayutthaya đối với Phật giáo.
Đối với đời sống xã hội, luận án giới hạn trong việc tìm hiểu về ảnh hưởng
của Phật giáo đối với xã hội Ayutthaya, tác động của Phật giáo tới tính cách và lối
sống của người Thái.
Với đời sống văn hóa, luận án đề cập tới ảnh hưởng của Phật giáo trên các
lĩnh vực văn học, nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc và hội họa truyền thống.
5. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
Với sự phát triển của các ngành khoa học, các tài liệu về lịch sử Phật giáo thế
giới và Thái Lan đang được dịch ra Tiếng Việt ngày càng nhiều. Nguồn tư liệu tiếng
Thái, tiếng Anh, tiếng Hà Lan, tiếng Trung của các tác giả Thái Lan, các học giả
phương Tây và Trung Quốc là cơ sở tư liệu cần thiết và chủ yếu cho việc thực hiện
luận án. Trong các nguồn tài liệu này, nguồn tài liệu gốc bằng văn bản giữ vai trò
quan trọng hơn cả.
+ Các tài liệu gốc bằng văn bản được sử dụng trong luận án gồm: Công trình
“The Royal chronicles of Ayutthaya” (Biên niên sử Hoàng gia Ayutthaya), xuất bản
tại Bangkok năm 2000 bằng tiếng Anh bởi dịch giả Richard D.Cushman - người đã
có công dịch bản Biên niên sử từ tiếng Thái sang tiếng Anh, sau đó được biên tập

6. Đóng góp của Luận án
- Hệ thống hóa về quá trình du nhập, cơ sở tiếp nhận Phật giáo của người Thái
tại vương quốc Ayutthaya.
- Sự phát triển của Phật giáo thời kì Ayutthaya.
- Làm sáng tỏ ảnh hưởng của Phật giáo trên các lĩnh vực chính trị, xã hội và
văn hóa của vương quốc Ayutthaya.
- Luận án là nguồn tư liệu tham khảo cho những sinh viên, cán bộ nghiên cứu
và giảng dạy về lịch sử và văn hóa Thái Lan ở các trường đại học thuộc chuyên
ngành xã hội.
7. Cấu trúc của Luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, Luận án được kết cấu thành 4 chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu
Chương 2: Vương quốc Ayutthaya và cơ sở tiếp nhận Phật giáo của người Thái
Chương 3: Phật giáo ở Ayutthaya (1350 - 1767)
Chương 4: Ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống chính trị, xã hội và văn
hóa Ayutthaya (1350 - 1767)
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1. Các công trình nghiên cứu của học giả nước ngoài


7

* Các học giả Thái Lan
Nghiên cứu về lịch sử vương triều Ayutthaya và lịch sử Phật giáo của các học giả
Thái Lan khá phong phú, trên nhiều khía cạnh. Trong đó, các tác giả chủ yếu tập trung
nói tới sự phát triển của Phật giáo trong giai đoạn Ayutthaya.
Một trong những học giả tiêu biểu là Hoàng thân Dhanni Nivat Kromamun
Bidyalabh. Hoàng thân là người có những công trình nghiên cứu về lịch sử Phật
giáo Thái Lan, nhất là trong giai đoạn Ayutthaya. Năm 1965, Hoàng thân đã viết tác
phẩm A history of Buddhist in Siam (Lịch sử Phật giáo Siam) xuất bản năm 1965 tại

Dưới triều Rama VI, ông được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hàn lâm viện Hoàng
gia Thái Lan. Từ dây, ông đã dành trọn thời gian và tâm huyết để nghiên cứu khảo
cổ, lịch sử, văn học cổ điển Thái Lan.
Đối với Phật giáo, ông là người đã nghiên cứu và viết tác phẩm Monuments
of the Buddha in Siam (Các di tích Phật giáo tại Siam), xuất bản lần đầu năm 1973
và tái bản năm 1975 tại Bangkok. Công trình là sự khái quát về toàn bộ tiến trình
lịch sử của Phật giáo từ khi được truyền bá vào lãnh thổ Thái Lan cũng như quá
trình phát triển qua các triều đại Sukhothai, Ayutthaya và triều đại Chakri. Tuy
nhiên, công trình mới chỉ dừng lại ở việc trình bày khái quát về Phật giáo qua các
thời kì, đồng thời miêu tả một số công trình kiến trúc và tượng Phật tiêu biểu tại
Thái Lan ở các triều đại đó mà chưa có những đánh giá, nhận định về các giai đoạn
phát triển của Phật giáo. Ngoài ra, tác giả còn có công trình nghiên cứu về Phật giáo
Thái Lan là Chunnum niphon keo kap tamnan Phra Phutthasatsana (Collection of
Writings in history of Buddhism - Tổng hợp các tác phẩm viết về lịch sử Phật giáo)
bằng tiếng Thái, xuất bản tại Bangkok năm 1971.
Năm 1972, Rong Symananda - giáo sư trường đại học Chulalongkorn đã xuất
bản tại Băngkok cuốn “History of Thailand” (Lịch sử Thái Lan) bằng cả tiếng Thái
và tiếng Anh. Công trình nghiên cứu về lịch sử Thái Lan từ thời tiền sử đến thời
hiện đại, trong đó lịch sử vương quốc Ayutthaya được trình bày ở bốn chương (V,
VI, VII, VIII), theo trình tự từ khi vương quốc Ayutthaya hình thành đến khi sụp
đổ. Đóng góp lớn nhất của công trình là trình bày khá đầy đủ diễn biến chính trị của
các triều vua Ayutthaya. Vấn đề Phật giáo Ayutthaya cũng được tác giả đề cập đan
xen với lịch sử vương triều nhưng không nhiều.
Somboon Suksamran cũng là một trong những học giả có nhiều công trình
nghiên cứu về Phật giáo Thái Lan như : Political Patronage and control over the
Sangha (Chính trị đối với việc bảo trợ và kiểm soát Tăng đoàn) xuất bản năm 1981
và tác phẩm Buddhism and Politics in Thailand (Phật giáo và chính trị Thái Lan)


9

trung. Dù vậy, tác phẩm cũng đã cung cấp cho người nghiên cứu một số sự kiện có giá
trị về lịch sử vương quốc Ayutthaya nói chung và Phật giáo Ayutthaya nói riêng.


10

Công trình กรุงศรีอยุธยาของเรา (Our Krung Sri Ayutthaya - Ayutthaya của
chúng tôi) của tác giả Sisak Wanliphodom, xuất bản tại Bangkok, năm 1984 là tác
phẩm mô tả về toàn bộ tiến trình của lịch sử vương quốc Ayutthaya từ khi hình
thành đến khi bị quân đội Miến thôn tính vào năm 1767. Trong tiến trình lịch sử đó,
tác phẩm cũng đã có những nhận định về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội và tôn
giáo trong lịch sử của vương quốc Ayutthaya. Những tư liệu đó là nguồn tài liệu
quý giá bổ sung cho những nghiên cứu, nhận định của tác giả về vương triều này,
trong đó có cả những nhận định liên quan đến sự phát triển và tình hình Phật giáo
tại vương quốc Ayutthaya.
Công trình “Discovery Ayuthaya” (Khám phá Ayutthaya) do Charnvit
Kasetsiri chủ biên, Đại học Ubon Ratchathani và Toyota Thailand Foundation xuất
bản tại Bangkok, năm 2003 bằng tiếng Thái và tiếng Anh đã cung cấp những kiến
thức tổng quan nhất về vương quốc Ayutthaya như quá trình thành lập, những đặc
điểm địa lí tự nhiên, sự phát triển kinh tế và các công trình kiến trúc tiêu biểu của
Ayutthaya. Qua đó, người nghiên cứu có thể rút ra những nhận định về chính trị,
kinh tế - đó chính là cơ sở tạo nên sự ổn định của đất nước, một trong những nhân
tố góp phần tạo nên một nền văn hóa phát triển rực rỡ, trong đó có văn hóa Phật
giáo, đồng thời thấy được những ảnh hưởng đậm nét của Phật giáo trong cả đời
sống vật chất và tinh thần của người dân Thái Lan, thể hiện rõ nhất qua các công
trình kiến trúc, hệ thống chùa chiền…
Charnvit Kasetsiri còn là tác giả của tác phẩm อยุธยา ประวัต ิศาสตร์และการเมือง
(Ayutthaya: History and Politics - Lịch sử và chính trị Ayutthaya) cũng nằm trong
chương trình nghiên cứu của Toyota Thailand Foundation, xuất bản tại Bangkok năm
2005 bằng tiếng Thái. Tác phẩm chủ yếu trình bày về tiến trình lịch sử Ayutthaya. Dù

về các loại hình kiến trúc Phật giáo tồn tại trong giai đoạn này.
Cuốn “Tìm hiểu đạo Phật” của nhà sư Khantipàlo, xuất bản tại Bangkok,
năm 1967 (Luận án sử dụng bản dịch của Chơn Thiện - Viện nghiên cứu Phật học
Việt Nam, xuất bản năm 1990). Tác phẩm là một công trình khá chi tiết trình bày về
giáo lý Phật giáo dành cho người phương Tây và du khách thập phương tới Thái Lan.
Do đó, tác phẩm đã viết về Phật giáo một cách phổ thông nhất, lý giải những thuật ngữ
Phật giáo gần gũi để người đọc dễ dàng tiếp nhận. Đồng thời, tác giả cũng đã có những
so sánh và chỉ ra một số những khác biệt trong hệ thống giáo lý của Phật giáo Thái Lan
so với giáo lý Công giáo. Tác giả cũng đặc biệt chú ý tới miêu tả cách thức thiền hay
thiền định của các nhà sư Thái Lan, giải thích về đạo Pháp “Dharma”…
Tác phẩm “Thai Image of the Buddha” (Hình ảnh của Đức Phật Thái Lan)
của Luang Borial Burihand và A.B Griswold, xuất bản tại Bangkok, năm 1980. Các
tác giả đã mô tả phong cách kiến trúc Phật giáo qua các thời kì từ vương quốc


12

Dvaravati của người môn đến các vương quốc của người Thái sau này, trong đó có
trình bày về phong cách U Thong và Ayutthaya. Tác phẩm đã phần nào giúp người
nghiên cứu thấy được những nét riêng trong phong cách kiến trúc Phật giáo qua
từng giai đoạn cũng như phân biệt được các loại hình kiến trúc, các phong cách điêu
khắc…của từng thời kì, nhất là thời kì phát triển của Phật giáo ở Ayutthaya.
Công trình "Văn hoá dân gian Thái Lan" của tác giả Phya Anuma Rajadhon,
(bản dịch của Viện nghiên cứu Đông Nam Á), Nxb Văn hoá, 1988. Tác giả là một
trong những học giả và nhà văn lớn của Thái Lan thuộc trường Đại học
Chulalongkorn. Trong số các tác phẩm của mình, cuốn Văn hoá dân gian Thái Lan
là một trong những công trình được nhiều người biết tới.
Tác phẩm là một tập hợp những nghiên cứu của tác giả về văn hóa, văn học
và ngôn ngữ Thái; về các câu chuyện dân gian Thái Lan, về văn học Phật giáo cũng
như các nghi lễ và nghi thức dân gian Thái Lan nói chung và những ảnh hưởng của

Việc nghiên cứu về lịch sử Thái Lan nói chung, lịch sử Ayutthaya nói riêng
đã được các học giả phương Tây, Trung Quốc và Nhật Bản chú ý từ rất sớm do vị
trí chiến lược của vùng đất này trên con đường buôn bán Đông - Tây.
Thứ nhất, so với các quốc gia trong khu vực, Thái Lan được coi là một trong
những quốc gia có vai trò rất quan trọng trong lục địa Đông Nam Á vì: lịch sử Thái
Lan có mối liên hệ và quan hệ buôn bán với nhiều quốc gia phương Tây từ rất sớm.
Không những thế, nó còn cho thấy mối quan hệ sâu rộng, nhiều chiều trong chính
sách của các vị vua Thái đối với các quốc gia phương Tây.
Thứ hai, chính vì có mối quan hệ sớm với các quốc gia phương Tây như vậy
nên lịch sử Thái Lan từ Ayutthaya rất được các học giả phương Tây chú ý nghiên
cứu. Đồng thời với việc nghiên cứu lịch sử, lịch sử Phật giáo Thái Lan cũng được
nói tới với những mức độ khác nhau.
Thêm vào đó, so với các quốc gia cùng lấy Phật giáo Theravada làm quốc
giáo trong khu vực như Lào, Campuchia, Miến Điện thì Phật giáo Theravada được
coi là thành công nhất tại Thái Lan và nó rất đặc biệt trong suốt lịch sử Thái. Phật
giáo đã góp phần vào sự tồn tại và phát triển của thể chế quân chủ Thái; giúp người
Thái cố kết cộng đồng thống nhất tộc người, hình thành nên những phong cách đặc
trưng riêng của người Thái... Do đó, các học giả phương Tây khi tới Ayutthaya, họ
đều muốn hiểu về đất nước này để có được những chính sách ngoại giao hợp lý
cũng như tạo được những thuận lợi trong quá trình làm ăn, buôn bán tại đây.
Ngay từ thời kỳ Ayutthaya, nhiều công trình của các học giả phương Tây
nghiên cứu về lịch sử và Phật giáo Ayutthaya đã bắt đầu xuất hiện. Vào thế kỉ XVI,
lần đầu tiên tên gọi Ayutthaya đã xuất hiện trên bản đồ châu Âu với các tên gọi


14

Judia, Juthia...Điều này cho thấy tầm quan trọng của vương quốc Ayutthaya trong
tầm nhìn chiến lược của các quốc gia phương Tây và Ayutthaya đã từng được ví là
“Venise của phương Đông” là vì như vậy.

15

Nakhon Pathom… Trên cơ sở đó, tác giả luận án sẽ có được cái nhìn toàn cảnh về
sự phát triển của Phật giáo Thái Lan trước khi vương quốc Ayutthaya được thành
lập, sẽ thấy được những nét kế thừa của Phật giáo Ayutthaya từ những nền tảng
trước đó cũng như thấy được những cái riêng, khác biệt của Phật giáo Ayutthaya.
Charles F. Keyes cũng là một trong những học giả có nhiều công trình nghiên
cứu về Phật giáo Thái Lan như công trình Buddhism and National Intergration in
Thailand (Phật giáo và Hội nhập quốc gia ở Thái Lan) tập 30 đăng trên Tạp chí
Nghiên cứu châu Á năm 1971 và công trình Millenalism, Theravada Buddhism, and
Thai society (Chủ nghĩa dân tộc, Phật giáo Theravada và xã hội Thái Lan), tập 36
năm 1977.
Cả hai công trình đều nói tới ảnh hưởng của Phật giáo đối với xã hội Thái
Lan với tư cách là quốc giáo của dân tộc và là một trong ba điều không thể thiếu
trong xã hội Thái là nhà nước, chế độ quân chủ và Phật giáo. Tuy nhiên, Phật giáo
trong giai đoạn Ayutthaya và những ảnh hưởng của nó với xã hội chỉ được tác giả
nhắc tới như là tiền đề để đi sâu vào tìm hiểu những chính sách và sự phát triển của
Phật giáo ở thời kì Bangkok, đặc biệt trong triều đại của Rama IV (Mongkut) và
Rama V (Chulalongkorn).
Lịch sử Phật giáo Thái Lan nói chung và Phật giáo Ayutthaya nói riêng cũng
được các học giả phương Tây chú tâm nghiên cứu trong mối quan hệ tôn giáo với
các nước láng giềng trong khu vực, nhất là với Sri Lanka và Miến Điện. Tác giả tiêu
biểu là Trevor Ling O với các tác phẩm The Buddha: Buddhist Civilization in India
and Ceylon (Đức Phật: Nền văn minh Phật giáo ở Ấn Độ và Tích Lan) năm 1973;
Buddhist Imperialism and War (Chủ nghĩa đế quốc, Phật giáo và chiến tranh) năm
1977 và Buddhist Trends in Southeast Asia (Các xu hướng Phật giáo ở Đông Nam
Á) xuất bản tại Singapo năm 1986. Đây là các công trình thuộc dự án nghiên cứu
của Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á của Singapo. Trong đó, tác phẩm
Buddhist Imperialism and War (Chủ nghĩa đế quốc, Phật giáo và chiến tranh) nói
về Phật giáo tại hai quốc gia là Miến Điện, Thái Lan qua các thời kì từ khi nó du

Phật giáo ở Siam) của Reginald Le May, xuất bản năm 1963, là một công trình rất
tiêu biểu về sự phát triển của các loại hình phong cách kiến trúc tại Siam qua từng
thời kì từ Môn - Dvaravati đến Sukhothai, U Thong, Lopburi và Ayutthaya...Tác
phẩm đã trình bày những hiểu biết sâu sắc của tác giả về các tượng Phật được phát
hiện qua các thời kì, góp phần tìm hiểu về ảnh hưởng của Phật giáo tới đời sống văn
hóa và nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc trong thời kì Ayutthaya.


17

Một trong những sử gia có đóng góp sớm khi nghiên cứu về lịch sử Đông
Nam Á nói chung, trong đó có lịch sử Thái Lan là D.G.E Hall - giáo sư người Anh.
Năm 1956, D.G.E Hall cho ra mắt công trình Lịch sử Đông Nam Á tại Luân Đôn
(Luận án sử dụng bản dịch của Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, năm 1997). Trong
đó, lịch sử Ayuthaya được đề cập đến trong chương VII và chương XXVII. Tác giả
đã cung cấp các sự kiện có giá trị về lĩnh vực chính trị và quân sự trong mối quan hệ
của Ayutthaya với các nước láng giềng. Ngoài ra, tác phẩm cũng giới thiệu về tình
hình Phật giáo đan xen với các sự kiện lịch sử cụ thể ở Ayutthaya.
Nghiên cứu về các quốc gia Đông Nam Á thời cổ đại đã được các sử gia, nhất
là các sứ thần Trung Quốc ghi chép từ rất sớm. Đến thời trung đại, do nhu cầu mở
rộng lãnh thổ và giao lưu buôn bán với các quốc gia trong khu vực nên việc tìm
hiểu và ghi chép về các quốc gia bên ngoài Trung Quốc càng được chú trọng. Thời
kì nhà Minh khi Minh Thành Tổ sai Trịnh Hòa tuần du xuống phương Nam thì lịch
sử Đông Nam Á, nhất là lịch sử Siam cũng được chú trọng nhiều hơn. Ngay trong
thời kì Trịnh Hòa tuần du phương Nam đến tận Siam, các quan tùy tùng đi theo là
Mã Hoan và Phí Tín đã có những ghi chép cụ thể về các quốc gia họ đã đi qua,
trong đó có Ayutthaya. Mã Hoan đã biên soạn cuốn Doanh nhai thắng lãm và Phí
Tín biên soạn Tinh xà thắng lãm. Trong cuốn Doanh nhai thắng lãm của Mã Hoan,
phần Xiêm La quốc chỉ được đề cập tới từ trang 32 đến trang 36. Dù không nhiều
nhưng cũng đã khái quát được những đặc điểm về điều kiện tự nhiên, dân cư, phong